YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Turkish subtitles

← Everything is a Remix 4. Kısım

Get Embed Code
25 Languages

Subtitles translated from English Showing Revision 9 created 06/26/2012 by melaike.

  1. iStockPhoto'ya bu bölümün çekilmesine

  2. katkılarından ötürü teşekkürler. Onları burada bulabilirsiniz :
  3. iStockPhoto.com
  4. Bedenimizdeki genlerin izleri üç buçuk milyar yıldan
  5. daha öncesine kadar takip edilebilir.
  6. Tek bir organizmaya kadar : LUCA
  7. Nihai Evrensel Ortak Ata
  8. Luca ürerken, genleri kopyalanır , kopyalanır
  9. kopyalanır ve kopyalanır
  10. zaman zaman hatalarla - ve dönüşerek.
  11. Zamanla bu, dünya üzerindeki yaşamın
  12. milyarlarca türünün her birini üretti.
  13. Bunlardan bazıları eşeyli üremeyle
  14. bireylerin genlerini bir araya getirerek
  15. hep birlikte adaptasyonda en başarılı yaşam formlarını geliştirdi.
  16. Bu evrimdir. Kopyala, dönüştür ve birleştir.
  17. Kültür de benzer şekilde evrilir,
  18. fakat burada bileşenler genler değil mimlerdir (sosyolojik genlerdir)
  19. yani fikirler, davranışlar, yetenekler.
  20. Mimler kopyalanır, dönüştürülür ve birleştirilir.
  21. Zamanımızın baskın fikirleri
  22. en fazla yayılmış mimlerden oluşur.
  23. Bu sosyal evrimdir.
  24. Kopyala, dönüştür ve birleştir.
  25. Bu, olduğumuz kişi, yaşam tarzımız
  26. ve elbette yaratım şeklimizdir.
  27. Bizim yeni fikirlerimiz eskilerinden evrildi.
  28. Fakat hukuk sistemimiz
  29. yaratıcılığın türevsel doğasını tanımıyor.
  30. Bunun yerine fikirler
  31. keskin sınırlar içerisindeki
  32. eşsiz ve orijinal mülk parselleri olarak kabul ediliyor.
  33. Fakat fikirler pek de intizam içinde değildir.
  34. Katmanlı, ortak dokulu
  35. ve birbirlerine düğümlüdürler.
  36. Ve sistem gerçekle çakıştığında…
  37. sistem çökmeye başlar.
  38. Her şey bir Remix
  39. 4. Kısım : Sistem İflası
  40. Neredeyse tüm tarihimiz boyunca
  41. fikirler özgürdü.
  42. Shakespeare'in, Gutenberg'ün
  43. ve Rembrandt'ın işleri açıkça kopyalanabilir
  44. ve çalışılabilirdi.
  45. Fakat entellektüel emeğimizin ürünlerinin
  46. alınıp satıldığı serbest piyasa ekonomisinin
  47. gelişen baskınlığı
  48. talihsiz bir yan etkiye sebep oldu.
  49. Diyelim ki adamın biri daha iyi bir ampül icat etti.
  50. Ücreti sadece
  51. üretim maliyetini değil
  52. her şeyden önce
  53. icat maliyetini de kapsamalı.
  54. Şimdi diyelim ki mucidimizin rakibi icadın
  55. bir kopyasının imalatına başladı.
  56. Rakip, geliştirme maliyetlerini
  57. karşılamak durumunda değildir
  58. dolayısıyla onun uyarlaması daha ucuzdur.
  59. Sonuç : orijinal kreasyonlar
  60. kopyalarının fiyatlarıyla rekabet edemezler.
  61. Birleşik Devletler'de telif haklarının
  62. ve patent düzenlemelerinin çıkışı
  63. bu dengesizliği hedef alıyordu.
  64. Telif hakları medyayı
  65. patentler icatları kapsıyordu.
  66. Her ikisi de kısa ve sınırlı bir münhasırlık periyodu,
  67. yani kimsenin sizin işinizi kopyalayamayacağı
  68. bir tür muafiyet süresi tanıyarak
  69. yeni fikirlerin yaratılmasını ve çoğalmasını
  70. teşvik etmeyi amaçlıyordu.
