Return to Video

Chimamanda Adichie: La danĝero de ununura rakonto

  • 0:00 - 0:02
    Mi estas rakontisto.
  • 0:02 - 0:05
    Kaj mi ŝatus prezenti al vi kelkajn personajn rakontojn
  • 0:05 - 0:10
    pri tio, kion mi ŝatas nomi "la danĝero de la ununura rakonto".
  • 0:10 - 0:14
    Mi kreskis en universitata kampuso en orienta Niĝerio.
  • 0:14 - 0:17
    Mia patrino diras, ke mi eklegis je la aĝo de du jaroj
  • 0:17 - 0:22
    kvankam mi kredas, ke kvar estas pli verŝajne.
  • 0:22 - 0:24
    Mi do estis frua leganto. Kaj mi legis
  • 0:24 - 0:27
    britajn kaj usonajn infanlibrojn.
  • 0:27 - 0:30
    Mi estis ankaŭ frua verkisto.
  • 0:30 - 0:34
    Kaj kiam mi ekverkis, ĉirkaŭ sepjaraĝa,
  • 0:34 - 0:36
    rakontojn per krajono kun bildoj faritaj per paŝtelo,
  • 0:36 - 0:39
    kiujn mia kompatinda patrino estis devigata legi,
  • 0:39 - 0:43
    mi verkis precize tiajn rakontojn, kiajn mi tiam legis.
  • 0:43 - 0:48
    Ĉiuj miaj roluloj estis blankaj kaj bluokulaj.
  • 0:48 - 0:50
    Ili ludadis en la neĝo.
  • 0:50 - 0:52
    Ili manĝis pomojn.
  • 0:52 - 0:54
    < ridoj >
  • 0:54 - 0:56
    Kaj ili multe parolis pri la vetero,
  • 0:56 - 0:58
    kiel agrable estas tio, ke la suno aperis.
  • 0:58 - 1:00
    < ridoj >
  • 1:00 - 1:03
    Nu, malgraŭ la fakto, ke mi vivis en Niĝerio.
  • 1:03 - 1:07
    Ĝis tiam mi neniam estis ekster Niĝerio.
  • 1:07 - 1:10
    Ni ne havis neĝon. Ni manĝis mangojn.
  • 1:10 - 1:12
    Kaj ni neniam parolis pri la vetero,
  • 1:12 - 1:14
    ĉar tio ne estis necesa.
  • 1:14 - 1:17
    Miaj roluloj ankaŭ trinkis multe da zingibra biero
  • 1:17 - 1:19
    ĉar la roluloj en la britaj libroj, kiujn mi legis,
  • 1:19 - 1:21
    trinkis zingibran bieron.
  • 1:21 - 1:24
    Ne gravas, ke mi eĉ ne imagis tion, kio zingibra biero estas.
  • 1:24 - 1:25
    < ridoj >
  • 1:25 - 1:28
    Kaj dum multaj jaroj poste, mi havis avidan deziron
  • 1:28 - 1:30
    gustumi zingibran bieron.
  • 1:30 - 1:32
    Sed tio estas alia rakonto.
  • 1:32 - 1:34
    Mi kredas, ke tio montras
  • 1:34 - 1:37
    kiel impreseblaj kaj atingeblaj oni estas
  • 1:37 - 1:39
    antaŭ rakonto,
  • 1:39 - 1:41
    aparte en la infanaĝo.
  • 1:41 - 1:43
    Ĉar en ĉiuj libroj, kiujn mi legis
  • 1:43 - 1:45
    la roluloj estis fremdaj.
  • 1:45 - 1:47
    Mi tiam konvinkiĝis, ke libroj
  • 1:47 - 1:50
    en si mem nepre enhavu fremdulojn
  • 1:50 - 1:52
    kaj devus temi pri io, kun kio
  • 1:52 - 1:55
    mi ne povus persone identiĝi.
  • 1:55 - 1:59
    Tamen ĉio ŝanĝiĝis kiam mi malkovris afrikajn librojn.
  • 1:59 - 2:01
    Ne estis multaj disponeblaj. Kaj ili ne estis tiel
  • 2:01 - 2:03
    facile troveblaj kiel la eksterlandaj libroj.
  • 2:03 - 2:07
    Pro verkistoj kiel Chinua Achebe kaj Camara Laye
  • 2:07 - 2:09
    mi spertis mensoŝanĝon en mia kompreno
  • 2:09 - 2:11
    pri literaturo.
