Return to Video

Patricia Kuhl: Bebeklerin dilbilimsel dehası

  • 0:00 - 0:03
    Bu bebeğe bakmanızı istiyorum.
  • 0:03 - 0:06
    Hemen ilginizi çeken onun gözleri
  • 0:06 - 0:09
    ve dokunmayı sevdiğiniz cildidir.
  • 0:09 - 0:12
    Ama bugün size göremediğiniz bir şeyden,
  • 0:12 - 0:15
    onun minicik beyninde neler olup bittiğinden, söz edeceğim.
  • 0:16 - 0:18
    Nörolojinin modern araçları
  • 0:18 - 0:21
    orada olup bitenlerin roket biliminden
  • 0:21 - 0:24
    aşağı kalır yanı olmadığını gösteriyor.
  • 0:24 - 0:26
    Ve öğrendiğimiz şeyler
  • 0:26 - 0:28
    yazar ve şairlerin
  • 0:28 - 0:31
    "ilahi açıklık" olarak tanımladığı
  • 0:31 - 0:34
    çocuk aklına biraz ışık
  • 0:34 - 0:36
    tutacaktır.
  • 0:36 - 0:38
    Bu gördüğümüz
  • 0:38 - 0:40
    Hindistanlı bir anne,
  • 0:40 - 0:42
    ve o, yeni keşfedilen
  • 0:42 - 0:44
    bir dil olan Koroca konuşuyor.
  • 0:44 - 0:46
    Ve o, bebeğine konuşuyor.
  • 0:46 - 0:48
    Bu anne --
  • 0:48 - 0:51
    ve dünyada Koroca konuşan 800 insan --
  • 0:51 - 0:54
    biliyor ki, dili muhafaza etmek için
  • 0:54 - 0:57
    onu bebeklerine konuşmalıdırlar.
  • 0:57 - 1:00
    Ve burada kritik bir bilmece vardır.
  • 1:00 - 1:02
    Neden bir dili size ve bana,
  • 1:02 - 1:05
    yetişkinlere, konuşarak muhafaza edemiyoruz?
  • 1:05 - 1:08
    Sebebi, beyninizle ilgili.
  • 1:08 - 1:10
    Burada gördüğümüz
  • 1:10 - 1:13
    dilin bir kritik öğrenme süreci olduğudur.
  • 1:13 - 1:16
    Bu slaytı okumanın yolu, yatay eksenden yaşınıza bakmaktır.
  • 1:16 - 1:19
    (Gülüşmeler)
  • 1:19 - 1:21
    Dikeyde ise ikinci bir dil
  • 1:21 - 1:23
    edinme başarınızı göreceksiniz.
  • 1:23 - 1:25
    Bebekler ve çocuklar dahidir,
  • 1:25 - 1:27
    yedi yaşına kadar,
  • 1:27 - 1:30
    sonrasında sistematik bir düşüş var.
  • 1:30 - 1:32
    Ergenlikten sonra, önemsiz oluyor.
  • 1:32 - 1:35
    Hiçbir biliminsanı bu eğriye itiraz etmiyor,
  • 1:35 - 1:37
    fakat tüm dünyada laboratuvarlar
  • 1:37 - 1:40
    neden bu şekilde olduğunu anlamaya çalışıyor.
  • 1:40 - 1:42
    Laboratuvarımdaki çalışma
  • 1:42 - 1:44
    gelişmenin ilk kritik dönemine odaklıdır --
  • 1:44 - 1:46
    bu dönem bebeklerin hangi seslerin
  • 1:46 - 1:49
    kendi dilllerinde kullanıldığıyla ilgili uzmanlaşmaya çalıştığı dönemdir.
  • 1:49 - 1:52
    Seslerin nasıl öğrenildiğini çalışarak,
  • 1:52 - 1:54
    dilin geri kalanı için ve belki de
  • 1:54 - 1:57
    çocukluktaki sosyal, duygusal ve kavramsal gelişim
  • 1:57 - 1:59
    dönemleri için bir model
  • 1:59 - 2:01
    oluşturabileceğimizi düşünüyoruz.
