Dedikodular üzerine çalışıyorum.
Sansasyonel dedikodular
ya da stok marketlerini iflas ettiren veya yükselten
türde dedikodular değil,
kendi sağlığınızı ve dünyanın sağlığını etkileyen
türde dedikodular üzerine çalışıyorum.
Bir sürü sarımsak yemenin
ya da çok su içmenin
bizi koronavirüsten korumaya yardım edeceği gibi.
Keşke etse.
Dedikoduların kötü bir ünü var.
Bir gerçek olarak değil,
yanlış ya da sadece "bir dedikodu"
olarak görülüyorlar.
Ama yıllardır dedikodular üzerine çalışıyorum
ve öğrendiğim tek bir şey varsa o da hepsinin bir hikayesi olduğu.
Genellikle önemli bir hikaye.
Araştırdığım en etkili ve korkutucu dedikodu vakalarından bir tanesi
Kuzey Nijerya'daydı.
UNICEF'in Küresel Bağışıklık programı ile çalışıyordum.
Çok korkutucu bulduğum şey dedikoduların kendisi değil
bu dedikoduların üzerindeki evrensel etkiydi.
Dedikodular polyo aşısının
aslında gebelik önleyici olduğunu,
nüfusları kontrol ettiğini
ya da AIDS'e neden olabileceğini söylüyordu.
Hayır, hayır belki de CIA onları gözetliyor ya da onlara güveniyordu.
Demek istediğim neden aynı polyo aşısıyla insanların kapısını
tekrar tekrar çalsınlar ki?
Çocuklar kızamıktan ölürken
kimse kızamık aşısıyla çıkagelmedi.
Bu, gerçeklerin hatasız olmasıyla ilgili değildi.
Güvenle ilgiliydi.
Yıkılmış güvenle ilgiliydi.
Niye bu kadar güvensizlik var?
Aslında özellikle güvenmeyen anneler değildi.
Yerel liderlerdi,
dini liderlerdi,
yerel politik liderlerdi.
11 ay boyunca o bölgedeki
polyoyu yok etme çabalarını
boykot etmeye karar veren
Kano bölgesinin valisiydi.
Bu kadar güvensizlik niye?
2003 yılıydı.
11 Eylül'den 2 yıl sonraydı.
Batı'nın, özellikle de Amerika Birleşik Devletleri'nin
Müslümanlarla savaşta olduğuna inanmışlardı.
Batı'nın, özellikle de ABD'nin
polyoyu yok etme evrensel girişiminin
büyük bir destekçisi
ve fon sağlayıcısı
olduğunu biliyorlardı.
Kendi sebepleri vardı.
O güven yetersizliği,
o "sadece bir ya da iki dedikodu"
saati sıfırlamaları
ve 11 ay boyunca ve sonrasında
kaybettikleri gelişmeyi kazanmak için polyoyu yok etme programına
500 milyon dolara mal oldu.
Polyo virüsünün Nijerya soyu Endonezya'ya kadar
20 ülkeye seyahat etti.
Bir dedikodunun bedeli.
Nijerya vakası UNICEF'le çalışırken araştırdığım
birçok vakadan bir tanesiydi.
"UNICEF'in itfaiye yöneticisi" unvanını aldım.
(Güler)
O noktada hiç yeterli zamanımın olmadığını fark ettim.
Yangınları söndürmekle çok meşguldüm
ve sadece bireysel vakalara neyin sebep olduğunu değil
neden dünyada böyle bir salgın olduğunu anlamaya da zamanım yoktu.
UNICEF'den ayrıldım ve araştırmaya,
uygulamalı araştırmalara geri döndüm.
2010'da Londra Hijyen ve Tropik Tıp Okulu'nda
Aşı Güvenliği Projesi adını verdiğim bir proje kurdum.
Antropologları, epidemiyolojistleri
psikologları,
dijital medya uzmanlarını
ve matematiksel modelleyicileri topladım.
Kendimize dedikoduların
tarihi vakalarını
ve etkilerini araştırma görevini alıyoruz.
Erken işaretlerin ne olduğunu,
bunları kuvvetlendiren faktörlerin
ve etkilerinin ne olduğunu,
nasıl ilgi çektiklerini bulmaya çalışıyoruz.
Böylece ne aramamız gerektiğini,
devletlere ve bağışıklık programlarına
problemlerin erken işaretlerine daha tetikte ve duyarlı olmalarında
nasıl yardım edebileceğimizi anlayabiliriz.
Bu, bir erken uyarı sistemiydi.
2015'te bir aşı güven indeksi geliştirdik.
İnsanların hangi ölçüde aşıların önemli olduğuna,
güvenli, etkili olduklarına,
işe yaradıklarına
ve bir şekilde dini inançlarına
uygun olduğuna katılıp katılmadıklarını ölçmeye çalışan bir anket.
Bu anketi dünya çapında binlerce insana sorduk.
Güven ve inançla ilgili her şeyden haberdar olmaya çalıştık.
