Return to Video

Soluduğumuz havadan yapılan sanat

  • 0:01 - 0:04
    Havayı resmetmenizi isteseydim,
  • 0:05 - 0:06
    ne hayal ederdiniz?
  • 0:09 - 0:12
    Çoğu insan boşluk veya
  • 0:12 - 0:14
    açık mavi gökyüzü ya da bazen
  • 0:15 - 0:17
    rüzgarda dans eden ağaçları düşünüyor.
  • 0:18 - 0:22
    Ben de lisedeki, uzun
    çoraplı kimya öğretmenimi hatırlıyorum,
  • 0:22 - 0:23
    tahtanın önünde,
  • 0:23 - 0:26
    diğer baloncuklara
    bağlanan baloncuk şemaları çiziyor ve
  • 0:26 - 0:31
    nasıl titreşerek
    çarpıştıklarını anlatıyor.
  • 0:32 - 0:36
    Aslında hava hakkında çok
    fazla şey düşünmemeye yatkınız.
  • 0:37 - 0:38
    Üzerinde hoşumuza gitmeyen
  • 0:38 - 0:42
    bir şeyler olduğu
    zaman varlığını fark ediyoruz,
  • 0:43 - 0:47
    kötü bir koku ya da gözle
    görülen duman veya sis gibi.
  • 0:48 - 0:50
    Aslında o hep orada.
  • 0:51 - 0:54
    Şu anda hepimize dokunuyor.
  • 0:54 - 0:55
    Hatta içimizde bile var.
  • 0:57 - 1:02
    Bizim havamız anlık, hayati ve içtendir.
  • 1:03 - 1:06
    Buna rağmen kolaylıkla unutuluyor.
  • 1:08 - 1:10
    Peki, hava nedir?
  • 1:10 - 1:14
    Dünyanın yer çekiminden
    etkilenen, dünyayı kuşatan
  • 1:14 - 1:16
    görünmez gazların birleşimidir.
  • 1:17 - 1:21
    Ben bir görsellik sanatçısı olsam da,
  • 1:21 - 1:24
    havanın görünmezliğiyle ilgileniyorum.
  • 1:25 - 1:27
    Onu hayal edişimizle, tecrübe edişimizle
  • 1:27 - 1:29
    ve nefes alarak onun
  • 1:29 - 1:33
    maddeselliği hakkındaki
    anlayışımızın nasıl oluştuğuyla
  • 1:33 - 1:34
    ilgileniyorum.
  • 1:37 - 1:42
    Dünya üzerindeki yaşamlar,
    gaz değişimi yoluyla havayı değiştirir
  • 1:42 - 1:44
    ve şu anda da bunu yapıyoruz.
  • 1:45 - 1:48
    Şimdi hep birlikte büyük,
  • 1:48 - 1:50
    kolektif, derin bir nefes alalım.
  • 1:50 - 1:53
    Hazır mısınız? Alın. (Nefes alıyor)
  • 1:55 - 1:57
    Verin. (Nefes veriyor)
  • 1:59 - 2:01
    Şu anda çıkardığınız havayı,
  • 2:01 - 2:05
    yüzlerce karbondioksit
    katarak zenginleştirdiniz.
  • 2:06 - 2:12
    Her nefes için ortalama beş litre
    hava, bir yıldaki 525.600 dakika için
  • 2:13 - 2:18
    dakikada 17 nefes,
  • 2:18 - 2:24
    toplamda ortalama
    45 milyon litre hava yapar,
  • 2:24 - 2:28
    bu hava yalnızca sizin için,
    karbondioksitle 100 kere
  • 2:28 - 2:29
    zenginleştirilmiştir.
  • 2:30 - 2:34
    Bu da ortalama 18 adet
    olimpik yüzme havuzuna eşittir.
  • 2:36 - 2:38
    Bana göre hava çoğuldur.
  • 2:38 - 2:42
    Eş zamanlı olarak,
    nefesimiz kadar küçük ve
  • 2:42 - 2:43
    gezegen kadar büyüktür.
  • 2:45 - 2:48
    Bunu hayal etmek biraz zordur.
  • 2:49 - 2:52
    Belki imkansızdır, belki de önemi yoktur.
  • 2:52 - 2:55
    Görsel sanat uygulamamla
  • 2:55 - 2:58
    havayı, resmetmekten çok,
  • 2:58 - 3:02
    içgüdüsel, elle tutulur ve
    dokunsal hale getirmeyi denedim.
