Polish subtitles

← William Ury: Odchodząc od "nie", dochodząc do "tak"

William Ury, autor książki "Dochodząc do TAK", proponuje nam zgrabny, łatwy w istocie (choć niełatwy w wykonaniu) sposób na osiągnięcie porozumienia nawet w najtrudniejszych sytuacjach: od kłótni rodzinnych poczynając, na - być może - konflikcie Bliskowschodnim kończąc.

Get Embed Code
38 Languages

Showing Revision 1 created 01/27/2011 by Piotr Wiśniewski.

  1. Kwestia trudnych negocjacji przypomina mi
  2. jedną z moich ulubionych baśni
  3. Bliskiego Wschodu,
  4. o człowieku, który zostawił 17 wielbłądów dla swoich trzech synów.
  5. Pierwszy syn miał dostać połowę wielbłądów,
  6. drugi syn - jedną trzecią,
  7. zaś najmłodszy syn - jedną dziewiątą.
  8. Synowie przystąpili do negocjacji.
  9. 17 nie dzieli się przez 2.
  10. Nie dzieli się przez 3.
  11. Nie dzieli się przez 9.
  12. Między braćmi zaczęło iskrzyć.
  13. Zrozpaczeni, poszli w końcu
  14. po radę do starej mądrej kobiety.
  15. Staruszka przez długi czas rozważała ich problem,
  16. po czym wróciła i orzekła:
  17. "Nie wiem, czy to wam pomoże,
  18. ale jeśli chcecie, możecie wziąć mojego wielbłąda".
  19. Mieli zatem 18 wielbłądów.
  20. Pierwszy syn wziął połowę - połowa z 18 to 9.
  21. Drugi syn wziął trzecią część - jedna trzecia z 18 to 6.
  22. Najmłodszy syn wziął dziewiątą część -
  23. - jedna dziewiąta z 18 to 2.
  24. Łącznie 17.
  25. Został im jeden wielbłąd,
  26. którego oddali staruszce.
  27. (Śmiech)

  28. Jeśli zastanowić się nad tą historią,

  29. to podobna jest ona
  30. do wielu trudnych negocjacji, jakie podejmujemy.
  31. Zaczyna się od 17 wielbłądów i nie ma rozwiązania.
  32. Potrzeba nam
  33. zrobić krok wstecz, wyjść z tej sytuacji, by mieć świeże spojrzenie,
  34. jak tamta stara mądra kobieta,
  35. i znaleźć osiemnastego wielbłąda.
  36. Znajdowanie 18. wielbłąda
  37. w konfliktach na całym świecie jest moją pasją.
  38. Postrzegam ludzkość trochę jak tych trzech braci:
  39. wszyscy jesteśmy jedną rodziną.
  40. Z naukowego punktu widzenia,
  41. dzięki rewolucji w komunikacji,
  42. wszystkie plemiona na Ziemi, wszystkie 15000 plemion,
  43. jest w kontakcie ze sobą.
  44. To niczym duży zjazd rodzinny.
  45. Jednak, jak na wielu zjazdach rodzinnych,
  46. nie jest miło i przyjemnie.
  47. Jest wiele zatargów.
  48. Pytanie brzmi:
  49. jak radzimy sobie z tym, co nas różni?
  50. Jak radzimy sobie z najgłębszymi sporami,
  51. wziąwszy pod uwagę ludzką skłonność
  52. do walki i człowieczy talent
  53. do wymyślania broni masowego zniszczenia?
  54. Oto jest pytanie.
  55. Jako że większość ostatnich trzydziestu -

  56. - prawie czterdziestu -
  57. - lat spędziłem podróżując
  58. po świecie, pracując, angażując się w konflikty
  59. od Jugosławii do Bliskiego Wschodu,
  60. od Czeczenii do Wenezueli,
  61. w niektóre z najtrudniejszych konfliktów na świecie,
  62. zadawałem sobie to pytanie.
  63. I chyba odkryłem,
  64. co jest sekretem pokoju.
  65. To zaskakująco proste.
  66. Nie łatwe do wykonania, ale zasadniczo proste.
  67. Pomysł nie jest nawet nowy.
  68. Może to scheda po naszych praprzodkach.
  69. Sekretem pokoju jesteśmy my.
  70. My -
  71. - jako społeczność wokół konfliktu
  72. możemy odegrać w nim
  73. konstruktywną rolę.
  74. Podam wam jako przykład pewną historię.

