Return to Video

Moreel gedrag bij dieren

  • 0:00 - 0:02
    Ik ben geboren in Den Bosch,
  • 0:02 - 0:05
    waarnaar de schilder
    Hieronymus Bosch zichzelf noemde.
  • 0:05 - 0:07
    Ik heb altijd erg
    van deze schilder gehouden,
  • 0:07 - 0:10
    die in de 15de eeuw leefde en werkte.
  • 0:10 - 0:12
    In relatie tot moraliteit
  • 0:12 - 0:16
    is interessant dat destijds
    de invloed van religie afnam.
  • 0:16 - 0:17
    Hij vroeg zich af, denk ik,
  • 0:17 - 0:20
    wat er maatschappelijk zou gebeuren
  • 0:20 - 0:22
    als er geen religie was,
    of minder religie.
  • 0:22 - 0:25
    Hij schilderde "De tuin der lusten",
  • 0:25 - 0:27
    door sommigen geïnterpreteerd als
  • 0:27 - 0:30
    als zijnde de mensheid voor de Zondeval
  • 0:30 - 0:32
    of de mensheid zonder de Zondeval.
  • 0:32 - 0:34
    Het zet je aan het denken.
  • 0:34 - 0:37
    Als we nooit van de vrucht van kennis
    hadden gegeten, zogezegd,
  • 0:37 - 0:40
    wat voor moraliteit zouden we dan hebben?
  • 0:41 - 0:42
    Veel later, als student,
  • 0:42 - 0:44
    ging ik naar een heel andere tuin,
  • 0:44 - 0:47
    een dierentuin in Arnhem
  • 0:47 - 0:49
    waar we chimpansees houden.
  • 0:49 - 0:52
    Dit ben ik op jonge leeftijd
    met een baby-chimpansee.
  • 0:52 - 0:54
    (Gelach)
  • 0:54 - 0:56
    Ik ontdekte daar
  • 0:56 - 1:00
    dat chimpansees erg machtsbelust zijn,
    en schreef daar een boek over.
  • 1:00 - 1:02
    Destijds lag de nadruk
    bij veel dierenonderzoek
  • 1:02 - 1:05
    op agressie en concurrentie.
  • 1:05 - 1:07
    Ik beschreef het dierenrijk
  • 1:07 - 1:08
    -- inclusief de mensheid --
  • 1:08 - 1:11
    als diep van binnen rivaliserend
  • 1:11 - 1:12
    en agressief.
  • 1:12 - 1:15
    We denken enkel aan ons eigen gewin.
  • 1:15 - 1:17
    Dit is de lancering van mijn boek.
  • 1:17 - 1:20
    Ik weet niet hoe grondig ze het lazen,
  • 1:20 - 1:22
    maar ze leken duidelijk geïnteresseerd.
  • 1:24 - 1:26
    Tijdens het proces
  • 1:26 - 1:28
    van het onderzoek naar macht en dominantie
  • 1:28 - 1:30
    en agressie enzovoort,
  • 1:30 - 1:33
    ontdekte ik dat chimpansees
    het goedmaken na een gevecht.
  • 1:33 - 1:36
    Hier zie je twee mannetjes
    die hebben gevochten.
  • 1:36 - 1:39
    Ze eindigden in een boom,
    en eentje steekt zijn hand uit.
  • 1:39 - 1:42
    Een seconde later
    gingen ze naar elkaar toe
  • 1:42 - 1:44
    en ze kusten en omarmden elkaar.
  • 1:44 - 1:46
    Nu is dat erg interessant
  • 1:46 - 1:49
    want destijds ging alles
    over concurrentie en agressie,
  • 1:49 - 1:51
    dus het was volstrekt onlogisch.
  • 1:51 - 1:53
    Belangrijk is of je wint of verliest.
  • 1:53 - 1:56
    Waarom zou je het goedmaken
    na een gevecht?
  • 1:56 - 1:57
    Dat is totaal onlogisch.
  • 1:57 - 2:00
    Dit is hoe bonobo's het doen.
    Bonobo's doen alles met seks.
  • 2:00 - 2:02
    Dus ze verzoenen zich ook met seks.
  • 2:02 - 2:04
    Maar het principe is exact hetzelfde.
  • 2:04 - 2:06
    Het principe is dat je
  • 2:06 - 2:08
    een waardevolle relatie hebt,
  • 2:08 - 2:10
    die beschadigd is door conflict,
  • 2:10 - 2:12
    dus je moet er iets aan doen.
