Return to Video

Bir tek nesnedeki 2600 yıllık tarih

  • 0:00 - 0:02
    Yarattığımız şeylerin
  • 0:02 - 0:05
    çok önemli bir yeteneği var --
  • 0:05 - 0:07
    bizden daha uzun süre yaşıyorlar.
  • 0:07 - 0:09
    Biz yok oluyoruz, onlar hayatta kalıyor;
  • 0:09 - 0:12
    bizim bir tek hayatımız var,
    onlarınsa birden fazla
  • 0:12 - 0:15
    ve her bir hayatta farklı
    bir anlam ifade ediyorlar.
  • 0:15 - 0:18
    Bu şu demek oluyor;
    hepimizin tek bir biyografisi varken,
  • 0:18 - 0:20
    onların birden fazla var.
  • 0:20 - 0:22
    Bu sabah belli bir nesnenin,
  • 0:22 - 0:25
    dikkate değer bir şeyin
    hikayesini, biyografisini --
  • 0:25 - 0:28
    aslında biyografilerini --
  • 0:28 - 0:30
    anlatmak istiyorum.
  • 0:30 - 0:32
    Kayda değer bir şeymiş gibi
  • 0:32 - 0:34
    görünmediğini kabul ediyorum.
  • 0:34 - 0:37
    Anlatacağım şey bir
    rugby topu boyutlarında.
  • 0:37 - 0:39
    Kilden yapılmış
  • 0:39 - 0:41
    ve bir silindir şekli verilmiş,
  • 0:41 - 0:44
    üzerine sık aralıklarla
  • 0:44 - 0:46
    yazı yazılmış ve sonra da
  • 0:46 - 0:49
    pişmesi için güneşe bırakılmış.
  • 0:49 - 0:51
    Gördüğünüz gibi,
  • 0:51 - 0:53
    biraz hırpalanmış,
  • 0:53 - 0:55
    -ki bu hiç şaşırtıcı değil-
  • 0:55 - 0:58
    çünkü iki buçuk bin yıl önce yapıldı
  • 0:58 - 1:00
    ve 1879 yılında
  • 1:00 - 1:02
    bir kazıda bulundu.
  • 1:02 - 1:04
    Ama bugün,
  • 1:04 - 1:06
    inanıyorum ki, bu şey,
  • 1:06 - 1:08
    Orta Doğu siyasetinde
  • 1:08 - 1:10
    önemli bir rol oynuyor.
  • 1:10 - 1:12
    Bu nesnenin
  • 1:12 - 1:14
    büyüleyici hikayeleri
  • 1:14 - 1:18
    henüz bitmedi.
  • 1:18 - 1:20
    Hikaye
  • 1:20 - 1:24
    İran- Irak savaşı ve
  • 1:24 - 1:26
    Irak'ın yabancı güçler tarafından
  • 1:26 - 1:28
    istila edilmesiyle,
  • 1:28 - 1:30
    despot hükümdarın
  • 1:30 - 1:32
    devrilmesi ve ani
    rejim değişikliğiyle
  • 1:32 - 1:34
    doruğa ulaşan
  • 1:34 - 1:37
    olaylar dizisiyle başlıyor.
  • 1:37 - 1:39
    Ben de bu olaylar dizisinin
  • 1:39 - 1:41
    bir bölümüyle başlamak istiyorum,
  • 1:41 - 1:44
    birçoğunuzun çok aşina olduğu bir şeyle,
  • 1:44 - 1:46
    Belshazzar'ın şöleni ile --
  • 1:46 - 1:48
    çünkü milattan önce 539 yılındaki
  • 1:48 - 1:51
    İran- Irak savaşından bahsediyoruz.
  • 1:51 - 1:53
    M.Ö. 539'daki ile
  • 1:53 - 1:55
    2003'teki ve arada yaşanan
  • 1:55 - 1:58
    olaylar arasındaki paralellikler
  • 1:58 - 2:00
    çok şaşırtıcı.
  • 2:00 - 2:02
    Şu an baktığınız şey Rembrandt'ın tablosu,
  • 2:02 - 2:04
    şu an Londra'da, Ulusal Galeri'de,
  • 2:04 - 2:06
    İbranice kutsal metinlerdeki
  • 2:06 - 2:09
    Peygamber Daniel ile ilgili
    metni tasvir ediyor.
  • 2:09 - 2:11
    Hepiniz hikayeyi az çok biliyorsunuz.
  • 2:11 - 2:14
    İsrail'i fetheden Nebuchadnezzar'ın oğlu
  • 2:14 - 2:17
    Belshazzar Kudüs'ü yağmaladı ve
  • 2:17 - 2:19
    halkı esir alıp
  • 2:19 - 2:21
    Yahudileri Babil'e geri götürdü.
  • 2:21 - 2:24
    Sadece Yahudileri değil
    tapınak ganimetlerini de götürdü.
