Turkish subtitles

← Eşitsizliği anlamak için beklenmedik bir araç: soyut matematik

Get Embed Code
26 Languages

Showing Revision 11 created 03/14/2019 by Cihan Ekmekçi.

  1. Dünya, ayrılık yaratan tartışmalar,
  2. anlaşmazlık,
  3. sahte haberler,
  4. mağduriyet,
  5. istismar, ön yargı,
    bağnazlık, suçlama, yaygara
  6. ve küçücük dikkat süreleri
    içerisinde yüzüyor.
  7. Bazen taraf tutmak,
    yankı odalarında sıkışmak
  8. ve bir daha hiçbir zaman
    aynı fikirde olmamakla
  9. lanetlenmiş gibi görünebiliriz.
  10. Bazen dibe doğru yarış
    yapıyoruz gibi görünebilir,
  11. herkes diğerlerinin ayrıcalığını
  12. ve sohbetteki en çok haksızlığa
    uğramış insanın kendisi olduğunu
  13. yüksek sesle söylüyor.
  14. Anlam ifade etmeyen bir dünyada
  15. nasıl anlam ifade edebiliriz?
  16. Bu karışık dünyamızı
    anlamamız için bir aracım var,

  17. umduğunuz bir araç olmayabilir:
  18. soyut matematik.
  19. Ben bir soyut matematikçiyim.

  20. Soyut matematik geleneksel olarak
    matematik teorisi gibidir,
  21. uygulamalı matematiğin
    köprü inşa etmek, uçakları uçurmak
  22. ve trafik akışını kontrol etmek gibi
  23. gerçek problemlere uygulandığı yerdir.
  24. Fakat ben, soyut matematiğin
    doğrudan günlük yaşamlarımıza
  25. bir düşünce biçimi olarak
  26. uygulanmasından bahsedeceğim.
  27. Günlük yaşamımda yardımcı olması için
    ikinci derece denklemler çözmüyorum,
  28. ama tartışmaları anlamak ve
    diğer insanlara anlayış göstermek için
  29. matematiksel düşünceyi kullanıyorum.
  30. Soyut dünya, bütün insanların dünyası
    konusunda bana yardımcı oluyor.
  31. Bütün insanların dünyası hakkında
    konuşmadan önce,

  32. alakasız okul matematiği
    olarak düşünebileceğiniz
  33. bir şeyden bahsetmem gerek:
  34. sayıların çarpanları.
  35. 30'un çarpanlarını düşünerek başlayacağız.
  36. Bu, okuldaki matematik derslerinin
    kötü anılarıyla ürpermenizi sağlıyorsa,
  37. bunu anlıyorum, çünkü ben de okuldaki
    matematik derslerini sıkıcı buluyordum.
  38. Fakat bunu, okulda olanlardan
    çok daha farklı bir yöne doğru
  39. götüreceğimizden oldukça eminim.
  40. Peki, 30'un çarpanları nedir?

  41. 30'a bölünen sayılardır.
  42. Belki onları hatırlarsınız.
    Üzerinde çalışacağız.
  43. Onlar bir, iki, üç,
  44. beş, altı,
  45. 10, 15 ve 30.
  46. Bu çok ilginç değil.
  47. Düz bir çizgi üzerindeki
    bir takım sayılar.
  48. Bu sayılardan hangilerinin
  49. birbirinin çarpanları olduğunu düşünerek
  50. ve bu ilişkileri göstermek için
    bir aile ağacı gibi bir resim çizerek
  51. daha ilginç hale getirebiliriz.
  52. 30, büyük büyükbabaymış gibi
    en tepede duracak.
  53. Altı, 10 ve 15, 30'a bölünüyor.
  54. Beş, 10 ve 15'e bölünüyor.
  55. İki, 6 ve 10'a bölünüyor.
  56. Üç, 6 ve 15'e bölünüyor.
  57. Bir ise iki, üç ve beşe bölünüyor.
  58. 10'un üçe bölünmediğini görüyoruz,
  59. fakat bu bir küpün köşeleri,
  60. yani, bence düz bir çizgi üzerindeki
  61. sayılardan biraz daha ilginç.
  62. Burada bir şeyler daha görebiliriz.
    Burada bir hiyerarşi var.