  • 2:12 - 2:15
    Mijn hele beeld van het dierenrijk --
  • 2:15 - 2:17
    met de mens inbegrepen --
  • 2:17 - 2:18
    begon toen te veranderen.
  • 2:19 - 2:20
    We hebben een beeld
  • 2:20 - 2:23
    in politicologie, economie,
    de menswetenschappen,
  • 2:23 - 2:24
    filosofie ook,
  • 2:24 - 2:27
    dat de mens een wolf is
    voor zijn medemens.
  • 2:27 - 2:29
    Diep van binnen zijn we gemeen.
  • 2:29 - 2:33
    Ik denk dat het beeld
    unfair is voor de wolf.
  • 2:33 - 2:34
    De wolf is tenslotte
  • 2:34 - 2:36
    een zeer coöperatief dier.
  • 2:36 - 2:39
    Daarom hebben zovelen
    van jullie thuis een hond,
  • 2:39 - 2:41
    die deze eigenschappen ook heeft.
  • 2:41 - 2:42
    Het is ook heel unfair voor de mensheid,
  • 2:42 - 2:46
    want de mensheid is eigenlijk
    veel coöperatiever en empathischer
  • 2:46 - 2:48
    dan haar reputatie.
  • 2:48 - 2:50
    Dus ik raakte geïnteresseerd
    in deze thema's
  • 2:50 - 2:52
    en in onderzoek bij andere dieren.
  • 2:52 - 2:55
    Dit zijn de zuilen van moraliteit.
  • 2:55 - 2:58
    Als je iemand vraagt:
    "Waarop is moraliteit gebaseerd?",
  • 2:58 - 3:01
    komen altijd deze twee
    factoren naar voren.
  • 3:01 - 3:02
    Eén is wederkerigheid,
  • 3:02 - 3:05
    met daaraan gekoppeld
    een notie van rechtvaardigheid.
  • 3:05 - 3:08
    De andere is empathie en compassie.
  • 3:08 - 3:10
    Menselijke moraliteit is meer dan dit,
  • 3:10 - 3:12
    maar als je deze twee pijlers weghaalt,
  • 3:12 - 3:14
    blijft er denk ik niet veel over.
  • 3:14 - 3:16
    Ze zijn dus absoluut essentieel.
  • 3:16 - 3:18
    Ik zal een paar voorbeelden geven.
  • 3:18 - 3:20
    Dit is een heel oude video
    van het Yerkes Primate Center,
  • 3:20 - 3:23
    waar ze chimpansees leren samenwerken.
  • 3:23 - 3:26
    Reeds zo'n honderd jaar geleden
  • 3:26 - 3:29
    experimenteerden we met samenwerking.
  • 3:29 - 3:33
    We hebben hier twee jonge
    chimpansees met een kist.
  • 3:33 - 3:36
    Die kist is te zwaar voor één chimpansee.
  • 3:36 - 3:37
    Uiteraard ligt er voedsel op de kist.
  • 3:37 - 3:39
    Anders zouden ze niet zo hard trekken.
  • 3:39 - 3:41
    Ze halen de kist binnen.
  • 3:42 - 3:44
    Je kan zien dat ze gesynchroniseerd zijn.
  • 3:44 - 3:46
    Je ziet dat ze samenwerken,
    gelijktijdig trekken.
  • 3:46 - 3:50
    Dat is al een grote voorsprong
    op veel andere dieren
  • 3:50 - 3:51
    die dit niet zouden klaarspelen.
  • 3:51 - 3:53
    Nu krijg je een interessanter plaatje,
  • 3:53 - 3:56
    want nu heeft één
    van de chimps te eten gehad.
  • 3:56 - 4:00
    Dus eentje is niet echt
    geïnteresseerd meer in de taak.
  • 4:01 - 4:04
    (Gelach)
  • 4:08 - 4:13
    (Gelach)
  • 4:19 - 4:22
    (Gelach)
  • 4:35 - 4:38
    Kijk nu wat er op het eind gebeurt.
  • 4:41 - 4:43
    (Gelach)
  • 4:52 - 4:54
    Hij neemt zo'n beetje alles.
  • 4:54 - 4:57
    (Gelach)
  • 4:57 - 4:59
    Er zijn twee interessante punten hierbij.