  • 2:24 - 2:27
    Tapınağı yağmalayıp
    kutsallığına hakaret etti.
  • 2:27 - 2:30
    Kudüs'teki tapınağın
    muhteşem altın ganimetleri
  • 2:30 - 2:33
    Babil'e götürüldü.
  • 2:33 - 2:35
    Belshazzar,
  • 2:35 - 2:37
    bir şölen vermeye karar verir.
  • 2:37 - 2:39
    Şöleni heyecanlı
    hale getirmek için,
  • 2:39 - 2:42
    eğlencenin geri kalanına
    kutsal şeylere karşı
  • 2:42 - 2:45
    saygısızlığı ekler ve tapınak
    ganimetlerini ortaya çıkarır.
  • 2:45 - 2:48
    Zaten İranlılarla, Pers kralıyla
  • 2:48 - 2:50
    savaş halindedir.
  • 2:50 - 2:53
    Daniel'in anlattığına göre o gece,
  • 2:53 - 2:55
    şenliğin doruk noktasında
  • 2:55 - 2:58
    bir el belirir ve duvara şöyle yazar:
  • 2:58 - 3:01
    "Terazide tartıldın ve eksik bulundun
  • 3:01 - 3:03
    ve krallığın Medler'e ve Pers'lere
  • 3:03 - 3:05
    devredildi."
  • 3:05 - 3:07
    O gece
  • 3:07 - 3:11
    Perslerin kralı Cyrus Babil'e girer ve
  • 3:11 - 3:16
    tüm Belshazzar rejimi devrilir.
  • 3:16 - 3:18
    Bu, tabii ki,
  • 3:18 - 3:20
    Yahudi halkı için
  • 3:20 - 3:22
    tarihte önemli bir an.
  • 3:22 - 3:24
    Hepimizin bildiği harika bir hikaye.
  • 3:24 - 3:26
    "Duvardaki yazı"
  • 3:26 - 3:29
    gündelik konuşmalarımızın bir parçası.
  • 3:29 - 3:31
    Silindirimizin
  • 3:31 - 3:33
    hikayeye giriş yaptığı
  • 3:33 - 3:35
    noktada olan şey ise
  • 3:35 - 3:37
    dikkate şayan.
  • 3:37 - 3:39
    Perslerin kralı Cyrus
  • 3:39 - 3:41
    savaşmadan Babil'e girer --
  • 3:41 - 3:43
    güney Irak'ın merkezinden
  • 3:43 - 3:45
    Akdeniz'e kadar hüküm süren
  • 3:45 - 3:47
    büyük Babil İmparatorluğu,
  • 3:47 - 3:49
    Cyrus'a boyun eğer.
  • 3:49 - 3:53
    Ve Cyrus bir ferman verir.
  • 3:53 - 3:56
    İşte silindir de,
  • 3:56 - 3:59
    Tanrının yol gösterdiği,
    Irak'ın despot rejimini deviren
  • 3:59 - 4:03
    ve insanlara özgürlüğü getirecek olan
  • 4:03 - 4:05
    bu hükümdarın yapmış olduğu açıklamadır.
  • 4:05 - 4:07
    Babil dilinde tekrarlanarak --
  • 4:07 - 4:09
    Babil dilinde yazılmış --
  • 4:09 - 4:12
    şöyle diyor:
    "Ben Cyrus, tüm evrenin kralı,
  • 4:12 - 4:14
    büyük kral, güçlü kral,
  • 4:14 - 4:18
    Babil'in kralı, dünyanın
    dört çeyreğinin kralı."
  • 4:18 - 4:21
    Gördüğünüz gibi abartmak
    konusunda çekingen değiller.
  • 4:21 - 4:23
    Bu muhtemelen
  • 4:23 - 4:25
    galip bir ordu tarafından yapılan
  • 4:25 - 4:27
    elimizdeki ilk
  • 4:27 - 4:29
    basın açıklaması.
  • 4:29 - 4:31
    Zamanı geldiğinde göreceğimiz gibi,
  • 4:31 - 4:34
    çok yetenekli halkla ilişkiler
    danışmanları tarafından yazıldı.
  • 4:34 - 4:37
    Bu yüzden abartı olması
    aslında çok da şaşırtıcı değil.
  • 4:37 - 4:39
    Peki büyük kral, güçlü kral,
  • 4:39 - 4:42
    dünyanın dört çeyreğinin
    kralı şimdi ne yapacaktı?
  • 4:42 - 4:45
    Şöyle devam ediyor:
    Babil'i fethettikten sonra,
  • 4:45 - 4:48
    bir an önce Babillilerin
  • 4:48 - 4:50
    - Nebuchadnezzar ve Belshazzar'ın -
  • 4:50 - 4:52
    esir alıp köleleştirdiği herkesi
  • 4:52 - 4:54
    özgürlüğüne kavuşturacaktı.
  • 4:54 - 4:56
    Ülkelerine dönmelerine izin verecekti.
