Vietnamese subtitles

← Bài học từ các tử tù

Get Embed Code
34 Languages

Showing Revision 16 created 12/13/2015 by Khanh Do-Bao.

  1. Hai tuần trước,
  2. tôi đã ngồi
  3. ở bàn bếp với vợ mình Katya,
  4. và thảo luận về chủ đề tôi định sẽ
    thuyết trình hôm nay.
  5. Chúng tôi có một cậu con trai 11 tuổi;
    tên Lincoln. Cháu đang ngồi chung bàn
  6. làm bài tập về nhà môn Toán.
  7. Và trong lúc tôi tạm dừng trò chuyện
  8. với Katya, tôi nhìn sang Lincoln
  9. và bất giác rùng mình
  10. khi nhớ lại một thân chủ của mình.
  11. Thân chủ của tôi
    là một chàng trai tên Will.

  12. Cậu ta đến từ Bắc Texas.
  13. Cậu không bao giờ biết rõ cha mình,
    vì ông ta đã bỏ đi
  14. khi mẹ đang mang thai cậu.
  15. Và vì thế, số phận của cậu định sẵn
    là được nuôi dạy bởi một bà mẹ đơn thân.
  16. Điều đó cũng không sao
  17. nếu bà mẹ đơn thân này
  18. không bị tâm thần phân liệt,
  19. và khi Will năm tuổi, bà ta
    cố giết cậu bằng một con dao chặt thịt.
  20. Bà ta bị

  21. chính quyền chuyển vào
    viện tâm thần,
  22. và thế là những năm sau đó
    Will sống với anh trai
  23. cho đến khi anh ta
    bắn vào ngực tự sát.
  24. Sau đó,
  25. Will bị đùn đẩy từ hết người
    này sang người khác trong nhà,
  26. đến khi chín tuổi,
    cậu chuyển sang sống một mình.
  27. Buổi sáng đó khi đang ngồi với
    Katya và Lincoln, tôi nhìn con trai mình,

  28. và chợt nhận ra
    khi khách hàng của tôi, Will
  29. ở cùng độ tuổi của cháu,
  30. cậu đã phải sống tự lập
    suốt hai năm trời.
  31. Cuối cùng cậu gia nhập băng đảng
  32. và phạm
  33. những tội ác cực kỳ nghiêm trọng,
  34. bao gồm cả loại nghiêm trọng nhất
  35. là giết người dã man.
  36. Cuối cùng Will bị tử hình
  37. để đền tội.
  38. Nhưng hôm nay tôi không muốn

  39. thảo luận
  40. về vấn đề đạo đức của án tử hình.
    Hẳn nhiên tôi tin rằng thân chủ của mình
  41. đáng nhẽ không nên bị xử tử,
    hôm nay tôi vẫn muốn
  42. nói về án tử hình
  43. theo cách mình chưa từng làm bao giờ,
  44. theo một cách
  45. hoàn toàn không gây tranh cãi.
  46. Tôi tin tôi có thể làm thế,

  47. bởi vì có một khía cạnh
  48. của việc tranh cãi về án tử...
  49. có thể là khía cạnh quan
    trọng nhất...
  50. mà mọi người đều đồng tình,
  51. kể cả phần đông những người
    ủng hộ án tử
  52. và phần đông những người
    ủng hộ việc bãi bỏ án tử
  53. đều cùng nhất trí.
  54. Đó là khía cạnh mà tôi muốn khám phá.
  55. Dù vậy, trước tiên, tôi muốn
    dành vài phút để nói với các bạn điều mà

  56. một án tử sẽ tiết lộ,
  57. và rồi sẽ kể cho bạn nghe về hai bài học
    tôi học được suốt 20 năm qua
  58. khi làm luật sư cho những vụ tử hình,
  59. sau khi nhìn nhận hơn một trăm vụ án
    theo cách này.
  60. Các bạn có thể xem mỗi vụ án tử
    như một câu chuyện