Ama aynı zamanda daha da önemlisi o güvenin artmasına ya da azalmasına baktık
çünkü ne zaman azalmaya başladığını görmek istedik
işte o zaman dört elle sarılma zamanıydı,
Nijerya'da olduğu gibi bir kriz olmadan önce oraya ulaşma zamanıydı.
Aynı zamanda birçok dilde dünya çapında 7/24 medya ve sosyal medya
gözetimi kurduk.
Aşı sohbetlerinde neler olduğunu dinledik,
düşüncelerdeki dikkat etmemiz gereken erken endişeleri
ve değişimleri toplamaya çalıştık.
Halkın ne düşündüğünü ve nasıl etkileşim kurabileceğimizi
anlamak için
farklı türdeki bilgilerle bir ekosistem yarattık.
Erken işaretleri arıyoruz.
Bir tanesini bulduğumuzda
bu işaretin yanlış bilgi olup olmadığını
ya da bilmemiz gereken bir şeylerin dönüp dönmediğini
anlamaya çalışan
o ortamdaki yerel zihne sahip
birkaç ülkedeki işbirlikçilerle evrensel ağlarımız var.
Londra'da daha büyük bir resme sahibiz.
Dedikodu sürülerinin sadece yerel olarak seyahat etmesini değil
ülkeden ülkeye sıçramasını izliyoruz.
Japonya'dan Kolombiya'ya, Avrupa üzerinden çevresine
sıçradıklarını gördük.
Hareket halindeler.
Aşırı bağlı bir çevrede yaşıyoruz.
Bu, büyüleyici bulduğumuz şeylerden biri
ve 10 yılda çok şey öğrendik.
Bu bizim 10. yıldönümümüz.
Bu dedikodu problemi dün başlayan bir şey değildi.
Evrensel gözetimimizde
öğrendiğimiz şeylerden bir tanesi
Avrupa'nın dünyadaki en şüpheci bölge olduğuydu.
Aslında ödülü Fransa kazandı.
(Gülüşmeler)
Açık ara.
Aslında bu dedikodulardan bazıları dünyanın diğer bölgelerine seyahat etti.
Ama biz Avrupa'yı anlamaya çalışıyorduk.
Neden Avrupa?
En şüpheci tavrın
Amerika'da olduğunu sanmıştım
ama oldukça yanılmışım.
Birlikte çalıştığımız bir iş arkadaşımız, siyaset bilimci
Jon Kennedy
28 Avrupa ülkesinden topladığımız veriyi aldı,
inceledi
ve politik görüş oylamasıyla ilişkilendirdi.
Peki ne buldu?
Yüksek ihtimalle popülist bir partiye oy verecek olanların
aynı zamanda aşıların önemli, güvenli ve etkili olduğu görüşüne
katılmayanlar olduğunu buldu.
Ne öğrendik?
Aşılar bizi saran politik ve sosyal
türbülanstan kaçamıyorlar.
Bilim insanları bu şüphe, soru ve güvensizlik tsunamisine
hazırlıklı değillerdi.
Neden aşılar dayanıklılık için bu kadar uygun?
Birkaç şey tanımladık,
biri hariç:
Talep eden, düzenleyen ve bazen aşıları öneren
ya da sıklıkla öneren ve bazen talep eden
çoğunlukla devlet tarafından sağlanıyorlar.
Büyük işletmeler aşıları yapıyor
ve ne kuruluşlar ne devlet ne de büyük işletmeler
bu günlerde güven sıralamasında üst sıralarda.
Bir de aşıları bulan ve geliştiren bilim insanları var.
Oldukça seçkin kişiler
ve kamuya ulaşamıyorlar,
en azından konuştukları dil ulaşamıyor.
Üçüncüsü, bu günlerde sosyal medyayla aşırı bağlı bir çevredeyiz.
İnsanlar kendi özgür görüşlerini,
endişelerini, kuruntularını, kaygılarını paylaşabiliyor,
kendileri gibi düşünen ve kaygılarının
dikkate değer olduğu görüşünde bir sürü insan buluyorlar.
Sonunda,
aşılar gezegendeki her canlının hayatına dokunuyor.
Suyun dışında
her hayata dokunan başka hangi
sağlık girişimi var?
Eğer engellemek için bir şey arıyorsanız
bu mükemmel bir evre.
Belki de bu daha çok dikkat etmemiz ve olaylara karşı olan
güvenimizi tekrar inşa etmemiz gereken nedenlerden bir tanesi.
İnsanlar her türde soruyu soruyor.
Neden aşılar var?
Bunlar sosyal medyada
duyduğumuz türde şeyler,
neden çocuğum kişisel bir aşılama programına sahip olamıyor?
Bu kadar çok aşının hikmeti ne?
Diğer tüm içeriklere ve koruyuculara ne demeli?
Onlar deli insanlar değiller,
eğitimsiz değiller,
aslında hepsi endişeli anneler.
