YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Vietnamese subtitles

← Everything is a Remix Part 4

Get Embed Code
25 Languages

Showing Revision 1 created 01/14/2014 by Sơn Vương Vũ Nam.

  1. (Cảm ơn iStockPhoto vì đã đóng góp

  2. nhiều cảnh phim trong tập này. Truy cập tại
  3. iStockPhoto.com)
  4. Gen di truyền trong cơ thể người là nhân tố giúp các nhà khoa học truy lại vết tích
  5. từ hơn 3,5 tỷ năm trước
  6. của một loại sinh vật đơn bào, LUCA,
  7. tổ tiên lâu đời nhất của vạn vật.
  8. Nhờ khả năng sinh sản vô tính, cấu trúc gen của LUCA được sao chép liên tục
  9. liên tục.
  10. Đôi khi, chỉ một sai khác nhỏ cũng đủ để tạo nên đột biến.
  11. Qua thời gian, sản sinh ra từng loài một
  12. để đến nay đã có tới hàng tỷ loài sinh vật trên Trái Đất.
  13. Trong số đó có những loài chấp nhận sinh sản hữu tính,
  14. thu nhận gen của nhiều cá thể,
  15. tích tụ lại và tạo nên thể sống mới với khả năng thích nghi cao nhất để tồn tại.
  16. Đó là bản chất của quá trình tiến hóa.
    Sao chép, biến đổi, và kết hợp.
  17. Văn hóa cũng phát triển theo cùng cách thức ấy,
  18. nhưng đơn vị cơ bản ở đây không phải gen mà là meme -
  19. những ý tưởng, cách hành xử, kỹ năng
  20. được sao chép, biến đổi và kết hợp lại.
  21. Những tư tưởng chủ đạo trong thời đại chúng ta hôm nay
  22. bắt nguồn từ những meme có sức lan toả mạnh mẽ nhất.
  23. Đó là tiến hóa xã hội.
  24. Sao chép, biến đổi rồi kết hợp.
  25. Không riêng gì chuyện chúng ta là ai, chúng ta sống như thế nào,
  26. mà đương nhiên còn là cách chúng ta sáng tạo ra sao.
  27. Ý tưởng mới sinh ra từ ý tưởng cũ.
  28. Nhưng luật pháp lại không chịu thừa nhận
  29. bản chất phái sinh của sáng tạo.
  30. Thay vào đó, ý tưởng bị xem như tài sản,
  31. như một loại hàng hoá nguyên bản độc nhất
  32. nằm tách biệt trong những phạm trù khác nhau.
  33. Nhưng ý tưởng không hề đơn giản được như vậy.
  34. Chúng xếp tầng, xen kẽ, dính kết với nhau.
  35. Và một khi xung đột với thực tại nảy sinh...
  36. cả hệ thống sẽ bắt đầu sụp đổ.
  37. Mọi thứ chỉ là bản Remix
  38. Phần Bốn: Sai Hỏng Hệ Thống
  39. Gần như trong suốt lịch sử loài người
  40. ý tưởng là miễn phí.
  41. Các công trình của Shakespeare, Gutenberg,
  42. và Rembrandt có thể được tự do sao chép
  43. và xây dựng dựa trên đó.
  44. Nhưng vị thế chiếm lĩnh của nền kinh tế thị trường,
  45. nơi sản phẩm lao động trí óc
  46. trở thành món hàng được mua qua bán lại,
  47. vô hình chung đã tạo điều kiện cho sự sinh sôi của những ảnh hưởng phụ.
  48. Giả dụ có một người phát minh ra loại bóng đèn mới tốt hơn.
  49. Mức giá anh ta đề ra sẽ phải bao gồm
  50. không chỉ chi phí sản xuất,
  51. mà còn là chi phí cho công sức phát minh ban đầu.
  52. Lại giả sử có một đối thủ cũng đưa vào sản xuất
  53. một bản sao cạnh tranh của chiếc bóng đèn kia.
  54. Người này sẽ không cần quan tâm đến
  55. những chi phí phát minh kiểu như vậy,
  56. nên đương nhiên phiên bản của hắn lại rẻ hơn.
  57. Tóm lại: sáng tạo nguyên bản
  58. không thể đấu nổi với kiểu cạnh tranh giá cả của các thể loại sao chép ý tưởng.
  59. Cho nên ở Mỹ, sự xuất hiện
  60. các đạo luật bản quyền và bằng phát minh
  61. là nhằm để chỉnh đốn sự bất công này.