  71. Bu eser/icat sahiplerine yatırımlarını koruma
  72. ve kar etme imkanı verdi.
  73. Bu sürecin sonunda çalışmaları
  74. yayılabilir ve kamu tarafından özgürce
  75. kullanılabilirdi.
  76. Ve amaçlanan şuydu :
  77. sağlam bir kamusal alan
  78. herkesin kesesine göre fikirler, ürünler
  79. herkes için sanat ve eğlence.
  80. Kamu yararındaki ana inanış
  81. herkesin yararına olandı.
  82. Fakat zamanla, piyasanın etkisiyle
  83. bu prensip göz ardı edildi.
  84. Etkili düşünürler fikirlerin
  85. mülkiyetin bir türü olduğunu öne sürdü
  86. ve bu kanaat nihayetinde
  87. yeni bir kavrama yol verdi : fikri mülkiyet
  88. Bu mim kısmen insan psikolojisinin
  89. bir acayipliği sayesinde hızla yayılabilirdi.
  90. bu acayiplik Kaybetme Nefreti'ydi.
  91. Uzun lafın kısası, sahip olduğumuz şeyi kaybetmekten nefret ederiz.
  92. İnsanlar kayıplara kazançlardan daha çok
  93. önem atfetme eğilimindedirler.
  94. Dolayısıyla başkalarının işlerini
  95. kopyalamanın kazandırdıkları üzerimizde
  96. çok da büyük bir tesire sahip olmaz.
  97. Kopyalanan bizim fikirlerimiz olduğunda ise
  98. bunu bir 'kayıp' olarak algılar ve savunmaya geçeriz.
  99. Örneğin Disney kamu varlığını
  100. geniş çapta kullanmıştır.
  101. Pamuk Prenses, Pinokyo
  102. ve Alis Harikalar Diyarında gibi hikayelerin
  103. tamamı halk hikayeleridir.
  104. Fakat konu Disney'in ilk filmleri için
  105. telif hakkı sürelerinin dolmasına gelince
  106. telif hakkı teriminin kapsamının genişletilmesi için lobi yaptılar.
  107. Sanatçı Shepard Fairey mevcut işleri
  108. kendi işlerinde sıklıkla kullandı.
  109. Bu çalışma şekli
  110. Associated Press tarafından
  111. ünlü Obama Umut posterinde AP'ye ait fotoğrafı
  112. baz alması sebebiyle dava edilmesine neden oldu.
  113. Bununla birlikte, kendi tasviri Baxter Orr tarafından
  114. bir parçada kullanıldığında
  115. Fairey dava etmekle tehdit etti.
  116. Ve son olarak, Steve Jobs zaman zaman
  117. Apple'ın taklit geçmişiyle övünürdü.
  118. ''Biz her zaman büyük fikirlerin
  119. çalınması konusunda arsız olmuşuzdur.''
  120. Fakat o Apple'ı taklit etme cüreti gösterenlere
  121. karşı büyük kin besledi.
  122. ''Android'i yıkacağım çünkü
  123. o çalıntı bir üründür. Bunun için
  124. termonükleer savaşa varım.''
  125. Taklit eden bizsek meşrulaştırırız.
  126. Taklit eden diğerleriyse kötüleriz.
  127. Çoğumuzun kopyalamayla bir sorunu yok
  128. -kopyalayan biz olduğumuz sürece.
  129. Böylece kendi taklitçiliğimize yönelmiş kör bir gözle,
  130. piyasa ve sahiplik inancı tarafından gazlanmış olarak
  131. fikri mülkiyet,
  132. mevcut kanunların geniş yorumlanmalarıyla,
  133. yeni düzenlemelerle,
  134. yeni kapsamlarla
  135. ve cazip ödüllerle
  136. orijinal uygulama alanının dışına çıkmıştır.