  • 4:56 - 4:58
    Daha da önemlisi,
  • 4:58 - 5:00
    el konulmuş bütün
  • 5:00 - 5:02
    tapınak ganimetlerini,
  • 5:02 - 5:04
    tanrıları, heykelleri
  • 5:04 - 5:06
    geri almalarına izin verecekti.
  • 5:06 - 5:09
    Baskı altında tutulmuş ve
    uzaklaştırılmış olan tüm Babilliler
  • 5:09 - 5:11
    evlerine dönecekler
  • 5:11 - 5:14
    ve beraberlerinde
    tanrılarını da götüreceklerdi.
  • 5:14 - 5:17
    Ve sunaklarını yenileyip
    kendi tanrılarına,
  • 5:17 - 5:19
    kendilerine ait bir yerde
  • 5:19 - 5:22
    kendi istedikleri şekilde
    ibadet edebileceklerdi.
  • 5:22 - 5:24
    Bu fermandır ki,
  • 5:24 - 5:27
    bu nesne aslında
  • 5:27 - 5:29
    Yahudilerin;
  • 5:29 - 5:31
    Babil'deki sürgünden,
  • 5:31 - 5:34
    Babil sularının yanında oturularak
    geçirilen yıllardan sonra,
  • 5:34 - 5:37
    Kudüs'u andıklarında gözyaşı
    döken Yahudilerin,
  • 5:37 - 5:40
    eve dönmelerine
    izin verildiğinin bir kanıtı.
  • 5:40 - 5:42
    Kudüs'e geri dönüp tapınağı
  • 5:42 - 5:44
    yeniden inşa etmelerine izin verilmişti.
  • 5:44 - 5:46
    Bu Yahudi tarihinde
  • 5:46 - 5:48
    miladi bir belgedir.
  • 5:48 - 5:52
    İbranice kutsal metinlerinden
    Tarihler Kitabı ve Ezra Kitabı da
  • 5:52 - 5:54
    tekrarlayan bir şekilde bunu belgeler.
  • 5:54 - 5:56
    Bu, hikayenin
  • 5:56 - 5:58
    Yahudi versiyonu.
  • 5:58 - 6:00
    "Böylece Pers kralı Cyrus şöyle dedi:
  • 6:00 - 6:03
    'Göklerin Yüce Tanrı'sı yeryüzünün
    bütün krallıklarını
  • 6:03 - 6:05
    sana verdi ve beni kendisi için
  • 6:05 - 6:07
    Kudüs'te bir ev inşa
    etmekle görevlendirdi.
  • 6:07 - 6:09
    Onun kavminden ve
    sizlerden kim orada?
  • 6:09 - 6:11
    Yüce Tanrı onunla olsun
  • 6:11 - 6:14
    ve bırakın yükselsin.'"
  • 6:14 - 6:16
    "Yükselsin" -- aaleh.
  • 6:16 - 6:19
    Geri dönüş kavramı hala
  • 6:19 - 6:21
    merkez unsur;
  • 6:21 - 6:23
    Yahudilik yaşamının
  • 6:23 - 6:25
    merkez parçası.
  • 6:25 - 6:27
    Hepinizin bildiği gibi
    "sürgünden dönüş",
  • 6:27 - 6:29
    ikinci tapınak,
  • 6:29 - 6:31
    Yahudiliği tekrar şekillendirdi.
  • 6:31 - 6:33
    Bu değişim,
  • 6:33 - 6:35
    bu büyük tarihi an,
  • 6:35 - 6:39
    Pers Kralı Cyrus sayesinde yaşandı
  • 6:39 - 6:42
    ve biz bunu Babil'deki
  • 6:42 - 6:45
    İbranice metinden öğreniyoruz.
  • 6:45 - 6:47
    İki büyük metin olduğunda hemfikiriz;
  • 6:47 - 6:49
    peki ya bu durum politikaya nasıl yansıdı?
  • 6:49 - 6:51
    Meydana gelen şey
  • 6:51 - 6:54
    Orta Doğu tarihindeki kökten değişimdi.
  • 6:54 - 6:57
    İran İmparatorluğu, Medler ve Persler,
  • 6:57 - 6:59
    Cyrus tarafından birleştirildi
  • 6:59 - 7:03
    ve ilk büyük dünya
    imparatorluğu haline geldi.
  • 7:03 - 7:06
    Cyrus'un hükümdarlığı
    M.Ö. 530'larda başlıyor
  • 7:06 - 7:10
    ve oğlu Darius zamanına kadar,
  • 7:10 - 7:13
    Doğu Akdenizin tamamı
  • 7:13 - 7:15
    Pers kontrolünde bulunuyor.
  • 7:15 - 7:17
    Şu an bildiğimiz adı Orta Doğu
  • 7:17 - 7:19
    olan bu imparatorluk aslında
  • 7:19 - 7:22
    şu an bildiğimiz Orta Doğu'yu
    şekillendirmiştir.