  • 2:11 - 2:13
    Mi ekkomprenis, ke ankaŭ homoj kiaj mi,
  • 2:13 - 2:15
    knabinoj ĉokoladkoloraj,
  • 2:15 - 2:18
    kies malglata hararo ne povus esti aranĝita laŭ ĉevalvosto,
  • 2:18 - 2:20
    ankaŭ tiuj povus ekzisti en literaturo.
  • 2:20 - 2:24
    Mi komencis verki pri aferoj, kiujn mi rekonis.
  • 2:24 - 2:28
    Nu, mi amis tiujn usonajn kaj britajn librojn, kiujn mi legis.
  • 2:28 - 2:32
    Ili pelis mian imagpovon. Ili malfermis novajn mondojn al mi.
  • 2:32 - 2:34
    Sed la flanka konsekvenco
  • 2:34 - 2:36
    estas tio, ke mi ne sciis, ke homoj kiaj mi
  • 2:36 - 2:38
    povus ekzisti en literaturo.
  • 2:38 - 2:42
    Do la malkovro de afrikaj verkistoj
  • 2:42 - 2:45
    savis min de la ununura rakonto pri tio,
  • 2:45 - 2:47
    kio libroj estas.
  • 2:47 - 2:50
    Mi venas el ordinara mezklasa niĝeria familio.
  • 2:50 - 2:52
    Mia patro estis profesoro.
  • 2:52 - 2:55
    Mia patrino estis administranto.
  • 2:55 - 2:58
    Kaj tiel ni havis, kiel estis la kutimo,
  • 2:58 - 3:03
    hejme loĝantan serviston, kiu ofte venis el kamparaj vilaĝoj de la regiono.
  • 3:03 - 3:07
    Do kiam mi fariĝis 8-jara ni ricevis novan knabon kiel serviston.
  • 3:07 - 3:09
    Lia nomo estis Fide.
  • 3:09 - 3:12
    Mia patrino nur rakontis al ni,
  • 3:12 - 3:15
    ke lia familio estas tre malriĉa.
  • 3:15 - 3:17
    Mi patrino sendis ignamon kaj rizon
  • 3:17 - 3:20
    kaj niajn malnovajn vestaĵojn al lia familio.
  • 3:20 - 3:22
    Kaj kiam mi ne finis mian manĝaĵon, mia patrino diradis:
  • 3:22 - 3:27
    "Finmanĝu! Ĉu vi ne scias, ke homoj kiel la familio de Fide havas nenion?"
  • 3:27 - 3:31
    Mi do sentis grandegan kompaton al la familio de Fide.
  • 3:31 - 3:34
    Tiam en iu sabato ni iris viziti lian vilaĝon.
  • 3:34 - 3:38
    Kaj lia patrino montris al ni bele plektitan korbon,
  • 3:38 - 3:41
    kiun lia frato faris el tinkturita rafio.
  • 3:41 - 3:43
    Mi estis surprizita.
  • 3:43 - 3:46
    Neniam venis al mi la ideo, ke iu en lia familio
  • 3:46 - 3:49
    povus vere fari ion.
  • 3:49 - 3:52
    Mi ĉiam aŭdis nur, kiel malriĉaj ili estas
  • 3:52 - 3:54
    do fariĝis neeble al mi vidi ilin kiel
  • 3:54 - 3:57
    io alia ol malriĉuloj.
  • 3:57 - 4:01
    Ilia malriĉeco estis mia ununura rakonto pri ili.
  • 4:01 - 4:03
    Jarojn poste, mi pensis pri tio kiam mi lasis Niĝerion
  • 4:03 - 4:06
    por iri al universitato en Usono.
  • 4:06 - 4:08
    Mi estis 19-jaraĝa.
  • 4:08 - 4:12
    Mia usona samĉambranino estis ŝokita de mi.
  • 4:12 - 4:15
    Ŝi demandis kie mi tiel bone lernis paroli la anglan,
  • 4:15 - 4:17
    kaj ŝi estis konfuzita kiam mi diris, ke Niĝerio
  • 4:17 - 4:22
    ja havas la anglan kiel sian oficialan lingvon.
  • 4:22 - 4:26
    Ŝi demandis, ĉu ŝi povas aŭskulti tion, kion ŝi nomis mia "triba muziko"
  • 4:26 - 4:28
    kaj sekve ŝi tre elreviĝis
  • 4:28 - 4:30
    kiam mi aŭskultigis mian sonbendon de Mariah Carey.
  • 4:30 - 4:33
    < ridoj >
  • 4:33 - 4:35
    Ŝi supozis, ke mi ne scias kiel
  • 4:35 - 4:38
    uzi fornelon.
