Return to Video

Radyo teleskopları nasıl bize saklı galaksileri gösterir

  • 0:01 - 0:04
    Uzay, ulaşabileceğimiz son nokta.
  • 0:06 - 0:09
    Bunu ilk duyduğumda 6 yaşındaydım
  • 0:09 - 0:12
    ve tamamen etkilenmiştim.
  • 0:12 - 0:14
    Yabancı dünyaları keşfetmek istiyordum.
  • 0:14 - 0:16
    Yeni bir hayatın peşindeydim.
  • 0:16 - 0:19
    Evrenin bize sunduğu her şeyi
    görmek istiyordum.
  • 0:20 - 0:24
    İşte bu hayaller, bu kelimeler
    beni bir yolculuğa sürükledi.
  • 0:24 - 0:25
    Bir keşif yolculuğu,
  • 0:25 - 0:27
    okul yılları, üniversite yılları,
    hatta doktora yaparken
  • 0:27 - 0:31
    ve en sonunda profesyonel bir astronom
    olduğumda dahi süren bir yolculuk.
  • 0:32 - 0:35
    İki harika şeyin farkına vardım,
  • 0:35 - 0:37
    birisi biraz talihsiz bir şekilde
  • 0:37 - 0:39
    doktora yaptığım döneme denk geldi.
  • 0:39 - 0:41
    Şu gerçeğin farkına vardım:
  • 0:41 - 0:44
    Yakın gelecekte bir uzay gemisi kullanmam
    pek mümkün değildi.
  • 0:45 - 0:50
    Ancak, bunun yanında evrenin tuhaf,
    muhteşem ve engin olduğunu da fark ettim.
  • 0:50 - 0:53
    Bir uzay gemisiyle
    keşfedilemeyecek kadar uçsuz bucaksızdı.
  • 0:54 - 0:57
    Ben de ilgimi astronomiye,
    teleskop kullanmaya yönelttim.
  • 0:58 - 1:01
    Şimdi size gece çekilmiş
    bir gökyüzü görüntüsü göstermek istiyorum.
  • 1:01 - 1:04
    Bunu dünyanın herhangi bir yerinden
    görebilirsiniz.
  • 1:04 - 1:07
    Bütün bu yıldızlar galaksimiz
    Samanyolu'nun bir parçası.
  • 1:08 - 1:10
    Eğer gökyüzünün daha karanlık
    bir bölgesine giderseniz
  • 1:10 - 1:13
    güzel karanlık bir bölgede,
    belki bir çöldeyken,
  • 1:13 - 1:15
    etrafınıza yayılmış yüz binlerce yıldızı,
  • 1:15 - 1:18
    Samanyolu'nun merkezini görebilirsiniz.
  • 1:19 - 1:20
    Bu harika bir görüntüdür.
  • 1:20 - 1:22
    Renklidir.
  • 1:22 - 1:25
    Ve tekrar söylüyorum, bu sadece
    evrenin küçük bir köşesi.
  • 1:25 - 1:29
    Tuhaf, karanlık bir tozun üstünde
    yayıldığını görebilirsiniz.
  • 1:29 - 1:31
    Bu toz, yıldızların ışığını gizleyen
  • 1:31 - 1:33
    bölgesel bir toz.
  • 1:33 - 1:35
    Ama biz iyi bir iş yapabiliyoruz.
  • 1:35 - 1:38
    Sadece gözlerimizle, evrenin
    küçük bir bölgesini keşfedebiliyoruz.
  • 1:39 - 1:40
    Daha iyi yapma imkanımız var
  • 1:40 - 1:44
    Hubble Uzay Teleskobu gibi
    muhteşem teleskoplar kullanabilirsiniz.
  • 1:44 - 1:46
    Astronomlar bu resmi bir araya getirdi.
  • 1:46 - 1:48
    Buna Hubble Derin Alanı deniyor.