  • 7:22 - 7:24
    O zamana kadarki en büyük imparatorluktu.
  • 7:24 - 7:26
    Çok daha önemlisi,
  • 7:26 - 7:28
    çok büyük çapta
  • 7:28 - 7:30
    ilk çok kültürlü,
  • 7:30 - 7:32
    çok inançlı devletti.
  • 7:32 - 7:34
    Tamamen yeni bir yolla,
  • 7:34 - 7:36
    çok dilli olarak yönetilmesi gerekiyordu.
  • 7:36 - 7:39
    Gerçek şu ki, Babil dilinde yazılmış
    bu ferman bir şey söylüyor:
  • 7:39 - 7:41
    Farklı alışkanlıkları,
    farklı insanları,
  • 7:41 - 7:44
    farklı dinleri, farklı inançları
    tanıması gerekiyordu.
  • 7:44 - 7:47
    Cyrus tüm bunlara saygı duyuyor.
  • 7:47 - 7:49
    Cyrus, büyük bir çok uluslu,
  • 7:49 - 7:51
    çok inançlı, çok kültürlü
  • 7:51 - 7:56
    topluluğun yönetim
    modelini oluşturuyor.
  • 7:56 - 7:58
    Bunun sonucu,
  • 7:58 - 8:01
    ekranda gördüğünüz bölgeleri
    içeren ve İskender tarafından
  • 8:01 - 8:04
    parçalanana kadar 200 yıl boyunca
  • 8:04 - 8:07
    ayakta kalmış bir imparatorluk.
  • 8:07 - 8:09
    Geride, Orta Doğu'nun bir bütün içinde,
  • 8:09 - 8:11
    farklı inançlara sahip insanların beraber
  • 8:11 - 8:13
    yaşadığı zamanlarının hayalini bıraktı.
  • 8:13 - 8:15
    Bu hayali Yunan istilası sonlandırdı.
  • 8:15 - 8:18
    Tabii ki, İskender bu yönetim biçimini
  • 8:18 - 8:20
    sürdüremedi ve parçalandı.
  • 8:20 - 8:22
    Ama Cyrus'un temel aldığı şey
  • 8:22 - 8:24
    kesinlikle merkez olarak kaldı.
  • 8:24 - 8:27
    Yunan tarihçi Ksenofon
  • 8:27 - 8:29
    "Cyropaedia" adlı kitapında
  • 8:29 - 8:31
    Cyrus'tan büyük hükümdar diye bahsetti.
  • 8:31 - 8:34
    Avrupa kültürü boyunca ve sonrasında
  • 8:34 - 8:37
    Cyrus bir model olarak kaldı.
  • 8:37 - 8:39
    Bu, bize ona duyulan derin saygının
  • 8:39 - 8:41
    ne kadar geniş çapta olduğunu gösteren
  • 8:41 - 8:44
    16. yüzyıldan kalma bir resim.
  • 8:44 - 8:46
    Ksenofon'un, Cyrus'un
  • 8:46 - 8:49
    farklı toplumları yönetme
    modeli hakkındaki kitabı,
  • 8:49 - 8:51
    Amerikan Devriminin kurucularına
  • 8:51 - 8:53
    ilham kaynağı olan
  • 8:53 - 8:55
    ders kitaplarından biriydi.
  • 8:55 - 8:57
    Jefferson, 18. yüzyıl şartlarında
  • 8:57 - 8:59
    dini inançlara saygılı yeni bir devletin
  • 8:59 - 9:01
    nasıl kurulacağına referans olan
  • 9:01 - 9:03
    Cyrus'un ideallerinin
  • 9:03 - 9:06
    büyük bir hayranıydı.
  • 9:08 - 9:10
    Bu sırada, Babil'de,
  • 9:10 - 9:12
    bir şeyler çok da yolunda gitmedi.
  • 9:12 - 9:15
    İskender'den ve diğer
    imparatorluklardan sonra,
  • 9:15 - 9:18
    Babil düşüşe geçiyor, parçalara ayrılıyor
  • 9:18 - 9:22
    Babil İmparatorluğu'nun izleri kayboluyor;
  • 9:22 - 9:24
    ta ki 1879'da
  • 9:24 - 9:27
    silindirin İngiliz Müzesinin
  • 9:27 - 9:30
    Babil'de yaptığı kazıda
    ortaya çıkarılmasına kadar.
  • 9:30 - 9:33
    Bu noktada başka
    bir hikayeye giriş yapıyor.
  • 9:33 - 9:35
    19. yüzyılın ortasındaki
  • 9:35 - 9:37
    büyük münakaşaya konu oluyor:
  • 9:37 - 9:40
    Kutsal metinler güvenilir midir?
    Onlara itibar edebilir miyiz?
  • 9:40 - 9:42
    Yahudilerin dönüşü ve
  • 9:42 - 9:44
    Cyrus'un fermanını yalnızca
  • 9:44 - 9:46
    Yahudi kutsal metinlerinden biliyoruz.