Ama bazıları bana geldi ve "göz ardı edilmiş hissediyoruz,
bir soru sorduğumuzda yargılanmış hissediyoruz,
hatta şeytan gibi gösterilmiş hissediyoruz
belki aşı karşıtı bir grubun parçasıyızdır." dedi.
Yani dinlememiz gereken bazı şeyler var.
Belki de bu, neden geçen yıl
bir araştırmanın
2019'da 6 ayda,
online olarak
yüzlerce kişiyle
sosyal medyadaki 100 milyon farklı kullanıcıyla yapıldığının,
birçok bireyin kendilerini sosyal medya gruplarında
pozitif görüşte ifade etmesine rağmen
grup olarak
en negatif görüşe sahip olanların
aşı olup olmamak konusunda kararsız olduklarına
sohbetleri ikna ettiklerini bulmasının sebebidir.
Aşı karşıtı olarak tanımladığımız
bir hayli negatif görüş,
kararsızlığı aşı yanlısı gruplardan
%500 daha hızlı
kuvvetlendiriyorlardı.
%500 daha hızlı.
Daha atik ve duyarlılardı
ve dinliyorlardı.
Birçok insan aşıların iyi olduğuna
ve önemine inanıyor.
Ama bu inanç saldırı altında.
Sohbet için daha çok fırsat oluşturmalıyız.
Bunu yapmanın yolları var.
Sağlık uzmanları için yetkilerinin sorgulandığı
sohbetlerde bulunmak kolay değil.
Rahatsız edici.
Bütün bu soruları dinlemek için de çok meşguller.
Ama bunun için bir şey yapmalıyız
çünkü sadece bir sohbet isteyen
birçok endişeli aileyi kaybediyoruz.
Bekleme odalarında oturmaları,
yardım hattında, online sohbet forumlarında,
sohbet kutularında olmaları için
eğitilmiş gönüllüler bulmalıyız.
Okuldaki küçük çocuklara
bağışıklılık sistemini öğretmeli
ve aslında onlara,
"Küçük kardeşinin olduğu aşıyı biliyor musun,
o sadece senin doğal bağışıklık sistemini canlandırdı." demeliyiz.
Bu müthiş ve nedeni de bu.
O güveni inşa etmeliyiz,
dinlemeliyiz.
Bütün o sorgulamalara rağmen
ki bir sürü var.
Birçok insandan duyuyorum,
ben iyimser biriyim.
Benim iyimserliğim genç nesille.
Sosyal medyanın, yanlış haberlerin
yanlış kimliklerin
risklerinin farkında olan
genç nesille.
Bilimi kucaklamaya başlıyorlar.
Bazıları, anneleri aşı yapılmasını reddeden bir grup çocuk.
2019'un geçen baharında
18 yaşındaki Ethan Lindenberger
Reddit'e girdi ve bir paylaşım yaptı.
"Annem aşılara inanmıyor.
Otizme neden olduklarını düşündüğünden çok endişeli.
Aslında buna çok inanıyor.
Ama ben 18 yaşındayım.
Lise son sınıf öğrencisiyim.
Araba kullanabiliyorum, oy verebiliyorum
ve gidip kendi aşımı kendim olabilirdim.
Nerede olmam gerektiğini söyleyebilecek birisi var mı?"
Bu paylaşım çok yayıldı.
Genç bir hareket başlattı.
Ethan'ı geçen sonbaharda AB'deki bir
Küresel Aşı Zirvesi konferansında gördüm.
Bütün bir oturumun önünde
etkileyici bir şekilde konuştu,
çok etkilendim.
Kendi hikayesini anlattı
ve gruba
"Herkes yanlış bilgi hakkında konuşuyor
ama size farklı türdeki bir yanlış bilgiyi söylemek istiyorum
ve bu yanlış bilgi annem gibi insanların,
ki kendisi sevgi dolu bir anne,
bana aşı yaptırmadığı için kötü insanlar olduğunu söylüyor.
Hepinize söylemek istiyorum ki bana aşı yaptırmadı
çünkü beni seviyor
çünkü bunun benim için en iyi şey olduğuna inanmıştı.
Ben farklı düşünüyorum
ve onun düşüncelerini asla değiştiremem
ama o kötü bir insan değil." dedi.
Bu bir gençten gelen mesajdı.
Empati, nezaket ve anlayış.
Sahte dedikoduları çürütmek için
bilimsel bilgi bolluğuna sahibiz.
Bu bizim problemimiz değil.
Bizim ilişki sorunumuz var,
yanlış bilgi sorunumuz yok.
Yanlış bilgi semptomdur,
sebep değildir.
Eğer insanlar güvenirse
daha büyüğünün önüne geçmek için küçük bir riske katlanacaklardır.
İstediğim ve umduğum tek şey
tıp ve sağlık topluluğu olarak bizlerin
bizim görüşümüze katılmayan insanlarla
verimli bir şekilde etkileşim kurmak için
medeni cesaret ve tevazuya sahip olmamız.
Tıpkı Ethan'ın yaptığı gibi.
Umarım öyle olur.
Teşekkür ederim.
(Alkış ve tezahürat)