  • 1:48 - 1:52
    Astronomlar, sadece küçücük bir bölgeyi
    gözlemlemek için yüzlerce saat çalıştılar.
  • 1:52 - 1:55
    Somutlaştırmak gerekirse, kolunuza
    oranla baş parmağınızın büyüklüğü.
  • 1:56 - 1:57
    Ve bu görüntüde,
  • 1:57 - 1:58
    binlerce galaksi görüyorsunuz.
  • 1:58 - 2:01
    Biliyoruz ki, evrenin geri kalanında
  • 2:01 - 2:04
    bazıları bizimkine benzer
  • 2:04 - 2:06
    bazıları farklı olmak üzere
    milyonlarca galaksi olmalı.
  • 2:06 - 2:09
    Şimdi düşünüyorsunuz ki,
    bu yolculuğa devam edebilirim.
  • 2:09 - 2:11
    Kolay bir iş. Güçlü bir teleskop kullanıp
  • 2:11 - 2:13
    gökyüzüne bakabilirim, sorun yok.
  • 2:14 - 2:18
    Eğer sadece bunu yaparsak,
    bir şeyler eksik kalır.
  • 2:18 - 2:21
    Şuana kadar konuştuklarımız,
  • 2:21 - 2:25
    sadece görünür spekturumda,
    gözümüzle görebildiğimiz kadarı.
  • 2:25 - 2:26
    Evrenin bize sunduğu
  • 2:26 - 2:29
    ufacık bir kısım.
  • 2:30 - 2:35
    Görünür ışık kullanımıyla ilgili
    iki önemli problem var.
  • 2:35 - 2:38
    Farklı türden ışık yayan
  • 2:38 - 2:40
    kısımları göremiyor olmak dışında
  • 2:40 - 2:42
    iki tane daha sorun teşkil eden konu var.
  • 2:42 - 2:46
    Birincisi az önce bahsettiğim
    toz ile ilgili.
  • 2:46 - 2:49
    Toz bulutları
    bize gelen görünür ışığı engelliyor.
  • 2:49 - 2:53
    Bu yüzden uzayın derinliklerine baktıkça
    daha az ışık görüyoruz.
  • 2:53 - 2:55
    Toz bize ulaşmasını durduruyor.
  • 2:56 - 2:59
    Fakat evreni keşfederken
    görünür ışık kullanmanın
  • 2:59 - 3:01
    çok tuhaf bir sorunu daha var.
  • 3:02 - 3:04
    Şimdi bir dakika ara verelim.
  • 3:04 - 3:07
    İşlek bir caddenin köşesinde
    durduğunuzu farz edin.
  • 3:07 - 3:09
    Arabalar geçiyor.
  • 3:09 - 3:10
    Bir ambulans geliyor.
  • 3:11 - 3:12
    Tiz bir sireni var.
  • 3:12 - 3:16
    (Siren sesini taklit ediyor)
  • 3:16 - 3:18
    Ambulans hareket ettikçe
  • 3:18 - 3:20
    sesin şiddeti de değişiyor.
  • 3:21 - 3:25
    Şoför sizle dalga geçmek için
    sesi azaltıp yükseltmiyor.
  • 3:26 - 3:29
    İşte bu algınızın bir ürünü.
  • 3:29 - 3:31
    Ambulans yaklaştıkça
  • 3:31 - 3:33
    ses dalgaları sıkışıyor
  • 3:33 - 3:35
    ve tizliği artıyor.
  • 3:35 - 3:37
    Ambulans uzaklaştığında ise
    dalgalar geriliyor
  • 3:37 - 3:39
    ve tizliği azalıyor.
  • 3:39 - 3:41
    Aynı olay ışıkta da oluyor.
  • 3:42 - 3:44
    Bize doğru gelen cisimlerin
  • 3:44 - 3:48
    ışık dalgaları sıkışıyor
    ve daha mavi bir hâl alıyor.