  75. Około 20 lat temu byłem w RPA
  76. pracując ze stronami tamtejszego konfliktu.
  77. Miałem dodatkowy miesiąc,
  78. więc spędziłem jakiś czas
  79. żyjąc z kilkoma grupami Buszmenów San.
  80. Byłem ciekaw ich oraz ich sposobów rozwiązywania konfliktów.
  81. Jak daleko sięga pamięć,
  82. byli oni myśliwymi i zbieraczami,
  83. żyjąc niemal dokładnie tak,
  84. jak nasi przodkowie żyli przez 99% historii ludzkości.
  85. A mężczyźni używają do polowania zatrutych strzał -
  86. - są one śmiertelne.
  87. Jak więc sobie radzą z konfliktami?
  88. Odkryłem,
  89. że gdy nastroje w społeczności się psują,
  90. jedna z osób idzie schować zatrute strzały gdzieś w gęstwinie
  91. a potem wszyscy siadają w kręgu
  92. aby rozmawiać.
  93. To może trwać dwa, trzy, cztery dni,
  94. ale oni nie udadzą się na spoczynek,
  95. póki nie znajdą rozwiązania,
  96. albo jeszcze lepiej - zgody.
  97. A jeśli napięcie nie opadnie,
  98. wysyła się człowieka w odwiedziny do krewnych,
  99. żeby ochłonął.
  100. Zważywszy na nasze skłonności,

  101. to chyba taki system pozwolił nam przetrwać do tej pory.
  102. Nazywam tę metodę
  103. "trzecią stroną".
  104. Pomyślcie o tym:
  105. kiedy myślimy o konflikcie,
  106. opisujemy jego dwie strony.
  107. Są Arabowie przeciw Izraelczykom,
  108. robotnicy przeciw kierownikom, mąż przeciw żonie,
  109. Republikanie przeciw Demokratom,
  110. ale nie dostrzegamy, że zawsze jest
  111. trzecia strona. Trzecia strona konfliktu
  112. to my, społeczność, przyjaciele,
  113. sprzymierzeńcy,
  114. członkowie rodziny, sąsiedzi.
  115. I możemy odegrać nieprawdopodobnie konstruktywną rolę.
  116. Być może najbardziej istotny sposób,
  117. w jaki trzecia strona może pomóc,
  118. to przypomnieć stronom, co jest na szali.
  119. W imię dzieci, w imię rodziny,
  120. w imię wspólnoty, w imię przyszłości
  121. przestańmy na chwilę walczyć i porozmawiajmy.
  122. Ponieważ,
  123. gdy jesteśmy w konflikcie,
  124. bardzo łatwo jest stracić perspektywę.
  125. Najłatwiej przeprowadzić kontratak.
  126. Ludzie są maszynami zaprogramowanymi na działanie.
  127. Jest takie powiedzenie:
  128. w gniewie wygłosisz najlepszą mowę
  129. spośród tych, których będziesz żałować.
  130. O tym przypomina nam trzecia strona.
  131. Pomaga nam wejść na balkon,
  132. który jest metaforą szerszej perspektywy,
  133. by nie stracić z oczu nagrody.
  134. Pozwólcie, że przytoczę historię z mojego doświadczenia

