Return to Video

Neil MacGregor: 2600 lat historii w jednym przedmiocie.

  • 0:00 - 0:02
    Przedmioty, które robimy
  • 0:02 - 0:05
    mają jedną największą zaletę -
  • 0:05 - 0:07
    trwają dłużej, niż my.
  • 0:07 - 0:09
    My umieramy, one zostają.
  • 0:09 - 0:12
    Mamy jedno życie, one mają ich wiele,
  • 0:12 - 0:15
    a w każdym z nich mogą znaczyć coś innego.
  • 0:15 - 0:18
    Oznacza to, że my posiadamy jedną biografię,
  • 0:18 - 0:20
    a przedmioty mają ich wiele.
  • 0:20 - 0:22
    Chcę dziś opowiedzieć
  • 0:22 - 0:25
    historię, biografię - a raczej biografie -
  • 0:25 - 0:28
    pewnego nadzwyczajnego przedmiotu.
  • 0:28 - 0:30
    pewnego nadzwyczajnego przedmiotu.
  • 0:30 - 0:32
    Zgodzę się, że nie wygląda okazale.
  • 0:32 - 0:34
    Zgodzę się, że nie wygląda okazale.
  • 0:34 - 0:37
    Jest mniej więcej wielkości piłki do rugby.
  • 0:37 - 0:39
    Wykonany z gliny,
  • 0:39 - 0:41
    został ufromowany
  • 0:41 - 0:44
    w cylindryczny kształt,
  • 0:44 - 0:46
    wyryto na nim gęste napisy,
  • 0:46 - 0:49
    a potem wysuszono na słońcu.
  • 0:49 - 0:51
    Jak możecie zobaczyć
  • 0:51 - 0:53
    jest trochę poobijany,
  • 0:53 - 0:55
    co nie jest zaskakujące,
  • 0:55 - 0:58
    bo powstał 2500 lat temu,
  • 0:58 - 1:00
    a odkryto go w roku 1879.
  • 1:00 - 1:02
    a odkryto go w roku 1879.
  • 1:02 - 1:04
    Jednak dziś przedmiot ten
  • 1:04 - 1:06
    Jednak dziś przedmiot ten
  • 1:06 - 1:08
    gra jedną z głównych ról
  • 1:08 - 1:10
    na politycznej scenie Bliskiego Wschodu.
  • 1:10 - 1:12
    Jest to obiekt, wokół którego
  • 1:12 - 1:14
    powstały fascynujące historie,
  • 1:14 - 1:18
    które bynajmniej nie są jeszcze opowiedziane do końca.
  • 1:18 - 1:20
    Opowieść zaczyna się
  • 1:20 - 1:24
    podczas wojny iracko-irańskiej
  • 1:24 - 1:26
    oraz szeregiem wydarzeń,
  • 1:26 - 1:28
    których kulminacją
  • 1:28 - 1:30
    stała się inwazja na Irak
  • 1:30 - 1:32
    zagranicznych wojsk
  • 1:32 - 1:34
    oraz obalenie despotycznego władcy
  • 1:34 - 1:37
    i natychmiastowa zmiana reżimu.
  • 1:37 - 1:39
    Chciałbym zacząć
  • 1:39 - 1:41
    od pierwszego epizodu w sekwencji zdarzeń,
  • 1:41 - 1:44
    który większość z was powinna znać.
  • 1:44 - 1:46
    To uczta Baltazara -
  • 1:46 - 1:48
    dlatego, że mówimy o wojnie irańsko-irackiej
  • 1:48 - 1:51
    z roku 539 przed naszą erą.
  • 1:51 - 1:53
    Analogie między zdarzeniami
  • 1:53 - 1:55
    Analogie między zdarzeniami
  • 1:55 - 1:58
    z roku 539 p.n.e., a tymi z 2003 są uderzające.
  • 1:58 - 2:00
    z roku 539 p.n.e., a tymi z 2003 są uderzające.
  • 2:00 - 2:02
    Patrzycie na obraz Rembrandta,
  • 2:02 - 2:04
    który znajduje się w National Gallery w Londynie.
  • 2:04 - 2:06
    Ilustruje on tekst proroka Daniela
  • 2:06 - 2:09
    z hebrajskiej Biblii.
