YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Polish subtitles

← Wszystko jest remiksem, część 4.

Get Embed Code
25 Languages

Showing Revision 2 created 03/03/2012 by maciej.chojnacki.

  1. (Podziękowania dla iStockPhoto za pomoc

  2. przy produkcji tego odcinka. Zajrzyjcie:
  3. iStockPhoto.com)
  4. Nasze geny pochodzą od jednego,
  5. pochodzącego sprzed 3,5 miliarda lat,
  6. przodka: LUCA,
  7. Last Universal Common Ancestor (ostatni uniwersalny wspólny przodek).
  8. Gdy LUCA się rozmnażał, jego geny były kopiowane,
  9. znów kopiowane i ponownie kopiowane.
  10. Ten proces czasami generował błędy - wówczas następowały przekształcenia organizmu.
  11. Z czasem z tego jednego organizmu rozwinęły się
  12. wszystkie formy życia na Ziemi.
  13. Niektóre z nich zaczęły rozmnażać się płciowo,
  14. łącząc geny pojedynczych osobników,
  15. i promując najlepiej przystosowane do życia wariacje.
  16. To ewolucja.
  17. Kopiowanie, przekształcanie, łączenie.
  18. Kultura rozwija się w podobny sposób,
  19. z tą różnicą, że zamiast genów pojawiają się memy:
  20. idee, sposoby zachowania, umiejętności.
  21. Memy są kopiowane, przekształcane i łączone.
  22. Najpopularniejsze idee naszych czasów
  23. to najszybciej rozprzestrzeniające się memy.
  24. To ewolucja społeczna.
  25. Kopiowanie, przekształcanie, łączenie.
  26. To są nasze zasady, w ten sposób żyjemy
  27. i oczywiście, w ten sposób tworzymy.
  28. Nowe idee są rozwinięciem starych.
  29. Nasz system prawny nie uznaje jednak
  30. takiej natury twórczości.
  31. Pomysły traktuje jako formy własności,
  32. niczym ogrodzone i odizolowane
  33. prywatne działki.
  34. Nie taka jest natura ludzkich idei.
  35. Nawarstwiają się, splatają ze sobą,
  36. wzajemnie łączą. I gdy system popada
  37. w konflikt z rzeczywistością...
  38. zaczyna się rozpadać.
  39. Wszystko jest remiksem
  40. Część czwarta: Awaria systemu
  41. Niemal przez całą historię ludzkości
  42. pomysły były wolne.
  43. Prace Szekspira, Gutenberga
  44. czy Rembrandta mogły być dowolnie kopiowane
  45. i wykorzystywane jako podstawa twórczości.
  46. Rosnąca dominacja wolnego rynku,
  47. gdzie produkty umysłu są, jak każdy inny towar,
  48. kupowane i sprzedawane,
  49. wywołała niepożądany efekt uboczny.
  50. Powiedzmy, że ktoś usprawnia żarówkę.
  51. Jej cena musi pokryć wydatki związane
  52. nie tylko z kosztami produkcji,
  53. ale również z kosztami
  54. samego procesu twórczego.
  55. Teraz na tym nowym rynku pojawia się konkurent,
  56. kopia oryginału.
  57. Nie musi on przejmować się kosztami
  58. opracowania wynalazku,
  59. więc jego kopia będzie tańsza.
  60. Efekt: odkrywcy nowych idei
  61. nie są w stanie konkurować z kopiami.
  62. Wprowadzone w Stanach Zjednoczonych systemy
  63. prawa autorskiego i patentowy
  64. miały zlikwidować tą nierówność.
  65. Prawa autorskie dotyczyły mediów;
  66. patenty chroniły wynalazki.
  67. Oba systemy miały wspierać
  68. twórczość i rozprzestrzenianie się
  69. nowych idei przez stosowanie krótkiego
  70. okresu wyłączności, podczas którego
  71. nie wolno było kopiować cudzych prac.
  72. Ten okres ochronny dawał twórcom możliwość
  73. pokrycia kosztów i osiągnięcia godziwego zysku.
  74. Po jego upływie, ich idee przechodziły do domeny publicznej
  75. gdzie mogły być swobodnie rozpowszechniane
  76. i wykorzystywane w cudzych pracach.
