Return to Video

Unutulmuş bir virüs, antibiyotik krizini çözmede bize nasıl yardım edebilir

  • 0:01 - 0:02
    Bir dakikanızı ayırın
  • 0:02 - 0:04
    ve virüsler hakkında bir düşünün.
  • 0:05 - 0:07
    Aklınıza ne geliyor?
  • 0:07 - 0:08
    Bir hastalık mı?
  • 0:08 - 0:09
    Korku mu?
  • 0:09 - 0:11
    Muhtemelen cidden
    rahatsız edici bir şey.
  • 0:11 - 0:14
    Ama tüm virüsler aynı değil.
  • 0:14 - 0:17
    Evet doğru. Bazıları yıkıcı
    hastalıklara sebep oluyor.
  • 0:18 - 0:22
    Ama bazıları bunun tam tersini yapıp
    hastalıkları tedavi edebiliyor.
  • 0:22 - 0:24
    Bu tür virüsler "faj"
    olarak adlandırılır.
  • 0:24 - 0:27
    Ben bu fajları ilk defa
    2013 yılında duydum.
  • 0:27 - 0:30
    Kayınpederim -ki kendisi cerrahtır-
  • 0:30 - 0:32
    bana tedavi ettiği bir kadın
    hastasından bahsetti.
  • 0:32 - 0:35
    Bu kadının, birçok ameliyat gerektiren
    bir diz yaralanması vardı
  • 0:35 - 0:37
    ve bu tedavi süresi boyunca
  • 0:37 - 0:40
    bacağında kronik bir
    bakteriyal enfeksiyon oluştu.
  • 0:40 - 0:41
    Ne yazık ki
  • 0:41 - 0:44
    enfeksiyona sebep olan bakteri
  • 0:44 - 0:47
    mevcut antibiyotiklerin hiçbirine
    tepki vermiyordu.
  • 0:47 - 0:50
    Bu noktada geriye kalan tek seçenek
    enfeksiyonun yayılmasını önlemek için
  • 0:50 - 0:52
    bacağı ameliyatla kesip almak.
  • 0:53 - 0:57
    Kayınpederim başka bir çözüm
    bulmak için can atıyordu
  • 0:57 - 1:01
    ve son çare olarak deneysel
    bir tedavi olan fajları kullandı.
  • 1:02 - 1:04
    Tahmin edin ne oldu? İşe yaradı.
  • 1:04 - 1:08
    Üç haftalık faj uygulaması ile
    kronik enfeksiyon iyileşti,
  • 1:08 - 1:11
    hem de hiçbir antibiyotik
    iyileştiremezken.
  • 1:12 - 1:15
    Bu tuhaf fikir tarafından
    büyülenmiştim:
  • 1:16 - 1:18
    enfeksiyonu tedavi eden virüsler.
  • 1:18 - 1:22
    Bugün bile tıbbi potansiyeli olan
    bu fajlar beni büyülüyor.
  • 1:22 - 1:26
    Aslında geçen yıl bu alanda bir şirket
    kurmak amacıyla işimden ayrıldım.
  • 1:27 - 1:28
    Peki nedir bu faj?
  • 1:29 - 1:33
    Şu an burada gördüğünüz görüntü,
    bir elektron mikroskobundan alındı.
  • 1:33 - 1:37
    Bu şu demek: Ekranda gördüğünüz şey,
    gerçekte inanılmaz derecede küçük bir şey.
  • 1:37 - 1:39
    Bir baş, başın tam ortasında
    pütürlü bir kısım,
  • 1:39 - 1:43
    uzunca bir beden ve birkaç ayak.
  • 1:43 - 1:45
    Bu prototipik bir fajın görüntüsü.
  • 1:45 - 1:46
    Ne kadar da şirin.
  • 1:46 - 1:48
    (Kahkahalar)
  • 1:49 - 1:51
    Şimdi ellerinize bir bakın.
  • 1:52 - 1:57
    Tahminimizce her elinizde
    10 milyardan fazla faj bulunuyor.