  62. Bản quyền là tấm bảo hộ trong quá trình truyền thông;
  63. trong khi bằng sáng chế ngăn chặn việc sao chép vô tội vạ.
  64. Cả hai đều khuyến khích
  65. sự sáng tạo và nảy nở
  66. của ý tưởng mới bằng cách cung cấp
  67. một khoảng thời gian độc quyền xác đáng, trong đó không ai
  68. có thể sao trộm công sức của bạn.
  69. Chúng mở ra một cánh cửa mới nơi người ta
  70. yên tâm bỏ công sức đầu tư sáng tạo để hồi thu lại lợi nhuận.
  71. Từ đó, thành quả của họ đến được với công chúng
  72. lan tới mọi ngóc ngách
  73. và được tự do sử dụng như nền móng của sự tiến bộ.
  74. Đây cũng chính là mục tiêu
  75. về một thị trường khỏe mạnh,
  76. một tập hợp những ý tưởng, sản phẩm,
  77. nghệ thuật và giải trí dành cho bất cứ ai với chi phí vừa phải.
  78. Giá trị cốt lõi của lòng tin dựa trên cơ sở lợi ích chung
  79. thỏa mãn tất cả mọi người.
  80. Nhưng thời gian trôi qua, tác động của thị trường
  81. đã đẩy nguyên tắc này trôi đi xa khỏi những gì nó đã được thừa nhận.
  82. Những nhà tư tưởng có tầm ảnh hưởng cho rằng
  83. ý tưởng cũng là một dạng tài sản.
  84. Kết luận này đưa đến sự ra đời
  85. của một khái niệm mới... tài sản sở hữu trí tuệ.
  86. Loại meme này được nhân bản với tốc độ chóng mặt,
  87. nhờ một phần vào bản tính thường gặp trong tâm lý hành vi con người
  88. dưới tên gọi ”Ác cảm với sự mất mát”.
  89. Hiểu một cách đơn giản, chúng ta ghét bị mất đi những gì chúng ta đang có.
  90. Con người có xu hướng nghiêm trọng hoá nỗi mất mát của bản thân
  91. mà quên đi những gì họ từng được nhận.
  92. Thứ chúng ta thu được
  93. từ việc đánh cắp công sức của người khác
  94. dường như chẳng có gì to tát.
  95. Nhưng khi ý tưởng của chính chúng ta bị ai đó đạo lại,
  96. đó quả là một tổn thất kinh hoàng.
  97. Disney là ví dụ tiêu biểu của việc thỏa sức sử dụng
  98. những tư liệu công cộng.
  99. Những bộ phim về nàng Bạch Tuyết, chú bé Pinnochio
  100. và Alice ở Xứ sở thần tiên đều được lấy ra từ nguồn tư liệu công cộng cả.
  101. Nhưng khi bản quyền những bộ phim đầu tay đó của Disney
  102. cũng đến ngày đáo hạn,
  103. họ dùng đủ kiểu vận động để lại được gia hạn bản quyền.
  104. Họa sĩ Shepard Fairey vẫn thường xuyên dùng lại tác phẩm cũ của người khác trong các bức vẽ của mình.
  105. Vụ việc cũng lên đến đỉnh điểm
  106. khi ông bị kiện bởi Associated Press
  107. vì đã dựng nên tấm áp phích “Obama Hope” nổi tiếng
  108. dựa theo bức ảnh chụp bởi hãng tin này.
  109. Tuy vậy, khi chính bức hoạ của ông
  110. bị chế lại bởi Baxter Orr,
  111. Fairey dọa sẽ theo kiện đến cùng.
  112. Và ngay như Steve Jobs nhiều lúc
  113. cũng khoe khoang về truyền thống bắt chước của Apple.
  114. “Chúng tôi chẳng thấy có gì phải xấu hổ
  115. khi ăn cắp những ý tưởng tuyệt vời.”
  116. Vậy mà ông lại dành sự thù hằn gay gắt với những ai
  117. dám bắt chước Apple.
  118. “Sẽ có ngày tôi nhấn chìm Android, bởi vì
  119. … nó chỉ là thứ đồ ăn cắp. Tôi sẵn sàng
  120. khai mào chiến tranh nhiệt hạch vì chuyện này.”
  121. Khi sao chép, ta biện hộ.
  122. Khi bị sao chép, ta phỉ báng.
  123. Chúng ta hầu hết cho qua chuyện sao chép, bắt chước của bản thân...
  124. cho đến khi trở thành nạn nhân của nó.
