YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Turkish subtitles

← Bir tek nesnedeki 2600 yıllık tarih

Get Embed Code
39 Languages

Showing Revision 27 created 08/30/2018 by Meric Aydonat.

  1. Yarattığımız şeylerin

  2. çok önemli bir yeteneği var --
  3. bizden daha uzun süre yaşıyorlar.
  4. Biz yok oluyoruz, onlar hayatta kalıyor;
  5. bizim bir tek hayatımız var,
    onlarınsa birden fazla
  6. ve her bir hayatta farklı
    bir anlam ifade ediyorlar.
  7. Bu şu demek oluyor;
    hepimizin tek bir biyografisi varken,
  8. onların birden fazla var.
  9. Bu sabah belli bir nesnenin,

  10. dikkate değer bir şeyin
    hikayesini, biyografisini --
  11. aslında biyografilerini --
  12. anlatmak istiyorum.
  13. Kayda değer bir şeymiş gibi
  14. görünmediğini kabul ediyorum.
  15. Anlatacağım şey bir
    rugby topu boyutlarında.
  16. Kilden yapılmış
  17. ve bir silindir şekli verilmiş,
  18. üzerine sık aralıklarla
  19. yazı yazılmış ve sonra da
  20. pişmesi için güneşe bırakılmış.
  21. Gördüğünüz gibi,
  22. biraz hırpalanmış,
  23. -ki bu hiç şaşırtıcı değil-
  24. çünkü iki buçuk bin yıl önce yapıldı
  25. ve 1879 yılında
  26. bir kazıda bulundu.
  27. Ama bugün,
  28. inanıyorum ki, bu şey,
  29. Orta Doğu siyasetinde
  30. önemli bir rol oynuyor.
  31. Bu nesnenin
  32. büyüleyici hikayeleri
  33. henüz bitmedi.
  34. Hikaye

  35. İran- Irak savaşı ve
  36. Irak'ın yabancı güçler tarafından
  37. istila edilmesiyle,
  38. despot hükümdarın
  39. devrilmesi ve ani
    rejim değişikliğiyle
  40. doruğa ulaşan
  41. olaylar dizisiyle başlıyor.
  42. Ben de bu olaylar dizisinin
  43. bir bölümüyle başlamak istiyorum,
  44. birçoğunuzun çok aşina olduğu bir şeyle,
  45. Belshazzar'ın şöleni ile --
  46. çünkü milattan önce 539 yılındaki
  47. İran- Irak savaşından bahsediyoruz.
  48. M.Ö. 539'daki ile
  49. 2003'teki ve arada yaşanan
  50. olaylar arasındaki paralellikler
  51. çok şaşırtıcı.
  52. Şu an baktığınız şey Rembrandt'ın tablosu,
  53. şu an Londra'da, Ulusal Galeri'de,

  54. İbranice kutsal metinlerdeki
  55. Peygamber Daniel ile ilgili
    metni tasvir ediyor.
  56. Hepiniz hikayeyi az çok biliyorsunuz.
  57. İsrail'i fetheden Nebuchadnezzar'ın oğlu

  58. Belshazzar Kudüs'ü yağmaladı ve
  59. halkı esir alıp
  60. Yahudileri Babil'e geri götürdü.
  61. Sadece Yahudileri değil
    tapınak ganimetlerini de götürdü.
  62. Tapınağı yağmalayıp
    kutsallığına hakaret etti.
  63. Kudüs'teki tapınağın
    muhteşem altın ganimetleri
  64. Babil'e götürüldü.
  65. Belshazzar,
  66. bir şölen vermeye karar verir.
  67. Şöleni heyecanlı
    hale getirmek için,
  68. eğlencenin geri kalanına
    kutsal şeylere karşı
  69. saygısızlığı ekler ve tapınak
    ganimetlerini ortaya çıkarır.
  70. Zaten İranlılarla, Pers kralıyla
  71. savaş halindedir.
  72. Daniel'in anlattığına göre o gece,