  • 3:48 - 3:50
    Uzaklaşan cisimlerin ışık dalgaları
  • 3:50 - 3:53
    ise genişliyor ve daha kırmızı görünüyor.
  • 3:53 - 3:56
    Bu etkiye maviye kayma
    ve kırmızıya kayma diyoruz.
  • 3:57 - 3:59
    Evrenimiz genişlediğine göre,
  • 3:59 - 4:04
    her şey birbirinden uzaklaşıyor
  • 4:04 - 4:07
    ve bu da her şeyin kırmızı
    göründüğü anlamına geliyor.
  • 4:07 - 4:11
    İşin garip yanı
    evrenin derinliklerine indikçe
  • 4:11 - 4:15
    daha uzak cisimlerin, daha hızlı bir
    şekilde ileri gittiğini görüyoruz.
  • 4:15 - 4:17
    Ve daha kırmızı göründüklerini
    gözlemliyoruz.
  • 4:18 - 4:20
    Hubble Derin Alanı'na dönersek
  • 4:21 - 4:23
    sadece Hubble'ı kullanarak
  • 4:23 - 4:25
    evrenin derinliklerini bakmaya
    devam edersek
  • 4:25 - 4:27
    belli bir mesafe uzaklaştığımızda
  • 4:28 - 4:29
    her şey kırmızı olacak,
  • 4:30 - 4:32
    bu da bize bir problemi işaret ediyor.
  • 4:32 - 4:34
    Çok uzaklara gittikçe
  • 4:34 - 4:37
    zamanla her şey kızılötesine doğru kayar
  • 4:37 - 4:39
    ve artık hiçbir şey göremez hâle geliriz.
  • 4:40 - 4:41
    Bu sorunun bir çözümü olmalı.
  • 4:41 - 4:43
    Yoksa yolculuğumda kısıtlanmış olurum.
  • 4:43 - 4:45
    Ben bütün evreni keşfetmek istemiştim,
  • 4:45 - 4:49
    kızıla kayma olayı başlamadan önce
    görebildiğim kadarını değil.
  • 4:50 - 4:51
    Radyo astronomi adında
  • 4:51 - 4:53
    bir teknik var.
  • 4:53 - 4:55
    Astronomlar bu tekniği
    on yıllardır kullanıyor.
  • 4:55 - 4:56
    Harika bir yöntem.
  • 4:57 - 5:00
    Bu, Parkes Radyo Gözlemevi.
    Etkileyici ismiyle "Çanak".
  • 5:00 - 5:02
    Filmi izlemiş olabilirsiniz.
  • 5:02 - 5:03
    Ve radyo gerçekten çok iyi.
  • 5:03 - 5:06
    Daha derinlere inmemizi sağlıyor.
  • 5:06 - 5:09
    Toz onun için bir engel değil,
  • 5:09 - 5:11
    böylece evrendeki
    her şeyi görebiliyorsunuz
  • 5:11 - 5:13
    ve kızıla kayma da o kadar sorun değil
  • 5:13 - 5:16
    çünkü daha geniş alanı görebilen
    algılayıcılar kurabiliyoruz.
  • 5:17 - 5:21
    Peki Samanyolu'nun merkezine
    doğrulttuğumuz zaman Parkes ne görür?
  • 5:21 - 5:23
    Muhteşem bir şey görüyor olmalı değil mi?
  • 5:23 - 5:26
    Yani, ilginç bir şey görüyoruz.
  • 5:26 - 5:28
    Bütün tozlar gitmiş.
  • 5:28 - 5:31
    Dediğim gibi, radyo, tozu
    görmezden geliyor yani sorun yok.
  • 5:32 - 5:34
    Ama görüntü oldukça farklı.
  • 5:34 - 5:38
    Gördüğünüz gibi
    Samanyolu'nun merkezi çok parlak
  • 5:38 - 5:39
    fakat bu yıldız ışığı değil.