  • 3:03 - 3:08
    Estetiğin bu kavramını, yani
    nesnelerin nasıl göründüklerini
  • 3:08 - 3:12
    genişleterek, teninizde ve
    ciğerlerinizde nasıl hissettirdiğini
  • 3:12 - 3:13
    ve sesinizin onun içinden
  • 3:13 - 3:16
    geçerken nasıl
    olduğunu gösterebilmek istedim.
  • 3:18 - 3:23
    Ağırlığını, yoğunluğunu ve
    kokusunu keşfettim, ama en önemlisi
  • 3:23 - 3:26
    hava ile bağdaştırdığımız
    hikayeler hakkında çok düşünüyorum.
  • 3:30 - 3:34
    Bu, 2014'de yaptığım bir çalışma.
  • 3:35 - 3:38
    Adı "Farklı Hava Türleri:
    Bir Bitkinin Günlüğü" ve bu çalışmada
  • 3:38 - 3:42
    dünyanın evrimindeki farklı
    dönemlerin havasını yeniden yaratıyorum
  • 3:42 - 3:45
    ve seyircileri, benimle birlikte
    onları solumaya davet ediyorum.
  • 3:45 - 3:49
    Bu çok şaşırtıcı ve
    inanılmaz derecede farklı.
  • 3:50 - 3:52
    Ben bir bilim insanı değilim,
  • 3:52 - 3:55
    fakat atmosferik bilim
    insanları jeolojide havanın kimyasının
  • 3:55 - 3:58
    izlerini arayacaklar, tıpkı
  • 3:58 - 4:00
    kayaların oksitlenmesi gibi ve
  • 4:00 - 4:03
    bu bilgileri değerlendirip,
    bir araya getirecekler ve böylelikle
  • 4:03 - 4:07
    farklı zamanlara ait hava için bir
  • 4:07 - 4:08
    tarif oluşturabilecekler.
  • 4:09 - 4:11
    Sonrasında sanatçı
    olarak ben devreye giriyorum,
  • 4:11 - 4:14
    bu tarifi alıyor ve bileşen gazları
    kullanarak yeniden yaratıyorum.
  • 4:16 - 4:20
    Özellikle, havayı değiştiren
    hayatlara örnek teşkil eden
  • 4:20 - 4:24
    anlarla ilgileniyorum,
    aynı zamanda karbonlu hava gibi,
  • 4:24 - 4:27
    hayatın değişimini etkileyebilen
  • 4:29 - 4:31
    havayla da ilgileniyorum.
  • 4:32 - 4:35
    Bu yaklaşık 300 ila
    350 milyon yıl önceydi.
  • 4:36 - 4:39
    Devler zamanı
    olarak bilinen bir dönemdi.
  • 4:39 - 4:42
    Yaşam tarihinde ilk kez
  • 4:42 - 4:43
    lignin gelişiyordu.
  • 4:43 - 4:46
    Ağaçları oluşturan
    sert bir maddedir bu.
  • 4:46 - 4:49
    Yani o zamanlar ağaçlar
    kendi gövdelerini yaratıyorlardı
  • 4:49 - 4:51
    ve büyük, kocaman bir hale gelip
  • 4:51 - 4:53
    dünyaya yayılıyor,
  • 4:53 - 4:56
    oksijen üretiyor, oksijen
    üretiyor, oksijen üretiyorlardı
  • 4:56 - 5:00
    ve oksijen seviyesi,
    günümüzdeki seviyesinden
  • 5:00 - 5:01
    iki kat daha fazlaydı.
  • 5:02 - 5:05
    Bu güçlü hava
    büyük böcekleri destekliyordu --
  • 5:05 - 5:11
    65 santimetrelik bir kanat boyuna
    sahip yusufçuklar ve dev örümcekler.
  • 5:12 - 5:16
    Bu hava nefes almak için
    gerçekten çok temiz ve çok ferah.
  • 5:16 - 5:18
    Pek bir lezzeti yok, fakat
  • 5:18 - 5:22
    vücudunuza çok hoş
    bir enerji desteği sağlıyor.
  • 5:22 - 5:24
    Akşamdan kalma olanlara iyi gelir.
  • 5:24 - 5:27
    (Gülüşmeler)
  • 5:27 - 5:29
    Ya da burada Büyük Yok Oluş havası var --
  • 5:29 - 5:33
    bu, dinozorlar evrim geçirmeden öncesi,
  • 5:33 - 5:35
    yaklaşık 252.5 milyon yıl önce.