  73. şenliğin doruk noktasında
  74. bir el belirir ve duvara şöyle yazar:
  75. "Terazide tartıldın ve eksik bulundun
  76. ve krallığın Medler'e ve Pers'lere
  77. devredildi."
  78. O gece
  79. Perslerin kralı Cyrus Babil'e girer ve
  80. tüm Belshazzar rejimi devrilir.
  81. Bu, tabii ki,
  82. Yahudi halkı için
  83. tarihte önemli bir an.
  84. Hepimizin bildiği harika bir hikaye.
  85. "Duvardaki yazı"
  86. gündelik konuşmalarımızın bir parçası.
  87. Silindirimizin
  88. hikayeye giriş yaptığı
  89. noktada olan şey ise
  90. dikkate şayan.
  91. Perslerin kralı Cyrus

  92. savaşmadan Babil'e girer --
  93. güney Irak'ın merkezinden
  94. Akdeniz'e kadar hüküm süren
  95. büyük Babil İmparatorluğu,
  96. Cyrus'a boyun eğer.
  97. Ve Cyrus bir ferman verir.
  98. İşte silindir de,
  99. Tanrının yol gösterdiği,
    Irak'ın despot rejimini deviren
  100. ve insanlara özgürlüğü getirecek olan
  101. bu hükümdarın yapmış olduğu açıklamadır.
  102. Babil dilinde tekrarlanarak --
  103. Babil dilinde yazılmış --
  104. şöyle diyor:
    "Ben Cyrus, tüm evrenin kralı,
  105. büyük kral, güçlü kral,
  106. Babil'in kralı, dünyanın
    dört çeyreğinin kralı."
  107. Gördüğünüz gibi abartmak
    konusunda çekingen değiller.
  108. Bu muhtemelen
  109. galip bir ordu tarafından yapılan
  110. elimizdeki ilk
  111. basın açıklaması.
  112. Zamanı geldiğinde göreceğimiz gibi,
  113. çok yetenekli halkla ilişkiler
    danışmanları tarafından yazıldı.
  114. Bu yüzden abartı olması
    aslında çok da şaşırtıcı değil.
  115. Peki büyük kral, güçlü kral,

  116. dünyanın dört çeyreğinin
    kralı şimdi ne yapacaktı?
  117. Şöyle devam ediyor:
    Babil'i fethettikten sonra,
  118. bir an önce Babillilerin
  119. - Nebuchadnezzar ve Belshazzar'ın -
  120. esir alıp köleleştirdiği herkesi
  121. özgürlüğüne kavuşturacaktı.
  122. Ülkelerine dönmelerine izin verecekti.
  123. Daha da önemlisi,
  124. el konulmuş bütün
  125. tapınak ganimetlerini,
  126. tanrıları, heykelleri
  127. geri almalarına izin verecekti.
  128. Baskı altında tutulmuş ve
    uzaklaştırılmış olan tüm Babilliler
  129. evlerine dönecekler
  130. ve beraberlerinde
    tanrılarını da götüreceklerdi.
  131. Ve sunaklarını yenileyip
    kendi tanrılarına,
  132. kendilerine ait bir yerde
  133. kendi istedikleri şekilde
    ibadet edebileceklerdi.
  134. Bu fermandır ki,
  135. bu nesne aslında
  136. Yahudilerin;
  137. Babil'deki sürgünden,
  138. Babil sularının yanında oturularak
    geçirilen yıllardan sonra,
  139. Kudüs'u andıklarında gözyaşı
    döken Yahudilerin,
  140. eve dönmelerine
    izin verildiğinin bir kanıtı.
  141. Kudüs'e geri dönüp tapınağı
  142. yeniden inşa etmelerine izin verilmişti.
  143. Bu Yahudi tarihinde

  144. miladi bir belgedir.
  145. İbranice kutsal metinlerinden
    Tarihler Kitabı ve Ezra Kitabı da
  146. tekrarlayan bir şekilde bunu belgeler.
  147. Bu, hikayenin
  148. Yahudi versiyonu.
  149. "Böylece Pers kralı Cyrus şöyle dedi:
  150. 'Göklerin Yüce Tanrı'sı yeryüzünün
    bütün krallıklarını
  151. sana verdi ve beni kendisi için
  152. Kudüs'te bir ev inşa
    etmekle görevlendirdi.
  153. Onun kavminden ve
    sizlerden kim orada?
  154. Yüce Tanrı onunla olsun
  155. ve bırakın yükselsin.'"
  156. "Yükselsin" -- aaleh.
  157. Geri dönüş kavramı hala
  158. merkez unsur;
  159. Yahudilik yaşamının
  160. merkez parçası.
  161. Hepinizin bildiği gibi
    "sürgünden dönüş",
  162. ikinci tapınak,
  163. Yahudiliği tekrar şekillendirdi.
  164. Bu değişim,
  165. bu büyük tarihi an,
  166. Pers Kralı Cyrus sayesinde yaşandı
  167. ve biz bunu Babil'deki
  168. İbranice metinden öğreniyoruz.
  169. İki büyük metin olduğunda hemfikiriz;