  • 4:38 - 4:40
    Kio skuis min estas tio, ke ŝi kompatis min
  • 4:40 - 4:42
    eĉ antaŭ ol ŝi vidis min.
  • 4:42 - 4:46
    Ŝia normala sinteno rilate al mi, kiel afrikano,
  • 4:46 - 4:50
    estis speco de patronado, bonintenco, kompato.
  • 4:50 - 4:53
    Mia samĉambranino havis ununuran rakonton pri Afriko.
  • 4:53 - 4:56
    Ununuran rakonton de katastrofo.
  • 4:56 - 4:58
    En tiu ununura rakonto ne estis eble, ke
  • 4:58 - 5:02
    afrikanoj estu iel similaj al ŝi.
  • 5:02 - 5:05
    Neniu ebleco de sentoj pli malsimplaj ol kompato.
  • 5:05 - 5:09
    Neniu ebleco de interrilato kiel homaj egaluloj.
  • 5:09 - 5:11
    Mi devas diri, ke antaŭ ol iri al Usono
  • 5:11 - 5:14
    mi ne konscie identiĝis kiel afrikano.
  • 5:14 - 5:17
    Sed nur en Usono, ĉiam kiam afrikdevenaj homoj turnis sin al mi.
  • 5:17 - 5:21
    Ne gravas, ke mi sciis nenion pri lokoj kiel Namibio.
  • 5:21 - 5:23
    Sed mi alvenis al engaĝiĝo kun tiu nova identeco.
  • 5:23 - 5:26
    Kaj en pluraj aspektoj mi nun pensas pri mi kiel afrikano.
  • 5:26 - 5:28
    Tamen plu tre agacas min kiam oni
  • 5:28 - 5:30
    aludas al Afriko kvazaŭ al unu lando.
  • 5:30 - 5:34
    La plej ĵusa ekzemplo estis mia cetere mirinda flugo
  • 5:34 - 5:36
    el Lagos antaŭ du tagoj, en kiu
  • 5:36 - 5:38
    estis anonco dum flugo de kompanio "Virgin"
  • 5:38 - 5:43
    pri karitata laboro en "Barato, Afriko kaj aliaj landoj".
  • 5:43 - 5:44
    < ridoj >
  • 5:44 - 5:48
    Tiam post kelkaj jaroj en Usono kiel afrikano,
  • 5:48 - 5:52
    mi ekkomprenis la sintenon de mia samĉambranino pri mi.
  • 5:52 - 5:55
    Se mi ne kreskus en Niĝerio kaj se mi scius pri Afriko
  • 5:55 - 5:57
    nur el popularaj bildoj,
  • 5:57 - 6:00
    ankaŭ mi pensus, ke Afriko estas loko de
  • 6:00 - 6:04
    belaj pejzaĝoj, belaj bestoj
  • 6:04 - 6:06
    kaj nekompreneblaj homoj
  • 6:06 - 6:09
    batalantaj sensencajn militojn, mortantaj pro mizero kaj aidoso,
  • 6:09 - 6:12
    malkapablaj paroli per si mem
  • 6:12 - 6:14
    kaj esperantaj savadon
  • 6:14 - 6:17
    de afabla, blanka fremdulo.
  • 6:17 - 6:19
    Mi vidus afrikanojn same kiel mi vidis,
  • 6:19 - 6:23
    kiel infano, la familion de Fide.
  • 6:23 - 6:27
    Tiu ununura rakonto pri Afriko venas, mi kredas, el la Okcidenta literaturo.
  • 6:27 - 6:29
    Jen tie ĉi citaĵo el la notoj
  • 6:29 - 6:32
    de londona komercisto nomata John Locke,
  • 6:32 - 6:35
    kiu navigis al okcidenta Afriko en 1561
  • 6:35 - 6:40
    kaj konservis fascinan raporton pri sia vojaĝo.
  • 6:40 - 6:42
    Aludante al la nigraj afrikanoj
  • 6:42 - 6:44
    kiel "sendomaj bestaĉoj",
  • 6:44 - 6:48
    li skribas "Ili ankaŭ estas homoj sen kapoj,
  • 6:48 - 6:53
    kun buŝo kaj okuloj en la brusto".
  • 6:53 - 6:55
    Nu, mi ĉiam ridis kiam mi legis tion.
  • 6:55 - 6:59
    Kaj oni devas admiri la imagpovon de John Locke.
  • 6:59 - 7:01
    Sed plej grave, tio reprezentas la
  • 7:01 - 7:03
    komencon de tradicio pri
  • 7:03 - 7:06
    prezentado de afrikaj rakontoj en la Okcidento.
