Return to Video

Patricia Kuhl: haurren dohaina hizkuntzak ikasteko

  • 0:01 - 0:04
    Begira iezaiozue haur honi.
  • 0:04 - 0:07
    Erakartzen zaituztena bere begiak
  • 0:07 - 0:09
    eta ukitu nahiko zenuketen azal leuna dira.
  • 0:09 - 0:12
    Baina gaur ikusi ezin den zerbaiti buruz hitz egingo dizuet:
  • 0:12 - 0:15
    bere burmuin txiki horretan zer gertatzen den argituko dugu.
  • 0:16 - 0:18
    Neurozientziako tresna modernoek
  • 0:18 - 0:21
    frogatzen dute hor goian gertatzen dena
  • 0:21 - 0:24
    ez dela inondik ere batere sinplea.
  • 0:24 - 0:26
    Eta ikasten ari garenak
  • 0:26 - 0:28
    argituko digu pixka bat
  • 0:28 - 0:31
    zer den idazle eta poeta erromantikoek
  • 0:31 - 0:32
    aipatzen zuten
  • 0:32 - 0:36
    haurren buruaren "irekitasun zelestiala".
  • 0:36 - 0:38
    Hemen ikusten duguna
  • 0:38 - 0:40
    Indiako ama bat da
  • 0:40 - 0:42
    koro hizkuntzan hizketan,
  • 0:42 - 0:45
    duela gutxi aurkitutako hizkuntza batean, alegia.
  • 0:45 - 0:47
    Bere haurrari hitz egiten ari da.
  • 0:47 - 0:48
    Ama honi
  • 0:48 - 0:51
    eta koroa hitz egiten duten munduko beste 800 hiztuni
  • 0:51 - 0:54
    iruditzen zaie euren hizkuntza iraunarazteko
  • 0:54 - 0:57
    haurrei hizkuntza horretan hitz egin behar dietela.
  • 0:57 - 1:00
    Eta hori da, hain justu, enigma handiena.
  • 1:00 - 1:03
    Zergatik ez du, ba, iraungo hizkuntzak
  • 1:03 - 1:06
    zu eta ni bezalako pertsona helduen artean erabiltzen bada?
  • 1:06 - 1:08
    Ba, gure burmuinaren kontua da.
  • 1:08 - 1:10
    Hemen ikusten dugu
  • 1:10 - 1:13
    hizkuntzak ikasteko aro kritiko bat daukagula.
  • 1:13 - 1:16
    Grafiko hau ulertzeko aurkitu zuen adina lerro horizontalean.
  • 1:17 - 1:19
    (Barreak)
  • 1:19 - 1:21
    Eta bertikalean ikusiko duzue
  • 1:21 - 1:24
    bigarren hizkuntza bat ikasteko zein gaitasun daukazuen.
  • 1:24 - 1:25
    Haurtxoak eta haurrak genioak dira
  • 1:25 - 1:27
    zazpi urte bete artean,
  • 1:27 - 1:30
    orduan beheraka hasten da sistematikoki.
  • 1:30 - 1:33
    Pubertaroaren ostean grafikotik kanpo geratzen gara.
  • 1:33 - 1:35
    Inongo zientzilarik ez du eztabaidatzen kurba hori,
  • 1:35 - 1:37
    baina mundu osoko laborategiak
  • 1:37 - 1:40
    hori zergatik gertatzen den argitu nahian dabiltza.
  • 1:40 - 1:42
    Nire laborategian lehen aro kritikoaren
  • 1:42 - 1:44
    garapenean jartzen dugu arreta,
  • 1:44 - 1:46
    haurrak euren hizkuntzako soinuak
  • 1:46 - 1:50
    identifikatzen ari diren aroan, alegia.
  • 1:50 - 1:52
    Uste dugu soinuak nola ikasten diren aztertuz gero
  • 1:52 - 1:55
    hizkuntzaren beste alderdientzat eredu bat lortuko dugula,
  • 1:55 - 1:56
    eta agian baita
  • 1:56 - 1:59
    garapen sozial, emozional eta kognitiboak
  • 1:59 - 2:01
    haurtzaroan izan ditzaketen aro kritikoentzat ere.
  • 2:01 - 2:03
    Haurrak aztertu ditugu
  • 2:03 - 2:05
    mundu osoan eta hizkuntza guztietako soinuekin
  • 2:05 - 2:07
    erabiltzen den teknika baten bidez.