  • 1:58 - 2:00
    Peki orada ne yapıyorlar?
  • 2:00 - 2:02
    (Kahkahalar)
  • 2:02 - 2:04
    Virüsler, hücrelere hastalık
    bulaştırmada iyidir.
  • 2:04 - 2:07
    Fajlar ise bakterileri enfekte
    etmede müthiştirler
  • 2:07 - 2:10
    ve eliniz, tıpkı vücudunuzun
    birçok noktası gibi
  • 2:10 - 2:12
    bakteriyal aktivite için
    sıcak bir yuva sağlıyor,
  • 2:12 - 2:14
    fajlar için ideal bir av
    sahası da sunuyor.
  • 2:14 - 2:18
    Nihayetinde fajlar bakterileri avlıyor.
  • 2:18 - 2:21
    Fajların oldukça seçici bir avcı
    olduklarını bilmek de çok önemli.
  • 2:22 - 2:26
    Genellikle, bir faj sadece bir bakteri
    türünü enfekte edebilir.
  • 2:27 - 2:30
    Buradaki sunumda, gördüğünüz faj
  • 2:30 - 2:33
    Staphylococcus aureus isimli
    bir bakteriyi avlıyor,
  • 2:33 - 2:36
    bu bakterinin ilaca dirençli
    hali MRSA olarak bilinir.
  • 2:36 - 2:39
    Deri ve yara enfeksiyonuna neden olur.
  • 2:39 - 2:42
    Faj, ayaklarını kullanarak avlar.
  • 2:42 - 2:45
    Bu ayaklar aslında
    oldukça duyarlı birer reseptör,
  • 2:45 - 2:48
    bakteriyal hücre üzerinde
    uygun bir yüzey için tetikte bekliyorlar.
  • 2:48 - 2:49
    Bulduklarında ise
  • 2:49 - 2:52
    faj bakteriyal hücre
    duvarına bağlanır
  • 2:52 - 2:55
    ve kendi DNA'sını enjekte eder.
  • 2:55 - 2:56
    DNA, fajın baş kısmında bulur
  • 2:56 - 2:59
    ve uzun gövdesi boyunca bakterinin
    içine doğru hareket eder.
  • 2:59 - 3:02
    Bu noktada faj,
    bakteriyi bir sürü yeni faj
  • 3:02 - 3:04
    üretmesi için yeniden programlar.
  • 3:04 - 3:07
    Aslına bakılırsa bakteri,
    bir faj fabrikasına dönüşür.
  • 3:08 - 3:11
    Bakteri hücresinde 50-100
    civarında faj biriktiğinde
  • 3:12 - 3:16
    fajlar hücre duvarını parçalayacak
    bir protein salarlar.
  • 3:17 - 3:20
    Bakteri patladığında fajlar dışarı çıkar
  • 3:20 - 3:22
    ve yeni bir bakteriyi enfekte
    etmek için ava çıkar.
  • 3:23 - 3:27
    Ah üzgünüm, sanırım bu kulağınıza
    korkunç bir virüs gibi geldi.
  • 3:27 - 3:30
    Ama kendisini bakteri
    içerisinde çoğaltıp
  • 3:30 - 3:33
    sonra da onları öldürebilme yetenekleri,
  • 3:33 - 3:36
    fajları tıp dünyasında oldukça
    ilgi çekici bir hale getiriyor.
  • 3:36 - 3:38
    Fazlaca ilginç bulduğum
    bir başka nokta ise
  • 3:38 - 3:40
    bunların hangi ölçüde gerçekleştiği.
  • 3:40 - 3:44
    beş yıl önce fajlar hakkında
    en ufak bir fikrim yoktu.
  • 3:44 - 3:48
    Ama bugün size fajların, doğal prensibin
    bir parçası olduğunu söyleyebilirim.
  • 3:48 - 3:52
    Fajlar ve bakteriler evrimin
    ta ilk zamanlarına dayanıyor.