  • 7:06 - 7:09
    Tradicio de Subsahara Afriko kiel loko de negativaĵoj,
  • 7:09 - 7:11
    de diferenco, de mallumo,
  • 7:11 - 7:15
    de homoj, kiel en la vortoj de la mirinda poeto
  • 7:15 - 7:17
    Rudyard Kipling,
  • 7:17 - 7:20
    estas "duondemonoj, duoninfanoj".
  • 7:20 - 7:23
    Kaj tiam mi ekkomprenis, ke mia usona samĉambranino
  • 7:23 - 7:25
    tra la tuta vivo eble
  • 7:25 - 7:27
    vidis kaj aŭskultis malsamajn versiojn
  • 7:27 - 7:29
    de tiu ununura rakonto,
  • 7:29 - 7:31
    same kiel profesoro,
  • 7:31 - 7:36
    kiu iam diris al mi, ke iu mia novelo ne estas "aŭtente afrika".
  • 7:36 - 7:38
    Nu, mi estis tute preta kontesti, ke estas diversaj
  • 7:38 - 7:40
    eraroj pri la novelo,
  • 7:40 - 7:44
    ke ĝi ne sukcesis en diversaj punktoj.
  • 7:44 - 7:46
    Sed mi neniel imagis, ke ĝi fiaskis
  • 7:46 - 7:49
    atingi ion nomatan afrika aŭtenteco.
  • 7:49 - 7:51
    Fakte mi ne sciis tion,
  • 7:51 - 7:54
    kio estas afrika aŭtenteco.
  • 7:54 - 7:56
    La profesoro diris al mi, ke miaj roluloj
  • 7:56 - 7:58
    estis tro multe kiel li,
  • 7:58 - 8:00
    edukita mezklasulo.
  • 8:00 - 8:02
    Miaj roluloj stiris aŭtojn.
  • 8:02 - 8:05
    Ili ne malsategis.
  • 8:05 - 8:09
    Ili do ne estis aŭtente afrikaj.
  • 8:09 - 8:12
    Sed mi devas tuj aldoni, ke mi estis same kulpa
  • 8:12 - 8:15
    en la demando pri ununura rakonto.
  • 8:15 - 8:19
    Antaŭ kelkaj jaroj, mi vizitis Meksikon ekde Usono.
  • 8:19 - 8:21
    La politika etoso en Usono tiam estis streĉa.
  • 8:21 - 8:25
    Kaj estis debatoj pri enmigrado.
  • 8:25 - 8:27
    Kaj kiel ofte en Usono,
  • 8:27 - 8:30
    enmigrado fariĝis sinonimo por "meksikanoj".
  • 8:30 - 8:32
    Estis senfinaj rakontoj pri meksikanoj
  • 8:32 - 8:34
    kiel homoj, kiuj fraŭdas
  • 8:34 - 8:36
    la sanasekuran sistemon,
  • 8:36 - 8:38
    transiras la landlimon,
  • 8:38 - 8:42
    estas kaptataj ĉe la limo, kaj tiel simile.
  • 8:42 - 8:46
    Mi memoras pri promeno en mia unua tago en Guadalajara,
  • 8:46 - 8:48
    rigardante la homojn, kiuj iras al la laborejo,
  • 8:48 - 8:50
    farantaj tortiljon en la bazaro,
  • 8:50 - 8:53
    fumantaj, ridantaj.
  • 8:53 - 8:56
    Mi memoras unue senti leĝeran surprizon.
  • 8:56 - 8:59
    Kaj tiam mi estis inundita de honto.
  • 8:59 - 9:02
    Mi rimarkis, ke mi estis tiel droninta
  • 9:02 - 9:04
    en la gazetara pritrakto de meksikanoj
  • 9:04 - 9:06
    ke ili fariĝis io en mia menso,
  • 9:06 - 9:09
    la malŝatinda enmigranto.
  • 9:09 - 9:11
    Mi alprenis la ununuran rakonton de meksikanoj
  • 9:11 - 9:14
    kaj mi ne povus esti pli hontema pri mi mem.
  • 9:14 - 9:16
    Do jen kiel kreiĝas ununura rakonto,
  • 9:16 - 9:19
    montriĝas popolo kiel unu afero,
  • 9:19 - 9:21
    kiel nur unu afero,
  • 9:21 - 9:23
    ree kaj ree,
  • 9:23 - 9:26
    kaj tiel ili fariĝas tiaj.
  • 9:26 - 9:28
    Estas neeble paroli pri la ununura rakonto
  • 9:28 - 9:31
    sen paroli pri potenco.