  137. 1981'de George Harrison doo-woop hiti
  138. 'He's So Fine'ı , 'My Sweet Lord' baladında
  139. ''bilinçsizce'' taklit ettiği için
  140. 1,5 milyon dolarlık bir davayı kaybetti.
  141. Bundan önce başka şarkılara
  142. benzeyen pek çok şarkı olmuştu
  143. ama iş davada bitmemişti.
  144. Ray Charles, soul müziğin prototipini
  145. ''I Got a Woman''da ''It Must be Jesus'' ilahisini
  146. baz alarak oluşturdu.
  147. 90'ların sonundan başlayarak
  148. bir dizi yeni telif hakkı yasası
  149. düzenlemesi başladı...
  150. ...ve daha pek çoğunun da üzerinde çalışılıyor.
  151. Bunlardan en iddialı olanı ticaret anlaşmalarıydı.
  152. Yasa değil anlaşma olduklarından
  153. kamusal katkı ya da meclis onayı olmaksızın
  154. kapalı kapılar ardında müzakere edilebilirler.
  155. 2011'de ACTA Başkan Obama tarafından imzalandı
  156. ve halen gizlilikle yazılmakta olan
  157. Trans-Pasifik Ortaklık Anlaşması
  158. Birleşik Devletler tarzı katı önlemleri
  159. yaymayı hedefliyor.
  160. Tabi ki Birleşik Devletler'in kendisi
  161. gelişmekte olan bir ekonomiyken, anlaşmaları imzalamayı reddetmiş
  162. ve yabancı müellifler için herhangi bir koruma sunmamıştı.
  163. Charles Dickens'ın Amerika'nın yoğun
  164. korsan kitap piyasasından
  165. ''alçak kitap satıcılarının zenginleşmesi korkunç bir şey''
  166. şeklinde şikayet ettiği iyi bilinir.
  167. Patent kapsamı fiziksel icatlardan
  168. sanal olanlara kaydı
  169. özellikle yazılıma.
  170. Fakat bu doğal bir geçiş değil.
  171. Patent bir icadın nasıl yapıldığı
  172. gösteren detaylı plandır.
  173. Yazılım patentleri ise daha çok
  174. bir şeyin icat edilince neye bezeyeceğinin
  175. farazi bir tanımıdır.
  176. Ve yazılım patentleri en geniş kapsamda
  177. koruma sağlayabilmek amacıyla
  178. mümkün olan her dilde yazılır.
  179. Bu kavramların muğlaklıkları
  180. zaman zaman absürd derecelere ulaşabilir.
  181. Örneğin 'bilgi imalat makinesi' gibi
  182. bilgisayar benzeri her şeyi kapsayabilir
  183. ya da 'materyal obje' gibi hemen hemen her şeyi kapsayabilir.
  184. Yazılım patentlerinin bu muğlak sınırları
  185. akıllı telefon endüstrisini koca bir savaş alanına çevirdi.
  186. Bugün tüm patent davalarının yüzde 62'si yazılım üzerine.
  187. Tahmini servet kaybı yarım trilyon dolar.
  188. Fikri mülkiyetin genişleyen sahası
  189. fırsatçı hukiki ihtilaf yani vurgun için dava etme gibi
  190. yeni imkanlara gebe.
  191. Tüm iş modeli dava açmaktan ibaret olan
  192. iki yeni tür evrildi :
  193. sample trollleri ve patent trollleri.
  194. Bunlar esasında hiçbir şey üretmeyen şirketler.
  195. Önce bir fikri mülkiyet hakları kitaplığı edinip
  196. sonra kar amacıyla hukuki süreç başlatırlar.
  197. Ve hukuki savunma
  198. telif hakkı davalarında yüz binlerce dolara
  199. patent davalarında milyonlara tekabül ettiğinden
  200. hedef aldıkları kişi ya da gruplar genellikle
  201. uzlaşmaya oldukça açık olurlar.
  202. En ünlü sample trollü
  203. yüzlerce davaya sahip
  204. Bridgeport Müzik'tir.
  205. 2005'te bu 2 saniyelik sample ile
  206. etkili bir mahkeme kararı kazandılar.