  61. có bốn chương.
  62. Chương đầu của mọi vụ án đều y hệt nhau,
  63. và đều rất bi thảm.
  64. Nó bắt đầu khi kẻ giết người
  65. còn là một con người ngây thơ,
  66. và sau đó phải hầu tòa
  67. bị kết án và xử tội chết,
  68. và án tử đó cuối cùng
  69. sẽ được tòa án phúc thẩm
    của bang xác nhận.
  70. Chương thứ hai kể về một thủ tục
    pháp lý phức tạp được gọi là

  71. kháng cáo toà án bang.
  72. Chương ba là một thủ tục pháp lý
    còn phức tạp hơn được gọi là
  73. tiến trình xem xét chứng cứ phạm tội.
  74. Và chương thứ tư
  75. là chương mà rất nhiều chuyện sẽ xảy ra.
    Luật sư có thể đệ đơn khoan hồng,
  76. họ có thể tiến hành
    một vụ kiện tụng phức tạp hơn,
  77. hoặc có thể sẽ chẳng làm gì cả.
  78. Chương bốn luôn kết thúc
  79. bằng một vụ tử hình.
  80. Khi tôi bắt đầu đại diện cho
    phạm nhân tử hình hơn 20 năm trước,

  81. tử tù không có quyền thuê luật sư
  82. trong cả chương hai
    hay chương bốn của câu chuyện.
  83. Họ chỉ có một mình.
  84. Thực tế, mãi đến
    cuối những năm 1980 họ mới
  85. có quyền có luật sư trong chương ba
  86. của câu chuyện.
  87. Nên tất cả những tử tù này chỉ có thể
  88. dựa vào những luật sư tình nguyện
  89. giúp họ xử lý việc tố tụng.
  90. Vấn đề là có quá nhiều tử tù so với
  91. số luật sư vừa có hứng thú vừa có
    năng lực để theo đuổi vụ kiện.
  92. Vậy nên việc

  93. các luật sư có khuynh hướng tham gia
    vào những vụ đã ở chương bốn...
  94. cũng hợp lý thôi, dĩ nhiên. Đó là
    những vụ khẩn cấp nhất;
  95. của những người gần án tử nhất.
  96. Vài luật sư trong số này thành công;
    họ thu xếp được vụ xử mới cho khách hàng.
  97. Người khác thì giúp kéo dài thời gian
    sống cho khách hàng, đôi lúc là
  98. vài năm, hoặc là vài tháng.
  99. Nhưng một điều đã không xảy ra

  100. là số lượng các vụ án tử hàng năm ở Texas
  101. không hề giảm một cách đáng kể.
  102. Thực tế, bạn có thể thấy từ biểu đồ này,
    kể từ khi án tử hình ở Texas
  103. có hiệu lực vào nửa cuối những năm 90,
  104. chỉ có vài năm có
    số lượng án tử thường niên giảm xuống
  105. dưới 20 vụ.
  106. Trong một năm điển hình ở Texas,

  107. chúng tôi ước tính có
  108. hai người bị tử hình một tháng.
  109. Trong vài năm ở Texas, chúng ta đã
    xử tử gần 40 người, và con số này
  110. chưa bao giờ giảm xuống đáng kể
    trong suốt 15 năm qua.
  111. Vậy mà, cùng lúc chúng ta tiếp tục xử tử
  112. cùng số lượng người mỗi năm,
  113. thì số lượng người bị tuyên án tử
  114. hàng năm
  115. lại sụt giảm đáng kể.
  116. Vậy là ta có nghịch lý này,

  117. số lượng người bị tử hình
    vẫn cao
  118. nhưng số lượng bị tuyên án tử mới
    đã giảm xuống.
  119. Tại sao vậy?
  120. Nó không thể đổ cho
    tỉ lệ giết người đã giảm,
  121. bởi vì tỉ lệ này vẫn chưa giảm xuống
  122. đáng kể để đường kẻ đỏ
    trên biểu đồ đi xuống.
  123. Thay vào đó điều đã xảy ra là
  124. các thẩm phán đã bắt đầu tuyên án
    tù chung thân vĩnh viễn
  125. cho ngày càng nhiều người,
  126. thay vì đưa họ đến phòng xử tử.
  127. Tại sao lại có chuyện đó?