  • 9:31 - 9:33
    Estas vorto, en la igba lingvo,
  • 9:33 - 9:35
    kiun mi pensas ĉiam kiam mi pensas
  • 9:35 - 9:38
    pri la potenco-strukturoj de la mondo: "nkali".
  • 9:38 - 9:40
    Ĝi estas vorto, kiu proksimume tradukiĝas
  • 9:40 - 9:43
    per "esti pli granda ol alia".
  • 9:43 - 9:46
    Kiel niaj ekonomiaj kaj politikaj mondoj,
  • 9:46 - 9:48
    ankaŭ rakontoj estas difinitaj
  • 9:48 - 9:51
    laŭ la principo de nkali.
  • 9:51 - 9:53
    Kial ili estas rakontataj, kiu rakontas ilin,
  • 9:53 - 9:56
    kiam ili estas rakontataj, kiom da rakontoj estas,
  • 9:56 - 10:00
    ĉio vere dependas de potenco.
  • 10:00 - 10:03
    Potenco estas la kapablo ne nur diri la rakonton de alia homo,
  • 10:03 - 10:07
    sed fari el ĝi la definitivan rakonton de tiu homo.
  • 10:07 - 10:09
    La palestina poeto Mourid Barghouti skribas,
  • 10:09 - 10:12
    ke se oni volas senposedigi popolon,
  • 10:12 - 10:15
    la plej simpla maniero estas diri ilian historion
  • 10:15 - 10:18
    kaj por komenci, "dualoke".
  • 10:18 - 10:22
    Komencu la rakonton per la sagoj de usonaj indiĝenoj
  • 10:22 - 10:25
    kaj ne per la alveno de la britoj,
  • 10:25 - 10:28
    kaj vi havos tute malsaman rakonton.
  • 10:28 - 10:30
    Komencu la rakonton per
  • 10:30 - 10:32
    la fiasko de iu afrika ŝtato
  • 10:32 - 10:36
    kaj ne per la kolonia kreado de la afrika ŝtato,
  • 10:36 - 10:40
    kaj vi havos tute alian rakonton.
  • 10:40 - 10:42
    Mi antaŭnelonge prelegis en universitato, kie
  • 10:42 - 10:44
    studento rakontis al mi, ke
  • 10:44 - 10:46
    estas tiel hontinde, ke
  • 10:46 - 10:49
    niĝeriaj viroj estas perfortuloj
  • 10:49 - 10:52
    kiel la patro, kiu rolis en mia novelo.
  • 10:52 - 10:54
    Mi rakontis al li, ke mi ĵus legis novelon
  • 10:54 - 10:56
    nomatan "Usona Mensmalsanulo"
  • 10:56 - 10:58
    < ridoj >
  • 10:58 - 11:00
    -- kaj estas tiel hontinde, ke
  • 11:00 - 11:03
    junaj usonanoj estas ripetaj murdistoj.
  • 11:03 - 11:07
    < ridoj >
  • 11:07 - 11:13
    < aplaŭdoj >
  • 11:13 - 11:16
    Nu, mi kompreneble diris tion en tono de milda agaco.
  • 11:16 - 11:18
    < ridoj >
  • 11:18 - 11:20
    Neniam venus al mia menso pensi
  • 11:20 - 11:22
    ke nur pro tio, ke mi legis novelon
  • 11:22 - 11:24
    en kiu rolulo estas ripeta murdisto,
  • 11:24 - 11:26
    li povus ial esti reprezentanto
  • 11:26 - 11:28
    de ĉiuj usonanoj.
  • 11:28 - 11:31
    Kaj ne pro tio, ke mi estas persono pli bona ol tiu studento,
  • 11:31 - 11:34
    sed pro la usona kultura kaj ekonomia povo,
  • 11:34 - 11:36
    mi havis multajn rakontojn pri Usono.
  • 11:36 - 11:40
    Mi legis Tyler kaj Updike kaj Stenbeck kaj Gaitskill.
  • 11:40 - 11:43
    Mi ne havis ununuran rakonton pri Usono.
  • 11:43 - 11:46
    Kiam mi lernis, antaŭ kelkaj jaroj, ke oni supozis, ke
  • 11:46 - 11:50
    nur verkistoj, kiuj havis vere malfeliĉan infanaĝon
  • 11:50 - 11:52
    povus esti sukcesaj verkistoj,
  • 11:52 - 11:54
    mi komencis pensi kiel mi povus inventi
  • 11:54 - 11:56
    terurajn aferojn, kiujn miaj gepatroj faris al mi.