  • 5:35 - 5:39
    Jeolojik açıdan
    bu gerçekten kısa bir süre,
  • 5:39 - 5:42
    ortalama 20 ila 200.000 yıl arası.
  • 5:42 - 5:43
    Çok hızlı.
  • 5:44 - 5:47
    Bu olay, dünya tarihindeki
    en büyük yok olma olayı,
  • 5:47 - 5:49
    hatta dinozorlar
    öldüğü zamankinden de büyük.
  • 5:50 - 5:54
    Bu dönemde %85 ila %95 tür
    yok oluyor ve eş zamanlı olarak
  • 5:54 - 5:59
    karbondioksitte de büyük,
    dramatik bir yükseliş meydana geliyor
  • 5:59 - 6:01
    ve birçok bilim adamı bunun
  • 6:01 - 6:04
    volkanların eş zamanlı
    patlamasından ve ortaya çıkan bir sera
  • 6:04 - 6:06
    etkisinden kaynaklandığını söylüyorlar.
  • 6:09 - 6:13
    O dönemdeki oksijen seviyesi
    günümüzdeki seviyenin yarısına düşüyor,
  • 6:13 - 6:14
    yani %10 civarında.
  • 6:14 - 6:17
    Yani bu hava kesinlikle
    insan yaşamını desteklemezdi,
  • 6:17 - 6:19
    yalnızca nefes alınabiliyordu.
  • 6:19 - 6:22
    Ve nefes almak, garip
    bir şekilde rahatlatıcıdır.
  • 6:22 - 6:25
    Sakinleştirir, sıcaktır
  • 6:25 - 6:29
    ve tadı maden suyu gibidir.
  • 6:29 - 6:32
    Bu şekilde püskürür, oldukça keyifli.
  • 6:33 - 6:35
    Geçmişin havası
    hakkındaki düşüncelerin yanı sıra,
  • 6:35 - 6:39
    geleceğin havası hakkında
    düşünmek de oldukça doğaldır.
  • 6:40 - 6:43
    Ayrıca, hava konusunda şüpheci olup
  • 6:43 - 6:46
    geleceğin havası olacağını
    düşündüğüm şeyi uydurmaktansa,
  • 6:46 - 6:50
    bu insan-sentezli havayı keşfettim.
  • 6:51 - 6:54
    Bu demek oluyor ki,
    doğada herhangi bir yerde gerçekleşmiyor,
  • 6:54 - 6:57
    fakat bir laboratuvarda farklı endüstriyel
  • 6:57 - 7:00
    ortamlara uygulanmak için
    insanlar tarafından üretiliyor.
  • 7:02 - 7:03
    Neden geleceğin havası?
  • 7:04 - 7:07
    Bu hava, bozulmadan önce, sonraki
  • 7:07 - 7:12
    300 ila 400 yıl için, bir kez bırakıldığı
    zaman havanın bir parçası haline
  • 7:12 - 7:16
    gelen gerçek stabil bir moleküldür.
  • 7:16 - 7:20
    Yani bu, 12 ila 16 jenerasyon oluyor.
  • 7:21 - 7:25
    Geleceğin havası bazı
    hassas özelliklere de sahip.
  • 7:26 - 7:27
    Çok ağır.
  • 7:28 - 7:32
    Soluduğumuz havadan
    ortalama sekiz kat daha ağır.
  • 7:33 - 7:36
    Öyle ağır ki, aslında, onu
    soluduğunuz zaman, ağzınızdan
  • 7:36 - 7:40
    çıkan kelimeler de ağırlaşıyor,
    gerçek anlamda çenenizden
  • 7:40 - 7:43
    akıyorlar, yere düşüyorlar ve
  • 7:43 - 7:45
    çatlakların içerisine giriyorlar.
  • 7:45 - 7:48
    Bu, sıvıya benzer
    şekilde çalışan bir hava.
  • 7:50 - 7:53
    Şimdi, bu hava ayrıca
    beraberinde etik bir boyutu da getiriyor.
  • 7:54 - 7:56
    Bu havayı insanlar yaptı,
  • 7:56 - 8:00
    fakat aynı zamanda, test edilmiş en etkili
  • 8:00 - 8:02
    sera gazı da bu hava.
  • 8:03 - 8:09
    Isıtma potansiyeli, karbondioksitten
    24 bin kat daha fazla ve
  • 8:09 - 8:12
    12 ila 16 jenerasyon dayanıklılığa sahip.