  170. peki ya bu durum politikaya nasıl yansıdı?
  171. Meydana gelen şey
  172. Orta Doğu tarihindeki kökten değişimdi.
  173. İran İmparatorluğu, Medler ve Persler,
  174. Cyrus tarafından birleştirildi
  175. ve ilk büyük dünya
    imparatorluğu haline geldi.
  176. Cyrus'un hükümdarlığı
    M.Ö. 530'larda başlıyor
  177. ve oğlu Darius zamanına kadar,
  178. Doğu Akdenizin tamamı
  179. Pers kontrolünde bulunuyor.
  180. Şu an bildiğimiz adı Orta Doğu
  181. olan bu imparatorluk aslında
  182. şu an bildiğimiz Orta Doğu'yu
    şekillendirmiştir.
  183. O zamana kadarki en büyük imparatorluktu.
  184. Çok daha önemlisi,
  185. çok büyük çapta
  186. ilk çok kültürlü,
  187. çok inançlı devletti.
  188. Tamamen yeni bir yolla,
  189. çok dilli olarak yönetilmesi gerekiyordu.
  190. Gerçek şu ki, Babil dilinde yazılmış
    bu ferman bir şey söylüyor:
  191. Farklı alışkanlıkları,
    farklı insanları,
  192. farklı dinleri, farklı inançları
    tanıması gerekiyordu.
  193. Cyrus tüm bunlara saygı duyuyor.
  194. Cyrus, büyük bir çok uluslu,

  195. çok inançlı, çok kültürlü
  196. topluluğun yönetim
    modelini oluşturuyor.
  197. Bunun sonucu,
  198. ekranda gördüğünüz bölgeleri
    içeren ve İskender tarafından
  199. parçalanana kadar 200 yıl boyunca
  200. ayakta kalmış bir imparatorluk.
  201. Geride, Orta Doğu'nun bir bütün içinde,
  202. farklı inançlara sahip insanların beraber
  203. yaşadığı zamanlarının hayalini bıraktı.
  204. Bu hayali Yunan istilası sonlandırdı.
  205. Tabii ki, İskender bu yönetim biçimini
  206. sürdüremedi ve parçalandı.
  207. Ama Cyrus'un temel aldığı şey
  208. kesinlikle merkez olarak kaldı.
  209. Yunan tarihçi Ksenofon

  210. "Cyropaedia" adlı kitapında
  211. Cyrus'tan büyük hükümdar diye bahsetti.
  212. Avrupa kültürü boyunca ve sonrasında
  213. Cyrus bir model olarak kaldı.
  214. Bu, bize ona duyulan derin saygının
  215. ne kadar geniş çapta olduğunu gösteren
  216. 16. yüzyıldan kalma bir resim.
  217. Ksenofon'un, Cyrus'un
  218. farklı toplumları yönetme
    modeli hakkındaki kitabı,
  219. Amerikan Devriminin kurucularına
  220. ilham kaynağı olan
  221. ders kitaplarından biriydi.
  222. Jefferson, 18. yüzyıl şartlarında
  223. dini inançlara saygılı yeni bir devletin
  224. nasıl kurulacağına referans olan
  225. Cyrus'un ideallerinin
  226. büyük bir hayranıydı.
  227. Bu sırada, Babil'de,