  • 2:07 - 2:09
    Haurra gurasoen altzoan esertzen da,
  • 2:09 - 2:11
    eta soinu bat aldatzean burua biratzeko entrenatzen ditugu:
  • 2:12 - 2:13
    esaterako, "ah"-tik "ee"-ra pasatzean.
  • 2:14 - 2:15
    Momentu egokian biratzen badira
  • 2:15 - 2:17
    kaxa beltza argiztatu egiten da
  • 2:17 - 2:19
    eta hartz panda batek danborra jotzen du.
  • 2:19 - 2:22
    Sei hilabeteko haurrei ikaragarri gustatzen zaie.
  • 2:22 - 2:23
    Zer ikasi dugu?
  • 2:23 - 2:25
    Ba, niri definitzea gustatzen zaidan bezala,
  • 2:25 - 2:27
    mundu osoko haurrak
  • 2:27 - 2:29
    "munduko biztanleak" direla.
  • 2:29 - 2:32
    Edozein hizkuntzetako edozein soinu bereiztu dezakete,
  • 2:32 - 2:35
    proba edonon eginda ere eta edozein hizkuntza erabilita ere.
  • 2:35 - 2:39
    Hori harrigarria da, zuk eta nik ezin baitugu horrelakorik egin.
  • 2:39 - 2:41
    Gu kulturen araberako entzuleak gara.
  • 2:41 - 2:42
    Gure hizkuntzako soinuak bereizteko gai gara,
  • 2:42 - 2:44
    baina ez atzerriko hizkuntzetakoak.
  • 2:45 - 2:46
    Beraz, galdera honako hau da:
  • 2:46 - 2:48
    noiz pasatzen dira "munduko biztanle" horiek
  • 2:48 - 2:51
    kulturen araberako entzuleak izatera?
  • 2:51 - 2:54
    Eta erantzuna: lehen urtebetzea baino lehen.
  • 2:54 - 2:57
    Hemen ikusten dituzue Tokion eta Estatu Batuetan
  • 2:57 - 2:59
    egindako burua biratzearen proben emaitzak,
  • 2:59 - 3:01
    hemen, Seattle-en,
  • 3:01 - 3:03
    "ra" eta "la" soinuak entzutean,
  • 3:03 - 3:06
    ingelesez soinu garrantzitsuak dira, baina japonieraz ez.
  • 3:06 - 3:09
    Sei eta zortzi hilabete arteko haurrak guztiz parekoak dira.
  • 3:09 - 3:12
    Bi hilabete geroago zerbait harrigarria gertatzen da.
  • 3:12 - 3:14
    Estatu Batuetako haurrek hobekuntza nabarmena izan dute,
  • 3:14 - 3:16
    eta Japoniakoek, berriz, askoz emaitza okerragoak.
  • 3:16 - 3:19
    Baina bi haur-taldeak aurrerago ikasiko duten hizkuntza
  • 3:19 - 3:21
    barneratzeko prestatzen ari dira.
  • 3:21 - 3:23
    Hori horrela, galdera zera da:
  • 3:24 - 3:26
    zer gertazen da bi hilabeteko aro kritiko horretan?
  • 3:26 - 3:28
    Soinuen garapenerako aro kritikoa da,
  • 3:28 - 3:30
    baina zer ari da gertatzen burmuinean?
  • 3:30 - 3:32
    Bi gauza gertatzen dira.
  • 3:32 - 3:36
    Lehena, haurrak arreta handiz ari zaizkigula entzuten
  • 3:36 - 3:38
    eta estatistikak ateratzen dituztela
  • 3:38 - 3:40
    entzuten dutenaren arabera.
  • 3:41 - 3:44
    Orain, bi ama entzungo ditugu haur-hizkeran hizketan,
  • 3:44 - 3:46
    haurrei hitz egiteko daukagun hizkuntza unibertsalean.
  • 3:46 - 3:49
    Lehenengoa ingelesez ari da eta bestea japonieraz.
  • 3:49 - 3:52
    (Bideoa) Ama ingelesa: Ze politak diren zure begiak,
  • 3:52 - 3:55
    hain urdinak eta hain handiak!
  • 3:56 - 4:02
    Ama japoniarra: [japonieraz]
  • 4:02 - 4:04
    Patricia Kuhl: Hitzak ekoizten diren bitartean,
  • 4:04 - 4:06
    eta haurrak entzuten ari diren bitartean,
  • 4:06 - 4:08
    jasotzen duten hizkuntzari buruzko
  • 4:08 - 4:11
    estatistikak egiten ari dira.