  • 3:52 - 3:56
    Her zaman koordinasyon içinde olup
    birbirlerini kontrol etmişler.
  • 3:56 - 3:59
    Yani bu gerçekten de bir yin-yang,
  • 3:59 - 4:01
    mikroskobik seviyedeki
    bir avcı ve av hikayesi.
  • 4:02 - 4:04
    Bazı bilim insanları bu fajların
  • 4:04 - 4:08
    gezegenimizde en bol bulunan
    organizma olduğunu düşünüyor.
  • 4:09 - 4:12
    Fajların tıbbi potansiyellerini
    konuşmaya devam etmeden önce,
  • 4:12 - 4:15
    bence herkes fajları ve
    dünyadaki rollerini öğrenmeli:
  • 4:15 - 4:18
    Bakterileri avlar,
    enfekte eder ve öldürürler.
  • 4:18 - 4:22
    Peki nasıl olur da doğada bu kadar
    güzel işleyen bir şeye sahipken
  • 4:22 - 4:24
    her gün, her yerde,
  • 4:24 - 4:26
    yine de dünyanın büyük bir bölümünde
  • 4:26 - 4:28
    bakteriyal enfeksiyonla savaşmak için
  • 4:28 - 4:31
    bu prensibi kullanan
    tek bir ilaç bile olmaz piyasada?
  • 4:32 - 4:35
    Bunun en basit cevabı, henüz
    kimsenin bu tür bir ilaç geliştirmemesi,
  • 4:35 - 4:38
    en azından dünyanın birçok
    noktasında kabul gören
  • 4:38 - 4:41
    batılı düzenleme standartlarına
    uygun bir ilaç.
  • 4:41 - 4:44
    Bunun nedenini anlamak için
    zamanda biraz geriye gitmeliyiz.
  • 4:45 - 4:48
    Bu, Félix d'Herelle'in bir fotoğrafı.
  • 4:48 - 4:51
    Kendisi, fajları keşfeden
    iki önemli bilim insanından biri.
  • 4:51 - 4:53
    1917'de fajları keşfettiğinde
  • 4:53 - 4:56
    aslında ne keşfettiğine
    dair bir fikri yoktu.
  • 4:56 - 5:00
    Basili dizanteri olarak adlandırılan
    bir hastalıkla ilgileniyordu,
  • 5:00 - 5:02
    ki bu, şiddetli ishale
    ve sonrasında birçok insanın
  • 5:02 - 5:05
    ölümüne sebep olan bir çeşit
    bakteriyal enfeksiyondu.
  • 5:05 - 5:09
    Çünkü niyahetinde bakteriyal enfeksiyon
    için bir tedavi bulunmamıştı.
  • 5:09 - 5:13
    Bu hastalığı atlatan hastalardan
    aldığı örnekleri inceliyordu
  • 5:13 - 5:16
    ve bir şeyin oldukça
    garip olduğunu fark etti.
  • 5:16 - 5:17
    Örneklerde bulunan bir şey
  • 5:17 - 5:20
    hastalığa sebep olduğu düşünülen
    bakterileri öldürüyordu.
  • 5:20 - 5:23
    Ne olduğunu anlamak için oldukça
    başarılı bir deney yaptı.
  • 5:23 - 5:25
    Örneği alıp süzdü,
  • 5:25 - 5:29
    ta ki sadece en ufak parçanın
    kaldığından emin olana kadar.
  • 5:29 - 5:33
    Sonrasında küçük bir damla alıp
    yeni ekilen bir bakteri kültürüne ekledi
  • 5:33 - 5:37
    ve saatler içinde
    öldürülen bakteri sayısını gözlemledi.
  • 5:37 - 5:41
    Sonra deneyi tekrarladı, yeniden süzdü,
    küçük bir damla aldı
  • 5:41 - 5:44
    ve bir sonraki yeni
    bakteri kültürüne ekledi.
  • 5:44 - 5:46
    Bunu art arda 50 defa yaptı.
  • 5:46 - 5:48
    Her defasında aynı etkiyi gözlemledi.