  228. bir şeyler çok da yolunda gitmedi.
  229. İskender'den ve diğer
    imparatorluklardan sonra,
  230. Babil düşüşe geçiyor, parçalara ayrılıyor
  231. Babil İmparatorluğu'nun izleri kayboluyor;
  232. ta ki 1879'da
  233. silindirin İngiliz Müzesinin
  234. Babil'de yaptığı kazıda
    ortaya çıkarılmasına kadar.
  235. Bu noktada başka
    bir hikayeye giriş yapıyor.
  236. 19. yüzyılın ortasındaki
  237. büyük münakaşaya konu oluyor:
  238. Kutsal metinler güvenilir midir?
    Onlara itibar edebilir miyiz?
  239. Yahudilerin dönüşü ve
  240. Cyrus'un fermanını yalnızca
  241. Yahudi kutsal metinlerinden biliyoruz.
  242. Başka bir kanıt yok.
  243. Aniden, bu ortaya çıktı.
  244. Kutsal metinlere inanan bir dünyada
  245. evrim ve jeoloji yüzünden
  246. yaradılışa olan inançları sarsılan
  247. insanlar için büyük bir heyecan,
  248. bu kutsal metinlerin
  249. tarihsel olarak doğru olduğunun kanıtı.
  250. Harika bir 19. yüzyıl anı.
  251. Ama -- ve tabi ki bu işlerin
    karmaşıklaştığı yer --

  252. bulgular doğruydu,
  253. "Yaşasın arkeoloji",
  254. ama yorumu çok daha karmaşıktı.
  255. Çünkü silindirdeki açıklamayla
    Tevrat'taki açıklama
  256. önemli bir noktada ayrı düşüyor.
  257. Babil silindiri
  258. büyük Babil tanrısı Marduk'un
  259. rahipleri tarafından yazıldı.
  260. Beklendiği üzere tüm bunların
  261. Marduk tarafından
    yapıldığını söylüyor.
  262. "Marduk, biz ismini
    Cyrus olarak verdik."
  263. Marduk Cyrus'un elinden tutup,
  264. onu kullarının lideri ilan ediyor
  265. ve ona Babil'i yönetme yetkisi veriyor.
  266. Marduk Cyrus'a
  267. insanları özgürlüğüne kavuşturmak gibi
  268. büyük, cömert şeyler yapacağını söyler.
  269. Bu yüzden hepimiz Marduk'a minnet
  270. ve ibadet etmeliyiz.
  271. Eski Ahit'i yazan

  272. Yahudi yazarlar,
  273. ki bu sizi şaşırtmayacak,
  274. konuya farklı bir
    bakış getiriyorlar.
  275. Onlar için, tabii ki, tüm bunları yapanın
  276. Marduk olması imkansız.
  277. Bunu yapan sadece Yehova olabilir.
  278. Isaiah'daki gibi,
  279. Marduk'u değil
  280. İsrail'in Tanrısı RAB'ı
  281. işaret eden
  282. harika metinlerimiz var --
  283. Cyrus adıyla da bilinen
  284. İsrail'in Efendi Tanrısı,
  285. Cyrus'a el verir ve ona
  286. kullarını yönetmesini buyurur.
  287. Bu, aynı olayı, iki farklı rahibin
  288. kendine mal etmesi ve
    siyasi bir gerçeği
  289. iki farklı dinin devralması açısından
  290. kayda değer bir örnektir.
  291. Biliyoruz ki Tanrı,

  292. genellikle büyük orduların tarafındadır.
  293. Soru şu ki, hangi Tanrı?
  294. Bu tartışma 19. yüzyılda,
  295. İbranice kutsal metinlerin
  296. çok daha geniş bir
    dinsel alanın parçası
  297. olduğunu fark eden
    herkesi huzursuz ediyor.
  298. Şurası net ki
  299. silindir Isaiah metninden çok daha eski
  300. ve ayrıca, Yehova
  301. Marduk'un kullandığına çok benzer
  302. kelimelerle konuşuyor.
  303. Isaiah'ın bunu bildiğine dair
    küçük bir inanış var,
  304. çünkü diyor ki,
  305. burada Tanrı konuşuyor elbette;
  306. "Seni adınla çağırdım,
  307. sen beni tanımadığın halde."
  308. Sanırım burada
  309. Cyrus'un Yehova'nın emri altında olduğunu
  310. fark etmediği onaylanıyor.
  311. Aynı ölçüde, Marduk'un emri
    altında olduğuna şaşırmıştı.
  312. Çünkü ilginç bir şekilde, tabii ki,
  313. Cyrus bu metinlerin hiçbirinde
  314. adı geçmeyen, tamamen farklı tanrılara
  315. inanan iyi bir İranlıydı.
  316. (Kahkahalar)