  • 2:09 - 2:11
    Wszyscy z grubsza znamy tę opowieść.
  • 2:11 - 2:14
    Baltazar, syn Nabuchodonozora,
  • 2:14 - 2:17
    tego samego który podbił Izrael, złupił Jerozolimę
  • 2:17 - 2:19
    i pojmał Żydów, których zawiódł do Babilonu.
  • 2:19 - 2:21
    i pojmał Żydów, których zawiódł do Babilonu.
  • 2:21 - 2:24
    Nie tylko Żydów, bo zrabował też naczynia świątynne.
  • 2:24 - 2:27
    Splądrował i zbezcześcił przybytek.
  • 2:27 - 2:30
    Wspaniałe złote naczynia ze świątyni w Jerozolimie
  • 2:30 - 2:33
    zostały zabrane do Babilonu.
  • 2:33 - 2:35
    Jego syn Baltazar
  • 2:35 - 2:37
    postanowił wyprawić ucztę.
  • 2:37 - 2:39
    Aby była jeszcze bardziej ekscytująca,
  • 2:39 - 2:42
    do ogólnej zabawy dodał szczyptę świętokradztwa,
  • 2:42 - 2:45
    wprowadzając świątynne naczynia.
  • 2:45 - 2:48
    Trwała już wtedy wojna z Irańczykami,
  • 2:48 - 2:50
    z królem Persji.
  • 2:50 - 2:53
    Prorok Daniel pisze, że tej nocy,
  • 2:53 - 2:55
    gdy zabawa trwała w najlepsze,
  • 2:55 - 2:58
    ukazała się ręka, która napisała na ścianie,
  • 2:58 - 3:01
    "Zważono cię na wadze i okazałeś się zbyt lekki,
  • 3:01 - 3:03
    twoje królestwo uległo podziałowi;
  • 3:03 - 3:05
    oddano je Medom i Persom".
  • 3:05 - 3:07
    Tej samej nocy
  • 3:07 - 3:11
    Cyrus, król Persów, wkroczył do Babilonu
  • 3:11 - 3:16
    i skończyły się rządy Baltazara.
  • 3:16 - 3:18
    To oczywiście wielki moment w historii ludu żydowskiego.
  • 3:18 - 3:20
    To oczywiście wielki moment w historii ludu żydowskiego.
  • 3:20 - 3:22
    To oczywiście wielki moment w historii ludu żydowskiego.
  • 3:22 - 3:24
    To wspaniała opowieść, którą wszyscy znamy.
  • 3:24 - 3:26
    "Pismo na ścianie"
  • 3:26 - 3:29
    to fraza z naszego codziennego języka.
  • 3:29 - 3:31
    To, co działo się później, było niezwykłe,
  • 3:31 - 3:33
    To, co działo się później, było niezwykłe,
  • 3:33 - 3:35
    w tym miejscu nasz cylinder
  • 3:35 - 3:37
    pojawia się w tej opowieści.
  • 3:37 - 3:39
    Cyrus, król Persów
  • 3:39 - 3:41
    wkroczył do Babilonu bez walki.
  • 3:41 - 3:43
    Wielkie imperium Babilonu,
  • 3:43 - 3:45
    rozciągające się od środkowo-południowego Iraku
  • 3:45 - 3:47
    po Morze Śródziemne,
  • 3:47 - 3:49
    wpadło w ręce Cyrusa.
  • 3:49 - 3:53
    Cyrus wydał oświadczenie.
  • 3:53 - 3:56
    Tym właśnie jest cylinder,
  • 3:56 - 3:59
    deklaracją władcy kierowanego przez Boga,
  • 3:59 - 4:03
    który obalił irackiego despotę
  • 4:03 - 4:05
    i zamierzał dać wolność ludziom.
  • 4:05 - 4:07
    W dźwięcznym babilońskim -
  • 4:07 - 4:09
    a było to spisane w tym języku -
  • 4:09 - 4:12
    powiedział, "Jam jest Cyrus, król wszechświata,
  • 4:12 - 4:14
    król wspaniały i potężny,
  • 4:14 - 4:18
    król Babilonu, król czterech stron świata".
  • 4:18 - 4:21
    Jak widzicie, są to niemal hiperbole.
