Return to Video

Sztuka z powietrza, którym oddychamy

  • 0:01 - 0:04
    Jeśli powiem: "Wyobraź sobie powietrze"
  • 0:05 - 0:06
    - co sobie wyobrazisz?
  • 0:09 - 0:12
    Większość ludzi myśli o pustej przestrzeni
  • 0:12 - 0:14
    lub nieskazitelnie błękitnym niebie
  • 0:15 - 0:17
    lub drzewach tańczących na wietrze.
  • 0:18 - 0:22
    Wspominam nauczycielkę chemii
    z liceum w niezwykle długich skarpetach
  • 0:22 - 0:23
    jak przy tablicy
  • 0:23 - 0:26
    rysowała pęcherzyki powietrza
    połączone z innymi pęcherzykami,
  • 0:26 - 0:31
    i opisywała, jak wibrują
    i zderzają się w rozszalałej zupie.
  • 0:32 - 0:36
    Naprawdę raczej wcale
    nie myślimy o powietrzu.
  • 0:37 - 0:38
    Zauważamy je zwykle wtedy,
  • 0:38 - 0:42
    gdy wiąże się z nim
    jakieś niemiłe odczucie,
  • 0:43 - 0:47
    jak okropny zapach
    lub widok dymu czy mgły.
  • 0:48 - 0:50
    Jest zawsze wokół nas.
  • 0:51 - 0:54
    Dotyka nas w tej chwili.
  • 0:54 - 0:55
    Wypełnia nas od wewnątrz.
  • 0:57 - 1:02
    Powietrze jest bezpośrednie,
    niezbędne i intymne.
  • 1:03 - 1:06
    Mimo to tak łatwo o nim zapominamy.
  • 1:08 - 1:10
    Czym więc jest powietrze?
  • 1:10 - 1:14
    To kombinacja niewidzialnych gazów,
    które spowijają ziemię,
  • 1:14 - 1:16
    przyciągnięte przez grawitację.
  • 1:17 - 1:21
    Choć jestem artystką sztuk wizualnych,
  • 1:21 - 1:24
    interesuje mnie niewidoczność powietrza.
  • 1:25 - 1:27
    Interesuje mnie to,
    jak je sobie wyobrażamy,
  • 1:27 - 1:29
    jak go doświadczamy
  • 1:29 - 1:33
    i to, jak wszyscy mamy wrodzone
    zrozumienie jego materialności
  • 1:33 - 1:34
    przez oddychanie.
  • 1:37 - 1:39
    Wszystko, co żyje na ziemi
  • 1:39 - 1:42
    wymienia powietrze przez wymianę gazów,
  • 1:42 - 1:44
    tak jak robimy to wszyscy teraz.
  • 1:45 - 1:48
    Tak właściwie weźmy teraz wszyscy
  • 1:48 - 1:50
    jeden wielki, zbiorowy, głęboki wdech.
  • 1:50 - 1:53
    Gotowi? Wdech. (Wdycha)
  • 1:55 - 1:57
    I wydech. (Wydycha)
  • 1:59 - 2:04
    Wasz wydech był stukrotnie wzbogacony
  • 2:04 - 2:05
    w dwutlenek węgla.
  • 2:06 - 2:12
    Pięć lirów powietrza na oddech,
    17 wydechów na minutę
  • 2:13 - 2:18
    razy 525 600 minut w roku
  • 2:18 - 2:24
    daje 45 milionów litrów powietrza,
  • 2:24 - 2:28
    wzbogaconych stokrotnie dwutlenkiem węgla
  • 2:28 - 2:29
    na osobę.
  • 2:30 - 2:34
    To jak 18 basenów olimpijskich.
  • 2:36 - 2:38
    Dla mnie powietrze jest wielopostaciowe.
  • 2:38 - 2:42
    Jest jednocześnie tak małe jak oddech
  • 2:42 - 2:43
    i tak duże jak planeta.
  • 2:45 - 2:48
    Trudno to sobie wyobrazić.