  • 4:11 - 4:14
    Eta orduan soinuen banaketa handitu egiten da.
  • 4:14 - 4:17
    Bideoarekin ikusi dugu haurrak sentiberak direla
  • 4:17 - 4:20
    estatistikekiko, eta japonieraren eta ingelesaren estatistikak
  • 4:20 - 4:22
    oso-oso ezberdinak direla.
  • 4:22 - 4:25
    Ingelesez R eta L ugari erabiltzen dira,
  • 4:25 - 4:27
    soinuen banaketak adierazten digun moduan.
  • 4:27 - 4:29
    Eta japonieraz banaketa hori guztiz ezberdina da,
  • 4:29 - 4:32
    japonieraz erdi mailako soinuak hautematen dira,
  • 4:32 - 4:35
    japoniar R bezala ezagutzen direnak.
  • 4:35 - 4:37
    Beraz, haurrek hizkuntzaren estatistikak
  • 4:37 - 4:39
    xurgatzen dituzte
  • 4:39 - 4:41
    eta horrek burmuina aldarazten diete;
  • 4:41 - 4:43
    munduko biztanle izatetik kulturen araberako entzule
  • 4:43 - 4:46
    izatera pasarazten dituzte.
  • 4:46 - 4:48
    Baina guk, helduok,
  • 4:48 - 4:50
    ez ditugu estatistika horiek egiten.
  • 4:50 - 4:53
    Gure garapenaren hasieran sortu genituen
  • 4:53 - 4:56
    errepresentazioen oroitzapenetan oinarritzen gara.
  • 4:56 - 4:58
    Hori horrela, hemen ikusten ari garenak
  • 4:58 - 5:01
    aro kritikoaren moldea aldatu egiten du.
  • 5:01 - 5:04
    Matematika oinarri hartuta eztabaidatzen ari gara
  • 5:04 - 5:07
    ea hizkuntzak ikasteko prozesua moteldu egiten den
  • 5:07 - 5:10
    gure soinuen banaketak egonkortzen direnean.
  • 5:10 - 5:13
    Eta hiztun elebiduden inguruko galdera ugari sortzen dira.
  • 5:13 - 5:16
    Elebidunek bi estatistika-multzo dauzkate buruan aldiberean
  • 5:16 - 5:19
    eta batetik bestera pasatu behar dira
  • 5:19 - 5:21
    solaskidea nor den kontuan izanda.
  • 5:21 - 5:23
    Orduan, zera galdetu genion geure buruari:
  • 5:23 - 5:26
    haurrek egiten al dituzte hizkuntza ezezagunen estatistikak?
  • 5:26 - 5:28
    Hori frogatzeko, amerikar haurrak,
  • 5:28 - 5:30
    inoiz beste hizkuntzarik entzun ez dutenak,
  • 5:30 - 5:33
    mandarina entzuten jarri genituen euren aro kritikoan.
  • 5:34 - 5:35
    Bagenekien haur elebakarrek
  • 5:35 - 5:38
    eredu bera jarraitzen dutela Taipein eta Seattle-en
  • 5:38 - 5:40
    mandarinaren soinuak entzutean.
  • 5:40 - 5:42
    Sei eta zortzi hilabete artean guztiz berdin jokatzen dute.
  • 5:42 - 5:45
    Baina bi hilaberen ostean zerbait harrigarria gertatzen da.
  • 5:45 - 5:49
    Taiwandar haurrak hobetzen ari dira, baina amerikarrak ez.
  • 5:49 - 5:52
    Orduan haur amerikarrak mandarin hizkuntzarekin
  • 5:52 - 5:54
    kontaktuan jarri genituen.
  • 5:54 - 5:56
    Mandarinez hitz egiten duten senideak eduki eta
  • 5:56 - 5:58
    hilabeterako amerikarren etxera joango balira bezala zen.
  • 5:58 - 6:00
    Haurrei 12 saiotan hitz egin zitzaien mandarinez.
  • 6:01 - 6:03
    Horrelako itxura zuen laborategiak:
  • 6:03 - 6:24
    (Bideoa) Mandarin hiztuna: [mandarinez]
  • 6:25 - 6:27
    PK: Zer egin diegu haurren burmuin txikiei?