  • 5:40 - 5:43
    Sinkrotron radyasyonu
    adını verdiğimiz bir ışık var
  • 5:43 - 5:48
    ve bu ışık elektronların kozmik manyetik
    alanın etrafında dönmesiyle oluşur.
  • 5:48 - 5:51
    Ve bu parlayan düzlem oluşur.
  • 5:51 - 5:55
    Ayrıca bu çizgiden değişik fışkırmalar
  • 5:55 - 5:57
    ve gözlerimizle görebileceğimiz
  • 5:57 - 6:00
    bir çizginin parçası olmayan
    nesneler de görebiliriz.
  • 6:01 - 6:03
    Ama bu resmi yorumlamak
    gerçekten zor,
  • 6:03 - 6:05
    çünkü görebildiğiniz üzere
    çok düşük çözünürlükte.
  • 6:05 - 6:08
    Radyo dalgalarının dalgaboyları çok uzun,
  • 6:08 - 6:10
    bu da çözünürlüğü düşürüyor.
  • 6:10 - 6:12
    Ve ayrıca görüntü siyah beyaz,
  • 6:12 - 6:16
    o yüzden buradaki şeylerin renklerini
    de bilemiyoruz.
  • 6:17 - 6:18
    Bugüne geri dönelim.
  • 6:18 - 6:20
    Bu sorunların üstesinden gelen
  • 6:20 - 6:22
    teleskoplar yapabiliyoruz.
  • 6:22 - 6:25
    Karşınızda Murchison Radyo Gözlemevi'nin
    bir görüntüsü,
  • 6:26 - 6:28
    radyo teleskopları inşa etmek için
    mükemmel bir yer.
  • 6:28 - 6:31
    Düz, kuru
  • 6:31 - 6:34
    ve en önemlisi, radyo dalgaları yok:
  • 6:34 - 6:37
    telefon yok, wi-fi yok, hiçbir şey yok,
  • 6:37 - 6:39
    çok, çok radyosuz
  • 6:39 - 6:42
    ve bu yüzden de radyo teleskobu
    koymak için mükemmel.
  • 6:43 - 6:46
    Birkaç yıldır üzerinde çalıştığım
    teleskobun adı
  • 6:46 - 6:48
    Murchison Widefield Dizisi
  • 6:48 - 6:51
    ve şimdi size inşa sürecinin
    zaman çizelgesini göstereceğim.
  • 6:51 - 6:53
    Bu Perth'de bulunan
  • 6:53 - 6:55
    bir grup lisans ve lisansüstü öğrencisi.
  • 6:55 - 6:57
    Onlara Öğrenci Ordusu diyoruz
  • 6:57 - 7:00
    ve onlar vakitlerini
    radyo teleskobu inşasına adadılar.
  • 7:00 - 7:02
    Bundan puan almıyorlar.
  • 7:02 - 7:05
    Ve bu radyo dipollerini birleştiriyorlar.
  • 7:05 - 7:10
    Sadece düşük frekansları algılıyorlar,
    evinizdeki radyo ve televizyon gibi.
  • 7:11 - 7:14
    Ve bunları çöllere yayıyoruz.
  • 7:14 - 7:17
    Son teleskop Batı Avustralya Çölü'nde
  • 7:17 - 7:19
    10 km kare alan kaplıyor.
  • 7:19 - 7:22
    İşin ilginç yanı,
    hareket eden parçası yok.
  • 7:22 - 7:24
    Bu küçük antenleri
  • 7:24 - 7:26
    özellikle tavuk ağlarına kuruyoruz.
  • 7:26 - 7:27
    Yeterince ucuz.
  • 7:27 - 7:29
    Kablolar antenlerden
  • 7:29 - 7:31
    sinyal alıyorlar
  • 7:31 - 7:34
    ve merkezi işlem ünitelerine
    gönderiyorlar.
  • 7:34 - 7:36
    Ve bu teleskobun büyüklüğü,
  • 7:36 - 7:38
    onu bütün çöle kurmuş olmamız
  • 7:38 - 7:41
    bize Parkes'ten
    daha yüksek bir çözünürlük sağlıyor.