  • 2:49 - 2:52
    Może to niemożliwe,
    a może nie ma znaczenia.
  • 2:52 - 2:55
    Przez praktykę sztuk wizualnych
  • 2:55 - 2:58
    staram się nie tyle obrazować powietrze
  • 2:58 - 3:02
    co nadawać mu fizyczność i dotykalność.
  • 3:03 - 3:08
    Staram się rozszerzyć
    wyobrażenie estetyki, wyglądu,
  • 3:08 - 3:12
    tak, żeby zawierało informacje
    o odczuciach na skórze
  • 3:12 - 3:13
    i w płucach,
  • 3:13 - 3:16
    o tym, jak brzmi głos
    podczas jego przepływu.
  • 3:18 - 3:23
    Eksploruję jego wagę, gęstość i zapach,
    ale, co najważniejsze,
  • 3:23 - 3:26
    myślę dużo o historiach związanych
    z różnymi rodzajami powietrza.
  • 3:30 - 3:34
    To praca, którą stworzyłam w 2014 roku.
  • 3:35 - 3:38
    Nazywa się "Różne rodzaje powietrza:
    pamiętnik rośliny",
  • 3:38 - 3:42
    gdzie odtwarzam powietrze
    z różnych er ewolucji Ziemi
  • 3:42 - 3:45
    i zapraszam widzów
    do wdychania go ze mną.
  • 3:45 - 3:49
    To bardzo zaskakujące
    i bez precedensu.
  • 3:50 - 3:52
    Nie jestem naukowcem,
  • 3:52 - 3:55
    ale naukowcy od atmosfery szukają śladów
  • 3:55 - 3:58
    w chemii powietrza w geologii
  • 3:58 - 4:00
    na przykład, jak skały się utleniają,
  • 4:00 - 4:03
    szacują te informacje i podsumowują je
  • 4:03 - 4:07
    w taki sposób, że w zasadzie
    mogą sformułować przepis
  • 4:07 - 4:08
    na powietrze z różnych czasów.
  • 4:09 - 4:11
    Potem przychodzę jako artystka,
    biorę ten przepis
  • 4:11 - 4:14
    i odtwarzam, używając gazowych składników.
  • 4:16 - 4:20
    Szczególnie interesowały mnie momenty,
  • 4:20 - 4:24
    kiedy życie zmieniało powietrze,
  • 4:24 - 4:27
    ale wpływ powietrza na ewolucję życia,
  • 4:29 - 4:31
    jak to z ery karbonu.
  • 4:32 - 4:35
    Pochodzi sprzed 300 do 350 milionów lat.
  • 4:36 - 4:39
    Ta era znana jest jako czas gigantów.
  • 4:39 - 4:42
    Po raz pierwszy w historii życia
  • 4:42 - 4:43
    lignina ewoluuje.
  • 4:43 - 4:46
    To ta twarda substancja,
    z której zrobione są drzewa.
  • 4:46 - 4:49
    To wtedy w zasadzie drzewa wymyślają pnie
  • 4:49 - 4:51
    i rosną naprawdę wielkie, coraz większe,
  • 4:51 - 4:53
    i porastają ziemię
  • 4:53 - 4:56
    uwalniając coraz więcej tlenu
  • 4:56 - 5:00
    tak, że poziom tlenu jest dwa razy wyższy
  • 5:00 - 5:01
    niż dzisiaj.
  • 5:02 - 5:05
    To bogate powietrze
    wspomaga olbrzymie insekty,
  • 5:05 - 5:11
    wielkie pająki i ważki
    z 65-centymetrową rozpiętością skrzydeł.
  • 5:12 - 5:16
    To powietrze jest
    naprawdę czyste i świeże.
  • 5:16 - 5:18
    Nie ma zbytnio smaku,
  • 5:18 - 5:22
    ale daje ciału subtelny zastrzyk energii.
  • 5:22 - 5:24
    Jest naprawdę dobre na kaca.
  • 5:24 - 5:27
    (Śmiech)
  • 5:27 - 5:29
    Albo weźmy powietrze z czasu
    wymierania permskiego.