  • 2:01 - 2:03
    Tüm dünyada kullandığımız bir teknikle
  • 2:03 - 2:05
    bebekler ve her dilden sesler üzerinde
  • 2:05 - 2:07
    çalışmalar yapıyoruz.
  • 2:07 - 2:09
    Bebek ebeveynin kucağında oturur,
  • 2:09 - 2:11
    ve onları ses değişince başlarını döndürmeleri için eğitiriz --
  • 2:11 - 2:13
    "aa"'dan "ee"ye geçiş gibi --.
  • 2:13 - 2:15
    Bunu zamanında yaparlarsa,
  • 2:15 - 2:17
    kara kutu ışıldar
  • 2:17 - 2:19
    ve bir panda davul çalar.
  • 2:19 - 2:21
    Altı aylık bir bebek buna tapıyor.
  • 2:21 - 2:23
    Ne öğrendik?
  • 2:23 - 2:25
    Tüm dünyadaki bebekler,
  • 2:25 - 2:27
    benim tanımıma göre
  • 2:27 - 2:29
    dünya vatandaşıdır;
  • 2:29 - 2:32
    hangi ülkede denesek, hangi dili kullansak da
  • 2:32 - 2:35
    tüm dillerdeki tüm sesleri ayırt edebiliyorlar.
  • 2:35 - 2:38
    Ve bu harikadır çünkü siz ve ben bunu yapamayız.
  • 2:38 - 2:40
    Biz kültüre bağlı dinleyicileriz.
  • 2:40 - 2:42
    Kendi dilimizdeki sesleri ayırt edebiliriz ama
  • 2:42 - 2:44
    yabancı dillerdekini edemeyiz.
  • 2:44 - 2:46
    Akla şu soru gelir:
  • 2:46 - 2:48
    dünya vatandaşları ne zaman
  • 2:48 - 2:51
    bizim gibi dile bağlı dinleyicilere dönüşüyorlar?
  • 2:51 - 2:54
    Ve cevap: ilk doğumgünlerinden önce.
  • 2:54 - 2:57
    Burada, Tokyo ve Birleşik Devletler, Seattle'da
  • 2:57 - 2:59
    test edilen bebeklerin baş döndürme testi
  • 2:59 - 3:01
    performansları var,
  • 3:01 - 3:03
    "ra" ve "la" gibi İngilizce'de önemli
  • 3:03 - 3:06
    ama Japoncada önemsiz sesleri dinlediler.
  • 3:06 - 3:09
    Altı aydan sekiz aya kadar bebekler tamamen eşit.
  • 3:09 - 3:12
    İki ay sonra inanılmaz bir şey oluyor.
  • 3:12 - 3:14
    Birleşik Devletler'deki bebekler çok iyiye giderken,
  • 3:14 - 3:16
    Japonya'daki bebekler kötüye gidiyor,
  • 3:16 - 3:18
    fakat her iki gruptaki bebekler
  • 3:18 - 3:21
    tam da öğrenecekleri dile hazırlanıyorlar.
  • 3:21 - 3:24
    Ve soru şudur, bu iki aylık
  • 3:24 - 3:26
    kritik dönemde ne oluyor?
  • 3:26 - 3:28
    Bu sesin gelişim dönemidir,
  • 3:28 - 3:30
    fakat orada olanlar ne?
  • 3:30 - 3:32
    Olup biten iki şey var.
  • 3:32 - 3:35
    İlki bebekler bizi dikkatlice dinliyor,
  • 3:35 - 3:38
    ve bizi dinledikçe istatistik tutuyorlar --
  • 3:38 - 3:40
    istatistik tutuyorlar.
  • 3:40 - 3:43
    İki annenin çocuklarla konuşurken kullandığımız
  • 3:43 - 3:46
    evrensel dil olan "annece" konuşmalarını dinleyin,
  • 3:46 - 3:49
    önce İngilizce sonra Japonca.
  • 3:49 - 3:52
    (Video) İngiliz Anne: Ah, o büyük mavi gözlerini seviyorum --
  • 3:52 - 3:55
    çok hoş ve güzel.