  • 7:42 - 7:45
    Bütün bu kablolar en sonunda verileri
  • 7:45 - 7:49
    Perth'de bulunan
    bir süper bilgisayara gönderirler
  • 7:49 - 7:51
    ve bu noktada ben işe giriyorum.
  • 7:51 - 7:53
    (Derin nefes)
  • 7:53 - 7:54
    Radyo verisi.
  • 7:54 - 7:56
    Son beş yılımı
  • 7:56 - 7:58
    daha önce kimsenin görmediği
    çok zor verilerle
  • 7:59 - 8:00
    çalışarak geçirdim.
  • 8:01 - 8:03
    Onu hesaplamakla
    çok uzun zaman harcadım,
  • 8:03 - 8:07
    süper bilgisayarlarda milyonlarca
    CPU saati harcadım
  • 8:07 - 8:09
    ve o veriyi gerçekten anlamaya çalıştım.
  • 8:09 - 8:11
    Ve bu teleskopla,
  • 8:11 - 8:13
    bu veri ile,
  • 8:13 - 8:17
    bütün güney gökyüzünde
    bir inceleme yaptık,
  • 8:17 - 8:22
    GaLactic ve Extregalactic
    All-sky MWA İncelemesi
  • 8:22 - 8:24
    ya da benim deyişimle GLEAM.
  • 8:24 - 8:26
    Ve çok heyecanlıyım.
  • 8:26 - 8:29
    Bu inceleme yayınlanmak üzere
    fakat henüz gösterime açılmadı,
  • 8:29 - 8:31
    yani siz bu güney gökyüzünün incelemesini
  • 8:31 - 8:34
    görecek olan ilk insanlarsınız.
  • 8:35 - 8:38
    Size bu incelemeden birkaç görüntü
    göstermekten mutluluk duyuyorum.
  • 8:39 - 8:41
    Şimdi, Murchison'a gittiğinizi,
  • 8:41 - 8:43
    yıldızların altında kamp yaptığınızı
  • 8:43 - 8:45
    ve güneye doğru baktığınızı hayal edin.
  • 8:45 - 8:46
    Güneyin göksel kutbunu gördünüz,
  • 8:46 - 8:47
    galaksi yükseliyor.
  • 8:47 - 8:50
    Eğer radyo ışığını düşürürsem,
  • 8:50 - 8:53
    incelememizde bunu görürüz.
  • 8:53 - 8:56
    Artık galaksi düzleminin toz ile
    kapanmadığını görebilirsiniz.
  • 8:56 - 8:58
    Sinkrotron radyasyonu ile parlıyor
  • 8:58 - 9:01
    ve gökyüzünde binlerce nokta var.
  • 9:01 - 9:04
    Geniş Macellan bulutları,
    en yakın galaktik komşumuz,
  • 9:04 - 9:07
    bizim bildiğimiz mavi-beyaz
    yerine aslında turuncu.
  • 9:07 - 9:11
    Yani burada çok fazla şey oluyor.
    Daha yakından bakalım.
  • 9:11 - 9:13
    Eğer galaktik merkeze tekrar bakarsak,
  • 9:13 - 9:16
    size daha önceden gösterdiğim
    Parkes görüntüsünün olduğu yere,
  • 9:16 - 9:19
    düşük çözünürlük, siyah beyaz
  • 9:19 - 9:21
    ve eğer GLEAM görüntüsüne geçersek,
  • 9:22 - 9:26
    çözünürlüğün yüz kat arttığını
    görebilirsiniz.
  • 9:26 - 9:29
    Artık gökyüzünün
    renkli bir görüntüsüne sahibiz,
  • 9:29 - 9:30
    technicolor bir görüntü.
  • 9:30 - 9:33
    Yanlış bir renk görünümü değil.
  • 9:33 - 9:36
    Bunlar gerçek radyo renkleri.