  • 5:29 - 5:33
    to 252,5 milionów lat temu,
  • 5:33 - 5:35
    zaraz przed ewolucją dinozaurów.
  • 5:35 - 5:39
    To naprawdę krótki okres,
    mówiąc geologicznie,
  • 5:39 - 5:42
    od 20 do 200 000 lat.
  • 5:42 - 5:43
    Bardzo szybko.
  • 5:44 - 5:47
    To największe wymarcie w historii Ziemi,
  • 5:47 - 5:49
    nawet większe od wymarcia dinozaurów.
  • 5:50 - 5:54
    wymiera wtedy 85 do 95% gatunków,
  • 5:54 - 5:59
    a równocześnie wzrasta poziom
    dwutlenku węgla,
  • 5:59 - 6:01
    co, jak wielu naukowców potwierdza,
  • 6:01 - 6:04
    wynika z równoczesnych erupcji wulkanów
  • 6:04 - 6:06
    i postępującego efektu cieplarnianego.
  • 6:09 - 6:13
    Poziom tlenu wtedy spada
    do połowy tego, co mamy teraz,
  • 6:13 - 6:14
    czyli około 10 procent.
  • 6:14 - 6:17
    To powietrze absolutnie
    nie podtrzymałoby ludzkiego życia,
  • 6:17 - 6:19
    ale można raz zaczerpnąć oddechu.
  • 6:19 - 6:22
    Taki oddech jest dziwnie przyjemny,
  • 6:22 - 6:25
    naprawdę uspokajający, dość ciepły
  • 6:25 - 6:29
    i smakiem przypomina gazowaną wodę.
  • 6:29 - 6:32
    Ma ten rodzaj zwilżania, dość przyjemny.
  • 6:33 - 6:35
    Skoro myślimy o powietrzu przeszłości,
  • 6:35 - 6:39
    to naturalnie można pomyśleć też
    o powietrzu przyszłości.
  • 6:40 - 6:43
    Zamiast spekulować na ten temat
  • 6:43 - 6:46
    i dowolnie wymyślać
    skład powietrza przyszłości,
  • 6:46 - 6:50
    odkryłam syntetyczne powietrze.
  • 6:51 - 6:54
    To oznacza, że nie występuje ono
    nigdzie w naturze,
  • 6:54 - 6:57
    lecz jest stworzone
    przez ludzi w laboratoriach
  • 6:57 - 7:00
    dla aplikacji w różnych
    środowiskach przemysłowych.
  • 7:02 - 7:03
    Dlaczego to powietrze przyszłości?
  • 7:04 - 7:07
    Bo tworzą je stabilne cząsteczki,
  • 7:08 - 7:12
    które po uwolnieniu
    staną się częścią powietrza
  • 7:12 - 7:16
    na następne 300 do 400 lat,
    zanim się rozpadną.
  • 7:16 - 7:20
    To jakieś 12 do 16 pokoleń.
  • 7:21 - 7:25
    Powietrze przyszłości ma pewne
    bardzo zmysłowe właściwości.
  • 7:26 - 7:27
    Jest bardzo ciężkie.
  • 7:28 - 7:32
    Jest około osiem razy cięższe niż to,
    którym przywykliśmy oddychać.
  • 7:33 - 7:36
    Jest tak ciężkie, kiedy je wdychasz,
  • 7:36 - 7:40
    wypowiadane słowa też robią się ciężkie,
  • 7:40 - 7:43
    aż skapują z podbródka na podłogę
  • 7:43 - 7:45
    i wsiąkają w szczeliny.
  • 7:45 - 7:48
    To powietrze, które działa
    w dużym stopniu jak płyn.
  • 7:50 - 7:53
    To powietrze ma też wymiar etyczny.
  • 7:54 - 7:56
    Stworzyli je ludzie,
  • 7:56 - 8:00
    ale to też najsilniejszy gaz cieplarniany,
  • 8:00 - 8:02
    jaki kiedykolwiek testowano.