  • 11:56 - 11:58
    < ridoj >
  • 11:58 - 12:02
    Sed vere mi havis tre feliĉan infanaĝon,
  • 12:02 - 12:05
    plenan je rido kaj amo, en tre korligita familio.
  • 12:05 - 12:09
    Sed mi havis ankaŭ geavojn, kiuj mortis en rifuĝintaj kampoj.
  • 12:09 - 12:13
    Mia kuzo Polle mortis ĉar li ne povis ricevi taŭgan sanzorgon.
  • 12:13 - 12:16
    Unu el miaj proksimaj amikoj, Okoloma, mortis en aviadil-akcidento
  • 12:16 - 12:19
    ĉar niaj fajrobrigadaj kamionoj ne havis akvon.
  • 12:19 - 12:22
    Mi kreskis sub la regado de subpremaj militistaj registaroj,
  • 12:22 - 12:24
    kiuj senvalorigis edukadon,
  • 12:24 - 12:27
    tial foje miaj gepatroj ne ricevis siajn salajrojn.
  • 12:27 - 12:31
    Kaj tiam mi, kiel infano, vidis konfitaĵon malaperi el la matenmanĝa tablo,
  • 12:31 - 12:33
    tiam margarino malaperis,
  • 12:33 - 12:36
    tiam pano fariĝis tro kosta,
  • 12:36 - 12:39
    tiam lakto porciiĝis.
  • 12:39 - 12:42
    Kaj ĉefe, iaspeca normala politika timo
  • 12:42 - 12:46
    invadis niajn vivojn.
  • 12:46 - 12:48
    Ĉiuj tiuj rakontoj faris tiun, kiu mi nun estas.
  • 12:48 - 12:52
    Sed insisti nur pri tiuj negativaj rakontoj
  • 12:52 - 12:55
    estas platigi mian vivosperton
  • 12:55 - 12:57
    kaj neglekti la multajn aliajn rakontojn,
  • 12:57 - 12:59
    kiuj formis min.
  • 12:59 - 13:02
    La ununura rakonto kreas stereotipaĵojn.
  • 13:02 - 13:05
    Kaj la problemo pri stereotipaĵoj
  • 13:05 - 13:07
    ne estas tio, ke ili malveras,
  • 13:07 - 13:09
    sed tio, ke ili estas nekompletaj.
  • 13:09 - 13:13
    Ili faras el unu rakonto la solan rakonton.
  • 13:13 - 13:15
    Certe, Afriko estas kontinento plena je katastrofoj.
  • 13:15 - 13:19
    Ekzistas grandegaj, kiel la teruraj seksperfortoj en Kongolando.
  • 13:19 - 13:21
    Kaj deprimaj faktoj, kiel tio, ke
  • 13:21 - 13:26
    5 mil homoj kandidatiĝas al unu posteno en Niĝerio.
  • 13:26 - 13:29
    Sed estas aliaj rakontoj, kiuj ne temas pri katastrofo.
  • 13:29 - 13:33
    Kaj estas tre grave, estas tiel same grave, paroli pri ili.
  • 13:33 - 13:35
    Mi ĉiam sentis, ke estas neeble
  • 13:35 - 13:38
    taŭge engaĝiĝi kun iu loko aŭ homo
  • 13:38 - 13:42
    sen engaĝiĝi kun ĉiuj rakontoj de tiu loko aŭ homo.
  • 13:42 - 13:45
    La konsekvenco de la ununura rakonto
  • 13:45 - 13:48
    estas tio: ĝi forprenas dignon de la homoj.
  • 13:48 - 13:52
    Ĝi malfaciligas la rekonon de nia egala homeco.
  • 13:52 - 13:55
    Ĝi emfazas kiel ni estas malsamaj
  • 13:55 - 13:57
    antataŭ kiel ni estas similaj.
  • 13:57 - 13:59
    Do kio se antaŭ mia meksika vojaĝo
  • 13:59 - 14:03
    mi sekvus la enmigradan debaton laŭ ambaŭ flankoj,
  • 14:03 - 14:05
    la usona kaj la meksika?
  • 14:05 - 14:09
    Kio se mia patrino dirus al ni, ke la familio de Fide estas
  • 14:09 - 14:11
    malriĉa kaj laborema?
  • 14:11 - 14:13
    Kio se ni havus afrikan televidĉenon
  • 14:13 - 14:17
    kiu dissendus diversajn afrikajn rakontojn tra la mondo?
  • 14:17 - 14:19
    Tio, kion niĝeria verkisto Chinua Achebe nomas
  • 14:19 - 14:22
    "balancilo de rakontoj".