  • 9:46 - 9:48
    Başka bir kanıt yok.
  • 9:48 - 9:50
    Aniden, bu ortaya çıktı.
  • 9:50 - 9:52
    Kutsal metinlere inanan bir dünyada
  • 9:52 - 9:54
    evrim ve jeoloji yüzünden
  • 9:54 - 9:56
    yaradılışa olan inançları sarsılan
  • 9:56 - 9:58
    insanlar için büyük bir heyecan,
  • 9:58 - 10:00
    bu kutsal metinlerin
  • 10:00 - 10:02
    tarihsel olarak doğru olduğunun kanıtı.
  • 10:02 - 10:05
    Harika bir 19. yüzyıl anı.
  • 10:05 - 10:10
    Ama -- ve tabi ki bu işlerin
    karmaşıklaştığı yer --
  • 10:10 - 10:12
    bulgular doğruydu,
  • 10:12 - 10:15
    "Yaşasın arkeoloji",
  • 10:15 - 10:18
    ama yorumu çok daha karmaşıktı.
  • 10:18 - 10:21
    Çünkü silindirdeki açıklamayla
    Tevrat'taki açıklama
  • 10:21 - 10:23
    önemli bir noktada ayrı düşüyor.
  • 10:23 - 10:25
    Babil silindiri
  • 10:25 - 10:27
    büyük Babil tanrısı Marduk'un
  • 10:27 - 10:29
    rahipleri tarafından yazıldı.
  • 10:29 - 10:31
    Beklendiği üzere tüm bunların
  • 10:31 - 10:33
    Marduk tarafından
    yapıldığını söylüyor.
  • 10:33 - 10:36
    "Marduk, biz ismini
    Cyrus olarak verdik."
  • 10:36 - 10:39
    Marduk Cyrus'un elinden tutup,
  • 10:39 - 10:41
    onu kullarının lideri ilan ediyor
  • 10:41 - 10:44
    ve ona Babil'i yönetme yetkisi veriyor.
  • 10:44 - 10:46
    Marduk Cyrus'a
  • 10:46 - 10:48
    insanları özgürlüğüne kavuşturmak gibi
  • 10:48 - 10:50
    büyük, cömert şeyler yapacağını söyler.
  • 10:50 - 10:52
    Bu yüzden hepimiz Marduk'a minnet
  • 10:52 - 10:54
    ve ibadet etmeliyiz.
  • 10:54 - 10:56
    Eski Ahit'i yazan
  • 10:56 - 10:58
    Yahudi yazarlar,
  • 10:58 - 11:01
    ki bu sizi şaşırtmayacak,
  • 11:01 - 11:03
    konuya farklı bir
    bakış getiriyorlar.
  • 11:03 - 11:05
    Onlar için, tabii ki, tüm bunları yapanın
  • 11:05 - 11:07
    Marduk olması imkansız.
  • 11:07 - 11:09
    Bunu yapan sadece Yehova olabilir.
  • 11:09 - 11:11
    Isaiah'daki gibi,
  • 11:11 - 11:13
    Marduk'u değil
  • 11:13 - 11:15
    İsrail'in Tanrısı RAB'ı
  • 11:15 - 11:16
    işaret eden
  • 11:16 - 11:19
    harika metinlerimiz var --
  • 11:19 - 11:21
    Cyrus adıyla da bilinen
  • 11:21 - 11:23
    İsrail'in Efendi Tanrısı,
  • 11:23 - 11:26
    Cyrus'a el verir ve ona
  • 11:26 - 11:28
    kullarını yönetmesini buyurur.
  • 11:28 - 11:30
    Bu, aynı olayı, iki farklı rahibin
  • 11:30 - 11:34
    kendine mal etmesi ve
    siyasi bir gerçeği
  • 11:34 - 11:36
    iki farklı dinin devralması açısından
  • 11:36 - 11:38
    kayda değer bir örnektir.
  • 11:38 - 11:40
    Biliyoruz ki Tanrı,
  • 11:40 - 11:42
    genellikle büyük orduların tarafındadır.
  • 11:42 - 11:45
    Soru şu ki, hangi Tanrı?
  • 11:45 - 11:47
    Bu tartışma 19. yüzyılda,
  • 11:47 - 11:49
    İbranice kutsal metinlerin
  • 11:49 - 11:51
    çok daha geniş bir
    dinsel alanın parçası
  • 11:51 - 11:54
    olduğunu fark eden
    herkesi huzursuz ediyor.
  • 11:54 - 11:56
    Şurası net ki
  • 11:56 - 11:59
    silindir Isaiah metninden çok daha eski
  • 11:59 - 12:01
    ve ayrıca, Yehova
  • 12:01 - 12:03
    Marduk'un kullandığına çok benzer
  • 12:03 - 12:05
    kelimelerle konuşuyor.