  • 8:03 - 8:09
    Jego potencjał grzewczy jest 24 000 razy
    większy od dwutlenku węgla
  • 8:09 - 8:12
    i ma trwałość od 12 do 16 pokoleń.
  • 8:13 - 8:18
    Ta konfrontacja etyczna
    jest w centrum mojej pracy.
  • 8:32 - 8:35
    (Zniżonym głosem) Ma jeszcze jedną
    dość zaskakującą właściwość.
  • 8:35 - 8:39
    Zmienia dość dramatycznie
    brzmienie głosu.
  • 8:39 - 8:42
    (Śmiech)
  • 8:45 - 8:47
    Kiedy zaczynamy myśleć...
  • 8:47 - 8:48
    O, trochę jeszcze zostało.
  • 8:48 - 8:50
    (Śmiech)
  • 8:50 - 8:52
    Kiedy myślimy o zmianie klimatu,
  • 8:52 - 8:56
    pewnie nie myślimy o olbrzymich insektach,
  • 8:56 - 9:00
    wybuchach wulkanów
    albo śmiesznych głosach.
  • 9:01 - 9:05
    Prędzej przyjdą nam na myśl
  • 9:05 - 9:06
    topniejące lodowce
  • 9:06 - 9:09
    i niedźwiedzie polarne dryfujące na krze.
  • 9:09 - 9:12
    Myślimy o wykresach kołowych
    i grafikach kolumnowych
  • 9:12 - 9:16
    i mnóstwie polityków
    gadających z naukowcami w swetrach.
  • 9:18 - 9:22
    Ale może nadszedł czas,
    żeby myśleć o zmianie klimatu
  • 9:22 - 9:26
    na tym samym instynktownym poziomie,
    na jakim doświadczamy powietrza.
  • 9:28 - 9:33
    Tak jak powietrze, klimat zmienia się
    równocześnie w skali cząsteczki,
  • 9:33 - 9:36
    oddechu i planety.
  • 9:37 - 9:41
    Zmiany są natychmiastowe,
    życiowe i intymne,
  • 9:41 - 9:45
    a także bezpostaciowe i nieporęczne,
  • 9:46 - 9:50
    mimo to tak łatwo o nich zapomnieć.
  • 9:52 - 9:56
    Zmiana klimatu jest zbiorowym
    autoportretem ludzkości.
  • 9:56 - 9:58
    Odbija decyzje jednostek,
  • 9:58 - 10:00
    rządów i przemysłu.
  • 10:02 - 10:05
    Obserwacja powietrza nauczyła mnie,
  • 10:05 - 10:08
    że mimo ciągłych zmian, nadal trwa.
  • 10:09 - 10:12
    Może nie wspierać
    znanego nam rodzaju życia,
  • 10:12 - 10:14
    ale jakieś wesprze.
  • 10:15 - 10:19
    Skoro ludzie są tak witalną
    częścią tej zmiany,
  • 10:19 - 10:22
    uważam za ważne,
    że możemy poczuć tę dyskusję.
  • 10:23 - 10:27
    Bo choć powietrze jest niewidzialne,
  • 10:27 - 10:32
    ludzie zostawiają w nim intensywny ślad.
  • 10:33 - 10:34
    Dziękuję.
  • 10:34 - 10:36
    (Brawa)
Title:
Sztuka z powietrza, którym oddychamy
Speaker:
Emily Parsons-Lord
Description:

Emily Parsons-Lord odtwarza powietrze z odległych momentów w historii Ziemi - od czystego, świeżego w smaku powietrza epoki karbonu do sodowego powietrza wymierania permskiego i ciężkiego, toksycznego powietrza przyszłości, jaką kreujemy. Przez zrobienie z powietrza sztuki zaprasza nas do poznania niewidocznego świata wokół. Weźcie wdech powietrza z przeszłości i przyszłości Ziemi podczas tej pomysłowej, psychodelicznej prelekcji.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
10:49

Polish subtitles

Revisions