Return to Video

Hayal gücünün sinir bilimi - Andrey Vyshedskiy

  • 0:08 - 0:12
    Bir an için, Fransızca dersi
    veren bir ördeği,
  • 0:12 - 0:15
    kara delik etrafındaki yörüngede yapılan
    bir masa tenisi maçını,
  • 0:15 - 0:18
    bir ananası burnunun ucunda tutan
    bir yunusu düşün.
  • 0:18 - 0:21
    Büyük ihtimalle bunlardan hiçbirini
    aslında görmemişsindir,
  • 0:21 - 0:24
    ama hepsini hayalinde
    hemen canlandırabilirsin.
  • 0:24 - 0:28
    Beynin hiç görmediğin bir şeyin
    görüntüsünü nasıl oluşturuyor?
  • 0:28 - 0:30
    Bu, her zaman yaptığımız
    bir şey olduğu için
  • 0:30 - 0:32
    zor gibi görünmeyebilir.
  • 0:32 - 0:35
    Ama aslında, beyinde çok gelişmiş
    bir koordinasyon olmasını gerektiren
  • 0:35 - 0:38
    karmaşık bir iştir bu.
  • 0:38 - 0:42
    Çünkü bu yeni, tuhaf görüntüleri
    yaratmak için,
  • 0:42 - 0:47
    beynin bildiği kısımları alıp bunları
    sanki fotoğraf parçalarından
  • 0:47 - 0:50
    bir kolaj yapar gibi,
    yeni bir şekilde birleştirir.
  • 0:50 - 0:53
    Beyin, hokkabazlıklar yaparak,
    binlerce elektrik sinyalini
  • 0:53 - 0:58
    varış noktalarına tam zamanında
    ulaştırmak zorundadır.
  • 0:58 - 1:00
    Sen bir cisme baktığında,
  • 1:00 - 1:04
    arka kortekste binlerce
    sinir hücresi canlanır.
  • 1:04 - 1:07
    Bu sinir hücreleri cismin
    farklı niteliklerini kodlarlar:
  • 1:07 - 1:11
    Dikenli, meyve, kahverengi,
    yeşil ve sarı gibi.
  • 1:11 - 1:15
    Bu eş zamanlı canlanma,
    o nöron takımı arasındaki bağlantıları
  • 1:15 - 1:20
    kuvvetlendirir ve buradaki örnekte
    ananas için olduğu gibi onları
  • 1:20 - 1:22
    nöronal grup adı verilen
    bir şekilde birbirine bağlar.
  • 1:22 - 1:26
    Nörolojide, bu şekilde
    eş zamanlı canlanan nöronların
  • 1:26 - 1:29
    birbirine bağlanmasına
    Hebbian Kuralı denir.
  • 1:29 - 1:32
    Ananası daha sonra hayal etmeye
    çalıştığında, bu grubun tamamı
  • 1:32 - 1:36
    harekete geçerek, zihindeki
    görüntüyü oluşturur.
  • 1:36 - 1:39
    Yunuslar daha farklı bir
    nöronal grupla kodlanır.
  • 1:39 - 1:41
    Aslında gördüğün her şey,
  • 1:41 - 1:45
    eşzamanlı canlanıp birbirine bağlanmış
  • 1:45 - 1:49
    bir nöron grubuyla kodlanmıştır.
  • 1:49 - 1:53
    Fakat bu prensip, hiç görmemiş
    olsak bile, sonsuz sayıda şeyi
  • 1:53 - 1:57
    hayalimizde nasıl
    canlandırdığımızı açıklamaz.
  • 1:57 - 2:02
    Burnunun ucunda bir ananası tutan
    yunusa ait bir nöron grubu yoktur aslında.
  • 2:02 - 2:05
    Öyleyse, bunu hayalinde
    nasıl canlandırabiliyorsun?
  • 2:05 - 2:09
    Zihinsel Sentez Teorisi adındaki bir
    hipotez, zamanlamanın temel
  • 2:09 - 2:11
    unsur olduğunu varsayar.
  • 2:11 - 2:14
    Eğer yunus ve ananasa ait
    sinir hücresi grupları
  • 2:14 - 2:16
    aynı anda aktif hâle gelirse,
  • 2:16 - 2:21
    biz de iki farklı objeyi tek bir görüntü
    olarak algılayabiliriz.
  • 2:21 - 2:24
    Fakat beyindeki bir şeylerin
    bu aktivasyonu düzenlemesi gerekir.
  • 2:24 - 2:28
    Olası adaylardan biri, birçok karmaşık
    bilişsel (kavramayla ilgili) işlevde
  • 2:28 - 2:31
    rol oynayan prefrontal kortekstir.
  • 2:31 - 2:35
    Prefrontal korteksteki sinir hücreleri,
    sinir hücresi lifleri adı verilen,
  • 2:35 - 2:40
    incecik ve uzun hücre uzantıları ile
    posterior kortekse bağlıdır.