  135. jako negocjatora. Parę lat temu byłem rozjemcą
  136. w kilku bardzo trudnych
  137. rozmowach między przywódcami
  138. Rosji i Czeczenii.
  139. Jak wiecie, trwała wojna.
  140. Spotkaliśmy się w Hadze,
  141. w Pałacu Pokoju,
  142. w tym samym miejscu, w którym obradował trybunał do spraw
  143. zbrodni wojennych w byłej Jugosławii.
  144. Zaczęły się tarcia,
  145. gdy wiceprezydent Czeczenii
  146. zwrócił się do Rosjan, mówiąc:
  147. "Możecie już nie wstawać z siedzeń,
  148. bo będziecie odpowiadać przed trybunałem
  149. do spraw zbrodni wojennych".
  150. Potem obrócił się do mnie i rzekł:
  151. "Jesteś Amerykaninem. Patrz, co Amerykanie robią w Puerto Rico".
  152. Moje myśli wystartowały: "Puerto Rico? Co ja wiem o Puerto Rico?".
  153. Już miałem zareagować,
  154. ale przypomniałem sobie o wejściu na balkon.
  155. Kiedy on zrobił przerwę,
  156. a inni spojrzeli na mnie
  157. oczekując odpowiedzi, z perspektywy balkonu mogłem podziękować mu
  158. za jego uwagę i powiedzieć: "Uznaję krytykę mojego kraju
  159. i biorę ją za znak tego, że jesteśmy
  160. wśród przyjaciół i możemy mówić szczerze.
  161. Ale nie jesteśmy tu, by mówić o Puerto Rico albo o przeszłości.
  162. Mamy zastanowić się, jak ukrócić cierpienia
  163. i rozlew krwi w Czeczenii".
  164. Rozmowa wróciła na właściwe tory.
  165. To jest rola trzeciej strony:
  166. pomóc stronom konfliktu stanąć na balkonie.
  167. A teraz zabiorę was na chwilę do -

  168. - jak się uważa - centrum najgorętszego,
  169. najtrudniejszego do rozwiązania
  170. konfliktu na świecie: na Bliski Wschód.
  171. Zapytajmy: gdzie jest trzecia strona?
  172. Czy można stanąć na balkonie?
  173. Nie będę udawać, że znam
  174. rozwiązanie dla konfliktu
  175. na Bliskim Wschodzie;
  176. znam pierwszy ku niemu krok,
  177. coś, co możemy uczynić jako trzecia strona.
  178. Lecz najpierw zadam wam jedno pytanie.
  179. Ilu z was
  180. martwiło się w ostatnich latach
  181. konfliktem na Bliskim Wschodzie i zastanawiało,
  182. co moglibyście zrobić?
  183. Pytam z ciekawości: ilu?
  184. Dobrze, zatem większość.
  185. A przecież to tak daleko.
  186. Czemu poświęcamy tyle uwagi temu konfliktowi?
  187. Chodzi o liczbę zgonów?
  188. Setki razy więcej ludzi ginie w konfliktach
  189. w Afryce niż na Bliskim Wschodzie.
  190. Nie, powodem jest historia,
  191. ponieważ czujemy się
  192. osobiście zaangażowani.
  193. Chrześcijanie, muzułmanie czy Żydzi,
  194. religijni czy bezwyznaniowi,
  195. czujemy, że mamy w tym osobisty udział.
  196. Historie mają znaczenie. Wiem to jako antropolog.

  197. Używamy historii, by przekazywać wiedzę.
  198. Nadają znaczenie naszemu życiu.
  199. To robimy w ramach TED - opowiadamy historie.
  200. Historie to klucz.
  201. Powiadam więc:
  202. tak, spróbujmy rozwiązać problemy polityczne
  203. na Bliskim Wschodzie
  204. ale przyjrzyjmy się też historii.
  205. Spróbujmy sięgnąć do najgłębszych przyczyn.
  206. Zobaczmy, czy można zastosować zasadę
  207. trzeciej strony. Co by to zmieniło? Jaka jest tamtejsza historia?
  208. Antropolodzy wiedzą, że

  209. każda kultura ma historię swojego początku.
  210. Co jest historią początku Bliskiego Wschodu?
  211. W skrócie:
  212. 4000 lat temu pewien człowiek przewędrował
  213. ze swoją rodziną przez Bliski Wschód
  214. i odmienił świat na zawsze.
  215. Ten człowiek
  216. to oczywiście Abraham.
  217. Symbolizował on
  218. jedność rodziny.
  219. Jest ojcem nas wszystkich.
  220. Nie tylko to symbolizował, ale również taką ideę krzewił.
  221. Jego podstawowym przesłaniem była jedność,
  222. wzajemna zależność i jedność wszystkich.
  223. Podstawową wartością - uszanowanie
  224. okazywane obcym.
  225. Z tego właśnie jest znany, ze swej gościnności.
  226. Tak to ujmując,
  227. staje się on symboliczną trzecią
  228. stroną dla Bliskiego Wschodu.
  229. To on przypomina nam, że jesteśmy
  230. częścią czegoś większego.
  231. Jak byście zatem...
  232. Pomyślcie o tym.
  233. Dzisiaj nęka nas terroryzm.