  • 4:59 - 5:01
    Eén is dat de rechterchimp
  • 5:01 - 5:03
    volledig begrijpt dat hij
    de partner nodig heeft.
  • 5:03 - 5:06
    Hij begrijpt de noodzaak van samenwerking.
  • 5:06 - 5:08
    Het tweede is dat de partner
    bereid is te werken,
  • 5:08 - 5:10
    ook al heeft hij geen honger.
  • 5:10 - 5:13
    Waarom? Waarschijnlijk heeft het
    te maken met wederkerigheid.
  • 5:13 - 5:16
    Er is veel bewijs
    bij primaten en andere dieren
  • 5:16 - 5:18
    dat ze wederdiensten leveren.
  • 5:18 - 5:19
    Hij kan dus een wederdienst
  • 5:19 - 5:21
    verwachten in de toekomst.
  • 5:21 - 5:23
    Zo werkt dit dus allemaal.
  • 5:24 - 5:26
    We doen hetzelfde met olifanten.
  • 5:26 - 5:28
    Met olifanten werken is erg gevaarlijk.
  • 5:28 - 5:30
    Een ander probleem bij olifanten
  • 5:30 - 5:32
    is dat je geen apparaat kan maken
  • 5:32 - 5:34
    dat te zwaar is voor één olifant.
  • 5:34 - 5:36
    Je kan het waarschijnlijk maken
  • 5:36 - 5:39
    maar dat zou een erg lomp apparaat zijn.
  • 5:39 - 5:43
    Dus bij dit onderzoek
    in Thailand met Josh Plotnik --
  • 5:43 - 5:47
    hebben we een apparaat
    met daaromheen een enkel touw.
  • 5:47 - 5:49
    Als je aan deze kant van het touw trekt,
  • 5:49 - 5:50
    verdwijnt het aan de andere kant.
  • 5:50 - 5:54
    Dus twee olifanten moeten
    tegelijkertijd aan het touw trekken.
  • 5:54 - 5:56
    Anders gebeurt er niets
  • 5:56 - 5:57
    en het touw is weg.
  • 5:57 - 5:59
    Op het eerste filmpje zie je
  • 5:59 - 6:02
    twee olifanten die samen losgelaten zijn,
  • 6:02 - 6:03
    bij het apparaat arriveren.
  • 6:03 - 6:06
    Het apparaat staat links,
    met voedsel erop.
  • 6:06 - 6:09
    Ze komen samen, ze arriveren samen,
  • 6:09 - 6:12
    pakken samen het touw op,
    en trekken samen.
  • 6:12 - 6:14
    Het is vrij eenvoudig voor hen.
  • 6:16 - 6:17
    Daar zijn ze.
  • 6:25 - 6:26
    En zo halen ze het binnen.
  • 6:26 - 6:28
    Maar nu maken we het wat moeilijker.
  • 6:28 - 6:30
    Want het hele doel van dit experiment
  • 6:30 - 6:32
    is om te zien hoe goed
    ze samenwerking begrijpen.
  • 6:32 - 6:35
    Begrijpen ze het zo goed
    als de chimps, bijvoorbeeld?
  • 6:35 - 6:37
    Dus in de volgende stap
  • 6:37 - 6:39
    laten we één olifant eerder los,
  • 6:39 - 6:41
    en die olifant moet slim genoeg zijn
  • 6:41 - 6:43
    om daar te blijven wachten
    en niet te trekken --
  • 6:43 - 6:46
    want dan verdwijnt het touw
    en is de test voorbij.
  • 6:46 - 6:49
    Deze olifant doet iets illegaals
  • 6:49 - 6:50
    dat we hem niet leerden.
  • 6:50 - 6:52
    Maar hij toont dat hij het snapt,
  • 6:52 - 6:55
    want hij zet zijn dikke poot op het touw,
  • 6:55 - 6:57
    gaat erop staan en wacht op de ander,
  • 6:57 - 7:00
    die alle werk voor hem gaat doen.
  • 7:00 - 7:03
    Wat we noemen: klaplopen.
  • 7:03 - 7:05
    (Gelach)
  • 7:05 - 7:08
    Maar het laat de intelligentie
    zien van de olifanten.
  • 7:08 - 7:11
    Ze ontwikkelen diverse
    van die alternatieve technieken
  • 7:11 - 7:14
    die we niet altijd goedkeuren.