  63. En alt seviyede 1,
  64. daha sonra 2, 3 ve 5 sayıları var
  65. ve kendileri ile 1 hariç
    başka sayılara bölünmüyorlar.
  66. Bunların asal sayılar
    olduğunu hatırlayabilirsiniz.
  67. Bir sonraki seviyede
    6, 10 ve 15 var
  68. ve bunlardan her biri
    iki asal çarpanın çarpımı.
  69. Yani 6 eşittir iki kere üç,
  70. 10 eşittir iki kere beş,
  71. 15 eşittir üç kere beş.
  72. Daha sonra tepede 30 var,
  73. bu da üç asal sayının,
  74. iki, üç ve beşin çarpımı.
  75. Onlar yerine bu sayıları kullanarak
    bu şemayı tekrar çizebilirim.
  76. Tepede iki, üç
    ve beş olduğunu görüyoruz,
  77. bir sonraki seviyede bir çift sayı var
  78. ve bir sonraki seviyede tek ögeler var
  79. ve daha sonra en altta boş küme var.
  80. Bu oklardan her biri, kümedeki sayılardan
    birini kaybetmeyi gösteriyor.
  81. Şimdi, bu sayıların ne olduğunun

  82. çok da önemli olmadığı aşikâr.
  83. Aslında, ne oldukları önemli değil.
  84. Onlar yerine A, B ve C gibi
    bir şeyler de koyabiliriz
  85. ve aynı resmi elde ederiz.
  86. Şimdi bu çok soyut bir hal aldı.

  87. Bu sayılar, harflere dönüştü.
  88. Fakat burada soyutlamanın
    önemli bir noktası var,
  89. o da, birdenbire oldukça
    uygulanabilir hale gelmesi,
  90. çünkü A, B ve C herhangi bir şey olabilir.
  91. Örneğin, üç ayrıcalık türü olabilir:
  92. zengin, beyaz ve erkek.
  93. Daha sonra, bir sonraki seviyede
    zengin beyaz insanlar var.
  94. Burada zengin erkekler var.
  95. Burada beyaz erkekler var.
  96. Daha sonra zengin, beyaz ve erkek.
  97. Son olarak da bu ayrıcalıkların
    hiçbirine sahip olmayan insanlar.
  98. Sıfatların geri kalanını
    vurgulamak için tekrar koyacağım.
  99. Burada zengin, beyaz,
    erkek olmayan insanlar var,
  100. dahil etmemiz gereken
    çift olmayan insanları hatırlatıyorlar.
  101. Burada zengin, beyaz olmayan erkekler var.
  102. Burada zengin olmayan beyaz erkekler var,
  103. zengin, beyaz olmayan, erkek olmayan,
  104. zengin olmayan, beyaz, erkek olmayan
  105. ve zengin olmayan, beyaz olmayan, erkek.
  106. En altta, en az ayrıcalıkla beraber
  107. zengin olmayan, beyaz olmayan,
    erkek olmayan.
  108. 30'un çarpanlarının şemasından,

  109. farklı ayrıcalık türlerinin etkileşimi
    şemasına geçiş yaptık.
  110. Bence, bu şemadan
    birçok şey öğrenebiliriz.
  111. Birincisi, her ok bir ayrıcalık türünün
    doğrudan kaybını temsil ediyor.
  112. İnsanlar bazen yanılgıyla,
    beyaz insanların beyaz olmayanlardan
  113. daha iyi olduğunun ayrıcalık
    anlamına geldiğini düşünüyor.
  114. Bazı insanlar aşırı zengin
    siyahi sporculara bakıp şöyle diyor,
  115. "Gördün mü? Hepsi çok zengin.
    Beyaz ayrıcalığı diye bir şey yok."
  116. Fakat bu, beyaz ayrıcalık teorisinin
    ifade ettiği şey değil.
  117. Söylemek istediği; bütün aşırı zengin spor
    yıldızlarının aynı özellikleri olsaydı
  118. fakat ayrıca beyaz olsalardı,
  119. onların toplumda daha iyi
    olmalarını bekleyebilirdik.
  120. Bir sıraya bakarsak,
    bu şemadan anlayabileceğimiz

  121. başka bir şey daha var.
  122. İnsanların iki ayrıcalık türü
    olduğu üstten ikinci sıraya bakarsak,
  123. onların özellikle
    eşit olmadıklarını görebiliriz.
  124. Örneğin, zengin beyaz kadınlar
    muhtemelen toplumda
  125. fakir beyaz erkeklerden daha iyilerdir
  126. ve zengin siyahi erkekler
    muhtemelen arada bir yerdedir.
  127. Yani, bu şekilde daha asimetrik
  128. ve alt seviyede de aynı şekilde.
  129. Fakat, bunu daha ileriye götürebilir