  • 5:48 - 5:51
    Bu noktada iki sonuca vardı.
  • 5:51 - 5:52
    İlki ve en belirgin olanı şuydu:
  • 5:52 - 5:55
    evet, gerçekten de sıvının içindeki
    bir şey bakteriyi öldürüyor.
  • 5:55 - 5:57
    Diğer gözleme göre ise
  • 5:57 - 5:59
    bu, doğadaki bir canlı olmak zorundaydı
  • 5:59 - 6:02
    çünkü küçücük bir damla bile
    böylesine büyük bir etkiye sahipti.
  • 6:02 - 6:06
    Bulduğu maddeye
    "görünmez mikrop" adını verdi
  • 6:06 - 6:09
    ve onu tam anlamıyla
    "bakteri yiyici" olarak çevrilen
  • 6:09 - 6:11
    "bakteriyofaj" olarak adlandırdı.
  • 6:11 - 6:15
    Bu arada modern mikrobiyolojide bu,
    en temel buluşlardan birisi.
  • 6:15 - 6:18
    Genomik düzenlemede ve birçok
    alanda kullandığımız teknikler,
  • 6:18 - 6:22
    fajların çalışma prensibini
    anlayış şeklimize dayanıyor.
  • 6:22 - 6:25
    Daha bugün Nobel Kimya Ödülü,
    fajlarla çalışan
  • 6:25 - 6:29
    ve bu çalışmalara dayanarak ilaç
    geliştiren iki bilim insanına verildi.
  • 6:30 - 6:32
    1920'lere ve 30'lara dönecek olursak
  • 6:32 - 6:34
    insanlar fajların tıbbi
    potansiyelini hemen görmüşlerdi.
  • 6:34 - 6:36
    Sonuçta görünmez olmasına rağmen
  • 6:36 - 6:39
    güvenilir bir şekilde bakterileri
    öldüren bir şeye sahiptiniz.
  • 6:39 - 6:43
    Abbott, Squibb ya da Lilly gibi hâlâ
    günümüzde var olan şirketler
  • 6:43 - 6:44
    faj preparatları sattılar.
  • 6:45 - 6:48
    Ama gerçek şu ki işe görünmez
    bir mikropla başlıyorsanız
  • 6:48 - 6:51
    güvenilir bir ilaç elde etmek
    gerçekten zordur.
  • 6:51 - 6:54
    Bugün Amerikan Gıda ve İlaç
    İdaresi'ne gittiğinizi hayal edin
  • 6:54 - 6:57
    ve hastalara görünmez bir virüs
    vermek istediğinizden bahsedin.
  • 6:58 - 7:01
    1940'larda kimyasal
    antibiyotikler çıktığında
  • 7:01 - 7:03
    her şey tamamen değişti.
  • 7:03 - 7:05
    Bunda en büyük rolü bu adam oynadı.
  • 7:05 - 7:06
    Kendisi Alexdander Fleming.
  • 7:06 - 7:09
    İlk antibiyotik olan
    penisilinin geliştirilmesine
  • 7:09 - 7:12
    katkı sağlayan çalışması ile
    Nobel Tıp Ödülü'nü kazandı.
  • 7:13 - 7:17
    Antibiyotikler gerçekten fajlardan
    çok daha farklı çalışır.
  • 7:17 - 7:20
    Çoğunlukla, bakterilerin
    çoğalmasını engelliyorlar
  • 7:20 - 7:23
    ve ne tür bir bakteri olduğunu
    çok fazla önemsemiyorlar.
  • 7:23 - 7:25
    Geniş spektrumlu olarak
    adlandırdıklarımız ise
  • 7:25 - 7:29
    tüm bakteri çeşitlerinde bile işe yarıyor.
  • 7:29 - 7:30
    Bunu çok daha dar bir spektrumda,
  • 7:30 - 7:33
    tek bir bakteri türüne karşı işe
    yarayan fajlarla karşılaştırın.
  • 7:33 - 7:35
    Sağladığı avantajı siz de göreceksiniz.