  317. 1879 yılından

  318. 40 yıl sonraya
  319. 1917 yılına geliyoruz
  320. ve silindir başka bir dünyaya giriyor.
  321. Bu kez, modern dünyanın
  322. gerçek politikaları --
  323. Balfour Bildirisi'nin olduğu sene,
  324. Orta Doğu'da yeni bir
    emperyalist güç, Britanya
  325. karar veriyor ki,
  326. Yahudilere ulusal bir vatan beyan edip
  327. eve dönmelerine
  328. izin verecek.
  329. Doğu Avrupa'daki Yahudi nüfusu ise
  330. buna coşkuyla karşılık veriyor.
  331. Tüm Doğu Avrupa'da
  332. Yahudiler Cyrus'un
  333. ve 5. George'un resimlerini
  334. yan yana açıyorlar --
  335. Kudüs'e dönmelerine izin veren
  336. iki büyük hükümdarın resimlerini.
  337. Cyrus silindiri ve silindirin
    üzerindeki metin
  338. savaşın 1918'de bitmesinin
  339. ardından yaşanacakların
  340. ilahi planın bir parçası
  341. olduğunun ispatı olarak
    yeniden ortaya çıkıyor.
  342. Hepiniz ne olduğunu biliyorsunuz.
  343. İsrail devleti kuruldu,
  344. ve 50 sene sonra, 60'ların sonunda,
  345. Britanya'nın emperyal görevi
    net olarak sona erdi.
  346. Ve silindirin başka bir hikayesi başladı.
  347. İngiltere ve Amerika, bu bölgenin

  348. komünizmden uzak tutulması
    gerektiğine karar verdiler,
  349. bunu yapacak süper güç ise İran,
  350. yani Şah olacaktı.
  351. Böylelikle Şah bir İran tarihi icat etti
  352. ya da İran tarihine dönüş,
  353. kendisini büyük bir geleneğin
    merkezine yerleştiren
  354. ve onu Cyrus silindiri ile
  355. birlikte gösteren
  356. paralar bastırıyor.
  357. Persepolis'deki büyük kutlamalar esnasında
  358. silindiri getirtip
  359. British Museum'a ödünç
    verip Tahran'a gidiyor
  360. ve bu Pehlevi hanedanının
  361. en büyük kutlamalarından biri oluyor.
  362. Cyrus silindiri, Şah'ın güvencesi oluyor.
  363. 10 yıl sonra ise başka bir hikaye:

  364. İran Devrimi, 1979.
  365. İslami devrim, ve artık Cyrus yok:
  366. biz tarihin bu kısmıyla ilgilenmiyoruz,
  367. biz İslami İran ile ilgileniyoruz --
  368. bölgede yeni bir süper güç
  369. haline gelmesine karar
    verdiğimiz Irak'ın,
  370. saldırısına kadar.
  371. Yeni bir İran- Irak savaşı.
  372. Bu savaş, görkemli geçmişlerini
  373. hatırlamaları noktasında
    İranlılar için kritik hale geliyor,
  374. vaktiyle Irak'la savaşıp kazandıkları
  375. görkemli geçmişlerini.
  376. Bütün İranlıları bir araya getirecek
  377. bir sembol bulunması
    kritik bir hal alıyor --
  378. Müslümanları, gayrimüslimleri,
  379. Hristiyanları, Zerdüştleri,
    İran'da yaşayan Yahudileri,
  380. dindar olanları ve olmayanları.
  381. Şüphesiz ki bu sembol Cyrus.
  382. Böylelikle İngiliz Müzesi ve
    Tahran Ulusal Müzesi