  • 6:27 - 6:29
    (Barreak)
  • 6:29 - 6:31
    Kontrol-taldearengana joan behar izan genuen
  • 6:31 - 6:32
    eta ziurtatu
  • 6:32 - 6:35
    laborategira bidean ez zutela mandarina ikasi.
  • 6:35 - 6:37
    Gero haur batzuk ekarri genituen eta ingelesa entzuten jarri.
  • 6:37 - 6:39
    Eta grafikoan ikus dezakegu ingelesarekiko kontaktuak
  • 6:39 - 6:41
    ez zuela eraginik izan haurren mandarina hobetzerakoan.
  • 6:41 - 6:43
    Baina ikusi zer gertatzen zaien
  • 6:43 - 6:45
    12 sesiotan mandarina entzun duten haurrei.
  • 6:45 - 6:47
    10 hilabete eta erdiko taiwandar haurrak
  • 6:47 - 6:50
    bezain ondo moldatzen dira.
  • 6:51 - 6:52
    Horrekin frogatzen da
  • 6:52 - 6:54
    haurrek estatistikak egiten dituztela hizkuntza berriekin.
  • 6:54 - 6:58
    Parean dutena edozer dela ere, estatistikak egingo dituzte.
  • 6:58 - 7:00
    Baina ikusi nahi genuen
  • 7:00 - 7:02
    gizakiak zer eragin duen
  • 7:02 - 7:04
    ikasketa-prozesu horretan.
  • 7:04 - 7:06
    Horretarako, beste haur-talde bat hartu
  • 7:06 - 7:09
    eta sesio-kopuru bera eskaini genien, 12 sesio.
  • 7:09 - 7:11
    Baina hauek, telebistaren aurrean egin zuten.
  • 7:12 - 7:14
    Eta gero beste batzuek soilik entzumenaren bitartez,
  • 7:14 - 7:16
    pantailan pelutxezko hartz bati begira egin zuten.
  • 7:16 - 7:19
    Zer egin diegu euren burmuin txikiei?
  • 7:19 - 7:22
    Hemen ditugu entzumen-probaren emaitzak:
  • 7:22 - 7:24
    haurrek ez dute ezer ikasi.
  • 7:24 - 7:27
    Eta hemen bideoren bidezko probarenak:
  • 7:27 - 7:29
    hemen ere ezer ez dute ikasi.
  • 7:29 - 7:31
    Haurrek gizaki bat behar dute
  • 7:31 - 7:33
    estatistikak egiteko.
  • 7:33 - 7:35
    Burmuinaren alde sozialak agintzen du
  • 7:35 - 7:37
    haurrak estatistikak egiten ari direnean.
  • 7:37 - 7:39
    Burmuinera sartu
  • 7:39 - 7:41
    eta hori nola gertatzen den ikusi nahi dugu,
  • 7:41 - 7:43
    bai haurrak telebistaren aurrean daudenean
  • 7:43 - 7:45
    bai gizakien aurrean daudenean.
  • 7:45 - 7:48
    Eta, zorionez, tramankulu berri bat daukagu,
  • 7:48 - 7:50
    magnetoenzefalografia,
  • 7:50 - 7:52
    eta horrek ahalbidetzen digu azterketa egitea.
  • 7:52 - 7:54
    Marteko lehorgailu bat dirudi,
  • 7:54 - 7:56
    baina guztiz segurua da,
  • 7:56 - 7:58
    ez da inbaditzailea, eta isila da.
  • 7:58 - 8:00
    Zehaztasun milimetrikoa eskaintzen du
  • 8:00 - 8:02
    espazioari dagokionez,
  • 8:02 - 8:04
    eta milisegunduko zehaztasuna dauka
  • 8:04 - 8:06
    306 SQUIDi esker.
  • 8:06 - 8:08
    SQUIDak interferentzia kuantikodun
  • 8:08 - 8:10
    gailu super-eroaleak dira,
  • 8:10 - 8:12
    eta horien bidez jasotzen ditugu
  • 8:12 - 8:13
    pentsatzen ari garenean
  • 8:13 - 8:15
    aldatzen diren eremu magnetikoak.
  • 8:15 - 8:17
    Munduan lehenak gara
  • 8:17 - 8:19
    haurrak MEG gailuen bidez grabatzen,
  • 8:19 - 8:22
    ikasten ari diren bitartean
  • 8:22 - 8:24
    Begira, hau Emma txikia da,
  • 8:24 - 8:26
    sei hilabete ditu,
  • 8:26 - 8:28
    eta hainbat hizkuntza entzuten ari da
  • 8:28 - 8:31
    belarrietan dituen entzungailuen bitartez.