  • 2:40 - 2:44
    Zihinsel sentez teorisine göre,
    prefrontal korteksteki sinir hücreleri,
  • 2:44 - 2:48
    bu sinir hücresi lifleri üzerinden,
    aynı bir kuklayı iplerinden çekerek
  • 2:48 - 2:50
    oynatır gibi, arka korteksteki
  • 2:50 - 2:53
    birçok gruba elektriksel sinyaller yollar.
  • 2:53 - 2:56
    Bu onları hep birlikte etkinleştirir.
  • 2:56 - 3:00
    Eğer sinir hücresi grupları aynı anda
    etkinleşirse, birçok parçadan oluşan
  • 3:00 - 3:04
    bu görüntüyü sanki gerçekten
    görüyormuş gibi hissedersin.
  • 3:04 - 3:06
    Prefrontal korteks tarafından,
  • 3:06 - 3:10
    farklı nöron gruplarının bu şekilde
    kasıtlı olarak senkronize edilmesine
  • 3:10 - 3:12
    zihinsel sentez denir.
  • 3:12 - 3:14
    Zihinsel sentezin yapılabilmesi için,
  • 3:14 - 3:19
    sinyallerin her iki nöron grubuna da aynı
    anda ulaşması gerekir.
  • 3:19 - 3:23
    Ne var ki, bazı nöronlar prefrontal
    kortekse diğerlerinin olduğundan
  • 3:23 - 3:25
    çok daha uzaktır.
  • 3:25 - 3:28
    Eğer sinyaller her iki lifte de aynı
    hızda iletilirse,
  • 3:28 - 3:31
    eş zamanlı olarak ulaşamazlar.
  • 3:31 - 3:34
    Bağlantıların uzunluğunu değiştiremezsin,
  • 3:34 - 3:37
    ama beyinde, özelikle de çocuk yaşlardaki
    gelişimi sırasında,
  • 3:37 - 3:41
    iletim hızını değiştirmenin
    bir yolu vardır.
  • 3:41 - 3:46
    Sinir hücresi lifleri, miyelin adı
    verilen yağlı bir maddeyle kaplıdır.
  • 3:46 - 3:50
    Miyelin yalıtkan bir maddedir ve
    elektrik sinyallerinin sinir lifine doğru
  • 3:50 - 3:52
    daha hızlı hareket etmesini sağlar.
  • 3:52 - 3:55
    Bazı sinir hücresi lifleri
    neredeyse 100 kat miyelin ile kaplıdır,
  • 3:55 - 3:58
    diğerlerinde ise sadece
    birkaç kat vardır.
  • 3:58 - 4:01
    Daha kalın miyelin tabakasıyla
    kaplı olan lifler,
  • 4:01 - 4:04
    sinyalleri daha ince tabakaya
    sahip olanlardan
  • 4:04 - 4:07
    en az 100 kat daha hızlı iletirler.
  • 4:07 - 4:10
    Artık bazı bilim insanları, miyelin
    tabakasındaki bu farklılığın beyindeki
  • 4:10 - 4:14
    eşit dağılımlı iletim hızının
    ve buna bağlı olarak da
  • 4:14 - 4:17
    zihinsel sentez yeteneğimizin temeli
    olduğunu düşünüyor.
  • 4:17 - 4:20
    Bu miyelin katmanlarının çoğu
    çocukluk döneminde oluşur.
  • 4:20 - 4:22
    O hâlde, çok küçük yaşlardan itibaren
  • 4:22 - 4:24
    bizim parlak hayal gücümüz,
  • 4:24 - 4:30
    hayatımız boyunca yaratıcı senfonileri
    ustalıkla işleyecek miyelin bağlantıları
  • 4:30 - 4:34
    dikkatle oluşturulmuş beyinler
    geliştirmekle büyük ölçüde ilgilidir.
Title:
Hayal gücünün sinir bilimi - Andrey Vyshedskiy
Speaker:
Andrey Vyshedskiy
Description:

Dersin tamamını izlemek için: http://ed.ted.com/lessons/the-neuroscience-of-imagination-andrey-vyshedskiy

Bir an için, Fransızca dersi veren bir ördeği, kara delik etrafındaki yörüngede yapılan bir masa tenisi maçını, bir ananası burnunun ucunda tutan bir yunusu düşün. Büyük ihtimalle bunlardan hiçbirini aslında görmemişsindir, ama hepsini hayalinde hemen canlandırabilirsin. Beynin hiç görmediğin bir şeyin görüntüsünü nasıl oluşturuyor? Andrey Vyshedskiy hayal gücünün sinir bilimini anlatıyor.

Anlatan: Andrey Vyshedskiy
Animasyon: Tomás Pichardo-Espaillat

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TED-Ed
Duration:
04:49

Turkish subtitles

Revisions