  • 8:13 - 8:18
    Bu etik karşılaşma
    gerçekten çalışmamın merkezi.
  • 8:32 - 8:35
    (Kısık bir sesle) Başka
    şaşırtıcı bir özelliği daha var.
  • 8:35 - 8:39
    Sesinizi de oldukça
    dramatik bir biçimde değiştiriyor.
  • 8:39 - 8:42
    (Gülüşmeler)
  • 8:45 - 8:48
    Yani, düşünürsek
    Biraz daha kalmış.
  • 8:48 - 8:50
    (Gülüşmeler)
  • 8:50 - 8:52
    İklim değişikliğini düşündüğümüzde,
  • 8:52 - 8:58
    muhtemelen dev böcekleri,
    patlayan volkanları ya da komik sesleri
  • 8:58 - 9:00
    düşünmeyiz.
  • 9:01 - 9:04
    Aklımıza o anda gelen imgeler
  • 9:04 - 9:09
    eriyen buzullar ve buz kütleleri
    üzerinde akıntıya kapılan kutup ayıları.
  • 9:09 - 9:12
    Daire grafiklerini, sütun
    grafiklerini ve hırka giymiş
  • 9:12 - 9:16
    bilim adamlarıyla konuşan
    sonsuz sayıda politikacıyı düşünürüz.
  • 9:18 - 9:22
    Fakat belki de iklim
    değişikliğini, havayı tecrübe
  • 9:22 - 9:26
    ettiğimiz o içgüdüsel
    seviyede düşünme zamanı gelmiştir.
  • 9:28 - 9:33
    İklim değişikliği, tıpkı hava gibi,
    eş zamanlı olarak molekül, nefes ve
  • 9:33 - 9:36
    gezegen ölçeğindedir.
  • 9:37 - 9:41
    Ani, hayati ve içtendir,
  • 9:41 - 9:45
    aynı zamanda şekilsiz ve ağırdır.
  • 9:46 - 9:50
    Fakat kolayca unutuluyor.
  • 9:52 - 9:56
    İklim değişikliği, insanlığın
    kolektif bir öz-portresidir.
  • 9:56 - 9:58
    Bireyler, devletler ve endüstriler olarak
  • 9:58 - 10:00
    kararlarımızı yansıtmaktadır.
  • 10:02 - 10:05
    Havaya bakarak
    öğrendiğim bir şey varsa,
  • 10:05 - 10:08
    o da, değişse bile
    devamlılık göstermesidir.
  • 10:09 - 10:12
    Bizim tanıdığımız türden
    yaşamı desteklemeyebilir,
  • 10:12 - 10:14
    ama bir şeyi destekleyecektir.
  • 10:15 - 10:19
    Ve eğer biz, insanlar, bu
    değişimin önemli bir parçasıysak,
  • 10:19 - 10:22
    bence, bu konuşmayı
    hissedebilmemiz önemlidir.
  • 10:23 - 10:27
    Çünkü görünmez olsa bile,
  • 10:27 - 10:32
    insanlar havada çok
    canlı bir iz bırakıyorlar.
  • 10:33 - 10:34
    Teşekkürler.
  • 10:34 - 10:36
    (Alkış)
Title:
Soluduğumuz havadan yapılan sanat
Speaker:
Emily Parsons-Lord
Description:

Emily Parsons-Lord, dünya tarihinin -- Karbon döneminin temiz, taze havası ve Büyük Yok Oluşun maden-suyu tadındaki havasından, yarattığımız geleceğin zehirli havasına kadar -- belirli anlarına ait havaları yeniden yaratıyor. Havayı sanata çevirerek, bizleri, etrafımızdaki görünmez dünyayı tanımaya davet ediyor. Bu yaratıcı, ilginç konuşmada dünyanın geçmişini ve geleceğini soluyun.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
10:49
Meric Aydonat approved Turkish subtitles for Art made of the air we breathe
Meric Aydonat edited Turkish subtitles for Art made of the air we breathe
Ramazan Şen accepted Turkish subtitles for Art made of the air we breathe
Ramazan Şen edited Turkish subtitles for Art made of the air we breathe
Ramazan Şen edited Turkish subtitles for Art made of the air we breathe
Gözde Zülal Solak edited Turkish subtitles for Art made of the air we breathe
Gözde Zülal Solak edited Turkish subtitles for Art made of the air we breathe
Gözde Zülal Solak edited Turkish subtitles for Art made of the air we breathe
Show all

Turkish subtitles

Revisions