  • 8:31 - 8:33
    Ikusten duzue lasai mugi daitekeela.
  • 8:33 - 8:35
    Burua aztertzen diogu
  • 8:35 - 8:37
    txanoan txertatutako bolatxoen bidez,
  • 8:37 - 8:40
    horrela, nahi beste mugi daiteke.
  • 8:40 - 8:42
    Benetako arrakasta teknikoa da.
  • 8:42 - 8:44
    Eta zer ikusten dugu horrekin?
  • 8:44 - 8:46
    Haurraren burmuina ikusten dugu.
  • 8:46 - 8:49
    Haurrak bere hizkuntzako hitz bat entzuten duenean
  • 8:49 - 8:51
    entzumen-eremuak argiztatu egiten dira,
  • 8:51 - 8:53
    eta jarraian baita inguruko eremuak ere,
  • 8:53 - 8:56
    ziurrenez koherentziari lotuta daudenak.
  • 8:56 - 8:59
    Burmuineko eremuak bata bestearekin koordinatzen dira,
  • 8:59 - 9:00
    eta kausalitateak eremu batek
  • 9:00 - 9:03
    beste eremuak aktibatzea eragiten du.
  • 9:04 - 9:05
    Urrezko aro aberats batean sartzen ari gara,
  • 9:05 - 9:08
    non haurren burmuinaren garapenari buruzko
  • 9:08 - 9:11
    jakintza handia dagoen.
  • 9:11 - 9:13
    Haurraren burmuina ikusi ahal izango dugu
  • 9:13 - 9:15
    emozio bat sentitzen duen bitartean,
  • 9:15 - 9:17
    hitz egiten eta irakurtzen ikasten ari denean,
  • 9:17 - 9:19
    matematikako problemak ebaztean,
  • 9:19 - 9:21
    edo ideia bat bururatzen zaion unean.
  • 9:22 - 9:24
    Eta gai izango gara ikasteko arazoak dituzten haurrei
  • 9:24 - 9:27
    laguntza eskaintzeko, burmuinaren bidez.
  • 9:27 - 9:30
    Poetek eta idazleek deskribatzen zuten moduan,
  • 9:31 - 9:32
    uste dut gai izango garela ikusteko
  • 9:32 - 9:34
    haurraren burua zein irekia den,
  • 9:34 - 9:36
    haurraren buruak duen irekitasun miresgarria
  • 9:36 - 9:39
    norainokoa den.
  • 9:39 - 9:41
    Haur baten burmuina aztertzean
  • 9:41 - 9:44
    gizakia izateak zein sekretu gordetzen dituen
  • 9:44 - 9:45
    argituko dugu,
  • 9:45 - 9:47
    eta prozesu horrekin agian lortuko dugu
  • 9:47 - 9:50
    geure burua irekia izatea gauza berriak ikasteko
  • 9:50 - 9:51
    bizitza guztian zehar.
  • 9:52 - 9:53
    Eskerrik asko.
  • 9:53 - 9:58
    (Txaloak)
Title:
Patricia Kuhl: haurren dohaina hizkuntzak ikasteko
Speaker:
Patricia Kuhl
Description:

Patricia Kuhlek aurkikuntza harrigarriak eskaintzen dizkigu haurrek hizkuntzak ikasteko duten moduaren inguruan: estatistikak egiten dituzte inguruko gizakiei entzun eta behar dituzten soinuak aukeratuz. Laborategiko esperimentu itzelek (eta burmuin-eskanerrek) erakusten digute 6 hilabeteko haurrek arrazoimen sofistikatua erabiltzen dutela euren mundua ulertzeko.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
09:57
Dimitra Papageorgiou approved Basque subtitles for The linguistic genius of babies
Dimitra Papageorgiou approved Basque subtitles for The linguistic genius of babies
Jone Aliri Lazcano accepted Basque subtitles for The linguistic genius of babies
Ainhoa Eguren Bengoa edited Basque subtitles for The linguistic genius of babies
Ainhoa Eguren Bengoa edited Basque subtitles for The linguistic genius of babies
Ainhoa Eguren Bengoa edited Basque subtitles for The linguistic genius of babies
Ainhoa Eguren Bengoa edited Basque subtitles for The linguistic genius of babies
Ainhoa Eguren Bengoa edited Basque subtitles for The linguistic genius of babies
Show all

Basque subtitles

Revisions