  128. Nó không phải vì không giải quyết được
    số đông ủng hộ
  129. cho hình phạt tử hình. Những người
    phản đối án tử đã thuyết phục mạnh mẽ
  130. đến nỗi số lượng ủng hộ án tử ở Texas đã
    giảm xuống còn thấp nhất từ trước đến giờ.
  131. Bạn có hiểu thấp nhất ở Texas từ trước
    đến giờ là gì không?
  132. Có nghĩa là dưới 60%.
  133. Hiện tại con số này đã là quá tốt so với
    giữa những năm 80, khi có đến
  134. hơn 80%,
  135. nhưng ta không thể giải thích mối liên hệ
    giữa giảm án tử với
  136. án tù chung thân bởi sự sụt giảm của
    sự ủng hộ với án tử hình,
  137. bởi vì nhiều người vẫn còn ủng hộ nó.
  138. Điều gì đã gây nên hiện tượng này?

  139. Điều xảy ra là
  140. các luật sư
  141. đại diện cho tử tù đã
    chuyển sự chú ý của mình sang
  142. những chương sớm hơn trong
    câu chuyện về án tử hình.
  143. Vậy là 25 năm trước, họ chú ý
    đến chương bốn.

  144. Và chuyển từ chương bốn ở 25 năm trước
    sang chương ba
  145. vào cuối những năm 80.
  146. Và họ chuyển từ chương ba ở cuối năm 80
    sang chương hai
  147. vào giữa những năm 90. Và bắt đầu từ
    giữa đến cuối những năm 90,
  148. họ bắt đầu chú ý đến chương một
    của câu chuyện.
  149. Giờ thì bạn có thể nghĩ sự sụt giảm
    về án tử và gia tăng về

  150. án chung thân là tốt hay xấu.
  151. Nhưng tôi không muốn thảo luận
    vấn đề đó hôm nay.
  152. Tất cả những gì tôi muốn nói là
    lí do điều này xảy ra
  153. là vì những luật sư bào chữa
    cho án tử hình đã nhận ra
  154. họ càng sớm tham gia vào vụ án,
  155. thì khả năng cứu được
    tính mạng khách hàng càng cao.
  156. Đó là điều đầu tiên tôi học được.
  157. Còn đây là điều thứ hai:

  158. Thân chủ tôi, cậu Will
  159. không phải trường hợp
    ngoại lệ của luật;
  160. cậu ta vẫn phải chịu án.
  161. Thỉnh thoảng tôi nói, nếu bạn cho tôi biết
    tên của một tử tù..
  162. không cần biết anh ta ở bang nào, hay
    tôi đã từng gặp anh ta chưa
  163. tôi vẫn viết được tiểu sử
    của anh ta cho bạn.
  164. Và khoảng 8 trong số 10 lần,
  165. những chi tiết của tiểu sử đó
  166. sẽ gần như chính xác.
  167. Và lí do là 80% tử tù

  168. là những người lớn lên từ cùng kiểu
    gia đình tan vỡ như của Will.
  169. 80% tử tù
  170. là những người đã từng
  171. vào trại cải tạo tuổi vị thành niên.
  172. Đó là bài học thứ hai
  173. tôi học được.
  174. Giờ chúng ta đã đến chóp của góc độ

  175. nơi mọi người sẽ cùng tán đồng.
  176. Mọi người trong phòng này có thể
    đồng ý hay không
  177. về việc Will bị tử hình,
  178. nhưng tôi nghĩ mọi người sẽ đồng ý
  179. rằng phiên bản tốt nhất có thể có
    của câu chuyện này
  180. sẽ là
  181. không có vụ giết người nào xảy ra cả.
  182. Chúng ta làm điều đó bằng cách nào?
  183. Khi con trai Lincoln của chúng tôi phải
    giải một bài toán