  207. Hepsi bu. Sample sadece kısa değil
  208. ayrıca fiilen tanınamaz yapıda.
  209. NWA'NIN ''A 100 Miles and Runnin''i
  210. Bu karar özünde herhangi bir sample'ın,
  211. ne kadar küçük olursa olsun ihlale neden olabileceğini onaylıyor.
  212. Hip-hop'ın altın çağının
  213. heavy müzik kolaj sample'larını yaratmak
  214. şimdi imkansız derecede pahalı.
  215. Patent trollleri bu sorunlu
  216. yazılım dünyasının en yaygınları.
  217. Belki de anlaşılması en güç dava
  218. Paul Allen'ınki.
  219. O Microsoft'un kurucularından biri,
  220. bir milyarder,
  221. saygıdeğer bir hayırsever,
  222. servetinin çoğunu hayır işlerine ayırmış biri.
  223. İlgili bağlantılar, uyarılar ve öneriler gibi
  224. temel web özelliklerinin
  225. işi bitik şirketi tarafından icat edildiğini iddia ediyor.
  226. Ve kendini 'fikir adamı' ilan eden Allen
  227. 2010'da Silikon Vadisi'nin neredeyse tamamını dava ediyor.
  228. Üstelik bunu şöhret ya da servet ihtiyacı olmadığı halde yapıyor.
  229. Yeniden ele geçirmek için. Büyük resim bunu gösteriyor.
  230. Biz fikirlerin mülk olduğuna inanıyoruz
  231. ve o mülkün bize ait olduğunu hissettiğimizde
  232. ve aşırı derecede savunmacıyız.
  233. Kanunlarımız, genişleyen koruma sınırlarıyla
  234. ve muazzam ödüllerle
  235. bu eğilimimize boyun eğiyor.
  236. Bu esnada korkunç dava masrafları
  237. davalıları borçlarını ödeyerek
  238. uzlaşmaya gitmeye mecbur bırakıyor.
  239. Bu cesaret kırıcı bir senaryo,
  240. ve bir soruyu gerektiriyor : şimdi ne olacak?
  241. Fikri mülkiyet inancı
  242. orijinal telif ve patent haklarının maksadını
  243. kamu dikkatinin dışına itecek kadar
  244. baskın gelişti.
  245. Fakat asıl amaç halen
  246. burada, gözümüzün önünde.
  247. 1790 telif hakkı kanunu
  248. ''öğrenmeyi teşvik etmek için bir kanun''
  249. Patent kanunu ise
  250. ''yararlı sanatların ilerlemesini desteklemek'' şeklinde açıklanmıştır.
  251. Bu kanunların sunduğu ayrıcalıklı haklar
  252. daha yüce bir amaca hizmet etmek için yapılan uzlaşıya hizmet ediyordu.
  253. Amaç yaratıcılığı teşvik ederek
  254. zengin bir kamusal alan yaratarak,
  255. herkese açık bir bilgi havuzunu paylaşarak
  256. herkesin hayatını iyileştirmekti.
  257. Fakat ayrıcalıklı hakların kendileri
  258. aslı mevzu olarak görülmeye başlandı
  259. ve böylece güçlendirilip genişletildiler.
  260. Ve sonuç
  261. daha fazla ilerleme ve öğrenme yerine
  262. daha fazla kavga ve istismar oldu.
  263. Yıldırıcı sorunlarla dolu bir zamanda yaşıyoruz.
  264. Mümkün olan en iyi fikirlere ihtiyacımız var.
  265. Onlara şimdi ihtiyacımız var. Hızla yayılmalarına ihtiyacımız var.
  266. Ortak fayda fikri mülkiyet tarafından
  267. ezilmiş bir mimdir.
  268. Tekrar yaygınlaşması gerekiyor.
  269. Mim gelişirse,
  270. kanunlarımız, değerlerimiz, toplumumuz
  271. hepsi dönüşür.
  272. Sosyal evrim budur
  273. ve hükümetlere,
  274. şirketlere ya da avukatlara bağlı değildir...
  275. bize bağlıdır.