  • 3:56 - 4:02
    Japon Anne: [Japonca]
  • 4:02 - 4:04
    Patricia Kuhl: Konuşmanın üretildiği sırada,
  • 4:04 - 4:06
    çocuklar dinlerken,
  • 4:06 - 4:08
    yaptıkları şey duydukları dil hakkında
  • 4:08 - 4:11
    istatistikler toplamaktır.
  • 4:11 - 4:14
    Ve dağılımlar gelişir.
  • 4:14 - 4:16
    Öğrendiğimiz şey
  • 4:16 - 4:19
    bebeklerin istatistiğe duyarlı olduğudur,
  • 4:19 - 4:22
    ve Japonca ile İngilizce'nin istatistikleri çok farklıdır.
  • 4:22 - 4:25
    Dağılıma göre İngilizce'de
  • 4:25 - 4:27
    çok R ve L harfi var.
  • 4:27 - 4:29
    Ve Japonca'nın dağılımı ise tamamen farklı,
  • 4:29 - 4:32
    Japonca R olarak bilinen
  • 4:32 - 4:35
    birtakım ara sesler var.
  • 4:35 - 4:37
    Bebekler
  • 4:37 - 4:39
    dilin istatistiklerini emiyor
  • 4:39 - 4:41
    ve bu onların beynini değiştiriyor;
  • 4:41 - 4:43
    onları dünya vatandaşlığından ayırıp
  • 4:43 - 4:46
    bizim gibi kültür bağımlı dinleyiciler yapıyor.
  • 4:46 - 4:48
    Fakat biz yetişkinler
  • 4:48 - 4:50
    artık bu istatistikleri tutmuyoruz.
  • 4:50 - 4:53
    Bizi yöneten, belleğimizdeki gelişim çağında
  • 4:53 - 4:56
    oluşturulan sembollerdir.
  • 4:56 - 4:58
    Burada gördüğümüz
  • 4:58 - 5:01
    kritik dönemin ne hakkında olduğuna dair modellerimizi değiştiriyor.
  • 5:01 - 5:04
    Matematiksel bir açıdan bakarsak,
  • 5:04 - 5:07
    dağılımlar dengelendiği zaman dilin öğrenilmesi
  • 5:07 - 5:09
    yavaşlamaya başlar.
  • 5:09 - 5:12
    Bu durum çift dili olanlarla ilgili birçok soruyu akla getiriyor.
  • 5:12 - 5:16
    Çift dili olan insanlar, zihinlerinde iki farklı istatistik seti tutmalı
  • 5:16 - 5:19
    ve kimle konuştuklarına bağlı olarak
  • 5:19 - 5:21
    bunlar arasında geçiş yapmalılar.
  • 5:21 - 5:23
    Kendimize sorduk,
  • 5:23 - 5:26
    bebekler yepyeni bir dil için istatistik tutabilir mi?
  • 5:26 - 5:28
    Ve bunu, daha önce hiç ikinci bir dil duymamış
  • 5:28 - 5:30
    Amerikan bebeklere kritik dönemlerinde
  • 5:30 - 5:33
    ilk defa Çince dinleterek denedik.
  • 5:33 - 5:35
    Taipei ve Seattle'da tek dillilere Çince
  • 5:35 - 5:38
    dinlettiğimiz zaman, aynı düzeni
  • 5:38 - 5:40
    gösterdiklerini biliyorduk.
  • 5:40 - 5:42
    Altı, sekiz ay boyunca tamamen eşit.
  • 5:42 - 5:45
    İki ay sonra, inanılmaz bir şey olur.
  • 5:45 - 5:48
    Fakat Tayvanlı bebekler daha iyiye gidiyor, Amerikalılar değil.
  • 5:48 - 5:51
    Bu dönemde yaptığımız Amerikalı bebekleri Çince'ye maruz
  • 5:51 - 5:53
    bırakmaktı.
  • 5:53 - 5:56
    Sanki, Çinli akrabalar bir ay boyunca evinize misafir olmuş da
  • 5:56 - 5:58
    12 oturum boyunca
  • 5:58 - 6:00
    bebeklerle konuşuyor gibiydi.
  • 6:00 - 6:02
    Laboratuvarda nasıl olduğuna bakalım.