  • 9:37 - 9:39
    Yaptığım şey düşük frekansları kırmızıyla,
  • 9:39 - 9:41
    en yüksek frekansları maviyle
  • 9:41 - 9:43
    ve ortancaları yeşille renklendirmekti.
  • 9:43 - 9:45
    Bu da bize bir gökkuşağı görüntüsü verir.
  • 9:45 - 9:47
    Ve bunlar yanlış renkler değil.
  • 9:47 - 9:50
    Bu görüntüdeki resimler bize
    evrende gerçekleşen fiziksel olaylar
  • 9:50 - 9:51
    hakkında bilgi verir.
  • 9:52 - 9:55
    Mesela, galaksinin olduğu düzleme bakarsak
  • 9:55 - 9:56
    sinkrotron ile ışıldıyor
  • 9:56 - 9:59
    ve bu da genelde kırmızımsı turuncu
  • 9:59 - 10:02
    ama dikkatli bakarsak
    mavi noktalar görebiliriz.
  • 10:02 - 10:04
    Şimdi, eğer yakınlaştırırsak
  • 10:04 - 10:06
    bu mavi noktalar
    büyük yıldızların etrafındaki
  • 10:06 - 10:08
    iyonize olmuş plazmadır
  • 10:09 - 10:11
    ve kırmızı ışığı bloke ettikleri için
  • 10:11 - 10:13
    mavi görünüyorlar.
  • 10:14 - 10:17
    Ve bu da bize galaksimizdeki
    yıldız oluşturan bölgeler
  • 10:17 - 10:18
    hakkında bilgi verir.
  • 10:18 - 10:20
    Ve onları hemen görebiliriz.
  • 10:20 - 10:23
    Galaksiye bakarız ve renkler bize
    onların yerini söyler.
  • 10:23 - 10:24
    Küçük baloncuklar görüyorsunuz,
  • 10:24 - 10:28
    galaktik düzlemdeki
    küçük yuvarlak cisimler,
  • 10:28 - 10:30
    bunlar süpernova kalıntıları.
  • 10:31 - 10:32
    Bir yıldız patladığı zaman,
  • 10:32 - 10:35
    dıştaki kabuğu atar
  • 10:35 - 10:38
    ve bu kabuk da materyal toplayarak
    uzayda yolculuk eder,
  • 10:38 - 10:40
    bu da küçük bir yapı oluşturur.
  • 10:41 - 10:44
    Bütün bu süpernova atıklarının
    nerede olduğu
  • 10:44 - 10:47
    astronotlar arasında
    henüz çözülememiş bir gizemdir.
  • 10:47 - 10:50
    Gördüğümüz sinkroton radyasyonunun
    oluşması için düzlemde
  • 10:50 - 10:54
    çok sayıda yüksek enerji elektronu
    olması gerektiğini biliyoruz
  • 10:54 - 10:57
    ve bunların süper nova kalıntılarından
    oluştuğunu düşünüyoruz
  • 10:57 - 10:58
    fakat yeterince yok gibi duruyor.
  • 10:58 - 11:02
    Neyseki GLEAM, süpernova kalıntılarını
    algılamakta çok iyi,
  • 11:02 - 11:05
    o yüzden yakında bu konu üzerine
    bir yazı yayınlamayı umuyoruz.
  • 11:06 - 11:07
    Şimdi, bu iyi.
  • 11:07 - 11:09
    Küçük yerel evrenimizi keşfettik
  • 11:09 - 11:12
    ama ben daha derine,
    daha ileriye gitmek istedim.
  • 11:12 - 11:14
    Samanyolu'nun da ilerisine gitmek istedim.
  • 11:15 - 11:18
    Sağ üstte çok ilginç bir cisim görüyoruz
  • 11:18 - 11:21
    ve bu yerel bir radyo galaksisi,
  • 11:21 - 11:22
    Erboğa A.