  • 14:22 - 14:25
    Kio se mia samĉambranino scius pri mia niĝeria eldonisto,
  • 14:25 - 14:27
    Mukta Bakaray,
  • 14:27 - 14:29
    rimarkinda homo, kiu lasis sian postenon en banko
  • 14:29 - 14:32
    por sekvi sian revon kaj kreis eldonejon?
  • 14:32 - 14:36
    Nu, la konvencia scio estis tio, ke niĝerianoj ne legas literaturaĵojn.
  • 14:36 - 14:38
    Li malkonsentis. Li sentis,
  • 14:38 - 14:40
    ke homoj scipovantaj legi, legus
  • 14:40 - 14:44
    se oni farus literaturon atingebla kaj disponebla al ili.
  • 14:44 - 14:47
    Iom post la publikigo de mia unua novelo
  • 14:47 - 14:50
    mi iris al televidstacio en Lagos por intervjuiĝo.
  • 14:50 - 14:53
    Kaj virino, kiu tie laboris kiel mesaĝisto venis al mi kaj diris
  • 14:53 - 14:56
    "Mi vere ŝatis vian novelon. Mi ne ŝatis ĝian finon.
  • 14:56 - 14:59
    Nun vi devas verki daŭrigon kaj jen kio okazos..."
  • 14:59 - 15:02
    < ridoj >
  • 15:02 - 15:05
    Kaj ŝi daŭrigis rakontante, kion mi devus verki en la daŭrigo.
  • 15:05 - 15:08
    Mi ne nur raviĝis, mi estis vere kortuŝita.
  • 15:08 - 15:11
    Jen virino, parto de la ordinaraj amasoj de niĝerianoj,
  • 15:11 - 15:14
    kiuj supozeble ne devus esti legantoj.
  • 15:14 - 15:16
    Ŝi ne nur legis la libron, sed ŝi proprigis ĝin al si
  • 15:16 - 15:19
    kaj sentis sin plenrajta diri al mi tion,
  • 15:19 - 15:21
    kion mi verku en la daŭrigo.
  • 15:21 - 15:25
    Nu, kio se mia samĉambranino scius pri mia amikino Fumi Onda,
  • 15:25 - 15:28
    sentima virino, kiu prezentas televidprogramon en Lagos,
  • 15:28 - 15:31
    kaj dediĉas sin al la prezentado de rakontoj, kiujn oni preferas forgesi?
  • 15:31 - 15:35
    Kio se mia samĉambranino sciu pri la korkirurgio
  • 15:35 - 15:38
    farita en la hospitalo de Lagos lastsemajne?
  • 15:38 - 15:42
    Kio se mia samĉambranino scius pri nuntempa niĝeria muziko?
  • 15:42 - 15:45
    Talentuloj kantantaj en la angla kaj piĝina,
  • 15:45 - 15:47
    en la igba, la joruba kaj la iĝa lingvoj,
  • 15:47 - 15:51
    miksaj influoj, de Jay-Z ĝis Fela,
  • 15:51 - 15:54
    ĝis Bob Marley, ĝis iliaj geavoj.
  • 15:54 - 15:56
    Kio se mia samĉambranino scius pri la advokatino
  • 15:56 - 15:58
    kiu antaŭnelonge iris al tribunalo en Niĝerio
  • 15:58 - 16:00
    por kontraŭstari ridindan leĝon,
  • 16:00 - 16:03
    kiu postulis, ke virinoj havu la konsenton de la edzo
  • 16:03 - 16:06
    antaŭ ol renovigi siajn pasportojn?
  • 16:06 - 16:09
    Kio se mia samĉabranino scius pri Nollywood,
  • 16:09 - 16:13
    plena je kreivaj filmofarantoj, malgraŭ grandaj teknikaj obstakloj?
  • 16:13 - 16:15
    Filmoj tiel popularaj,
  • 16:15 - 16:17
    ke ili estas vere la plej bona ekzemplo,
  • 16:17 - 16:20
    pri tio, ke niĝerianoj konsumas kion ili produktas.
  • 16:20 - 16:23
    Kio se mia samĉambranino scius pri mia mirinde ambicia frizistino,
  • 16:23 - 16:27
    kiu ĵus kreis sian propran entreprenon vendante harprotezojn?
  • 16:27 - 16:29
    Aŭ pri la milionoj da niĝerianoj
  • 16:29 - 16:31
    kiuj komencas siajn entreprenojn kaj foje fiaskas,
  • 16:31 - 16:35
    sed plu nutras ambicion?