  • 6:02 - 6:24
    (Video) Çinli Konuşmacı: [Çince]
  • 6:24 - 6:26
    PK: Peki o minicik beyinlerine ne yaptık?
  • 6:26 - 6:29
    (Gülüşmeler)
  • 6:29 - 6:31
    Sadece laboratuvara gelmenin
  • 6:31 - 6:33
    Çincenizi geliştirmediğinden emin olmak için
  • 6:33 - 6:35
    bir kontrol grubu oluşturmalıydık.
  • 6:35 - 6:37
    Ve bir grup bebek gelip İngilizce dinledi.
  • 6:37 - 6:39
    Ve grafikten görüyoruz ki
  • 6:39 - 6:41
    İngilizce'ye maruz kalmak Çince'yi geliştirmiyor.
  • 6:41 - 6:43
    Fakat 12 oturum boyunca Çince'ye
  • 6:43 - 6:45
    maruz kalan bebeklere ne olduğuna bakalım.
  • 6:45 - 6:47
    Tıpkı Tayvan'da on buçuk ay boyunca
  • 6:47 - 6:50
    dinleyen bebekler kadar iyiydi.
  • 6:50 - 6:52
    Bebeklerin yeni bir dil
  • 6:52 - 6:54
    ile ilgili istatistik tuttuğunu gösteriyor.
  • 6:54 - 6:58
    Önlerine ne koyarsanız, onunla ilgili istatistik tutacaklardır.
  • 6:58 - 7:00
    Fakat bu öğrenme egzersizlerinde
  • 7:00 - 7:02
    insanların ne rol
  • 7:02 - 7:04
    oynadığını merak ettik.
  • 7:04 - 7:06
    Bu yüzden bir grup daha oluşturduk
  • 7:06 - 7:09
    onlar da 12 oturum boyunca aynı dozu aldılar
  • 7:09 - 7:11
    fakat televizyondan
  • 7:11 - 7:14
    ve diğer bir grup bebek sadece ses olarak dinledi
  • 7:14 - 7:16
    ve ekrandaki bir ayıcığa baktı.
  • 7:16 - 7:19
    Ne yaptık beyinlerine?
  • 7:19 - 7:22
    Buradaki sadece sesin sonucu --
  • 7:22 - 7:24
    hiç öğrenme yok --
  • 7:24 - 7:27
    ve video sonucu --
  • 7:27 - 7:29
    hiç öğrenme yok.
  • 7:29 - 7:31
    Bebeklerin istatistik
  • 7:31 - 7:33
    tutması için karşıda bir insan olmalı.
  • 7:33 - 7:35
    Sosyal beyin bebeklerin
  • 7:35 - 7:37
    ne zaman istatistik tutacaklarını kontrol ediyor.
  • 7:37 - 7:39
    Bebeklerin karşısında, insan
  • 7:39 - 7:41
    yerine televizyon olunca
  • 7:41 - 7:43
    beyinlerinde ne olduğunu öğrenmek için
  • 7:43 - 7:45
    onların beynine girmeyi istedik.
  • 7:45 - 7:47
    Şükürler olsun ki, yeni bir makinemiz var,
  • 7:47 - 7:49
    manyetoensefalografi (MEG),
  • 7:49 - 7:51
    bunu yapmamızı sağlıyor.
  • 7:51 - 7:53
    Mars'tan gelmiş bir saç kurutucu gibi.
  • 7:53 - 7:55
    Fakat tamamen güvenli,
  • 7:55 - 7:58
    tamamen zararsız ve sessiz.
  • 7:58 - 8:00
    Çalışmamızı yaparken,
  • 8:00 - 8:02
    değişen manyetik alanları
  • 8:02 - 8:04
    yakalamak için 306 SQUID
  • 8:04 - 8:06
    (Süper İletken
  • 8:06 - 8:08
    Kuantum Girişim Cihazı)
  • 8:08 - 8:10
    kullanarak uzaysal ve milisaniyelik
  • 8:10 - 8:12
    doğruluk bakımından
  • 8:12 - 8:14
    milimetrik doğruluğu inceliyoruz.