  • 11:22 - 11:24
    Eğer oraya yakından bakarsak,
  • 11:24 - 11:27
    uzaya doğru uzanan
    iki bulut görebiliriz.
  • 11:28 - 11:30
    Ve eğer bu iki bulutun
    tam ortasına bakarsanız,
  • 11:31 - 11:33
    aynı bizimki gibi bir galaksi görürsünüz.
  • 11:33 - 11:35
    Sarmal şekli var. Toz çizgileri var.
  • 11:35 - 11:37
    Bu normal bir galaksi.
  • 11:37 - 11:41
    Ama bunlar sadece radyoda görülebiliyor.
  • 11:41 - 11:44
    Eğer görünürden baksaydık,
    orada olduklarını bile bilemezdik
  • 11:44 - 11:47
    ve ev sahipliği yapan galaksiden
    binlerce kat daha genişler.
  • 11:47 - 11:50
    Neler oluyor?
    Bu fışkırmaları oluşturan nedir?
  • 11:51 - 11:55
    Bildiğimiz bütün galaksilerin merkezinde
  • 11:55 - 11:57
    devasa bir kara delik bulunur.
  • 11:57 - 12:00
    Karadelikler görünmezdir.
    O yüzden onlara bu isim verilmiştir.
  • 12:00 - 12:03
    Tek görebildiğiniz, etrafında sapan ışık
  • 12:03 - 12:08
    ve bazen de bir yıldız veya gaz bulutu
    yörüngesine girince oluşan,
  • 12:08 - 12:11
    toplanma diski adını verdiğimiz,
  • 12:11 - 12:13
    gelgit kuvvetinin oluşturduğu yapıdır.
  • 12:14 - 12:17
    Toplanma diski x-ray ışığında
    güçlü bir şekilde parlar
  • 12:17 - 12:21
    ve devasa manyetik alan materyali
  • 12:21 - 12:23
    neredeyse ışık hızında uzaya yollayabilir.
  • 12:24 - 12:27
    Yani bu fışkırmalar radyoda görünür
  • 12:27 - 12:30
    ve biz de inceleme yaparken
    bunları algılarız.
  • 12:30 - 12:34
    Güzel, çok iyi, bir radyo galaksisi
    gördük. Bu iyi.
  • 12:34 - 12:36
    Ama eğer görüntünün yukarısına bakarsanız,
  • 12:36 - 12:38
    bir radyo galaksisi daha göreceksiniz.
  • 12:38 - 12:41
    Birazcık daha küçük,
    ama bunun sebebi uzakta olması.
  • 12:42 - 12:44
    Tamam. İki radyo galaksisi.
  • 12:44 - 12:46
    Bunu görebiliyoruz. Bu iyi.
  • 12:46 - 12:48
    Peki ya diğer bütün noktalar?
  • 12:48 - 12:49
    Bunlar herhalde yıldızlardır.
  • 12:50 - 12:51
    Hayır, değiller.
  • 12:51 - 12:53
    Hepsi radyo galaksileri.
  • 12:53 - 12:56
    Bu görüntüdeki her bir nokta
  • 12:56 - 12:58
    uzaktaki bir galaksi,
  • 12:58 - 13:01
    milyarlarca ışık yılı uzakta,
  • 13:01 - 13:03
    merkezlerinde etrafa materyalleri
    ışık hızında saçan
  • 13:04 - 13:07
    devasa bir kara delik ile.
  • 13:07 - 13:09
    Bu çok şaşırtıcı.
  • 13:10 - 13:13
    Ve bu inceleme burada gösterdiğimden
    çok daha geniş.
  • 13:13 - 13:16
    Eğer incelemenin tamamına
    bakacak olursak,
  • 13:16 - 13:20
    300.000 tane radyo galaksi bulduğumu
    görebilirsiniz.
  • 13:20 - 13:23
    Yani bu gerçekten efsanevi bir yolculuk.