  77. Cel był jasny:
  78. bogata domena publiczna,
  79. bezpłatny zestaw idei, produktów,
  80. sztuki - dostępny dla wszystkich.
  81. Owo wspólne dobro
  82. miało przynosić pożytek całemu społeczeństwu.
  83. Z czasem wpływ rynku
  84. zmienił tą ideę nie do poznania.
  85. Wpływowi myśliciele twierdzili, że
  86. pomysły są formą własności.
  87. To przekonanie powołało do życia
  88. nowy termin: własność intelektualna.
  89. Ten mem błyskawicznie się rozprzestrzenił,
  90. co było pochodną silnie zakodowanej w naszej psychice
  91. niechęci do straty.
  92. Krótko mówiąc: nie znosimy się rozstawać z posiadanym dobrem.
  93. Ludzie wyżej cenią stratę
  94. niż zysk.
  95. Korzyści jakie odnosimy
  96. z kopiowania cudzych prac
  97. nie wywierają na nas takiego wrażenia,
  98. jak strata związana z kopiowaniem naszych pomysłów.
  99. Zaczynamy zaciekle bronić naszego terytorium.
  100. Disney na przykład często korzystał z
  101. domeny publicznej.
  102. Historie jak "Królewna Śnieżka", "Pinokio"
  103. czy "Alicja w Krainie Czarów" zostały
  104. zapożyczone z domeny publicznej.
  105. Kiedy jednak nadszedł czas wygaśnięcia
  106. praw do wczesnych filmów Disneya,
  107. firma wymogła na władzach przedłużenie okresu ochrony.
  108. Shepard Fairey często używał
  109. w swojej pracy istniejących dzieł.
  110. Odczuł to boleśnie gdy
  111. został pozwany przez Associated Press
  112. za oparcie swojego słynnego plakatu
  113. na należącym do nich zdjęciu.
  114. Z drugiej strony, gdy jego praca
  115. została wykorzystana przez Baxtera Orr'a,
  116. sam też zagroził pozwem.
  117. No i wreszcie Steve Jobs często
  118. szczerze opowiadał o kopiowaniu przez Apple.
  119. Nigdy nie mieliśmy żadnych oporów
  120. przed wykradaniem świetnych pomysłów.
  121. Sam jednak wpadał we wściekłość gdy tylko
  122. ktoś odważył się skopiować coś od Apple.
  123. Zniszczę Androida, bo to
  124. kradziony produkt. Nie cofnę się przed niczym
  125. żeby ich zniszczyć.
  126. Kali kopiować dobrze.
  127. Od Kalego kopiują - źle.
  128. Większość z nas nie ma problemu z kopiowaniem
  129. o ile to my sami kopiujemy.
  130. W tych warunkach,
  131. wspierana przez głęboko zakorzenione w nas cechy,
  132. idea własności intelektualnej kwitła
  133. i rozszerzała swoje wpływy.
  134. Coraz szerzej interpretowano obowiązujące prawo,
  135. wprowadzano nowe przepisy,
  136. rozszerzając ochronę
  137. i nęcono korzyściami dla jednostki.
  138. W 1981 George Harrison musiał zapłacić
  139. 1,5 miliona dolarów za "nieświadome"
  140. zapożyczenie melodii “He’s So Fine”
  141. w swojej balladzie “My Sweet Lord”.
  142. Do tej pory sporo piosenek miało podobne brzmienie
  143. do innych utworów, co jednak
  144. nie prowokowało procesów o odszkodowanie.
  145. Ray Charles powołał do życia muzykę soul
  146. wydając “I Got a Woman”,
  147. które oparte było na motywie z “It Must be Jesus.”
  148. Z początkiem lat dziewięćdziesiątych,
  149. pojawiła się seria
  150. nowych regulacji prawnych...
  151. ...a to jeszcze nie był koniec.
  152. Najszerszy zasięg oddziaływania mają porozumienia handlowe.
  153. Nie stanowią prawa, więc mogą być negocjowane
  154. w całkowitej tajemnicy,
  155. bez obowiązku konsultacji społecznych.
  156. W 2011 roku prezydent Obama podpisał umowę ACTA,
  157. a obecnie przygotowywany w największej tajemnicy
  158. Trans-Pacific Partnership Agreement
  159. dąży do rozszerzenia amerykańskiej wizji
  160. ochrony praw autorskich na cały świat.