  • 12:05 - 12:08
    Isaiah'ın bunu bildiğine dair
    küçük bir inanış var,
  • 12:08 - 12:10
    çünkü diyor ki,
  • 12:10 - 12:13
    burada Tanrı konuşuyor elbette;
  • 12:13 - 12:15
    "Seni adınla çağırdım,
  • 12:15 - 12:17
    sen beni tanımadığın halde."
  • 12:17 - 12:19
    Sanırım burada
  • 12:19 - 12:21
    Cyrus'un Yehova'nın emri altında olduğunu
  • 12:21 - 12:24
    fark etmediği onaylanıyor.
  • 12:24 - 12:27
    Aynı ölçüde, Marduk'un emri
    altında olduğuna şaşırmıştı.
  • 12:27 - 12:29
    Çünkü ilginç bir şekilde, tabii ki,
  • 12:29 - 12:31
    Cyrus bu metinlerin hiçbirinde
  • 12:31 - 12:33
    adı geçmeyen, tamamen farklı tanrılara
  • 12:33 - 12:35
    inanan iyi bir İranlıydı.
  • 12:35 - 12:37
    (Kahkahalar)
  • 12:37 - 12:39
    1879 yılından
  • 12:39 - 12:41
    40 yıl sonraya
  • 12:41 - 12:44
    1917 yılına geliyoruz
  • 12:44 - 12:46
    ve silindir başka bir dünyaya giriyor.
  • 12:46 - 12:48
    Bu kez, modern dünyanın
  • 12:48 - 12:50
    gerçek politikaları --
  • 12:50 - 12:53
    Balfour Bildirisi'nin olduğu sene,
  • 12:53 - 12:56
    Orta Doğu'da yeni bir
    emperyalist güç, Britanya
  • 12:56 - 12:58
    karar veriyor ki,
  • 12:58 - 13:00
    Yahudilere ulusal bir vatan beyan edip
  • 13:00 - 13:02
    eve dönmelerine
  • 13:02 - 13:04
    izin verecek.
  • 13:04 - 13:06
    Doğu Avrupa'daki Yahudi nüfusu ise
  • 13:06 - 13:09
    buna coşkuyla karşılık veriyor.
  • 13:09 - 13:11
    Tüm Doğu Avrupa'da
  • 13:11 - 13:13
    Yahudiler Cyrus'un
  • 13:13 - 13:15
    ve 5. George'un resimlerini
  • 13:15 - 13:17
    yan yana açıyorlar --
  • 13:17 - 13:19
    Kudüs'e dönmelerine izin veren
  • 13:19 - 13:22
    iki büyük hükümdarın resimlerini.
  • 13:22 - 13:25
    Cyrus silindiri ve silindirin
    üzerindeki metin
  • 13:25 - 13:27
    savaşın 1918'de bitmesinin
  • 13:27 - 13:30
    ardından yaşanacakların
  • 13:30 - 13:33
    ilahi planın bir parçası
  • 13:33 - 13:36
    olduğunun ispatı olarak
    yeniden ortaya çıkıyor.
  • 13:36 - 13:38
    Hepiniz ne olduğunu biliyorsunuz.
  • 13:38 - 13:41
    İsrail devleti kuruldu,
  • 13:41 - 13:44
    ve 50 sene sonra, 60'ların sonunda,
  • 13:44 - 13:47
    Britanya'nın emperyal görevi
    net olarak sona erdi.
  • 13:47 - 13:50
    Ve silindirin başka bir hikayesi başladı.
  • 13:50 - 13:52
    İngiltere ve Amerika, bu bölgenin
  • 13:52 - 13:55
    komünizmden uzak tutulması
    gerektiğine karar verdiler,
  • 13:55 - 13:58
    bunu yapacak süper güç ise İran,
  • 13:58 - 14:00
    yani Şah olacaktı.
  • 14:00 - 14:03
    Böylelikle Şah bir İran tarihi icat etti
  • 14:03 - 14:05
    ya da İran tarihine dönüş,
  • 14:05 - 14:08
    kendisini büyük bir geleneğin
    merkezine yerleştiren
  • 14:08 - 14:10
    ve onu Cyrus silindiri ile
  • 14:10 - 14:12
    birlikte gösteren
  • 14:12 - 14:14
    paralar bastırıyor.
  • 14:14 - 14:17
    Persepolis'deki büyük kutlamalar esnasında
  • 14:17 - 14:19
    silindiri getirtip
  • 14:19 - 14:22
    British Museum'a ödünç
    verip Tahran'a gidiyor
  • 14:22 - 14:24
    ve bu Pehlevi hanedanının
  • 14:24 - 14:27
    en büyük kutlamalarından biri oluyor.
  • 14:27 - 14:30
    Cyrus silindiri, Şah'ın güvencesi oluyor.
  • 14:30 - 14:33
    10 yıl sonra ise başka bir hikaye:
  • 14:33 - 14:35
    İran Devrimi, 1979.