  184. hai tuần trước,
    một bài toán khá rối rắm và phức tạp.
  185. Cháu học được rằng khi đối mặt với
    những vấn đề phức tạp,
  186. thỉnh thoảng cách giải quyết là
    chẻ nó thành những vấn đề nhỏ hơn.
  187. Đó là cách giải quyết hầu hết rắc rối trong
    toán học và vật lý, ngay cả chính sách xã hội
  188. ta chia nó thành những phần nhỏ hơn
    dễ giải quyết hơn.
  189. Nhưng thỉnh thoảng,
  190. như cựu tổng thống
    Dwight Eisenhower có nói,
  191. cách để giải quyết một vấn đề
  192. là nhìn nó ở một góc độ khái quát hơn.
  193. Và cách để giải quyết vấn đề này

  194. là nhìn nhận án tử hình
    một cách bao quát hơn.
  195. Chúng ta phải có quy định à, được thôi.
  196. Chúng ta có một câu chuyện 4 chương
  197. về án tử hình,
  198. nhưng điều gì xảy ra trước khi
  199. câu chuyện đó bắt đầu?
  200. Làm cách nào chúng ta can thiệp vào
    cuộc sống của một kẻ giết người
  201. trước khi hắn trở thành kẻ giết người?
  202. Chúng ta có những lựa chọn nào
  203. để kéo con người này
  204. ra khỏi con đường
  205. sẽ dẫn đến kết cục mà mọi người -
  206. những người ủng hộ và phản đối án tử -
  207. đều nghĩ
  208. là một kết cục tồi tệ:
  209. giết hại mạng sống của
    một người vô tội?
  210. Bạn biết đấy, đôi khi mọi người nói

  211. điều đó
  212. chẳng phải phát kiến tân tiến gì.
  213. Và họ nói vậy vì những phát kiến vượt bậc
    rất phức tạp
  214. và vấn đề chúng ta đang nói đến
    hiện nay thì chỉ nhỏ nhặt thôi.
  215. Đó là khoa học tên lửa;
  216. đó là biểu hiện toán học
  217. cho động lực được thúc đẩy bởi
    một quả tên lửa.
  218. Vấn đề chúng ta đang nói hôm nay
  219. cũng phức tạp tương tự vậy.
  220. Vấn đề chúng ta đang nói hôm nay cũng
  221. là một phát hiện vượt bậc.
  222. Khách hàng của tôi Will

  223. và 80% những người đang bị án tử
  224. có năm chương cuộc đời
  225. diễn ra trước
  226. bốn chương của câu chuyện về án tử.
  227. Tôi nghĩ ta có thể can thiệp vào
    năm chương này,
  228. những thời điểm trong cuộc sống của họ mà
  229. xã hội có thể can dự vào và
    kéo họ khỏi ra con đường
  230. dẫn đến kết cục mà tất cả chúng ta -
    những người ủng hộ hoặc
  231. phản đối án tử -
  232. đều cho rằng rất tồi tệ.
  233. Giờ thì, trong mỗi chương của năm chương:

  234. khi mẹ cậu ta mang thai cậu ta;
  235. trong những năm tháng trẻ thơ của cậu ta;
  236. khi cậu ta ở tiểu học;
  237. khi cậu ta vào cấp hai và cấp ba;
  238. khi ở trại cải tạo trẻ vị thành niên,
    trong mỗi chương của 5 chương đó,
  239. có hàng loạt những việc mà
    xã hội có thể làm.
  240. Thực ra, nếu ta chỉ cần tưởng tượng về
  241. năm cách can thiệp khác nhau,
    nhiều cách xã hội có thể tham gia
  242. trong mỗi chương trong năm chương đó,
  243. và phối trộn chúng theo
    bất kì cách nào ta muốn
  244. thì sẽ có 3000, hoặc hơn, cách thức
  245. ta có thể làm để đưa những
    đứa trẻ như Will
  246. ra khỏi bãi lầy chúng đang sa vào.
  247. Nên hôm nay tôi không đứng đây

  248. để nói về các giải pháp.
  249. Nhưng việc chúng ta còn
    nhiều điều phải học,
  250. không có nghĩa ta chưa hiểu biết gì.
  251. Chúng ta học được kinh nghiệm
    từ những bang khác
  252. rằng có cực kì nhiều cách can thiệp
  253. có thể sử dụng ở Texas, và ở những bang
    chưa dùng đến,
  254. để ngăn chặn cái hậu quả mà
    chúng ta cùng đồng ý là rất tồi tệ.
  255. Tôi xin chỉ nêu lên vài cách.