  383. işbirliği yapıyor
  384. ve İranlılar sadece
  385. bir tek şey ödünç istiyor.
  386. İstedikleri tek nesne bu.
  387. Cyrus silindirini ödünç almak istiyorlar.
  388. Geçen yıl,
  389. Cyrus silindiri ikinci kez
  390. Tahran'a gidiyor.
  391. Burada da gördüğünüz üzere,
  392. İran'da üst düzey konumdaki
    birçok kadından biri olan,
  393. Tahran Ulusal Müzesi müdürü
    Ardakani Hanım tarafından
  394. muhafaza edileceği yere yerleştiriliyor.
  395. Bu çok büyük bir organizasyondu.
  396. Bu da aynı fotoğrafın öteki tarafı.
  397. Silindiri Tahran'da
  398. bir ila iki milyon arasında insan
  399. birkaç ay boyunca ziyaret etti.
  400. Bu, Batı'da gişe rekoru kıran
  401. bir serginin gişe rakamına tekabül eder.
  402. Büyük bir tartışmanın öznesi olan
  403. silindirin ve Cyrus'un ne
    anlama geldiği konusu,
  404. ama hepsinden öte, Cyrus'un
    bu silindire eklemlenmesi --
  405. Cyrus'sun bir vatanın muhafızı olması,
  406. İranlı kimliğinin ve İranlıların
  407. savunucusu ve
  408. tüm inançlara saygılı olması.
  409. Günümüzdeki İran'da ise
  410. Zerdüştler ve Hristiyanlar
    İran parlamentosundaki
  411. yerlerini gurur duyulası bir
    biçimde sağlamlaştırdı.
  412. Bu nesneyi Tahran'da görmek için,

  413. İran'da yaşayan binlerce Yahudi
  414. Tahran'a geldi.
  415. Silindir İran'ın yurt içinde ve dışında
  416. nasıl algılandığına dair
  417. büyük bir tartışmanın konusu oldu.
  418. İran hala ezilenlerin savunucusu muydu?
  419. İran, tiranlar tarafından esir alınmış ve
  420. malına el konulmuş insanları
    özgür bırakacak mıydı?
  421. Bu, kuvvetli bir ulusal söylem;
  422. debdebeli
  423. bir törenle
  424. "geri dönüş"ü başlatan.
  425. Bu sahnede devasa boyutta
    bir Cyrus silindiri görüyorsunuz,
  426. İran kültürel mirasında
  427. yerini almak üzere toplanmış,
  428. İran tarihinden büyük
    şahsiyetlerle birlikte.
  429. Bu sahne devlet başkanının
  430. bizzat kendisi tarafından kurgulandı.
  431. Ve bana göre,

  432. bu nesneyi İran'a götürmek,
  433. İran'a götürülmesine izin verilmesi,
  434. İran'ın ne demek olduğu hakkında
  435. sıra dışı bir tartışmanın
  436. başlamasına
  437. vesile oldu:
  438. Kaç çeşit İran var,
  439. ve İran'ın birbirinden farklı tarihleri
  440. günümüz dünyasını nasıl şekillendirebilir.
  441. Bu hala süregiden bir tartışma,
  442. ve yankıları devam edecek.
  443. çünkü bu nesne
  444. insan arzularının
  445. en büyük beyannamelerden biri.
  446. Amerikan Anayasası'na sırtını yaslamış.
  447. Kesinlikle gerçek özgürlükler
    hakkında Magna Carta'dan
  448. daha çok şey söylemektedir.
  449. İran ve o bölge için
  450. çok fazla şey ifade eden bir belge.
  451. Bir kopyası

  452. Birleşmiş Milletler'de bulunmaktadır.
  453. Bu sonbahar New York'da
  454. Orta Doğu'nun geleceği ile ilgili
  455. büyük tartışmalar
    başladığında sergilenecek.
  456. Sizlere şunu sorarak bitirmek istiyorum;
  457. silindirin konu olduğu
  458. bir sonraki hikaye ne olacak?
  459. Eminim ki birçok Orta Doğu hikayesinde
  460. yeniden ortaya çıkacak.
  461. Orta Doğu'nun,
  462. dünyanın
  463. bu silindire yansıyan
  464. hangi hikayesini
  465. izlemek istiyorsunuz?
  466. Halkların bir devletin çatısı altında
  467. farklı inançlarda ve özgürce
  468. yaşama hakkı --
  469. dinin bir tartışma ya da
  470. bir bölünmenin sebebi olmadığı
  471. bir Orta Doğu'da,
    bir dünyada yaşama hakkı.
  472. Günümüz Orta Doğusunda

  473. bildiğiniz üzere tartışmalar
    oldukça yüksek sesli.
  474. Ama bence,
  475. en güçlü ve mantıklı sesin,
  476. bu dilsiz nesneden
  477. gelmesi mümkün,
  478. Cyrus silindirinden.
  479. Teşekkür ederim.

  480. (Alkışlar)