Polish subtitles

← Wzlot i upadek pierwszego imperium w historii - Soraya Field Fiorio

Get Embed Code
29 Languages

Showing Revision 8 created 11/18/2020 by Rysia Wand.

  1. Pierwsze imperium w historii powstało
    w gorącym, suchym krajobrazie
  2. bez opadów nawadniających uprawy,
    bez drzew i kamieni do budowy.
  3. Mimo to jego mieszkańcy
    zbudowali pierwsze miasta świata,
  4. z monumentalną architekturą
    i dużą populacją.
  5. Zrobili je całkowicie z błota.
  6. Sumer zajmował południową
    część współczesnego Iraku

  7. w regionie zwanym Mezopotamia.
  8. Słowo Mezopotamia oznacza
    "między dwiema rzekami",
  9. Tygrysem i Eufratem.
  10. Około 5000 roku p.n.e. pierwsi Sumerowie
    używali kanałów irygacyjnych, tam
  11. i zbiorników wodnych
    do przekierowania wód rzecznych
  12. i upraw na uprzednio suchych obszarach.
  13. Takie społeczności rolnicze powoli
    pojawiały się na całym świecie,
  14. ale to Sumerowie
    jako pierwsi poszli dalej.
  15. Używając glinianych cegieł
    z mułu rzecznego,
  16. zaczęli budować wielopiętrowe
    domy i świątynie.
  17. Wynaleźli koło garncarskie
  18. do zamiany błota w narzędzia
    i artykuły gospodarstwa domowego.
  19. Gliniane cegły dały początek
    pierwszym miastom świata,

  20. prawdopodobnie około 4500 roku p.n.e.
  21. Na szczycie drabiny społecznej miasta
    stali kapłani i kapłanki,
  22. uważani za szlachtę,
  23. następnie kupcy, rzemieślnicy,
    rolnicy i niewolnicy.
  24. Imperium sumeryjskie składało się
    z odrębnych miast-państw
  25. funkcjonujących jak małe narody.
  26. Łączyły ich luźno język i wiara,
  27. ale brakowało scentralizowanej władzy.
  28. Najwcześniejszymi miastami
    były Uruk, Ur i Eridu,
  29. a ostatecznie powstało kilkanaście miast.
  30. Każde miało króla pełniącego rolę
    między kapłanem a władcą.
  31. Miasta walczyły czasami
    ze sobą o nowe terytoria.
  32. Każde miasto poświęcono bóstwu-patronowi
    uważanemu za założyciela miasta.
  33. Największym i najważniejszym budynkiem
    w mieście był dom boga-patrona,
  34. ziggurat, świątynia zaprojektowana
    jako piramida schodkowa.
  35. Około 3200 roku p.n.e.
    Sumerowie zaczęli zwiększać zasięg.

  36. Koło garncarskie pojawiło się
    w rydwanach i wozach.
  37. Powstawały łodzie z trzciny
    i liści palmy daktylowej,
  38. z płóciennymi żaglami, które przenosiły
    Sumerów na duże odległości drogą morską.
  39. Żeby uzupełnić ograniczone zasoby,
    stworzyli sieć handlową
  40. z powstającymi królestwami
    Egiptu, Anatolii i Etiopii,
  41. importując złoto, srebro,
    lapis lazuli i drewno cedrowe.
  42. Handel był niespodziewanym bodźcem

  43. do wynalezienia pierwszego
    na świecie pisma.
  44. Zaczęło się od systemu księgowania
  45. dla sumeryjskich kupców
    handlujących z zagranicą.
  46. Po kilkuset latach
    wczesny system piktogramów
  47. zwany pismem klinowym zmienił się w pismo.
  48. Sumerowie stworzyli pierwsze spisane prawa
  49. i pierwszy system szkolny,
    mający na celu naukę pisania,
  50. oraz wprowadzili mniej ekscytujące
    innowacje, jak biurokracja i podatki.
  51. W szkołach skrybowie uczyli się
    od świtu do zmierzchu,

  52. od dzieciństwa do dorosłości.
  53. Uczyli się rachunkowości, matematyki
    i kopiowali dzieła literackie:
  54. hymny, mity, przysłowia, bajki
    o zwierzętach, zaklęcia magiczne
  55. i pierwsze eposy
    na glinianych tabliczkach.
  56. Niektóre z tych tabliczek
    opowiadały historię Gilgamesza,
  57. króla miasta Uruk i bohatera mitów.
  58. Ale w trzecim tysiącleciu p.n.e. Sumer
    nie był już jedynym imperium na świecie

  59. czy nawet w Mezopotamii.
  60. Fale plemion koczowniczych napływały
    do regionu z północy i wschodu.
  61. Niektórzy nowoprzybyli podziwiali Sumerów,
  62. przyjmowali ich styl życia
  63. i używali pism klinowych
    do wyrażania własnych języków.
  64. W 2300 roku p.n.e. król akadyjski Sargon
    podbił sumeryjskie państwa-miasta.
  65. Ale Sargon szanował sumeryjską kulturę,
  66. a Akadyjczycy i Sumerowie
    żyli obok siebie przez wieki.
  67. Inni najeźdźcy skupiali się
    tylko na grabieży i niszczeniu.
  68. Mimo rozprzestrzenienia
    kultury sumeryjskiej
  69. nieustanne inwazje wybiły
    do 1750 roku p.n.e. ludność sumeryjską.
  70. Później Sumer zniknął w piachach pustyni,

  71. odkryty na nowo dopiero w XIX wieku.
  72. Sama kultura sumeryjska
    przetrwała tysiące lat
  73. najpierw za sprawą Akadyjczyków,
    potem Asyryjczyków, a potem Babilończyków.
  74. Babilończycy przekazali
    sumeryjskie wynalazki i tradycje
  75. kulturze hebrajskiej,
    greckiej i rzymskiej.
  76. Niektóre trwają po dziś dzień.