  256. Hôm nay tôi sẽ không nói đến việc
    phải chấn chỉnh lại hệ thống pháp luật.
  257. Đó là đề tài tốt nhất nên được thảo luận
    ở nơi chỉ gồm những luật sự và thẩm phán.
  258. Thay vào đó, hãy để tôi nói về
    vài cách thức can thiệp
  259. có thể hiện thực hóa,
  260. bởi vì chúng là những cách
    sẽ được thực hiện
  261. khi những nhà làm luật và hoạch định chính sách,
    khi người đóng thuế và các công dân,
  262. cùng đồng thuận rằng đó là điều cần làm
  263. và là cách ta nên sử dụng tiền của mình.
  264. Ta có thể hỗ trợ dịch vụ
    chăm sóc trẻ em

  265. cho những đứa trẻ thiệt thòi về kinh tế
    và những mặt khác,
  266. và ta có thể cung cấp dịch vụ miễn phí.
  267. Và ta có thể kéo những đứa trẻ như Will
    ra khỏi vũng lầy chúng đang sa vào.
  268. Có những bang đã làm điều đó,
    chúng ta thì chưa.
  269. Ta có thể có những trường học đặc biệt,
    cả ở bậc cấp ba

  270. lẫn cấp hai,
    nhưng ngay cả ở lớp 5,
  271. những đứa trẻ thiệt thòi về kinh tế và
    nhiều yếu tố khác, và cụ thể là những trẻ
  272. đã bị đưa vào
  273. trại giáo dưỡng.
  274. Đã có rất nhiều bang thực hiện được;
  275. Texas thì chưa.
  276. Một điều ta có thể làm...

  277. à, có cả tá điều ta có thể làm,
    nhưng có một điều
  278. tôi xin được nhắc đến, và là
    điều gây tranh cãi duy nhất
  279. tôi nói hôm nay.
  280. Ta có thể can dự
  281. xông xáo hơn
  282. vào những gia đình tan vỡ nghiêm trọng,
  283. và đưa lũ trẻ ra khỏi đó
  284. trước khi mẹ chúng xách dao lên và
    dọa giết chúng.
  285. Nếu làm điều đó,
  286. ta sẽ cần một chỗ cho chúng trú ngụ.
  287. Và dù ta có làm điều đó, thì cũng sẽ có
    những đứa trẻ bị sa lầy

  288. và sẽ kết thúc như kết cục của chương cuối
    trước khi câu chuyện giết người bắt đầu,
  289. cuối cùng chúng sẽ bị đưa vào
    trại cải tạo.
  290. Và dù chuyện đó có xảy ra,
  291. thì nó vẫn chưa trễ.
  292. Vẫn còn thời gian để chỉnh đốn chúng,
  293. nếu chúng ta tính đến việc sửa sai,
  294. chứ không phải trừng phạt chúng.
  295. Có hai giáo sư ở Đông Bắc,
    một ở Yale và một ở Maryland

  296. đã lập nên một ngôi trường
  297. kết nối với một trại giam giữ
    trẻ vị thành niên.
  298. Bọn trẻ ở trong tù, nhưng vẫn
    đến trường mỗi sáng từ tám giờ
  299. đến bốn giờ chiều.
  300. Công tác chuẩn bị khá khó khăn.
  301. Họ phải tuyển giáo viên
  302. những người muốn dạy trong tù,
    họ phải vạch ra ranh giới chặt chẽ
  303. giữa những người làm việc tại trường
    và hội đồng trại giam,
  304. và mệt mỏi hơn cả, là họ phải
    tạo ra một chương trình giáo dục mới vì
  305. bạn biết sao không?
  306. Người ta không ra vào trại giam theo
    những kì học thông thường.
  307. Nhưng họ đã làm tất cả những điều đó.
  308. Vậy thì những thứ này có điểm chung nào?