  125. Cho nên ta cứ ngang nhiên bắt chước đến mù quáng,
  126. với niềm tin được cổ xuý về một nền kinh tế thị trường,
  127. nơi mà quyền sở hữu và tài sản sở hữu trí tuệ trở nên căng trội
  128. vượt xa tầm cỡ ban đầu
  129. nhờ những diễn giải bao quát hơn của luật lệ cũ,
  130. các văn bản mới ban hành,
  131. những lĩnh vực bảo vệ mới được bổ sung,
  132. và treo phần thưởng đầy cám dỗ.
  133. Năm 1981, George Harrison đã tốn mất
  134. 1,5 triệu đô vì “vô thức”
  135. sao chép giai điệu của bản hit doo-wop "He's So Fine"
  136. trong bản ballad "My Sweet Lord" của mình.
  137. Trước đó cả đống những ca khúc nghe
  138. na ná những bài hát khác
  139. nhưng cũng chẳng hề bị đưa ra tòa.
  140. Ray Charles đặt nền móng cho thể loại soul
  141. cũng nhờ dựa theo "I Got a Woman"
  142. mà sáng tác nên bài phúc âm "It Must be Jesus".
  143. Từ những năm cuối thập niên 90,
  144. một loạt các đạo luật và quy định mới
  145. về bản quyền được ban hành
  146. và vẫn còn nhiều, nhiều nữa vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.
  147. Triển vọng nhất trong số đó có lẽ là các hợp đồng thương mại.
  148. Bởi chúng thực chất là những thương lượng ngoài vòng pháp luật.
  149. Các bên có thể thỏa thuận trong bí mật
  150. mà không lo can thiệp từ bên ngoài, cũng chẳng cần được Quốc hội thông qua.
  151. Năm 2011, Tổng thống Obama ký Hiệp định thương mại Chống hàng giả ACTA,
  152. cùng với Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương,
  153. hiện đang được bí mật soạn thảo,
  154. nhằm bao phủ mạnh hơn
  155. bảo hộ kiểu Mỹ ra toàn thế giới.
  156. Nhưng đồng thời, cũng chính quốc gia
  157. có nền kinh tế phát triển nhất thế giới này, lại từ chối tham gia các hiệp ước
  158. cũng như không có bất cứ động thái nào để bảo vệ các tác giả nước ngoài.
  159. Charles Dickens từng nổi tiếng với lời phê phán
  160. thị trường sách lậu ở Mỹ.
  161. Ông gọi nó là "Hang ổ khốn kiếp
  162. của bè lũ vô lại buôn sách lậu làm giàu."
  163. Khả năng phòng vệ của bằng sáng chế đã có một bước nhảy vọt
  164. từ phát minh hữu hình đến cả những dạng thức phi vật thể,
  165. mà đáng nói nhất chính là phần mềm.
  166. Bước chuyển tiếp này không phải tự nhiên mà có được.
  167. Bằng phát minh là bản thiết kế
  168. phác hoạ quy trình tạo nên phát minh đó.
  169. Nhưng bằng phát minh phần mềm đến giờ vẫn chỉ là
  170. đoạn miêu tả mơ hồ về một thứ sẽ thành hình ra sao
  171. nếu nó thực sự được phát minh ra.
  172. Chưa kể là nó thường được viết ra
  173. bằng thứ ngôn ngữ chung nhất
  174. để đạt được sự bảo vệ ở mức bao quát nhất có thể.
  175. Những khái niệm này đôi khi tối nghĩa
  176. đến mức lố bịch.
  177. Ví dụ như "máy móc sản xuất ra thông tin"
  178. thì bao hàm những thứ kiểu dạng như máy tính.
  179. Hay "vật thể hữu hình" thì bao hàm gần như là mọi sự vật.
  180. Chính cái ranh giới mờ nhạt giữa các phạm trù phát minh phần mềm
  181. đẩy nền công nghiệp điện thoại thông minh vào một cuộc tranh quyền vượt ngoài tưởng tượng.
  182. 62% tổng số vụ kiện cáo về bằng sáng chế là liên quan đến phần mềm.
  183. với thiệt hại ước tính lên đến năm trăm tỷ đô.
  184. Sự mở rộng phạm vi của tài sản sở hữu trí tuệ
  185. đã đưa đến và ngày càng làm gia tăng xác suất xảy ra
  186. những cuộc tranh tụng cơ hội chủ nghĩa - coi kiện cáo là cần câu cơm.
  187. Hai loại thú nữa ra đời
  188. mà mô hình hoạt động chỉ chuyên về tranh chấp lẫn kiện tụng, đó là:
  189. loài troll dùng bản mẫu và troll dùng bằng phát minh.
