Polish subtitles

← Rodowici Amerykanie jako jeńcy wojenni

Get Embed Code
39 Languages

Showing Revision 1 created 01/24/2011 by Anna Bojarska.

  1. Jestem tu dziś, aby pokazać moje zdjęcia Lakotów.
  2. Wielu z was mogło już słyszeć o Lakotach
  3. albo przynajmniej o większej grupie plemion
  4. zwanej Siuksami.
  5. Lakoci to jedno z wielu plemion, które zostały wyparte z własnych ziem
  6. i zamknięte w obozach dla jeńców wojennych,
  7. które teraz nazywa się rezerwatami.
  8. Rezerwat Pine Ridge, który jest
  9. tematem dzisiejszego pokazu,
  10. leży około 120 km na południowy wschód od
  11. Gór Czarnych w Dakocie Południowej.
  12. Czasem nazywa się go
  13. Obozem dla Jeńców Wojennych nr 334.
  14. Właśnie tam żyją dziś Lakoci.
  15. Jeśli ktokolwiek słyszał o AIM,
  16. Ruchu Indian Amerykańskich,
  17. albo o Russellu Means
  18. Leonardzie Peltier
  19. czy też o Incydencie w Oglala,
  20. to wie, że Pine Ridge jest punktem zero
  21. w kwestiach rdzennej Ameryki.
  22. Poproszono mnie, abym opowiedział trochę

  23. o moich związkach z Lakotami.
  24. To dla mnie trudne, ponieważ --
  25. jak już pewnie zauważyliście --
  26. jestem biały,
  27. a to stanowi ogromną barierę w rezerwacie.
  28. Zobaczycie wielu ludzi na moich fotografiach,
  29. z którymi bardzo się zżyłem i którzy przyjęli mnie jak rodzinę.
  30. Mówili do mnie bracie albo wójku
  31. i przez pięć lat nieustannie zapraszali.
  32. Jednak w Pine Ridge
  33. zawsze będę tzw. "wasichu".
  34. "Wasichu" to słowo w języku Lakotów,
  35. które oznacza nie-Indianina.
  36. Ale inna wersja tego słowa oznacza
  37. "człowieka, który najlepsze mięso bierze dla siebie."
  38. I to jest to, na czym chcę się skupić --
  39. ten, który zgarnia najlepszą część mięsa.
  40. To znaczy, że jest chciwy.
  41. Rozejrzyjcie się wokół tej auli.
  42. Jesteśmy w prywatnej szkole w zachodnich USA,
  43. siedzimy na czerwonych, aksamitnych krzesłach,
  44. a w kieszaniach mamy pieniądze.
  45. Jeśli jednak przyjrzymy się naszemu życiu,
  46. to okaże, się że naprawdę
  47. wzięliśmy najlepszą część mięsa.
  48. Przyjrzyjmy się więc tym fotografiom
  49. ludzi, którzy stracili,
  50. abyśmy my mogli zyskać.
  51. Pamiętajmy, że patrząc na twarze tych ludzi
  52. widzimy nie tylko oblicze Lakotów,
  53. lecz wszystkich amerykańskich tubylców.
  54. Na tej kartce historia

  55. zapisana jest tak, jak ją usłyszałem
  56. od moich lakockich przyjaciół i rodziny.
  57. Przedstawię linię czasową
  58. zawartych i zerwanych traktatów,
  59. a także rzezi upozorowanych na bitwy.
  60. Zacznę w 1824.
  61. To, co znamy jako Biuro do Spraw Indian,
  62. powstało jako część Departamentu Wojny,
  63. wprowadzając atmosferę agresji
  64. do naszych stosunków z rdzennymi Amerykanami.
  65. 1851:
  66. Pierwszy traktat w Fort Laramie ściśle
  67. określił granice Państwa Lakotów.
  68. Zgodnie z traktatem,
  69. ziemie te stanowiły suwerenne państwo.
  70. Jeżeli granice określone w traktacie zostałyby zachowane,
  71. a podstawa prawna mówi, że powinny --
  72. to dziś USA wyglądałyby tak.
  73. 10 lat później
  74. podpisana przez prezydenta Licolna ustawa o gospodartwach rolnych
  75. wywołała napływ białych osadników na tereny tubylcze.
  76. 1863:
  77. Powstanie Siuksów Santee w Minnesocie
  78. kończy się powieszeniem 38 mężczyzn z plemienia,
  79. największą masową egzekucją w historii Stanów.
  80. Obyła się na rozkaz prezydenta Lincolna, który
  81. zaledwie 2 dni wcześniej
  82. podpisał Proklamację Emancypacji.
  83. 1866, początki budowy Pierwszej Koleji Transkontynentalnej