  • 7:14 - 7:19
    De andere olifant komt nu
  • 7:19 - 7:22
    en trekt het naar binnen.
  • 7:39 - 7:42
    Kijk nu naar de ander.
    Hij vergeet niet te eten, uiteraard.
  • 7:42 - 7:44
    (Gelach)
  • 7:45 - 7:47
    Tot zover samenwerking en wederkerigheid.
  • 7:47 - 7:49
    Nu iets over empathie,
  • 7:49 - 7:52
    mijn voornaamste
    onderzoeksthema momenteel.
  • 7:52 - 7:54
    Empathie heeft twee kenmerken.
  • 7:54 - 7:57
    Het begrijpende deel:
    'Het vermogen de gevoelens
  • 7:57 - 7:59
    van een ander te begrijpen en te delen.'
  • 7:59 - 8:01
    ... en het emotionele deel.
  • 8:01 - 8:03
    Kortom: empathie heeft twee kanalen.
  • 8:03 - 8:04
    Een is het lichamelijke kanaal.
  • 8:04 - 8:06
    Als je met een droevige persoon praat,
  • 8:06 - 8:10
    zul je een droevige uitdrukking
    en postuur aannemen.
  • 8:10 - 8:11
    Voor je het weet voel je je droevig.
  • 8:11 - 8:15
    Dat is het lichamelijke kanaal
    van emotionele empathie,
  • 8:15 - 8:17
    dat vele dieren hebben.
  • 8:17 - 8:18
    De gemiddelde hond heeft het ook.
  • 8:18 - 8:21
    Daarom houden mensen zoogdieren in huis
  • 8:21 - 8:23
    en niet schildpadden
    of slangen en zo,
  • 8:23 - 8:24
    die dit soort empathie niet hebben.
  • 8:24 - 8:26
    Dan is er een cognitief kanaal:
  • 8:26 - 8:29
    het vermogen iemands
    perspectief aan te nemen.
  • 8:29 - 8:30
    Dat is meer beperkt.
  • 8:30 - 8:33
    Er zijn weinig dieren -- ik denk
    dat olifanten en apen dat kunnen --
  • 8:33 - 8:36
    maar er zijn weinig dieren die dat kunnen.
  • 8:36 - 8:37
    Synchronisatie,
  • 8:37 - 8:40
    dat deel is van het
    empathische mechanisme,
  • 8:40 - 8:42
    is een heel oude in het dierenrijk.
  • 8:42 - 8:44
    Bij mensen kunnen we dat bestuderen
  • 8:44 - 8:46
    met de geeuwreflex.
  • 8:46 - 8:48
    Mensen gapen als anderen gapen.
  • 8:48 - 8:49
    Het houdt verband met empathie.
  • 8:49 - 8:51
    Het activeert dezelfde
    delen van de hersenen.
  • 8:51 - 8:54
    We weten tevens dat mensen
    met een sterke geeuwreflex
  • 8:54 - 8:55
    zeer empathisch zijn.
  • 8:55 - 8:58
    Mensen met weinig empathie,
    zoals autistische kinderen,
  • 8:58 - 9:00
    hebben geen geeuwreflex.
  • 9:00 - 9:01
    Dus het is verbonden.
  • 9:01 - 9:05
    We testen dat in onze chimpansees
    door ze een geanimeerd hoofd te tonen.
  • 9:05 - 9:07
    Dat is wat je linksboven ziet:
  • 9:07 - 9:09
    een geanimeerd hoofd dat gaapt.
  • 9:09 - 9:10
    Er kijkt een chimpansee naar,
  • 9:10 - 9:13
    een echte chimpansee
    die een computerscherm bekijkt
  • 9:13 - 9:16
    waarop we deze animaties afspelen.
  • 9:20 - 9:22
    (Gelach)
  • 9:22 - 9:24
    Dus de geeuwreflex
  • 9:24 - 9:26
    waarmee jullie waarschijnlijk
    allemaal bekend zijn --
  • 9:26 - 9:29
    en misschien zit je nu
    vrij snel te gapen --
  • 9:29 - 9:32
    is iets dat we delen met andere dieren.
  • 9:32 - 9:35
    Het staat in verband met
    het lichaamskanaal van synchronisatie
  • 9:35 - 9:37
    dat onder empathie schuilgaat,
  • 9:37 - 9:40
    en dat universeel is onder zoogdieren.
  • 9:40 - 9:43
    We bestuderen ook
    complexere uitdrukkingen. Dit is troost.