  • 4:21 - 4:23
    To prawdopodobnie
  • 4:23 - 4:25
    pierwsze znane ogłoszenie prasowe
  • 4:25 - 4:27
    wydane przez zwycięską armię.
  • 4:27 - 4:29
    wydane przez zwycięską armię.
  • 4:29 - 4:31
    Zostało napisane, o czym przekonamy się później,
  • 4:31 - 4:34
    przez bardzo zdolnych specjalistów od P.R.
  • 4:34 - 4:37
    Hiperbola nie jest zbyt zaskakująca.
  • 4:37 - 4:39
    Co zamierzał zrobić wspaniały i potężny król,
  • 4:39 - 4:42
    władca czterech stron świata?
  • 4:42 - 4:45
    Chciał ogłosić, że podbijając Babilon,
  • 4:45 - 4:48
    natychmiast puści wolno wszystkie ludy,
  • 4:48 - 4:50
    które Babilończycy - Nabuchodonozor i Baltazar - zniewolili.
  • 4:50 - 4:52
    które Babilończycy - Nabuchodonozor i Baltazar - zniewolili.
  • 4:52 - 4:54
    które Babilończycy - Nabuchodonozor i Baltazar - zniewolili.
  • 4:54 - 4:56
    Pozwoli powrócić im do swoich krajów.
  • 4:56 - 4:58
    Co ważniejsze, zezwoli im
  • 4:58 - 5:00
    na zabranie ze sobą
  • 5:00 - 5:02
    bożków, posągów i naczyń świątynnych,
  • 5:02 - 5:04
    bożków, posągów i naczyń świątynnych,
  • 5:04 - 5:06
    które zostały im wcześniej odebrane.
  • 5:06 - 5:09
    Wszystkie ludy represjonowane przez Babilończyków
  • 5:09 - 5:11
    powrócą do domów
  • 5:11 - 5:14
    i zabiorą ze sobą swoich bogów.
  • 5:14 - 5:17
    Będą mogli odbudować ołtarze
  • 5:17 - 5:19
    i czcić swoich bogów
  • 5:19 - 5:22
    na własny sposób, u siebie.
  • 5:22 - 5:24
    Ten przedmiot to dekret, który jest dowodem na to,
  • 5:24 - 5:27
    Ten przedmiot to dekret, który jest dowodem na to,
  • 5:27 - 5:29
    że Żydzi po zesłaniu do Babilonu
  • 5:29 - 5:31
    że Żydzi po zesłaniu do Babilonu
  • 5:31 - 5:34
    i latach spędzonych u jego wód,
  • 5:34 - 5:37
    opłakując Jerozolimę, jaką pamiętali,
  • 5:37 - 5:40
    mogą teraz wrócić do domu.
  • 5:40 - 5:42
    Pozwolono im powrócić do Jerozolimy
  • 5:42 - 5:44
    i odbudować świątynię.
  • 5:44 - 5:46
    To najważniejszy dokument
  • 5:46 - 5:48
    w dziejach Żydów.
  • 5:48 - 5:52
    Księga Kronik i Księga Ezdrasza w Biblii hebrajskiej
  • 5:52 - 5:54
    wspominają o tym donośnym głosem.
  • 5:54 - 5:56
    Jest to żydowska wersja
  • 5:56 - 5:58
    tej samej historii.
  • 5:58 - 6:00
    "Tak mówi Cyrus, król perski:
  • 6:00 - 6:03
    Wszystkie królestwa ziemi dał mi Pan, Bóg niebios,
  • 6:03 - 6:05
    I On mi rozkazał
  • 6:05 - 6:07
    zbudować Mu dom w Jerozolimie w Judzie.
  • 6:07 - 6:09
    Jeśli z całego ludu Jego jest między wami jeszcze ktoś,
  • 6:09 - 6:11
    to niech Bóg jego będzie z nim;
  • 6:11 - 6:14
    a niech idzie do Jerozolimy w Judzie [...]"
  • 6:14 - 6:16
    a niech idzie do Jerozolimy w Judzie [...]"
  • 6:16 - 6:19
    Motyw powrotu to wciąż stały element
  • 6:19 - 6:21
    Motyw powrotu to wciąż stały element
  • 6:21 - 6:23
    w świecie judaizmu.
  • 6:23 - 6:25
    w świecie judaizmu.