  130. ve bu orta iki seviye arasındaki
    etkileşime bakabiliriz.
  131. Çünkü zengin, beyaz olmayan,
    erkek olmayanlar
  132. toplumda fakir beyaz erkeklerden
    daha iyi olabilirler.
  133. Uç örnekleri düşünelim,
    örneğin; Michelle Obama,
  134. Oprah Winfrey.
  135. Onlar kesinlikle fakir, beyaz, işsiz
    evsiz erkeklerden daha iyiler.
  136. Yani, aslında şema
    bu şekilde daha asimetrik.
  137. Bu gerilim, şemada bulunan
  138. ayrıcalık katmanları ile
  139. insanların toplumda tecrübe ettiği
    mutlak ayrıcalık arasında da bulunuyor.
  140. Bu da, toplumda şu anda
    bazı fakir beyaz adamların
  141. neden bu kadar öfkeli olduğunu
    anlamama yardımcı oldu.
  142. Çünkü onların bu ayrıcalık küboidinde
    yüksekte olmaları bekleniyor,
  143. fakat ayrıcalık bağlamında
    bunun etkisini pek de hissetmiyorlar.
  144. O öfkenin köklerini anlamanın,
    onlara karşılık olarak öfkelenmekten
  145. çok daha üretici bir şey
    olduğuna inanıyorum.
  146. Bu soyut yapıları görmek ayrıca
    durumları değiştirmemize

  147. ve o farklı insanları en üstte, farklı
    bağlamlarda görmenize yardımcı olabilir.
  148. Orijinal şemada
  149. zengin beyaz erkekler üstte,
  150. fakat erkek olmayanlara dikkat edersek,
  151. onların burada olduğunu görürüz
  152. ve şimdi zengin, beyaz,
    erkek olmayanlar en üstte.
  153. Bütünüyle kadınlar bağlamına geçersek
  154. üç ayrıcalık türümüz artık
    zengin, beyaz ve trans-olmayan olur.
  155. "Trans olmayan" teriminin,
    cinsel kimliğinizin doğuşta belirlenen
  156. cinsiyetiniz ile uyuşuyor
    anlamına geldiğini hatırlayın.
  157. Yani zengin, beyaz trans olmayan
    kadınların, zengin beyaz erkeklerin
  158. engin toplumda elde ettiği mevkinin
    aynısında bulunduğunu görüyoruz.
  159. Bu, zengin beyaz kadınlara karşı
    neden bu kadar öfkenin var olduğunu
  160. anlamamda yardımcı oldu,
  161. özellikle de şu anki feminist
    hareketinin bazı kısımlarında,
  162. çünkü onlar beyaz adamlara kıyasla
    kendilerini daha az ayrıcalıklı
  163. görmeye eğilimliler
  164. ve beyaz olmayan kadınlara göre ne kadar
    çok ayrıcalıklı olduklarını unutuyorlar.
  165. Daha çok veya daha az ayrıcalıklı
    olduğumuz durumlar arasında

  166. dönmemize yardımcı olması için
    bu soyut yapıları kullanabiliriz.
  167. Hepimiz, birilerinden daha ayrıcalıklı
  168. ve bir başkasından daha az ayrıcalıklıyız.
  169. Örneğin, bir Asyalı olarak
  170. beyaz insanlardan daha az ayrıcalığa
    sahip olduğumu biliyorum,
  171. beyaz ayrıcalığından ötürü.
  172. Fakat ayrıca, muhtemelen
  173. en ayrıcalıklı beyaz olmayan insanlar
    arasında olduğumu da biliyorum
  174. ve bu iki bağlam arasında
    dönmeme yardımcı oluyor.
  175. Zenginlik açısından ise,
  176. aşırı zengin olduğumu düşünmüyorum.
  177. Çalışması gerekmeyen türden
    insanlar kadar zengin değilim.
  178. Ama idare ediyorum
  179. ve bu, gerçekten çabalayan insanlara
  180. ve işsiz olan veya asgari ücretle çalışan
  181. insanlara göre çok daha iyi bir durum.
  182. Bu dönüşleri, tecrübeleri diğer insanların

  183. bakış açılarından anlamama yardımcı
    olması için kafamda canlandırıyorum,
  184. bu da beni şaşırtıcı olması mümkün
    olan bu sonuca götürüyor:
  185. Bu soyut matematik günlük
    yaşamlarımızla önemli derecede ilgili
  186. ve hatta diğer insanlara anlayış
    göstermemize bile yardımcı olabilir.
  187. Dileğim, herkesin diğer insanları
    daha fazla anlamayı denemesi
  188. ve onlarla yarışmak,
  189. onlara yanlış olduklarını
    göstermeyi denemek yerine
  190. birlikte hareket etmeleri.
  191. Soyut matematiğin bunu başarmamıza
  192. yardımcı olacağına inanıyorum.
  193. Teşekkürler.

  194. (Alkış)