Vietnamese subtitles

← Khoa học thần kinh của trí tưởng tượng - Andrey Vyshedskiy

Get Embed Code
28 Languages

Showing Revision 8 created 04/09/2017 by Ai Van Tran.

  1. Hãy tưởng tượng, trong một giây,
    một con vịt dạy tiếng Pháp,
  2. trận bóng bàn xoay xung quanh lỗ đen,
  3. hay một con cá heo đang giữ thăng bằng
    một quả dứa.
  4. Có lẽ bạn chưa thấy bất cứ cái gì
    như thế này,
  5. nhưng bạn có thể tưởng tượng ra
    ngay lập tức.
  6. Làm thế nào bộ não bạn tạo ra hình ảnh
    của điều gì đó mà bạn chưa từng thấy?
  7. Có vẻ không khó lắm,
  8. nhưng chỉ vì ta quá quen làm việc này.
  9. Điều này hóa ra lại thực sự là
    một vấn đề phức tạp
  10. đòi hỏi sự phối hợp tinh vi bên trong não.
  11. Vì để tạo ra những hình ảnh mới mẻ,
    kỳ quặc,
  12. bộ não lấy những mảnh ghép quen thuộc
    và ráp lại theo cách mới,
  13. như một bức tranh làm từ
    những mảnh ghép nhỏ
  14. Bộ não phải điều khiển cùng một lúc
    hàng ngàn xung điện
  15. đưa tất cả đến đích vào một
    thời điểm chính xác.
  16. Khi bạn nhìn vào một vật,
  17. hàng ngàn nơ-ron ở vỏ não phía sau
    (posterior cortex) được kích hoạt.
  18. Những nơ-ron này mã hoá hàng loạt
    tính chất của vật đó:
  19. lởm chởm, trái cây, nâu,
    xanh lá và vàng.
  20. Sự kích hoạt đồng bộ này củng cố
    liên kết giữa các bộ nơ-ron đó,
  21. liên kết chúng lại thành một thứ gọi là
    "nhóm nơ-ron" (neuronal ensemble)
  22. Trong trường hợp này thì đây là quả dứa.
  23. Trong thần kinh học, điều này
    được gọi là nguyên lí Hebbian,
  24. nơ-ron cùng được kích hoạt sẽ
    cùng liên kết với nhau.
  25. Nếu sau đó bạn cố tưởng tượng một quả dứa,
  26. toàn bộ nhóm nơ-ron sẽ khởi động, mô phỏng
    thành một hình ảnh hoàn chỉnh trong đầu.
  27. Con cá heo lại được mã hoá bằng
    một nhóm nơ-ron khác.
  28. Thật ra, mỗi vật bạn đã nhìn thấy
  29. đều được mã hoá bằng một
    nhóm nơ-ron liên kết với nó.
  30. Những nơ-ron này liên kết với nhau
    bằng kích thích đồng bộ ấy.
  31. Nhưng nguyên tắc này không giải thích
    tại sao ta lại có thể
  32. hình dung vô số vật trong trí tưởng tượng
    dù chưa hề nhìn thấy.
  33. Nhóm nơ-ron cho hình ảnh con cá heo
    thăng bằng quả dứa không tồn tại.
  34. Vậy làm sao bạn tưởng tượng ra được?
  35. Một giả thuyết, gọi là thuyết
    thần kinh tổng hợp,
  36. cho rằng, một lần nữa,
    thời gian là điểm quyết định.
  37. Nếu nhóm nơ-ron của
    con cá heo và quả dứa--
  38. được kích hoạt cùng lúc,
  39. chúng ta có thể đưa được hai vật
    riêng biệt vào một hình ảnh duy nhất.
  40. Nhưng phải có một bộ phận trong não bạn
    phối hợp sự kích thích đó.
  41. Một lựa chọn có vẻ hợp lý là
    vỏ não trước trán (prefrontal cortex),
  42. bộ phận mà liên quan đến mọi
    hoạt động nhận thức phức tạp.
  43. Nơ-ron vỏ não trước trán được
    nối với vỏ não phía sau--
  44. bằng những tế bào dài, mảnh , mở rộng
    được gọi là sợi thần kinh (neural fiber).
  45. Thuyết thần kinh tổng hợp cho rằng : như
    nghệ nhân múa rối kéo những sợi dây rối,
  46. nơ-ron vỏ não trước trán
    gửi tín hiêu thần kinh
  47. xuống những sợi thần kinh
  48. đến nhiều nhóm nơ-ron ở
    vỏ não phía sau.
  49. Điều này đồng loạt kích hoạt chúng.
  50. Nếu những nhóm nơ-ron được kích hoạt
    cùng lúc,
  51. bạn sẽ tưởng tượng được hình ảnh hợp thể
    như thể bạn thực sự thấy nó.
  52. Sự đồng bộ ý thức có chủ đích
  53. của những nhóm nơ-ron khác nhau
    nhờ vỏ não trước trán
  54. gọi là thần kinh tổng hợp.
  55. Để thần kinh tổng hợp xảy ra,
  56. tín hiệu phải đến hai nhóm nơ-ron
    cùng lúc.
  57. Vấn đề là một số nơ-ron
  58. cách xa vỏ não trước trán rất nhiều
    so với một số nơ-ron khác.
  59. Nếu tín hiệu đi tới hai sợi thần kinh
    cùng lúc,
  60. chúng sẽ bị lệch nhau.
  61. Bạn không thể thay đổi độ dài
    của những liên kết,
  62. nhưng não bạn, đặc biệt khi nó phát triển
    trong thời thơ ấu,
  63. có cách để thay đổi vận tốc truyền.
  64. Sợi thần kinh được bao bọc bởi
    một chất béo gọi là myelin.
  65. Myelin là một chất cách ly
  66. và có thể tăng tốc tín hiệu thần kinh
    truyền qua sợi thần kinh.
  67. Vài sợi thần kinh có đến cả trăm
    lớp myelin.
  68. Số khác chỉ có một ít.
  69. Sợi thần kinh có những lớp myelin dày--
  70. có thể truyền tín hiệu nhanh hơn 100 lần
    hoặc hơn
  71. so với sợi có lớp myelin mỏng.
  72. Một số nhà khoa học hiện giờ cho rằng
    sự khác nhau về lớp myelin
  73. có thể là chìa khoá cho việc đồng nhất
    thời gian dẫn truyền trong não,
  74. từ đó dẫn đến khả năng
    tổng hợp của chúng ta.
  75. Sự hình thành myelin này phần nhiều
    xảy ra vào thời thơ ấu của ta,
  76. vậy nên ngay từ nhỏ,
  77. trí tưởng tưởng phong phú của ta có thể
    dính dáng rất nhiều tới sự phát triển não,
  78. nơi sợi myelin được liên kết
    cẩn thận với nhau
  79. có thể tạo nên những bản giao hưởng
    sáng tạo trong suốt cuộc đời chúng ta.