  • 7:36 - 7:38
    Sanki hayaller gerçeğe dönüştü.
  • 7:38 - 7:42
    Bakteriyal enfeksiyondan
    şüphelendiğiniz bir hastanız var.
  • 7:42 - 7:43
    Ona antibiyotik veriyorsunuz.
  • 7:43 - 7:47
    Hastalığa sebep olan bakteri hakkında
    başka bir şey bilmenize de gerek yok
  • 7:47 - 7:49
    ve hastaların çoğu iyileşiyor.
  • 7:49 - 7:52
    Biz daha fazla antibiyotik ürettikçe
  • 7:52 - 7:55
    haliyle bakteriyal enfeksiyonda
    birinci basamak tedavi haline geliyorlar.
  • 7:56 - 8:00
    Bu arada ortalama yaşam süremize de
    çok büyük katkıda bulunuyorlar.
  • 8:00 - 8:03
    Bugün, sadece kompleks tıbbi müdahaleler
  • 8:03 - 8:05
    ve ameliyatlar yapabiliyoruz.
  • 8:05 - 8:06
    Çünkü antibiyotiklerimiz var
  • 8:06 - 8:08
    ve hemen ertesi gün hastanın,
  • 8:08 - 8:12
    ameliyat sırasında kapabileceği bakteriyal
    bir enfeksiyondan ölme riski yok.
  • 8:12 - 8:16
    Dolayısıyla fajları unutmaya başladık,
    özellikle batı tıp dünyasında.
  • 8:17 - 8:20
    Ben büyürken bile kısmen
    şöyle bir görüş vardı:
  • 8:20 - 8:24
    "Bakteriyal enfeksiyon sorununu çözdük.
    Artık antibiyotiklerimiz var."
  • 8:25 - 8:28
    Tabii ki bugün biliyoruz ki
    bu düşünce yanlış.
  • 8:28 - 8:31
    Bugün çoğunuz antibiyotiklere
    dirençli bakterileri duymuştur.
  • 8:31 - 8:34
    Bu bakteriler, enfeksiyon
    tedavisi için geliştirdiğimiz,
  • 8:34 - 8:39
    hepsi değilse bile, birçok antibiyotiğe
    karşı dirençli hale gelmişlerdir.
  • 8:40 - 8:41
    Peki bu noktaya nasıl geldik?
  • 8:42 - 8:44
    Demek ki düşündüğümüz
    kadar zeki değildik.
  • 8:45 - 8:47
    Antibiyotikleri her yerde
    kullanmaya başladığımız için
  • 8:47 - 8:51
    -tedavi ve önleyici olarak hastanelerde,
    basit soğuk algınlıkları için evlerde,
  • 8:51 - 8:54
    hayvanların sağlığını korumak
    için çiftliklerde-
  • 8:54 - 8:55
    bakteriler evrim geçirdi.
  • 8:56 - 8:59
    Kendilerine yapılan
    antibiyotik saldırılarında,
  • 8:59 - 9:02
    en çok uyum sağlayabilenler
    hayatta kaldı.
  • 9:03 - 9:06
    Bugün onları, "çoklu-ilaç dirençli
    bakteriler" olarak adlandırıyoruz.
  • 9:06 - 9:08
    Korkutucu bir istatistik
    sunmama izin verin.
  • 9:08 - 9:12
    Birleşik Krallık hükûmeti tarafından
    desteklenen son yapılan çalışmalarda
  • 9:12 - 9:14
    2050 yılına kadar her yıl,
    10 milyon insanın
  • 9:14 - 9:18
    çoklu-ilaç dirençli enfeksiyonlardan
    hayatını kaybedeceği tahmin ediliyor.
  • 9:18 - 9:22
    Bunu günümüzde her yıl kanserden hayatını
    kaybeden 8 milyon insanla karşılaştırın,
  • 9:22 - 9:24
    o zaman sayının
    korkunçluğunu göreceksiniz.