  • 14:35 - 14:37
    İslami devrim, ve artık Cyrus yok:
  • 14:37 - 14:39
    biz tarihin bu kısmıyla ilgilenmiyoruz,
  • 14:39 - 14:42
    biz İslami İran ile ilgileniyoruz --
  • 14:42 - 14:44
    bölgede yeni bir süper güç
  • 14:44 - 14:47
    haline gelmesine karar
    verdiğimiz Irak'ın,
  • 14:47 - 14:49
    saldırısına kadar.
  • 14:49 - 14:51
    Yeni bir İran- Irak savaşı.
  • 14:51 - 14:53
    Bu savaş, görkemli geçmişlerini
  • 14:53 - 14:56
    hatırlamaları noktasında
    İranlılar için kritik hale geliyor,
  • 14:56 - 14:58
    vaktiyle Irak'la savaşıp kazandıkları
  • 14:58 - 15:01
    görkemli geçmişlerini.
  • 15:01 - 15:03
    Bütün İranlıları bir araya getirecek
  • 15:03 - 15:06
    bir sembol bulunması
    kritik bir hal alıyor --
  • 15:06 - 15:08
    Müslümanları, gayrimüslimleri,
  • 15:08 - 15:11
    Hristiyanları, Zerdüştleri,
    İran'da yaşayan Yahudileri,
  • 15:11 - 15:13
    dindar olanları ve olmayanları.
  • 15:13 - 15:16
    Şüphesiz ki bu sembol Cyrus.
  • 15:16 - 15:19
    Böylelikle İngiliz Müzesi ve
    Tahran Ulusal Müzesi
  • 15:19 - 15:21
    işbirliği yapıyor
  • 15:21 - 15:23
    ve İranlılar sadece
  • 15:23 - 15:25
    bir tek şey ödünç istiyor.
  • 15:25 - 15:27
    İstedikleri tek nesne bu.
  • 15:27 - 15:29
    Cyrus silindirini ödünç almak istiyorlar.
  • 15:29 - 15:31
    Geçen yıl,
  • 15:31 - 15:35
    Cyrus silindiri ikinci kez
  • 15:35 - 15:38
    Tahran'a gidiyor.
  • 15:38 - 15:41
    Burada da gördüğünüz üzere,
  • 15:41 - 15:44
    İran'da üst düzey konumdaki
    birçok kadından biri olan,
  • 15:44 - 15:47
    Tahran Ulusal Müzesi müdürü
    Ardakani Hanım tarafından
  • 15:47 - 15:49
    muhafaza edileceği yere yerleştiriliyor.
  • 15:49 - 15:51
    Bu çok büyük bir organizasyondu.
  • 15:51 - 15:54
    Bu da aynı fotoğrafın öteki tarafı.
  • 15:54 - 15:57
    Silindiri Tahran'da
  • 15:57 - 15:59
    bir ila iki milyon arasında insan
  • 15:59 - 16:01
    birkaç ay boyunca ziyaret etti.
  • 16:01 - 16:03
    Bu, Batı'da gişe rekoru kıran
  • 16:03 - 16:05
    bir serginin gişe rakamına tekabül eder.
  • 16:05 - 16:08
    Büyük bir tartışmanın öznesi olan
  • 16:08 - 16:11
    silindirin ve Cyrus'un ne
    anlama geldiği konusu,
  • 16:11 - 16:14
    ama hepsinden öte, Cyrus'un
    bu silindire eklemlenmesi --
  • 16:14 - 16:17
    Cyrus'sun bir vatanın muhafızı olması,
  • 16:17 - 16:19
    İranlı kimliğinin ve İranlıların
  • 16:19 - 16:21
    savunucusu ve
  • 16:21 - 16:23
    tüm inançlara saygılı olması.
  • 16:23 - 16:25
    Günümüzdeki İran'da ise
  • 16:25 - 16:28
    Zerdüştler ve Hristiyanlar
    İran parlamentosundaki
  • 16:28 - 16:31
    yerlerini gurur duyulası bir
    biçimde sağlamlaştırdı.
  • 16:31 - 16:34
    Bu nesneyi Tahran'da görmek için,
  • 16:34 - 16:36
    İran'da yaşayan binlerce Yahudi
  • 16:36 - 16:38
    Tahran'a geldi.
  • 16:38 - 16:40
    Silindir İran'ın yurt içinde ve dışında
  • 16:40 - 16:42
    nasıl algılandığına dair
  • 16:42 - 16:45
    büyük bir tartışmanın konusu oldu.
  • 16:45 - 16:48
    İran hala ezilenlerin savunucusu muydu?
  • 16:48 - 16:50
    İran, tiranlar tarafından esir alınmış ve
  • 16:50 - 16:53
    malına el konulmuş insanları
    özgür bırakacak mıydı?
  • 16:53 - 16:56
    Bu, kuvvetli bir ulusal söylem;
  • 16:56 - 16:58
    debdebeli
  • 16:58 - 17:00
    bir törenle
  • 17:00 - 17:02
    "geri dönüş"ü başlatan.