  • 9:43 - 9:46
    Dit is een mannelijke chimp
    die een gevecht verloren heeft,
  • 9:46 - 9:49
    en een jonge chimp
    slaat een arm om hem heen
  • 9:49 - 9:50
    om hem te kalmeren.
  • 9:50 - 9:54
    Dat is troost. Het lijkt sterk
    op menselijke troost.
  • 9:54 - 9:56
    Troostend gedrag
  • 9:56 - 9:58
    wordt gedreven door empathie.
  • 9:58 - 10:01
    Empathie in menselijke
    kinderen bestudeer je
  • 10:01 - 10:04
    door een familielid
    verdriet te laten veinzen,
  • 10:04 - 10:06
    en dan te kijken wat kinderen doen.
  • 10:06 - 10:08
    Dus het staat in verband met empathie,
  • 10:08 - 10:10
    en naar dat soort uitingen kijken we.
  • 10:10 - 10:14
    We publiceerden recent een experiment
    waarvan je wellicht gehoord hebt.
  • 10:14 - 10:16
    Het gaat over altruïsme en chimpansees.
  • 10:16 - 10:18
    De vraag was of chimpansees geven om
  • 10:18 - 10:20
    het welzijn van een ander.
  • 10:20 - 10:22
    Decennia lang was aangenomen
  • 10:22 - 10:24
    dat alleen mensen dat kunnen,
  • 10:24 - 10:27
    dat alleen mensen geven
    om het welzijn van een ander.
  • 10:27 - 10:29
    We deden een heel simpel experiment.
  • 10:29 - 10:32
    We doen dat bij chimpansees
    die in Lawrenceville leven,
  • 10:32 - 10:34
    in het veldstation van Yerkes.
  • 10:34 - 10:36
    Dit is hoe ze leven.
  • 10:36 - 10:39
    We roepen ze in een kamer
    en doen experimenten met hen.
  • 10:39 - 10:41
    In dit geval zetten we
    twee chimps zij aan zij.
  • 10:41 - 10:45
    Eentje heeft een emmer met tokens
    die verschillende betekenissen hebben.
  • 10:45 - 10:48
    Eén soort token levert voedsel op
    voor degene die kiest,
  • 10:48 - 10:49
    de andere voor hen beiden.
  • 10:49 - 10:52
    Deze studie deden we met Vicky Horner.
  • 10:53 - 10:55
    Hier heb je de twee kleuren tokens.
  • 10:55 - 10:57
    Ze hebben een hele emmer vol.
  • 10:57 - 11:00
    Ze moeten één van de twee kleuren kiezen.
  • 11:00 - 11:03
    Je zal zien hoe dat gaat.
  • 11:03 - 11:06
    Dus als deze chimp egoïstisch kiest,
  • 11:06 - 11:09
    de rode token in dit geval,
  • 11:09 - 11:11
    geeft hij die aan ons.
  • 11:11 - 11:15
    Wij pakken die, leggen ze op een tafel
    waar twee stukken voedsel liggen,
  • 11:15 - 11:17
    maar in dit geval
    krijgt enkel de rechterchimp voedsel.
  • 11:17 - 11:20
    De linkerchimp loopt weg omdat ze al weet
  • 11:20 - 11:22
    dat dit geen goede test voor haar is.
  • 11:22 - 11:25
    Het volgende is de pro-sociale token.
  • 11:25 - 11:28
    Voor degene die kiest
    -- dat is het interessante hier --
  • 11:28 - 11:29
    voor degene die kiest,
  • 11:29 - 11:31
    maakt het niet uit.
  • 11:31 - 11:34
    Ze geeft ons een pro-sociale token
    en beiden krijgen voedsel.
  • 11:34 - 11:37
    Degene die kiest,
    wordt dus altijd beloond.
  • 11:37 - 11:39
    Dus het is om het even.
  • 11:39 - 11:41
    Ze zou dan ook blindelings moeten kiezen.
  • 11:42 - 11:43
    Maar we zien
  • 11:43 - 11:45
    dat ze de pro-sociale token prefereren.
  • 11:45 - 11:48
    Deze lijn geeft 50% aan,
    het verwachte gemiddelde.
  • 11:48 - 11:52
    Vooral als de partner de aandacht
    op zichzelf vestigt, kiezen ze meer.