  • 9:24 - 9:27
    Ama iyi haber şu ki
    fajların bir yere gittiği yok.
  • 9:27 - 9:30
    Ve söylemeliyim ki fajlar çoklu-ilaç
    direncinden etkilenmiyorlar.
  • 9:30 - 9:32
    (Kahkahalar)
  • 9:32 - 9:37
    Hallerinden gayet memnun, etrafımızdaki
    bakterileri avlayıp öldürüyorlar.
  • 9:38 - 9:41
    Ayrıca seçicililer de
    ve bu günümüzde oldukça önemli.
  • 9:41 - 9:43
    Bugün birçok ortamda
    enfeksiyona sebep olan
  • 9:43 - 9:47
    bakteriyal patojenleri güvenilir
    bir şekilde tanımlayabiliyoruz.
  • 9:47 - 9:52
    Seçicilik özelliği bizim, geniş spektrumlu
    antibiyotiklerle ilişkili yan etkilerden
  • 9:52 - 9:54
    korunmamıza yardımcı oluyor.
  • 9:54 - 9:58
    Belki de içlerindeki en güzel haber,
    artık görünmez bir mikrobun olmayışı.
  • 9:58 - 10:00
    Onlara bakabiliyoruz.
  • 10:00 - 10:01
    Bunu daha önce birlikte yaptık.
  • 10:01 - 10:03
    DNA dizisini çıkarabiliyoruz.
  • 10:03 - 10:05
    Nasıl çoğaldıklarını anlıyoruz.
  • 10:05 - 10:07
    Sınırlarını anlıyoruz.
  • 10:07 - 10:12
    Güçlü ve güvenilir faj bazlı farmasötikler
    geliştirmede önemli bir yerdeyiz
  • 10:12 - 10:14
    ve bu dünya genelinde olan bir şey.
  • 10:14 - 10:17
    Biz de dahil 10'dan fazla
    biyoteknoloji şirketi
  • 10:17 - 10:21
    bakteriyal enfeksiyon tedavisinde
    insan-faj uygulamalarını geliştiriyor.
  • 10:21 - 10:23
    Şu an Avrupa ve Birleşik Devletler'de
  • 10:23 - 10:25
    birçok klinik çalışma deneme aşamasında.
  • 10:26 - 10:27
    Dolayısıyla faj terapisinde
  • 10:27 - 10:30
    bir rönesans eşiğinde
    olduğumuza şiddetle inanıyorum.
  • 10:30 - 10:34
    Benim için bir fajın
    en doğru tasviri şu şekilde:
  • 10:35 - 10:37
    (Kahkahalar)
  • 10:37 - 10:41
    Benim için faj, çoklu ilaç direncine
    sahip enfeksiyonlara karşı savaşımızda
  • 10:41 - 10:44
    uzun zamandır beklediğimiz
    bir süperkahramandır.
  • 10:45 - 10:47
    Bir dahaki sefere virüsler
    hakkında düşünürken
  • 10:47 - 10:49
    şunu aklınızdan çıkarmayın.
  • 10:49 - 10:52
    Sonuçta bir gün,
    bir faj hayatınızı kurtarabilir.
  • 10:53 - 10:54
    Teşekkürler.
  • 10:54 - 11:00
    (Alkışlar)
Title:
Unutulmuş bir virüs, antibiyotik krizini çözmede bize nasıl yardım edebilir
Speaker:
Alexander Belcredi
Description:

''Virüsler kötü bir şöhrete sahip ama bazıları, bir gün hayatınızı kurtarabilir" diyor biyoteknoloji girişimcisi Alexander Belcredi. Bu etkileyici konuşmasında bize fajları, müthiş bir hassasiyetle zararlı bakterileri avlayıp öldüren doğal oluşumlu virüsleri tanıtıyor ve bu çoktan unutulmuş organizmaların, antibiyotiğe dirençli bakterilerin büyüyen tehditine karşı nasıl bir umut vaadettiğini gösteriyor.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
11:13

Turkish subtitles

Revisions