  • 17:02 - 17:05
    Bu sahnede devasa boyutta
    bir Cyrus silindiri görüyorsunuz,
  • 17:05 - 17:08
    İran kültürel mirasında
  • 17:08 - 17:10
    yerini almak üzere toplanmış,
  • 17:10 - 17:13
    İran tarihinden büyük
    şahsiyetlerle birlikte.
  • 17:13 - 17:15
    Bu sahne devlet başkanının
  • 17:15 - 17:18
    bizzat kendisi tarafından kurgulandı.
  • 17:18 - 17:20
    Ve bana göre,
  • 17:20 - 17:22
    bu nesneyi İran'a götürmek,
  • 17:22 - 17:24
    İran'a götürülmesine izin verilmesi,
  • 17:24 - 17:26
    İran'ın ne demek olduğu hakkında
  • 17:26 - 17:28
    sıra dışı bir tartışmanın
  • 17:28 - 17:30
    başlamasına
  • 17:30 - 17:32
    vesile oldu:
  • 17:32 - 17:35
    Kaç çeşit İran var,
  • 17:35 - 17:37
    ve İran'ın birbirinden farklı tarihleri
  • 17:37 - 17:40
    günümüz dünyasını nasıl şekillendirebilir.
  • 17:40 - 17:43
    Bu hala süregiden bir tartışma,
  • 17:43 - 17:45
    ve yankıları devam edecek.
  • 17:45 - 17:47
    çünkü bu nesne
  • 17:47 - 17:49
    insan arzularının
  • 17:49 - 17:51
    en büyük beyannamelerden biri.
  • 17:51 - 17:55
    Amerikan Anayasası'na sırtını yaslamış.
  • 17:55 - 17:58
    Kesinlikle gerçek özgürlükler
    hakkında Magna Carta'dan
  • 17:58 - 18:00
    daha çok şey söylemektedir.
  • 18:00 - 18:03
    İran ve o bölge için
  • 18:03 - 18:06
    çok fazla şey ifade eden bir belge.
  • 18:06 - 18:08
    Bir kopyası
  • 18:08 - 18:10
    Birleşmiş Milletler'de bulunmaktadır.
  • 18:10 - 18:13
    Bu sonbahar New York'da
  • 18:13 - 18:15
    Orta Doğu'nun geleceği ile ilgili
  • 18:15 - 18:18
    büyük tartışmalar
    başladığında sergilenecek.
  • 18:18 - 18:20
    Sizlere şunu sorarak bitirmek istiyorum;
  • 18:20 - 18:22
    silindirin konu olduğu
  • 18:22 - 18:24
    bir sonraki hikaye ne olacak?
  • 18:24 - 18:26
    Eminim ki birçok Orta Doğu hikayesinde
  • 18:26 - 18:28
    yeniden ortaya çıkacak.
  • 18:28 - 18:30
    Orta Doğu'nun,
  • 18:30 - 18:32
    dünyanın
  • 18:32 - 18:34
    bu silindire yansıyan
  • 18:34 - 18:36
    hangi hikayesini
  • 18:36 - 18:38
    izlemek istiyorsunuz?
  • 18:38 - 18:40
    Halkların bir devletin çatısı altında
  • 18:40 - 18:42
    farklı inançlarda ve özgürce
  • 18:42 - 18:44
    yaşama hakkı --
  • 18:44 - 18:46
    dinin bir tartışma ya da
  • 18:46 - 18:48
    bir bölünmenin sebebi olmadığı
  • 18:48 - 18:51
    bir Orta Doğu'da,
    bir dünyada yaşama hakkı.
  • 18:51 - 18:54
    Günümüz Orta Doğusunda
  • 18:54 - 18:57
    bildiğiniz üzere tartışmalar
    oldukça yüksek sesli.
  • 18:57 - 18:59
    Ama bence,
  • 18:59 - 19:03
    en güçlü ve mantıklı sesin,
  • 19:03 - 19:05
    bu dilsiz nesneden
  • 19:05 - 19:07
    gelmesi mümkün,
  • 19:07 - 19:09
    Cyrus silindirinden.
  • 19:09 - 19:11
    Teşekkür ederim.
  • 19:11 - 19:15
    (Alkışlar)
Title:
Bir tek nesnedeki 2600 yıllık tarih
Speaker:
Neil MacGregor
Description:

Akad dilinde çivi yazısı ile yazılmış, hasarlı ve kırılmış, kilden bir silindir olan Cyrus Silindiri dini hoşgörünün ve çok kültürlülüğün güçlü bir sembolü. Bu büyüleyici konuşmada British Museum'un Yöneticisi Neil MacGregor, bu silindirden yola çıkarak Orta Doğu'nun 2600 yıllık tarihinin izini sürüyor.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
19:16

Turkish subtitles

Revisions