  309. Điểm chung của chúng là
    chúng đều tốn tiền.
  310. Vài người trong phòng này có thể
    sống đủ lâu để nhớ
  311. đến một gã trên quảng cáo lọc dầu cũ.
  312. Anh ta từng nói, "À, bạn có thể
    trả tôi ngay
  313. hoặc trả sau cũng được."
  314. Điều chúng ta đang làm
  315. với hệ thống án tử hình
  316. là đang trả sau.
  317. Nhưng vấn đề là

  318. với mỗi 15,000 đô ta dùng
    để can thiệp vào
  319. cuộc sống của những đứa trẻ thiệt thòi
    về kinh tế và mặt khác
  320. trong những chương sớm hơn,
  321. ta sẽ tiết kiệm được 80,000 đô tổn thất
    cho những vấn đề liên quan đến phạm tội.
  322. Cho dù bạn không đồng ý
  323. về vấn đề đạo đức của việc chúng ta làm,
  324. thì nó cũng sẽ có lợi về mặt kinh tế.
  325. Tôi muốn kể cho các bạn nghe
    cuộc trò chuyện cuối tôi có với Will.

  326. Đó là ngày cậu ấy bị tử hình,
  327. và chúng tôi chỉ nói chuyện.
  328. Không còn làm gì được
  329. cho trường hợp của cậu nữa.
  330. Và chúng tôi nói về cuộc đời của cậu.
  331. Và đầu tiên cậu kể về cha mình,
    người cậu chẳng biết tí gì,
  332. người đã chết,
  333. và rồi đến mẹ cậu,
  334. người mà cậu biết,
  335. người vẫn còn sống.
  336. Và tôi bảo cậu,

  337. "Tôi biết.
  338. Tôi đã đọc hồ sơ.
  339. Tôi biết là bà ta muốn giết cậu."
  340. Tôi nói, "Nhưng tôi luôn băn khoăn
    liệu cậu có thực sự
  341. nhớ đến nó không."
  342. Tôi nói, "Tôi chẳng nhớ được gì
  343. lúc mình năm tuổi cả.
  344. Có thể cậu nhớ do có ai đó kể lại."
  345. Và cậu ta nhìn tôi và
    rướn người về trước,

  346. rồi nói, "Giáo sư", cậu ta biết tôi
    12 năm rồi nhưng vẫn gọi tôi là Giáo sư.
  347. Cậu nói, "Giáo sư, tôi không muốn
    tỏ ra bất kính,
  348. nhưng khi mẹ ông
  349. cầm một con dao trông
    to hơn ông nhiều,
  350. và rượt đuổi ông khắp nhà
    gào thét rằng muốn giết ông,
  351. và ông phải giam mình
    trong nhà tắm vừa chặn cửa vừa
  352. hét lên kêu cứu cho tới khi
    cảnh sát tới,"
  353. cậu ta nhìn tôi rồi nói,
  354. "đó là thứ ông không bao giờ quên được."
  355. Tôi hi vọng có một điều
    tất cả các bạn sẽ không quên:

  356. Trong khoảng thời gian từ lúc bạn tới đây
    sáng nay tới khi nghỉ ăn trưa,
  357. sẽ có khoảng 4 kẻ giết người
  358. trên toàn nước Mỹ.
  359. Chúng ta sẽ cống hiến một nguồn lực
    xã hội khổng lồ để trừng phạt tội phạm,
  360. và đó là điều đúng,
    vì chúng ta cần trừng trị
  361. những kẻ làm điều xấu.
  362. Nhưng ba trong số những tội ác đó
    có thể được ngăn chặn.
  363. Nếu ta nhìn bao quát hơn

  364. và dành sự chú ý lên
    những chương trước,
  365. thì sẽ không bao giờ phải đặt bút
    viết dòng đầu tiên
  366. bắt đầu câu chuyện về án tử hình.
  367. Xin cảm ơn.
  368. (Vỗ tay)