YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Polish subtitles

← Jak rośliny zmieniły naszą planetę. | California Academy of Sciences

Od beznaczyniowych do naczyniowych, rośliny lądowe drastycznie odmieniły naszą planetę. Przenieśmy się w czasy przed dinozaurami - o 420 milionów lat, by zrozumieć jak do tego wyczynu doszło i poznać na to dowody.

Get Embed Code
27 Languages

Showing Revision 4 created 09/23/2019 by Katarzyna Bosiacka.

  1. (muzyka)
  2. Mam dziś łatwe zajęcie.
  3. Opowiem Wam o czymś co uwielbiam,
    o ROŚLINACH.
  4. Pierwszych roślinach lądowych.
  5. To piękna historia o tym, jak z czasem
  6. malutkie rośliny dały początek
    bardziej złożonym roślinom
  7. a to po prostu zmieniło świat.
  8. Cofnijmy się o miliony lat.
  9. Nie będzie dinozaurów, sorry.
  10. Cofniemy się jeszcze bardziej,
    do czasów pierwszych roślin lądowych.
  11. Nie chciałabym tu żyć,
    ale kto by chciał?
  12. Właśnie te roślinki.
  13. Pierwsze rośliny lądowe były maleńkie.
  14. Nie miały korzeni
    ani układu naczyń.
  15. Rośliny używają korzeni,
    by pobierać wodę z gleby.
  16. Ponieważ te wczesne rośliny
    nie miały korzeni,
  17. Musiały żyć blisko wody -
  18. jeziora lub rzeki.
  19. Systemem naczyniowym woda
    i substancje odżywcze rozprowadzane są
  20. po wnętrzu rośliny.
  21. Bez tego systemu,
    rośliny nie rosną wysokie,
  22. bo woda nie dociera wszędzie.
  23. Pierwsze rośliny były podobne do mchów
    i wątrobowców istniejących dzisiaj.
  24. One również nie mają korzeni.
  25. Tak więc, po kilku milionach lat
    rośliny rozwinęły korzenie i naczynia.
  26. Korzenie pozwoliły im
    pobierać wodę z gleby,
  27. dzięki czemu mogły występować
    poza terenami mokrymi.
  28. Naczyniami woda była
    rozprowadzana w górę łodygi,
  29. a roślina mogła rosnąć coraz wyższa
  30. konkurując z innymi o światło słoneczne.
  31. I tu robi się ciekawie.
  32. Wraz z rozwojem korzeni,
  33. fizycznie i chemicznie
    zmieniła się powierzchnia naszej planety.
  34. Po pierwsze, stworzyły one glebę.
  35. Korzenie penetrują
    zewnętrzną warstwę skalną
  36. i wrastając coraz głębiej
  37. Kruszą skałę
    na coraz drobniejsze fragmenty
  38. Korzenie używają dwutlenku węgla
    do produkcji kwasu,
  39. który jeszcze bardziej rozkłada skałę.
  40. W końcu, po swojej śmierci
    rośliny rozkładają się,
  41. wzbogacając glebę.
  42. Ale to nie wszystko, co zrobiły
    pierwsze ziemskie rośliny.
  43. Wpłynęły też na klimat
  44. Rośliny pobierają
    dwutlenek węgla z atmosfery.
  45. W procesie fotosyntezy,
    rośliny przy użyciu światła słonecznego,
  46. zamieniają ten dwutlenek węgla
    oraz wodę w cukier i tlen.
  47. Uwalniają tlen z powrotem do atmosfery,
  48. ale zużywają cukier jako
    źródło energii do wzrostu.
  49. Duża część cukru staje się materiałem
  50. do budowy rośliny.
  51. Zamykają one węgiel z dwutlenku węgla,
  52. który zaabsorbowały do tkanek.
  53. Gdy roślina obumiera,
    rozkłada się na ziemi
  54. i część z materiału zawierającego węgiel,
  55. zostaje związana w glebie.
  56. Ale to nie koniec!
  57. Pamiętacie jak rośliny wytwarzały
    kwas z dwutlenku węgla?
  58. On reaguje ze skalistą glebą,
    wiążąc jeszcze więcej dwutlenku węgla.
  59. Dwutlenek węgla w atmosferze
    zatrzymuje ciepło,
  60. więc gdy jest go mniej,
  61. planeta powoli ochładza się.
  62. Rozumiecie już jak drastycznie
    rośliny wpłynęły na naszą planetę?
  63. I mamy na to dowody.
  64. Pomimo, że pierwsze rośliny
    były delikatne,
  65. zachowały się ich skamieliny.
  66. Skąd wiemy, że to rośliny?
  67. Bo podobne są do roślin
    występujących teraz.
  68. Mamy żywego wątrobowca.
  69. A tutaj powiększenie skamieniałego.
  70. Widzimy, że te rośliny były bardzo małe,
  71. bez zaczyń i korzeni.
  72. Dzięki naczyniom
  73. oraz korzeniom
  74. mogły rosnąć w różnych miejscach
    i stały się silniejsze.
  75. Coraz więcej wiemy.
  76. A co mamy tutaj, Cindy?
  77. To skamielina niewielkiej rośliny.
  78. To łodygi.
  79. Widać, ze nie rosła duża.
  80. Teraz porównajmy ją z młodszą.
  81. To również łodyga.
  82. To przekrój pnia.
  83. Więc to było drzewo.
  84. Mamy też jego gałęzie, tutaj.
  85. Mamy również gleby kopalne.
  86. I widzimy jak rośliny tworzą glebę
    ze skały wulkanicznej.
  87. Te informacje pozwalają zrozumieć,
  88. kiedy rośliny lądowe stworzyły glebę.
  89. Podczas gdy rośliny
    stawały się coraz większe,
  90. spadała temperatura planety.
  91. A dowód na to istnieje
  92. w skorupach pradawnych
    organizmów morskich.
  93. To niesamowite, że naukowcy
    mogą zmierzyć temperaturę
  94. środowiska, w którym
    te muszle powstawały.
  95. To samo tyczy się gleb kopalnych.
  96. Widzicie jak rośliny na zawsze
    zmieniły naszą planetę?
  97. Dziękuję Wam, rośliny!
  98. (muzyka)