  190. Những doanh nghiệp này thực chất không sản xuất hay chế tạo thứ gì cả.
  191. Họ thu thập cả một thư viện những tư liệu về quyền và tài sản sở hữu trí tuệ,
  192. rồi chỉ chăm chăm đi kiện cáo kiếm lời.
  193. Nếu đưa ra được những bằng chứng hợp pháp
  194. họ sẽ thắng hàng trăm hàng nghìn đô cho mỗi vụ bản quyền.
  195. hay không chừng là hàng triệu cho các bằng sáng chế.
  196. Các nạn nhân thường có xu hướng
  197. muốn giải quyết êm thắm hơn là phải ra hầu tòa.
  198. Con troll dùng bản mẫu nổi tiếng nhất
  199. là Bridgeport Music,
  200. cái tên từng xuất hiện trong cả trăm bộ hồ sơ kiện tụng.
  201. Năm 2005, họ thắng lớn
  202. nhờ một đoạn nhạc chỉ dài 2 giây.
  203. Đấy, có mỗi thế thôi. Một đoạn nhạc không chỉ ngắn tí teo,
  204. mà cũng gần như chẳng thể nào nhận ra được.
  205. "A 100 Miles and Runnin’” - NWA
  206. Nói trắng ra, lời phán quyết này là dành cho
  207. mọi hình thức sao chép mẫu liệu, bất kể nhỏ to và vi phạm đến mức nào.
  208. Những ca khúc với giai điệu được cóp nhặt từ đâu đó
  209. như ra đời trong thời hoàng kim của hip-hop
  210. giờ chỉ có thể làm ra với mức giá cắt cổ.
  211. Hiện tại, bọn troll bằng mới là phổ biến nhất
  212. trên các mặt trận hỗn loạn của cuộc chiến tranh phần mềm.
  213. Khó lý giải nhất có lẽ là vụ việc
  214. đến từ Paul Allen.
  215. Ông là một trong những thành viên sáng lập tập đoàn Microsoft,
  216. một tỷ phú giàu có,
  217. với lòng nhân từ đáng kính
  218. người đã cam kết sẽ cho đi phần lớn của cải của mình.
  219. Ông tuyên bố rằng những tính năng cơ bản của web
  220. như các liên kết liên quan, cảnh báo và mục đề xuất
  221. đều được phát minh bởi công ty đã sập từ lâu của ông.
  222. Đó là lý do khiến người đàn ông ngộ nhận ý tưởng này
  223. không chỉ kiện gần như toàn bộ Thung lũng Silicon vào năm 2010,
  224. mà còn theo đuổi nó bất chấp tiền bạc hay danh vọng.
  225. Để tóm tắt lại, toàn cảnh bức tranh trông thế này.
  226. Chúng ta tin rằng ý tưởng là một loại tài sản
  227. và chỉ có cảm giác bị xâm phạm một cách quá đáng
  228. khi thứ gì đó vốn thuộc về mình bị kẻ khác cướp đi.
  229. Pháp luật lại chiều theo sự bất cân xứng này
  230. bằng một lớp bảo hộ thậm chí toàn diện hơn
  231. cùng những mức bồi thường kỷ lục.
  232. Trong khi đó để hợp pháp hoá quyền sở hữu
  233. những núi tiền khổng lồ là cái giá
  234. cho những cuộc thương lượng không nhờ toà can thiệp.
  235. Đây là một kịnh bản đáng buồn.
  236. Nó đặt ra một câu hỏi bức thiết: Giờ thì sao?
  237. Niềm tin vào tài sản sở hữu trí tuệ
  238. đã lấn áp đến độ
  239. khiến những chủ định ban đầu về bản quyền và bằng sáng chế
  240. vượt ra ngoài tầm nhận thức đại chúng.
  241. Vậy nhưng cái mục đích căn nguyên ấy
  242. dường như vẫn ngay đó, trong tầm với trước mắt chúng ta.
  243. Luật bản quyền năm 1790 có tựa đề là
  244. "Đạo luật khuyến khích nghiên cứu".
  245. trong khi luật bằng sáng chế là
  246. "... về việc xúc tiến những loại hình nghệ thuật có lợi cho cộng đồng".
  247. Trạng thái độc quyền mà những đạo luật này cho phép
  248. dường như là một dạng thoả hiệp nhằm một mục đích cao cả hơn.
  249. Ở đó, ý tưởng về một cuộc sống tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người
  250. được bồi đắp bằng việc khích lệ óc sáng tạo
  251. và xây dựng nguồn tài sản công cộng trù phú
  252. một bể kiến thức chung chào đón bất cứ ai muốn khám phá.