  • 13:23 - 13:26
    İlk devasa karadeliklerine kadar
  • 13:26 - 13:29
    bütün bu galaksileri keşfettik.
  • 13:30 - 13:33
    Bununla çok gurur duyuyorum.
    Haftaya yayınlanacak.
  • 13:33 - 13:36
    Ve hepsi bu kadar da değil.
  • 13:36 - 13:40
    Bu incelemeyle birlikte galaksinin
    uçsuz bucaksız köşelerini keşfettim
  • 13:40 - 13:43
    ama daha da fazlası var.
  • 13:44 - 13:48
    Şimdi sizi zamanın başlangıcına
    geri götüreceğim.
  • 13:48 - 13:51
    Büyük Patlama ile birlikte
    evren ilk oluştuğunda,
  • 13:51 - 13:55
    evren hidrojen denizine dönüşmüştü,
  • 13:55 - 13:57
    nötr hidrojen.
  • 13:57 - 14:00
    İlk yıldızlar ve ilk galaksiler
    oluşmaya başlayınca,
  • 14:00 - 14:02
    bu hidrojeni iyonize ettiler.
  • 14:02 - 14:05
    Yani evren nötr olmaktan
    iyonize olmaya geçti.
  • 14:06 - 14:09
    Bu da her yere izini bıraktı.
  • 14:09 - 14:11
    Bu, her yere yayıldı
  • 14:11 - 14:13
    aynı Star Wars'daki Güç gibi.
  • 14:13 - 14:16
    Bu çok uzun süre önce gerçekleştiği için,
  • 14:17 - 14:19
    bu sinyal kızıla kaydı
  • 14:20 - 14:23
    ve şuan çok düşük frekanslarda.
  • 14:23 - 14:25
    Benim incelemem ile aynı frekansta
  • 14:25 - 14:27
    ama çok sönük.
  • 14:27 - 14:31
    İncelememdeki herhangi bir nesnenin
    milyarlarda biri büyüklüğünde.
  • 14:31 - 14:36
    O yüzden teleskobumuz bunu algılamak için
    yeterince hassas olmayabilir.
  • 14:36 - 14:39
    Ama, yeni bir radyo teleskobu var.
  • 14:39 - 14:40
    Yani bir uzay gemim olmayabilir
  • 14:40 - 14:42
    ama umarım ki
  • 14:42 - 14:45
    dünyanın en büyük teleskoplarından
    birine sahip olabilirim.
  • 14:45 - 14:48
    Kilometre Kilometre Dizisi adı verilen
    yeni bir radyo teleskobu yapıyoruz
  • 14:48 - 14:51
    ve MWA'dan binlerce kat daha büyük,
  • 14:51 - 14:54
    daha hassas ve daha kaliteli
    çözünürlükte olacak.
  • 14:54 - 14:56
    Yani on milyonlarca galaksi bulmalıyız.
  • 14:56 - 14:59
    Ve büyük ihtimalle,
    o sinyalin derinliklerinde,
  • 14:59 - 15:03
    ilk yıldızların ve galaksilerin oluşumunu
    görebileceğim,
  • 15:03 - 15:05
    yani zamanın başlangıcını.
  • 15:06 - 15:07
    Teşekkür ederim.
  • 15:07 - 15:10
    (Alkışlar)
Title:
Radyo teleskopları nasıl bize saklı galaksileri gösterir
Speaker:
Natasha Hurley-Walker
Description:

Astronot Natasha Hurley-Walker, evrenimizin ilginç, harika ve çok geniş olduğunu söylüyor. Bir uzay gemisi sizi uzayın derinliklerine götüremez (henüz)-- ama bir radyo teleskobu bunu yapabilir. Bu büyüleyici ve görsellerle dolu konuşmada, Hurley-Walker bize, gözle görünmeyen ışık spektrumlarını görünür kılan özel bir teknoloji ile nasıl evrenin gizemlerini araştırdığını gösteriyor.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
15:25

Turkish subtitles

Revisions