  • 16:35 - 16:37
    Ĉiam, kiam mi reiras hejmen mi alfrontas
  • 16:37 - 16:40
    la kutimajn fontojn de agaco por multaj niĝerianoj:
  • 16:40 - 16:43
    nian mankon de infrastrukturo, nian fiaskintan registaron.
  • 16:43 - 16:46
    Sed mi ankaŭ renkontiĝas kun la nekredebla regenerado de popolo, kiu
  • 16:46 - 16:49
    antaŭeniras malgraŭ la registaro,
  • 16:49 - 16:51
    pli ol pro la registaro.
  • 16:51 - 16:54
    Mi instruas dum verkistaj metiejoj en Lagos ĉiusomere.
  • 16:54 - 16:57
    Kaj estas imprese al mi kiom multaj aliĝas,
  • 16:57 - 17:00
    kiom multaj avidas verki,
  • 17:00 - 17:02
    transdoni rakontojn.
  • 17:02 - 17:05
    Mia niĝeria eldonisto kaj mi ĵus fondis organizon
  • 17:05 - 17:07
    nomatan Farafina Trust.
  • 17:07 - 17:10
    Kaj ni havas grandajn revojn konstrui bibliotekojn
  • 17:10 - 17:12
    kaj reformi la jam ekzistantajn
  • 17:12 - 17:15
    kaj provizi librojn al publikaj lernejoj,
  • 17:15 - 17:17
    kiuj havas nenion en siaj bibliotekoj,
  • 17:17 - 17:19
    kaj ankaŭ organizi multegajn metiejojn
  • 17:19 - 17:21
    pri legado kaj verkado,
  • 17:21 - 17:24
    por ĉiuj homoj, kiuj avidas transdoni multajn niajn rakontojn.
  • 17:24 - 17:26
    Rakontoj gravas.
  • 17:26 - 17:28
    Multaj rakontoj gravas.
  • 17:28 - 17:32
    Rakontoj estis uzataj por senposedigi kaj misprezenti.
  • 17:32 - 17:36
    Sed rakontoj povas esti uzataj ankaŭ por potencigi kaj humanigi.
  • 17:36 - 17:39
    Rakontoj povas rompi la dignon de popolo.
  • 17:39 - 17:44
    Sed rakontoj povas ankaŭ ripari tiun rompitan dignon.
  • 17:44 - 17:46
    La usona verkistino Alice Walker skribis tion
  • 17:46 - 17:48
    pri siaj sudaj parencoj, kiuj
  • 17:48 - 17:50
    transloĝiĝis al la nordo.
  • 17:50 - 17:52
    Ŝi prezentis al ili libron pri
  • 17:52 - 17:55
    la suda vivo, kiun ili lasis.
  • 17:55 - 17:59
    "Ili sidiĝis, legis mem la libron,
  • 17:59 - 18:05
    aŭskultis min legi la libron kaj speco de paradizo estis regajnita".
  • 18:05 - 18:08
    Mi ŝatus fini per tiu ĉi penso:
  • 18:08 - 18:11
    Kiam ni rifuzas la ununuran rakonton,
  • 18:11 - 18:14
    kiam ni rimarkas, ke neniam estas nur unu rakonto,
  • 18:14 - 18:16
    pri kiu ajn loko,
  • 18:16 - 18:18
    ni regajnas specon de paradizo.
  • 18:18 - 18:20
    Dankon.
  • 18:20 - 18:28
    < aplaŭdoj >
Title:
Chimamanda Adichie: La danĝero de ununura rakonto
Speaker:
Chimamanda Ngozi Adichie
Description:

Niaj vivoj kaj niaj kulturoj konsistas el multaj akumulitaj rakontoj. Novelistino Chimamanda Adichie rakontas kiel ŝi malkovris sian aŭtentikan kulturan voĉon -- kaj avertas, ke se ni aŭskultas nur unu rakonton pri alia homo aŭ lando, ni riskas gravegan miskomprenon.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
18:29
Mike Harish commented on Esperanto subtitles for The danger of a single story
Ben Jones commented on Esperanto subtitles for The danger of a single story
goalken highlight commented on Esperanto subtitles for The danger of a single story
James Piton added a translation
  • Hi there, I found your blog via Google while searching for such kinda informative post and your post looks very interesting for me https://basketball-legends.online

  • thanks and nice to see the car for kids from https://rideons.com.au

  • if you want to get the autoankauf services then check https://www.automobile-gabriel.de/autoankauf-hamburg here

Esperanto subtitles

Revisions