  253. Nhưng chính những đặc quyền này
  254. sau mỗi lần được cân nhắc và cải biến
  255. vẫn dừng lại chỉ ở chuyện được tăng cường và mở rộng hơn.
  256. Kết cục,
  257. chẳng có mấy những công trình tiến bộ hay những nghiên cứu mới mẻ ra đời,
  258. mà chỉ kích thích thêm cãi vã, thêm lạm dụng.
  259. Chúng ta đang sống trong thời đại làm thoái chí con người.
  260. Chúng ta cần những ý tưởng hay nhất có thể,
  261. cần ngay lúc này, và cần chúng được lan truyền khẩn cấp.
  262. Lợi ích chung là một loại meme
  263. đã bị chôn vùi bởi tài sản sở hữu trí tuệ.
  264. Nó cần được sinh sôi và lan xa lần nữa.
  265. Nếu thành công,
  266. luật pháp, quy chuẩn, và xã hội loài người
  267. tất cả sẽ cùng biến đổi.
  268. Tiến hóa xã hội khi ấy
  269. sẽ chẳng còn phụ thuộc vào các chính phủ
  270. hay các tập đoàn, hay đám luật sư...
  271. Nó phụ thuộc vào chính chúng ta.
  272. Biên dịch: K3nny và Ifhcarr
  273. Xin chào, tôi là Kirby. Tôi hoàn thành "Everything is a Remix"
  274. là nhờ sự giúp đỡ của những con người này.
  275. Có hai người đã đóng góp rất nhiều công sức mà tôi muốn nói lời cảm ơn trực tiếp.
  276. Louis Wesolowsky người đã tự thiết kế khoảng 15 hoạt cảnh cho bộ phim,
  277. cũng như đóng góp rất nhiều thời gian và nỗ lực giúp bộ phim ngày một hoàn thiện hơn.
  278. Xin cảm ơn Louis.
  279. Và cả Juan Behrens vì đã dày công thiết kế hoạt cảnh cho meme.
  280. Rất cảm ơn anh đã kiên nhẫn đến cùng.
  281. Cảm ơn iStockphoto vì sự ủng hộ, họ đã đóng góp rất nhiều cảnh trong tập này.
  282. Điều này cải thiện tốc độ làm việc lên rất cao.
  283. Vậy nên nếu bạn có nhu cầu về tư liệu, hãy thử ghé qua,
  284. họ có dịch vụ tuyệt vời và là những con người tốt bụng.
  285. Hơn hết, tôi muốn được cảm ơn các bạn vì đã quan tâm,
  286. tôi cực kỳ trân trọng và đã cố gắng hết sức để đáp lại những gì mọi người trông đợi.
  287. Cảm ơn rất nhiều vì đã đồng hành cùng tôi trong chuyến du hành này,
  288. cùng thật nhiều niềm vui khôn tả.
  289. Tôi bị chất vấn suốt là sau này còn tập nào không, câu trả lời sẽ là không.
  290. Đây là kết luận, là điểm kết thúc rồi.
  291. Vẫn còn có những phần phụ thêm nhưng mạch truyện đến đây là hết.
  292. Sẽ còn hai tập phụ về tư liệu trong các bộ phim Ma Trận
  293. hay Kill Bill của Quentin Tarantino xuất hiện sau.
  294. Tôi cũng sẽ có những buổi tọa đàm, nói về những vấn đề đã đề cập nhưng với một góc nhìn mới,
  295. mạch truyện mới hay bổ sung thêm những dẫn chứng mà tôi nghĩ là rất tuyệt.
  296. Tôi cũng mở shop bán áo thun và poster với số lượng có hạn trong tương lai gần.
  297. Vậy nếu các bạn muốn sở hữu một số vật lưu niệm thì mong các bạn hãy theo dõi.
  298. Và cuối cùng, tôi đang có ý tưởng về một dự án kế tiếp
  299. mà thực sự khiến tôi cảm thấy rất phấn khích. Nếu bạn đủ kiên nhẫn
  300. và quan tâm, bạn hoàn toàn có thể tìm hiểu thêm về nó.
  301. Tôi thật sự từ đáy lòng muốn gửi đến quý vị và các bạn lời cảm ơn sâu sắc nhất.
  302. Được rồi, hãy bảo trọng, có thể tôi sẽ được gặp lại các bạn ở một nơi hoàn toàn mới.
  303. Chúc sức khỏe và hẹn gặp lại.