  • 6:25 - 6:27
    Jak wszyscy wiemy ten powrót z wygnania
  • 6:27 - 6:29
    i budowa drugiej świątyni
  • 6:29 - 6:31
    przekształciły judaizm.
  • 6:31 - 6:33
    Ta zmiana,
  • 6:33 - 6:35
    ta wielka chwila w historii,
  • 6:35 - 6:39
    była możliwa dzięki Cyrusowi, królowi Persji,
  • 6:39 - 6:42
    co przekazano po hebrajsku w Biblii,
  • 6:42 - 6:45
    a po babilońsku w glinie.
  • 6:45 - 6:47
    Dwa doniosłe teksty
  • 6:47 - 6:49
    i ani słowa o polityce?
  • 6:49 - 6:51
    To, co wówczas się działo,
  • 6:51 - 6:54
    to fundamentalny przełom w historii Bliskiego Wschodu.
  • 6:54 - 6:57
    Imperia Iranu, Medów i Persów zjednoczyły się
  • 6:57 - 6:59
    pod panowaniem Cyrusa,
  • 6:59 - 7:03
    stając się pierwszym wielkim mocarstwem.
  • 7:03 - 7:06
    Swoje dzieło Cyrus zaczął w roku 530 p.n.e.
  • 7:06 - 7:10
    Do czasu, kiedy na tron wstąpił Dariusz,
  • 7:10 - 7:13
    całe wschodnie wybrzeże Morza Śródziemnego
  • 7:13 - 7:15
    było pod kontrolą Persów.
  • 7:15 - 7:17
    To królestwo to w zasadzie
  • 7:17 - 7:19
    cały dzisiejszy Bliski Wschód
  • 7:19 - 7:22
    i właśnie ono nadało kształt temu regionowi.
  • 7:22 - 7:24
    Wcześniej nie istniało równie wielkie imperium.
  • 7:24 - 7:26
    Co ważniejsze, było to pierwsze
  • 7:26 - 7:28
    Co ważniejsze, było to pierwsze
  • 7:28 - 7:30
    multikulturowe i wielowyznaniowe
  • 7:30 - 7:32
    państwo na wielką skalę.
  • 7:32 - 7:34
    Wymagało zarządzania w zupełnie nowy sposób.
  • 7:34 - 7:36
    Koniecznie było stosowanie wielu języków.
  • 7:36 - 7:39
    Świadczy o tym fakt, że dekret ten jest w języku babilońskim.
  • 7:39 - 7:41
    Należało uwzględnić odmienne przyzwyczajenia,
  • 7:41 - 7:44
    różne ludy, religie, wyznania.
  • 7:44 - 7:47
    Cyrus respektował to wszystko.
  • 7:47 - 7:49
    Stworzył on model,
  • 7:49 - 7:51
    w oparciu o który można zarządzać
  • 7:51 - 7:56
    wielonarodowym, wielowyznaniowym, multikulturowym społeczeństwem.
  • 7:56 - 7:58
    W rezultacie tego
  • 7:58 - 8:01
    powstało imperium, obejmujące tereny widoczne na ekranie,
  • 8:01 - 8:04
    które stabilnie funkcjonowało przez 200 lat,
  • 8:04 - 8:07
    aż zburzył je Aleksander.
  • 8:07 - 8:09
    Pozostało wspomnienie po Bliskim Wschodzie
  • 8:09 - 8:11
    jako całości, gdzie ludzie różnych wyznań
  • 8:11 - 8:13
    mogli żyć razem.
  • 8:13 - 8:15
    Greckie najazdy położyły temu koniec.
  • 8:15 - 8:18
    Oczywiście Aleksander nie mógł utrzymać swojego rządu,
  • 8:18 - 8:20
    który uległ rozdrobnieniu.
  • 8:20 - 8:22
    Jednak to, co zaproponował Cyrus,
  • 8:22 - 8:24
    pozostało absolutnie kluczowe.
  • 8:24 - 8:27
    Grecki historyk Ksenofont
  • 8:27 - 8:29
    napisał swoją "Cyropedię",
  • 8:29 - 8:31
    gdzie przedstawił Cyrusa jako wielkiego władcę.
  • 8:31 - 8:34
    W kulturze późniejszej Europy
  • 8:34 - 8:37
    Cyrus pozostał wzorem.