  234. Czym on jest?
  235. Terroryzm jest wtedy, gdy niewinnego obcego człowieka
  236. traktuje się jak wroga i zabija go,
  237. by wywołać strach.
  238. Co jest przeciwieństwem terroryzmu?
  239. Potraktować niewinnego obcego człowieka
  240. jak przyjaciela,
  241. którego zapraszasz do swojego domu
  242. by siać i stwarzać zrozumienie,
  243. szacunek, miłość.
  244. Gdybyśmy wzięli teraz

  245. historię Abrahama,
  246. historię trzeciej strony,
  247. to co, gdyby okazała się ona -
  248. - ponieważ Abraham symbolizuje gościnność -
  249. - co gdyby okazała się antidotum na terroryzm?
  250. Szczepionką przeciw
  251. religijnej nietolerancji?
  252. Jak można by wskrzesić tamtą opowieść?
  253. Nie wystarczy ją opowiedzieć -
  254. - ma to siłę,
  255. ale ludzie potrzebują tej historii
  256. doświadczyć. Muszą móc nią żyć. Jak tego dokonać?
  257. Rozmyślałem nad tym.
  258. Dochodzimy do pierwszego kroku.
  259. Najprostszym sposobem
  260. jest ruszyć w drogę
  261. śladami Abrahama.
  262. Odtworzyć przeszłość jego kroków.
  263. Podróż ma realną moc.
  264. Z punktu widzenia antropologa, chodzenie uczyniło nas ludźmi.
  265. To zabawne, gdy idziecie,
  266. poruszacie się ramię w ramię
  267. we wspólnym kierunku.
  268. Gdybym stanął z wami twarzą w twarz
  269. i podszedł blisko,
  270. czulibyście się zagrożeni.
  271. Ale gdy idę ramię w ramię,
  272. nawet dotykając,
  273. nikomu to nie przeszkadza.
  274. Kto by walczył podczas wspólnej wędrówki?
  275. Dlatego często w negocjacjach, gdy sprawy się nie układają,
  276. ludzie muszą pochodzić z problemem.
  277. Naszedł mnie więc pomysł,

  278. by ożywić ten szlak -
  279. - niczym jedwabny szlak,
  280. czy szlak Appalachów -
  281. - który biegłby śladami
  282. Abrahama.
  283. Ludzie mówili: "To szaleństwo. Nie da się.
  284. Nie możesz odtworzyć szlaku Abrahama. To niebezpieczne.
  285. Trzeba przekroczyć tyle granic.
  286. Biegnie on przez 10 krajów na Bliskim Wschodzie
  287. i łączy je wszystkie".
  288. Z należytą starannością rozważyliśmy
  289. ten pomysł na Harvardzie.
  290. A potem, kilka lat temu,
  291. grupa około 25 osób z 10 krajów
  292. zdecydowała się sprawdzić, czy można wskrzesić szlak Abrahama,
  293. wychodząc z miejsca jego narodzin w mieście Urfa
  294. w południowej Turcji, północnej Mezopotamii.
  295. Potem kawałek pojechaliśmy autobusem, kawałek przeszliśmy pieszo
  296. i dotarliśmy do Harran,
  297. skąd według Biblii Abraham wyruszył w podróż.
  298. Przekroczyliśmy granicę Syrii, doszliśmy do Aleppo,
  299. które okazało się mieć swą nazwę po Abrahamie.
  300. Poszliśmy do Damaszku,
  301. silnie związanego z Abrahamem.
  302. Następnie udaliśmy się do północnej Jordanii,
  303. do Jerozolimy,
  304. w której wszystko dotyczy Abrahama, do Betlejem
  305. i w końcu do Hebronu,
  306. miejsca pochówku.
  307. Przeszliśmy jego drogę od kołyski do grobu.
  308. Pokazaliśmy, że się da. To była cudowna podróż.
  309. Zadam wam pytanie.