  84. i nowej ery.
  85. Zawłaszczyliśmy ziemię w samym sercu
  86. Państwa Lakotów, aby skrócić trasę pociągów.
  87. Traktaty wylądowały za oknem.
  88. W odpowiedzi trzy plemiona pod przywódctwem Czerwonej Chmury
  89. kilkukrotnie zaatakowały i pokonały armię USA.
  90. Pragnę powtórzyć tę część.
  91. Lakoci pokonali armię USA.
  92. 1868: Drugi traktat w Fort Laramie
  93. wyraźnie zapewnia niepodległość Wielkiemu Państwu Siuksów
  94. oraz przynależność świętych Gór Czarnych do Lakotów.
  95. Rząd obiecuje również ziemie i prawa do polowania
  96. na terenie sąsiednich stanów.
  97. Obiecujemy, że hrabstwo Powder River
  98. będzie odtąd zamknięte dla białych.
  99. Traktat wydawał się być całkowitym zwycięstwem
  100. Czerwonej Chmury i Siuksów.
  101. Faktycznie - była to jedyna wojna w historii Ameryki,
  102. w której rząd wynegocjował pokój,
  103. przystając na wszystkie warunki wroga.
  104. 1869:

  105. Zakończono budowę Koleji Transkontynentalnej.
  106. Rozpoczęto m.in. zbiorowy transport myśliwych,
  107. którzy zaczęli masowo wybijać bawoły,
  108. elimimując źródło pożywienia, odzieży i schronienia dla Siuksów.
  109. 1871:
  110. Ustawa o Przywłaszczeniu Indian
  111. czyni wszystkich Indian poddanymi rządu federalnego.
  112. Co więcej, wojsko wydało zakazy
  113. opuszczania rezerwatów przez zachodnich Indian.
  114. W tym momencie wszyscy zachodni Indianie
  115. stali się jeńcami wojennymi.
  116. Również w 1871
  117. skończyliśmy podpisywanie traktatów.
  118. Problem polegał na tym, że traktaty uznawały suwerenność plemion,
  119. na co nie mogliśmy pozwolić.
  120. Mieliśmy plany.
  121. 1874:

  122. Generał George Custer ogłosił znalezienie złota na terytorium Lakotów,
  123. a szczególnie w Górach Czarnych.
  124. Wiadomość o złocie wywołuje masowy napływ białych osadników
  125. do Państwa Lakotów.
  126. Custer radzi, aby Kongers znalazł sposób
  127. na jak najszybsze unieważnienie
  128. traktatów z Lakotami.
  129. 1875: Wybucha wojna z Lakotami
  130. wywołana naruszeniem traktatu w Fort Laramie.
  131. 1876:
  132. 26 lipca,
  133. podczas próby zaatakowania wioski Lakotów,
  134. Siódma Kawaleria Custera została rozbita
  135. w bitwie nad Little Big Horn.
  136. 1877:
  137. Wielki wódz i wojownik Lakotów, Szalony Koń,
  138. ogłosił kapitulację pod Fort Robinson.
  139. Później został zamordowany w areszcie.
  140. 1877 to także rok, kiedy znaleźlismy sposób
  141. na obejście traktatów z Fort Laramie.
  142. Nową umowę przedstawiono wodzom Siuksów
  143. jako kampanię pod hasłem "sprzedaj lub głoduj".
  144. Podpisz albo twoje plemię nie będzie miało co jeść.
  145. Jedynie 10 procent męskiej populacji podpisało.
  146. Traktat z Fort Laramie mówił,
  147. że co najmniej trzy czwarte plemienia musi
  148. zrzec się ziem.
  149. Tę klauzulę oczywiście zignorowano.
  150. 1887: Ustawa Dawesa.

  151. Koniec własności komunalnej terenów rezewatu.
  152. Obszary 160-hektarowe przydzielono
  153. indywidualnym Indianom,
  154. a nadwyżkę rozdysponowano.
  155. Plemiona straciły miliony hektarów.
  156. Amerykańskie marzenie o własności prywatnej
  157. okazało się bardzo sprytnym sposobem
  158. na całkowity podział rezerwatu.
  159. Ten krok zrujnował rezerwaty,
  160. ułatwiając dalszy podział i sprzedaż
  161. wraz z przemijającymi pokoleniami.
  162. Większość nadwyżki oraz wiele parceli
  163. zlokalizowanych w granicach rezerwatu
  164. dostaje się w ręce białych farmerów.
  165. Znowu całe bogactwo trafia do wasichu.
  166. 1890. Myslę, że w tym pokazie