  • 8:14 - 8:16
    Dünyada ilk kez,
  • 8:16 - 8:18
    bebekler öğrenirken
  • 8:18 - 8:20
    MEG cihazıyla
  • 8:20 - 8:22
    onları kaydettik.
  • 8:22 - 8:24
    Bu küçük Emma.
  • 8:24 - 8:26
    Altı aylık.
  • 8:26 - 8:28
    Kulağındaki kulaklıklardan
  • 8:28 - 8:31
    çeşitli dilleri dinliyor
  • 8:31 - 8:33
    Görüyorsunuz ki, hareket edebiliyor.
  • 8:33 - 8:35
    Başlıktaki ufak topaklarla
  • 8:35 - 8:37
    onun başını takip ediyoruz,
  • 8:37 - 8:40
    kısıtlanmadan, özgürce hareket edebiliyor.
  • 8:40 - 8:42
    Bu teknik bir zoru başarmadır.
  • 8:42 - 8:44
    Ne görüyoruz?
  • 8:44 - 8:46
    Bebek beynini görüyoruz.
  • 8:46 - 8:49
    Bebek kendi dilinde bir sözcük duyunca
  • 8:49 - 8:51
    işitsel alanlar aydınlanır,
  • 8:51 - 8:53
    ve hemen ardından beynin diğer alanlarıyla
  • 8:53 - 8:56
    koordine olmasını sağlayan uyumluluk ve
  • 8:56 - 8:58
    beynin bir tarafının diğerlerini aktifleştirmesini sağlayan
  • 8:58 - 9:00
    nedensellik,
  • 9:00 - 9:03
    ile ilgili olduğunu düşündüğümüz alanlar aydınlanır.
  • 9:03 - 9:05
    Çocukların
  • 9:05 - 9:08
    zihin gelişimi ile ilgili bilgilerin
  • 9:08 - 9:11
    muhteşem ve altın çağına giriyoruz.
  • 9:11 - 9:13
    Çocukların beynini,
  • 9:13 - 9:15
    bir duyguyu deneyimlediklerinde,
  • 9:15 - 9:17
    okuma ve konuşmayı öğrendiklerinde,
  • 9:17 - 9:19
    bir matematik problemini çözdüklerinde
  • 9:19 - 9:21
    bir fikirleri olduğunda görebileceğiz.
  • 9:21 - 9:24
    Ve öğrenmede güçlük çeken çocuklar için beyin ile ilgili
  • 9:24 - 9:27
    müdahalelerde bulunabileceğiz.
  • 9:27 - 9:30
    Tıpkı şair ve yazarların anlattığı gibi,
  • 9:30 - 9:32
    sanırım çocuk zihninin
  • 9:32 - 9:34
    harikulade açıklığını,
  • 9:34 - 9:36
    mutlak ve tam açıklığını,
  • 9:36 - 9:39
    görebileceğiz.
  • 9:39 - 9:41
    Çocukların beynini incelerken,
  • 9:41 - 9:43
    insan olmanın ne demek olduğuna dair
  • 9:43 - 9:45
    derin gerçekleri keşfedecek,
  • 9:45 - 9:47
    ve bu süreçte,
  • 9:47 - 9:49
    belki kendi zihnimizi de tüm hayat boyunca
  • 9:49 - 9:51
    öğrenmeye açık tutabiliriz.
  • 9:51 - 9:53
    Teşekkürler.
  • 9:53 - 9:56
    (Alkış)
Title:
Patricia Kuhl: Bebeklerin dilbilimsel dehası
Speaker:
Patricia Kuhl
Description:

Patricia Kuhl, TEDxRainier'de bebeklerin bir dilin üstüne başka bir dili nasıl -- etrafındaki insanları dinleyerek ve bilmeleri gereken seslere dair istatistikler tutarak -- öğrendiklerine dair şaşırtıcı bulguları paylaşıyor. Zekice laboratuvar deneyleri (ve beyin taramaları), altı aylık bebeklerin etrafındaki dünyayı anlamak için nasıl son derece gelişmiş mantık yürütme yaptıklarını gösteriyor.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
09:57
Gani Simsek added a translation

Turkish subtitles

Revisions