  161. Oczywiście gdy samo USA było dopiero państwem
  162. rozwijającym się, odmawiało podpisywania takich umów
  163. i nie obejmowało ochroną praw cudzoziemców.
  164. Charles Dickens narzekał wówczas na
  165. piracki amerykański rynek wydawniczy,
  166. złorzecząc, że "ci dranie,
  167. wydawcy, mogą bogacić się na cudzej pracy".
  168. Ochrona patentowa wykonała nagły skok
  169. od ochrony gotowych wynalazków, do objęcia nią pomysłów na nie.
  170. Przede wszystkim chodzi o oprogramowanie.
  171. Nie jest to jednak logiczna zmiana.
  172. Patent to opis wykonania
  173. i budowy wynalazku.
  174. Patenty na oprogramowanie to
  175. czym mógłby być dany wynalazek,
  176. gdyby tylko istniał.
  177. Patenty na oprogramowanie opisywane są
  178. też jak najogólniejszym językiem,
  179. tak by zapewnić jak najszerszą ochronę.
  180. Ich niejednoznaczność sięga
  181. czasem granic absurdu.
  182. Na przykład "maszyna wytwarzająca informację",
  183. co pasuje do każdego komputera, czy nawet
  184. “obiekt materialny,” który dotyczyć może wszystkiego.
  185. Nieostrość granic takich patentów
  186. spowodowała prawdziwą wojnę wsród producentów smartfonów.
  187. 62 procent wszystkich sporów patentowych dotyczy oprogramowania.
  188. Szacowana strata dochodów to pół tryliona dolarów.
  189. Rozszerzający się zakres ochrony własności intelektualnej
  190. daje coraz więcej możliwości do prowadzenia
  191. działalności zarobkowej — jako jedyne źródło zysków.
  192. Powstały dwa nowe rodzaje firm,
  193. które żyją tylko z wytyczania procesów:
  194. trolle próbkowe i trolle patentowe.
  195. Firmy te nie produkują absolutnie niczego.
  196. Pozyskują prawa własności intelektualnej,
  197. a potem pozywają za ich naruszenie.
  198. A ponieważ koszty obrony w sprawach o naruszenie praw autorskich
  199. idą w setki tysięcy dolarów,
  200. zaś w przypadku patentów w miliony,
  201. ich ofiary z reguły chętnie
  202. dogadują się poza salą sądową.
  203. Najsłynniejszy troll próbkowy
  204. to Bridgeport Music,
  205. który wniósł już setki pozwów.
  206. W 2005 roku wygrali sprawę o
  207. dwusekundową próbkę dźwiekową.
  208. Tylko tyle. Próbka nie tylko jest krótka,
  209. ale też i nie do odróżnienia.
  210. Ten wyrok sprawił, że w naszych czasach
  211. jakiekolwiek samplowanie jest bezprawne.
  212. Opierające się głównie na samplach
  213. utwory wzorujące się na ze złotej erze hip-hopu
  214. stały się naraz niezwykle drogą inwestycją.
  215. Trolle patentowe zajmują się obecnie
  216. praktycznie tylko oprogramowaniem.
  217. Najsłynniejszym przykładem jest
  218. działalność Paula Allena.
  219. Współzałożyciel Microsoftu,
  220. miliarder,
  221. jest uznanym filantropem,
  222. który zamierza rozdać większość majątku.
  223. Twierdzi, że podstawowe składniki sieci WWW, jak
  224. powiązane linki, powiadomienia czy systemy rekomendacji
  225. zostały wymyślone w jego dawno nieistniejącej firmie.
  226. Allen, który nazywa siebie "człowiekiem pełnym pomysłów",
  227. pozwał w 2010 roku niemal całą Dolinę Krzemową.
  228. Zrobił to pomimo swojej pozycji i swoich bogactw.
  229. Sumując zatem, oto jak sytuacja wygląda obecnie:
  230. uznajemy pomysły za własność,
  231. zaciekle broniąc naszych interesów,
  232. gdy tylko czujemy, że jakaś idea jest naszą własnością.
  233. Prawo tylko wzmacnia ten punkt widzenia,
  234. proponując jeszcze szerszą ochronę
  235. i spore zyski.
  236. Jednocześnie koszty procesowe
  237. zniechęcają pozwanych do obrony
  238. i ułatwiają układanie się poza sądem.