  • 11:52 - 11:54
    Als de partner ze onder druk zet --
  • 11:54 - 11:58
    dus als hij water gaat spuwen
    en probeert te intimideren --
  • 11:58 - 12:00
    gaan de keuzes omlaag. (Gelach)
  • 12:00 - 12:02
    Alsof ze zeggen:
  • 12:02 - 12:05
    "Als jij je niet gedraagt,
    ben ik niet pro-sociaal vandaag."
  • 12:05 - 12:07
    Dit is wat gebeurt zonder partner,
  • 12:07 - 12:08
    als er geen partner bij zit.
  • 12:08 - 12:10
    Dus we zagen dat de chimps
    wel degelijk geven om
  • 12:10 - 12:12
    het welzijn van een ander --
  • 12:12 - 12:15
    vooral als het groepsgenoten zijn.
  • 12:16 - 12:19
    Het laatste experiment
    dat ik je wil laten zien,
  • 12:19 - 12:20
    is onze fairness-studie.
  • 12:20 - 12:23
    Dit werd een heel beroemd onderzoek.
  • 12:23 - 12:25
    Nu zijn er vele andere,
  • 12:25 - 12:27
    want we deden dit zo'n tien jaar geleden,
  • 12:27 - 12:29
    en het werd heel bekend.
  • 12:29 - 12:32
    We deden het oorspronkelijk
    met kapucijnaapjes.
  • 12:32 - 12:34
    Ik ga het eerste experiment
    tonen dat we deden.
  • 12:34 - 12:37
    Het is nu ook met honden
    gedaan en met vogels
  • 12:37 - 12:39
    en met chimpansees.
  • 12:39 - 12:43
    Maar met Sarah Brosnan
    begonnen we met kapucijnapen.
  • 12:44 - 12:46
    We plaatsten twee kapucijnapen
  • 12:46 - 12:47
    naast elkaar.
  • 12:47 - 12:50
    Ook deze dieren leven
    in één groep; ze kennen elkaar.
  • 12:50 - 12:53
    We halen ze uit de groep
    en zetten ze in en testkamer.
  • 12:53 - 12:56
    Ze moeten een simpele taak uitvoeren.
  • 12:56 - 13:00
    Als je ze komkommer geeft voor de taak,
  • 13:00 - 13:01
    zijn ze graag bereid om
  • 13:01 - 13:04
    dit 25 keer achter elkaar te doen.
  • 13:04 - 13:07
    Dus komkommer, ook al
    is het maar water in mijn ogen,
  • 13:07 - 13:10
    komkommer vinden ze uitstekend.
  • 13:10 - 13:13
    Als je nu de partner druiven geeft --
  • 13:13 - 13:15
    de voedselvoorkeur van mijn kapucijnaapjes
  • 13:15 - 13:18
    komt precies overeen
    met de prijzen in de supermarkt --
  • 13:18 - 13:21
    dus als je ze druiven geeft
    -- veel beter voedsel --
  • 13:21 - 13:24
    creëer je ongelijkheid tussen hen.
  • 13:24 - 13:26
    Dat is het experiment dat we deden.
  • 13:26 - 13:30
    Recentelijk filmden we het
    met nieuwe aapjes die dit nog nooit deden,
  • 13:30 - 13:32
    omdat we een sterkere reactie verwachtten,
  • 13:32 - 13:33
    en die kregen we ook.
  • 13:33 - 13:36
    De linkeraap is degene
    die komkommer krijgt.
  • 13:36 - 13:38
    De rechteraap is degene
    die de druiven krijgt.
  • 13:38 - 13:40
    De aap die de komkommer krijgt,
  • 13:40 - 13:43
    vindt het eerste stukje komkommer prima.
  • 13:43 - 13:45
    Het eerste stukje eet ze.
  • 13:45 - 13:49
    Dan ziet ze hoe de ander druif krijgt,
    en je zult zien wat er gebeurt.
  • 13:49 - 13:51
    Ze geeft ons een steentje. Dat is de taak.
  • 13:51 - 13:55
    Wij geven haar een stukje
    komkommer, dat ze opeet.
  • 13:55 - 13:57
    De ander moet ons een steentje geven.
  • 13:58 - 13:59
    Dat doet ze.
  • 14:00 - 14:04
    Ze krijgt een druif en eet die op.
  • 14:04 - 14:06
    De andere aap ziet dat.
  • 14:06 - 14:08
    Ze geeft ons een steentje,
  • 14:08 - 14:09
    en krijgt weer komkommer.