  167. to najważniejszy rok.
  168. Wtedy doszło do masakry nad Wounded Knee.
  169. 29 grudnia wojska USA
  170. otoczyły obóz Siuksów nad zatoką Wounded Knee.
  171. Zamordowali wodza Wielką Stopę
  172. i 300 jeńców wojennych,
  173. korzystając z nowej broni szybkostrzelnej
  174. z eksplodującymi pociskami
  175. zwanej karabinem Hotchkiss.
  176. Za tę "bitwę" Siódma Kawaleria
  177. otrzymała za swoje męstwo 20 Medali Honoru.
  178. otrzymała za swoje męstwo 20 Medali Honoru.
  179. Do dziś dnia
  180. to najwyższa liczba Medali Honoru
  181. kiedykolwiek przyznanych za jedną bitwę.
  182. Za to masowe morderstwo kobiet i dzieci
  183. wręczono więcej medali niż
  184. za jakąkolwiek bitwę w czasie I Wojny Światowej,
  185. II Wojny Światowej,
  186. wojny w Korei, Wietnamie
  187. Iraku czy Afganistanie.
  188. Masakrę nad Wounded Knee
  189. uznaje się za koniec wojen indiańskich.
  190. Za każdym razem, kiedy odwiedzam
  191. masowy grób nad Wounded Knee,
  192. widzę nie tylko grób
  193. Lakotów czy Siuksów,
  194. ale też pomnik wszystkich ludów tubylczych.
  195. Święty człowiek, Czarny Łoś, powiedział:

  196. "Wtedy nie wiedziałem, jak bardzo
  197. wszystko się skończyło."
  198. Kiedy teraz patrzę wstecz,
  199. z wysokiej góry mego sędziwego wieku,
  200. wciąż widzę zarżnięte kobiety i dzieci
  201. leżące na stosie i porozrzucane
  202. po wyboistych terenach wąwozu.
  203. Widzę tak wyraźnie, jak wtedy, gdy
  204. me oczy były młode.
  205. I wiem, że w tym krwawym błocie coś jeszcze umarło
  206. i zostało przysypane śniegiem.
  207. Umarło ludzkie marzenie,
  208. a marzenie to było piękne."
  209. To wydarzenie zapoczątkowało

  210. nową erę w historii rdzennej Ameryki.
  211. Wszystko można odnieść do czasu
  212. przed i po Wounded Knee.
  213. Bo właśnie w chwili, w której
  214. palce spoczęły na spuście karabinu Hotchkiss
  215. rząd USA otwarcie określił swoją pozycję względem praw tubylców.
  216. Zmęczyli się traktatami.
  217. Zmęczyli się świętymi górami.
  218. Zmęczyli się tańcami duchów.
  219. Zmęczyły ich te wszystkie kłopoty z Siuksami.
  220. Tak więc wprowadzili swoje zasady.
  221. "Dalej chcesz być Indianinem?" mówili,
  222. trzymając palec na spuście.
  223. 1900:
  224. Populacja indiańska osiąga najniższą liczebność --
  225. poniżej 250,000,
  226. w porównaniu do szacowanych ośmiu milionów
  227. z roku 1492.
  228. Przewińmy do przodu.

  229. 1980:
  230. Najdłuższa sprawa sądowa w historii USA,
  231. Państwo Siuksów kontra Stany Zjednoczone,
  232. zotała rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy USA.
  233. Sąd orzekl, że kiedy Siuksowie zostali wysiedleni do rezerwatów
  234. i siedem milionów hektarów ich ziem
  235. udostępniono poszukiwaczom i osadnikom,
  236. postanowienia drugiego traktatu z Fort Laramie
  237. zostały pogwałcone.
  238. Sąd orzekł,
  239. że Góry Czarne zawłaszczono nielegalnie
  240. i początkowo oferowana cena wraz z odsetkami
  241. powinna zostać wypłacona Siuksom.
  242. Sąd wycenił, że Siuksowie
  243. otrzymają za Góry Czarne jedynie
  244. 106 milionów dolarow.
  245. Oni odmówili pieniędzy, jednogłośnie wołając, że
  246. "Góry Czarne nie są na sprzedaż."
  247. 2010:

  248. Dzisiejsze statystki dla rdzennej populacji,
  249. ponad wiek po masakrze nad Wounded Knee,
  250. ujawniają dziedzictwo kolonizacji,
  251. wymuszonej migracji
  252. oraz naruszeń traktatowych.
  253. Bezrobocie w rezerwacie Pine Ridge
  254. waha się między 85 a 90 procent.
  255. Urząd kwaterunkowy nie może wybudować nowych domów,
  256. a te istniejące rozpadają się.
  257. Jest wielu bezdomnych,
  258. a reszta tłoczy się w gnijących budynkach,
  259. zamieszkiwanych przez 5 rodzin.
  260. 39 procent domostw w Pine Ridge
  261. nie ma prądu.
  262. Co najmniej 60 procent domów
  263. zaatakowała czarna pleśń.
  264. Ponad 90 procent populacji
  265. żyje poniżej granicy ubóstwa.
  266. Wskaźnik zachorowań na gruźlicę
  267. jest mniej więcej 8 razy wyższy niż średnia USA.
  268. Umieralność noworodków
  269. jest najwyższa na kontynencie
  270. i około 3 razy wyższa niż średnia USA.
  271. Rak szyjki macicy występuje 5 razy
  272. częściej niż w Stanach.
  273. 70 procent ludności porzuca szkołę.
  274. Rotacja wśród nauczycieli
  275. 8 razy przewyższa średnią krajową USA.
  276. Dziadkowie często wychowują wnuki,
  277. gdyż alkoholizm, przemoc domowa i
  278. ogólna apatia uniemożliwia rodzicom
  279. opiekę nad dziećmi.
  280. 50 procent ludności w wieku powyżej 40 lat
  281. cierpi na cukrzycę.
  282. Średnia długość życia mężczyzn
  283. waha się między 46
  284. a 48 lat --
  285. mniej więcej tyle
  286. co w Afganistanie i Somalii.
  287. Ostatni rozdział każdego pomyślnego ludobójstwa

  288. to moment, w którym oprawca
  289. może umyć ręce i powiedzieć:
  290. "Mój Boże, co ci ludzie sobie robią?
  291. Zabijają się wzejemnie.
  292. Zabijają się, podczas gdy my
  293. patrzymy jak umierają."
  294. Tak właśnie weszliśmy w posiadanie USA.
  295. To jest dziedzictwo koncepcji
  296. "Boskiego Przeznaczenia".
  297. Więźniowie wciąż rodzą się
  298. w obozach dla jeńców,
  299. długo po odejściu strażników.
  300. To są kości, które zostały
  301. po tym, jak najlepsze mięso zostało zjedzone.
  302. Dawno temu
  303. cykl wydarzeń został wprawiony w ruch
  304. przez ludzi takich jak ja, przez wasichu,
  305. ludzi chciwych ziemi i wody
  306. oraz złota z gór.
  307. Te wydarzenia wywołały efekt domina
  308. który jednak musi się skończyć.
  309. My, społeczństwo panujące, czujemy dystans

  310. wobec masakry z roku 1890
  311. czy też serii pogwałconych 150 lat temu traktatów.
  312. Jednak muszę zadać wam pytanie:
  313. Co powinniście czuć, widząc obecne statystyki?
  314. Jaki jest związek
  315. między tymi obrazami cierpienia
  316. a historią, którą właśnie wam przeczytałem?
  317. Do jakiej części tej historii
  318. w ogóle się przyznacie?
  319. Czy jesteście dziś choć po części odpowiedzialni?
  320. Powiedziano mi, że musi być coś, co my możemy zrobić.
  321. Trzeba wzywać do działania.
  322. Bo zbyt długo staliśmy na uboczu,
  323. zadowoleni z bycia świadkiem,
  324. robiąc jedynie zdjęcia.
  325. Wydaje się, że rozwiązanie leży w dalekiej przeszłości.
  326. Jedynie maszyna czasu pozwoliłaby
  327. po nie sięgnąć.
  328. Cierpienie tubylcow to nie sprawa

  329. którą można łatwo naprawić.
  330. To nie jest coś, co możemy pozostawić w tyle,
  331. tak jak zostawiliśmy ratowanie Hatiti,
  332. walkę z AIDS czy głodem.
  333. Tzw. naprawa może być
  334. znacznie trudniejsza dla społeczeństwa panującego
  335. niż, powiedzmy, 50-dolarowy czek,
  336. wycieczka kościelna
  337. w celu zamalowania graffiti
  338. czy też paczka niechcianej odzieży
  339. darowana przez rodzinę z przedmieść.
  340. Więc co możemy zrobić?
  341. Wzruszać ramionami w ciemnościach?
  342. Stany Zjednoczone

  343. wciąż na porządku dziennym
  344. naruszają postanowienia
  345. traktatów podpisanych z Lakotami
  346. w 1851 i 1868 w Fort Laramie.
  347. Dziś ja wzywam do działania --
  348. Moje życzenie TED brzmi następująco:
  349. Respektujcie traktaty.
  350. Oddajcie Góry Czarne.
  351. To nie wasza sprawa, co z nimi zrobią.
  352. (Brawa)