  239. To niezwykle niepokojący scenariusz,
  240. który prowokuje pytanie:
  241. co dalej?
  242. Wiara we własność intelektualną
  243. jest tak silna, że całkowicie
  244. wypchnęła ze społecznej świadomości
  245. intencje twórców tego systemu.
  246. Nadal łatwo je poznać, wystarczy
  247. przyjrzeć się dokumentom.
  248. Ustawa o prawach autorskich z 1790 roku:
  249. “ustawa zachęcająca do nauki”.
  250. Ustawa o ochronie patentowej:
  251. “ma wspierać rozwój dziedzin użytecznych”
  252. Wyłączne prawa jednostek, które wprowadziły te ustawy
  253. były kompromisem zawartym dla ochrony wspólnego dobra.
  254. Intencją było polepszenie życia narodu
  255. poprzez zachęcanie do innowacyjności
  256. i stworzenie bogatej domeny publicznej -
  257. skarbnicy wiedzy dostępnej dla każdego.
  258. Prawa jednostek jednak uznano teraz
  259. za wyłączny cel ochrony,
  260. rozszerzono je więc i wzmocniono.
  261. Efektem nie jest dalszy
  262. postęp i rozwój wiedzy,
  263. tylko atmosfera kłótni i wzajemnych pretensji.
  264. Żyjemy w czasach wielkich wyzwań.
  265. Potrzebujemy jak najlepszych idei,
  266. potrzebujemy ich teraz i chcemy żeby swobodnie się rozprzestrzeniały.
  267. Wspólne dobro to mem, który
  268. został stłamszony przez prawo własności intelektualnej.
  269. Powinien odzyskać swoje dawna znaczenie.
  270. Jeżeli będzie się rozprzestrzeniał,
  271. przekształci nasze prawo,
  272. nasze normy, nasze społeczeństwo.
  273. To ewolucja społeczna,
  274. która nie zależy od rządów,
  275. korporacji czy prawników.
  276. Ona zależy od nas.
  277. Dedykuję żonie Norze, za jej miłość, cierpliwość i wsparcie.
  278. Cześć, jestem Kirby. Jestem autorem tego filmu.
  279. Pomagali mi ci ludzie. Dwójka z nich zasługuje na szczególną wzmiankę.
  280. Louis Wesolowski przygotował 15 animacji.
  281. Włożył w to sporo czasu i wysiłku, film wiele zyskał dzięki niemu. Dzięki, Luis.
  282. Dziękuję też Juanowi Behrensowi, którego autorstwa jest animacja memów.
  283. To też sporo pracy, więc dziękuję za cierpliwość, Juan.
  284. Dziękuję też firmie iStockphoto za wsparcie i materiały użyczone do produkcji filmu.
  285. Dzięki nim poziom całości jest zdecydowanie wyższy.
  286. Jeśli więc potrzebujesz zdjęć do swoich projektów, zajrzyj na ich stronę.
  287. To dobry serwis prowadzony przez dobrych ludzi.
  288. Najbardziej jednak chciałbym podziękować tobie, za poświęcony czas i uwagę.
  289. Naprawdę doceniam czas, jaki mi ofiarowałeś.
  290. Dziękuję za towarzyszenie mi w tej podróży, sprawiło mi to wiele radości.
  291. Cały czas dostaję pytania o to czy to już koniec, czy będzie coś jeszcze...
  292. Nie będzie, to ostatnia część.
  293. Są dodatkowe materiały, które mogą ci się spodobać, ale zasadniczo to już wszystko na ten temat.
  294. Będzie pewnie jeszcze jeden film towarzyszący, coś w stylu tych o Matriksie i Tarantino.
  295. Przygotowuję się również do publicznego wystąpienia
  296. opartego na tym samym materiale, ale nieco przerobionym i poprawionym.
  297. Do kupienia będą też koszulki i plakaty.
  298. Jeśli zależy ci na jakiejś pamiątce, to nadają się idealnie.
  299. Rzecz ostatnia: pracuję nad nowym projektem,
  300. którym jestem bardzo podekscytowany.
  301. Proszę o nieco cierpliwości,
  302. wkrótce się wszystko wyjaśni.
  303. Dziękuję z całego serca za obejrzenie tej serii.
  304. Trzymajcie się, do zobaczenia następnym razem, przy innym filmie.