  • 14:12 - 14:20
    (Gelach)
  • 14:28 - 14:30
    Ze test een steentje tegen de muur.
  • 14:30 - 14:32
    Ze moet het aan ons geven.
  • 14:32 - 14:35
    En ze krijgt weer komkommer.
  • 14:37 - 14:41
    (Gelach)
  • 14:43 - 14:48
    Dit is dus eigenlijk
    het Wall Street-protest wat je hier ziet.
  • 14:48 - 14:50
    (Gelach)
  • 14:50 - 14:52
    (Applaus)
  • 14:54 - 14:55
    Ik zal je zeggen --
  • 14:55 - 14:58
    Ik heb nog twee minuten
    voor een leuk verhaaltje.
  • 14:58 - 14:59
    Deze studie werd erg beroemd
  • 14:59 - 15:01
    en we kregen veel commentaar,
  • 15:01 - 15:04
    vooral van antropologen, economen,
  • 15:04 - 15:05
    filosofen.
  • 15:05 - 15:07
    Ze vonden dit niet leuk.
  • 15:07 - 15:10
    Ze hadden bij zichzelf
    besloten, geloof ik,
  • 15:10 - 15:12
    dat fairness een complexe zaak is,
  • 15:12 - 15:14
    en dat dieren het niet kunnen hebben.
  • 15:14 - 15:16
    Een filosoof schreef ons zelfs
  • 15:16 - 15:19
    dat apen onmogelijk gevoel
    voor fairness konden hebben,
  • 15:19 - 15:22
    omdat fairness was uitgevonden
    tijdens de Franse revolutie.
  • 15:22 - 15:24
    (Gelach)
  • 15:24 - 15:27
    Een andere schreef een heel hoofdstuk
  • 15:27 - 15:31
    met de mededeling dat hij zou geloven
    dat het met fairness te maken had
  • 15:31 - 15:34
    als degene die druiven kreeg,
    deze zou weigeren.
  • 15:34 - 15:35
    Nu is het leuk dat Sarah Brosnan,
  • 15:35 - 15:37
    die dit met chimpansees heeft gedaan,
  • 15:37 - 15:39
    een aantal combinaties van chimpansees had
  • 15:39 - 15:43
    waar inderdaad degene
    die de druif kreeg, deze weigerde
  • 15:43 - 15:45
    totdat de ander ook een druif kreeg.
  • 15:45 - 15:48
    Dus we komen erg dichtbij
    de menselijke notie van fairness.
  • 15:48 - 15:51
    Ik denk dat filosofen hun filosofie
    nog eens moeten overdenken.
  • 15:51 - 15:53
    Laat ik samenvatten.
  • 15:53 - 15:55
    Ik geloof dat er een
    geëvolueerde moraal bestaat.
  • 15:55 - 15:58
    Moraal is veel meer
    dan waarover we het hadden,
  • 15:58 - 16:01
    maar ze zou onmogelijk zijn
    zonder deze ingrediënten
  • 16:01 - 16:03
    die we in andere primaten vinden,
  • 16:03 - 16:04
    namelijk: empathie en troost,
  • 16:04 - 16:08
    pro-sociale tendensen en wederkerigheid,
    en een gevoel voor fairness.
  • 16:08 - 16:10
    Daaraan werken we, om te zien
  • 16:10 - 16:13
    of we een moraliteit kunnen
    creëren van onderuit, zogezegd,
  • 16:13 - 16:16
    zonder God of religie erbij te halen,
  • 16:16 - 16:19
    om te komen bij een
    geëvolueerde moraliteit.
  • 16:19 - 16:21
    Ik dank jullie voor je aandacht.
  • 16:21 - 16:24
    (Applaus)
Title:
Moreel gedrag bij dieren
Speaker:
Frans de Waal
Description:

Empathie, samenwerking, fairness en wederkerigheid -- geven om het welzijn van anderen lijkt een heel menselijke eigenschap. Maar Frans de Waal toont enkele verrassende video's van gedragstesten met primaten en andere zoogdieren, die aantonen hoeveel van deze morele eigenschappen we allemaal delen.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
16:31
Axel Saffran edited Dutch subtitles for Moral behavior in animals
Axel Saffran edited Dutch subtitles for Moral behavior in animals
Axel Saffran added a translation

Dutch subtitles

Revisions Compare revisions