  310. Ilu z was miało takie doświadczenie,
  311. w którym byliście w obcym otoczeniu
  312. czy w innym kraju
  313. i ktoś całkowicie wam obcy
  314. podszedł i okazał wam życzliwość,
  315. może zaprosił do swojego domu,
  316. napoił, nakarmił?
  317. Ilu z was tego doświadczyło?
  318. To jest istota ścieżki,
  319. którą szedł Abraham.
  320. A odkryjesz, że gdy przybywasz do tych wiosek na Bliskim Wschodzie,
  321. gdzie spodziewałbyś się wrogości,
  322. to spotka cię niesłychana gościnność
  323. związana z Abrahamem.
  324. "W imię ojca Abrahama, pozwól,
  325. że przygotuję ci posiłek".
  326. Okazało się,
  327. że Abraham nie jest dla tych ludzi jedynie postacią na kartce papieru,
  328. on jest żywy i wciąż obecny.
  329. Koniec końców,

  330. w ciągu ostatnich lat
  331. tysiące ludzi
  332. wstąpiło na ścieżkę, którą Abraham szedł
  333. przez Bliski Wschód,
  334. ciesząc się gościnnością tamtejszych ludzi.
  335. Ludzie zaczęli chodzić
  336. po Izraelu i Palestynie,
  337. Jordanii, Turcji, Syrii.
  338. To zdumiewające doświadczenie.
  339. Mężczyźni, kobiety, ludzie młodzi i starzy -
  340. - w istocie więcej kobiet niż mężczyzn, co ciekawe.
  341. Dla tych, którzy nie mogą chodzić
  342. lub którzy nie są w stanie dostać się
  343. tam teraz, zaczęto organizować spacery
  344. w miastach, w ich własnych środowiskach.
  345. Jak na przykład w Cincinnati, gdzie zorganizowano
  346. przemarsz z kościoła poprzez meczet do synagogi,
  347. po czym wszyscy zjedli razem Abrahamowy posiłek.
  348. To był dzień ścieżki Abrahama.
  349. W Sao Paulo w Brazylii, dla tysięcy ludzi
  350. rokrocznym wydarzeniem stał się
  351. bieg po wyobrażonej ścieżce Abrahama
  352. i jednoczenie w ten sposób różnych społeczności.
  353. Media to lubią, naprawdę uwielbiają.
  354. Nie szczędzą na to uwagi
  355. ponieważ jest poglądowe
  356. i rozpowszechnia ideę
  357. Abrahamowej gościnności
  358. i dobroci w stosunku do obcych ludzi.
  359. Kilka tygodni temu
  360. mówili o tym w radio.
  361. W zeszłym miesiącu
  362. opisano to
  363. na dwóch stronach
  364. w "The Guardian".
  365. Cytowano mieszkańca tamtejszej wioski,
  366. który mówił: "Ten spacer łączy nas ze światem".
  367. Powiedział, że to jak światło, które ponieśli dalej w życie.
  368. Że dało im nadzieję.
  369. I o to właśnie chodzi.
  370. Nie koniec jednak na psychologii,

  371. chodzi też o ekonomię, gdyż
  372. w czasie tych marszów ludzie wydają pieniądze.
  373. Weźmy Um Ahmad,
  374. kobietę żyjącą na szlaku w północnej Jordanii.
  375. Jest rozpaczliwie biedna.
  376. Jest częściowo ślepa, jej mąż nie może pracować,
  377. mają siedmioro dzieci.
  378. Ale może gotować.
  379. Toteż zaczęła gotować dla grup piechurów,
  380. posilają się w jej domu gdy przechodzą przez wieś.
  381. Siedzą na podłodze,
  382. nie ma nawet obrusa.
  383. Um robi jednak wyśmienite jedzenie,
  384. doprawione okolicznymi ziołami.
  385. Przychodziło coraz więcej piechurów,
  386. a ostatnio zaczęła na tym zarabiać
  387. i może wesprzeć rodzinę.
  388. Powiedziała naszemu zespołowi:
  389. "Uczyniliście mnie widocznym
  390. we wsi, w której wcześniej wstydzili się
  391. na mnie patrzeć".
  392. To jest potencjał ścieżki Abrahama.
  393. Na tej drodze przez Bliski Wschód
  394. są setki takich społeczności.
  395. Mają potencjał, by zmienić reguły gry.
  396. By to zrobić, trzeba zmienić
  397. punkt widzenia -
  398. - z wrogości na gościnność,
  399. z terroryzmu na turystykę.
  400. W tym sensie
  401. ścieżka Abrahama
  402. może odmienić ich los.
  403. Zwrócę waszą uwagę na pewną rzecz.

  404. Mam tu małego żołędzia,
  405. którego podniosłem w tym roku
  406. na trasie.
  407. Żołądź oczywiście wyrośnie na dąb,
  408. który możemy sobie wyobrazić
  409. jako Abrahama.
  410. Jego ścieżka jest teraz jak ten żołądź:
  411. jeszcze we wczesnej fazie rozwoju.
  412. A jak będzie wyglądać dąb?
  413. Cofam się myślą do czasów dzieciństwa,
  414. które w większości - choć urodziłem się w Chicago -
  415. - spędziłem w Europie.
  416. Jeśli widzieliście
  417. ruiny Londynu czy Berlinu
  418. w 1945
  419. a ktoś by wam wtedy powiedział:
  420. "Za 60 lat to będzie
  421. najspokojniejszy, dobrze prosperujący zakątek globu",
  422. uznalibyście go
  423. za nienormalnego.
  424. A jednak to się stało, ludzie osiągnęli to dzięki wspólnej europejskiej tożsamości
  425. i wspólnej ekonomii.
  426. Pytam zatem: skoro udało się w Europie,
  427. dlaczego nie na Bliskim Wschodzie?
  428. Dlaczego nie, skoro jest wspólna tożsamość
  429. w postaci historii Abrahama
  430. i może istnieć wspólna ekonomia,
  431. w dużej mierze oparta na turystyce?
  432. Zakończę stwierdzeniem,

  433. iż w ciągu ubiegłych 35 lat,
  434. gdy pracowałem
  435. nad paroma najniebezpieczniejszymi i najtrudniejszymi
  436. do rozwiązania konfliktami na świecie,
  437. nie widziałem ani jednego,
  438. który uznałbym za niemożliwy do zmiany.
  439. Czasem zmiana nie jest łatwA,
  440. ale zawsze możliwa.
  441. Zrobiliśmy to w RPA.
  442. Zrobiliśmy to w Irlandii Północnej.
  443. Moglibyśmy dokonać tego wszędzie,
  444. to zależy po prostu od nas,
  445. jako od trzeciej strony.
  446. Zapraszam was zatem
  447. do stanięcia po trzeciej stronie, nawet
  448. gdyby to miał być mały krok.
  449. Za chwilę rozpocznie się przerwa.
  450. Podejdźcie do kogoś
  451. z innej kultury, innego kraju,
  452. będącego innej narodowości
  453. czy jakkolwiek różnego od was i zacznijcie rozmawiać. Słuchajcie ich.
  454. To jest stawanie po trzeciej stronie.
  455. Tak kroczy się ścieżką Abrahama.
  456. Czemuż nie TEDWalk,
  457. skoro mieliśmy TEDTalk?
  458. Trzy rzeczy na koniec:

  459. kluczem do pokoju
  460. jest trzecia strona;
  461. trzecia strona to my,
  462. każdy z nas,
  463. każdy nasz krok
  464. może przybliżyć
  465. świat do pokoju;
  466. jest takie stare afrykańskie przysłowie,
  467. które brzmi:
  468. "Kiedy pajęczyny się połączą,
  469. mogą powstrzymać nawet lwa".
  470. Jeśli połączymy
  471. pokojowe sieci trzecich stron,
  472. możemy powstrzymać nawet lwa wojny.
  473. Dziękuję bardzo.

  474. (Brawa)