  • 8:37 - 8:39
    Oto obraz z XVI wieku,
  • 8:39 - 8:41
    który pokazuje, jak powszechnym
  • 8:41 - 8:44
    szacunkiem się cieszył.
  • 8:44 - 8:46
    Książka Ksenofonta o Cyrusie
  • 8:46 - 8:49
    i o tym jak rządzić różnorodnym społeczeństwem
  • 8:49 - 8:51
    była jednym z najważniejszych podręczników,
  • 8:51 - 8:53
    które zainspirowały ojców-założycieli
  • 8:53 - 8:55
    rewolucji amerykańskiej.
  • 8:55 - 8:57
    Jefferson bardzo podziwiał
  • 8:57 - 8:59
    ideały Cyrusa,
  • 8:59 - 9:01
    oczywiście w odniesieniu do idei XVIII wieku
  • 9:01 - 9:03
    dotyczących tego, jak budować tolerancję religijną w nowym państwie.
  • 9:03 - 9:06
    dotyczących tego, jak budować tolerancję religijną w nowym państwie.
  • 9:08 - 9:10
    W tym czasie w Babilonie
  • 9:10 - 9:12
    nie działo się dobrze.
  • 9:12 - 9:15
    Po Aleksandrze i rządach innych mocarstw
  • 9:15 - 9:18
    Babilon popada w ruinę,
  • 9:18 - 9:22
    wszystkie ślady po wielkim imperium znikają, aż do 1879 roku,
  • 9:22 - 9:24
    wszystkie ślady po wielkim imperium znikają, aż do 1879 roku,
  • 9:24 - 9:27
    gdy odnaleziony zostaje cylinder
  • 9:27 - 9:30
    przez zespół archeologów z British Museum.
  • 9:30 - 9:33
    Pojawia się on w innej historii,
  • 9:33 - 9:35
    którą jest wielka debata
  • 9:35 - 9:37
    z połowy XIX wieku:
  • 9:37 - 9:40
    Czy zapisy w Biblii są wiarygodne? Czy można im ufać?
  • 9:40 - 9:42
    O powrocie Żydów i dekrecie Cyrusa wiedzieliśmy
  • 9:42 - 9:44
    O powrocie Żydów i dekrecie Cyrusa wiedzieliśmy
  • 9:44 - 9:46
    jedynie z hebrajskiej Biblii.
  • 9:46 - 9:48
    Nie było innych dowodów.
  • 9:48 - 9:50
    I nagle się pojawiły.
  • 9:50 - 9:52
    Pojawiła się też ekscytacja
  • 9:52 - 9:54
    wśród tych, których wiara w słowa Biblii
  • 9:54 - 9:56
    i akt stworzenia została wcześniej zachwiana
  • 9:56 - 9:58
    przez teorię ewolucji, czy geologię.
  • 9:58 - 10:00
    W ręku mieli dowód,
  • 10:00 - 10:02
    że Biblia jest historycznie prawdziwa.
  • 10:02 - 10:05
    To był ważny moment XIX wieku.
  • 10:05 - 10:10
    W tym momencie oczywiście wszystko się komplikuje.
  • 10:10 - 10:12
    Fakty się zgadzały,
  • 10:12 - 10:15
    hurra archeolodzy,
  • 10:15 - 10:18
    jednak interpretacja okazała się bardziej skomplikowana.
  • 10:18 - 10:21
    Relacja zapisana na cylindrze i relacja z Biblii hebrajskiej
  • 10:21 - 10:23
    różnią się w jednej kluczowej sprawie.
  • 10:23 - 10:25
    Na babilońskim cylindrze
  • 10:25 - 10:27
    napisy wyryli kapłani
  • 10:27 - 10:29
    wielkiego bóstwa Babilonu, Marduka.
  • 10:29 - 10:31
    Co nie jest zaskakujące,
  • 10:31 - 10:33
    mówią nam, że wszystko to uczynił Marduk.
  • 10:33 - 10:36
    "Marduk zawołał Cyrusa po imieniu".
  • 10:36 - 10:39
    Marduk wziął Cyrusa za rękę
  • 10:39 - 10:41
    i wezwał, aby prowadził swój lud
  • 10:41 - 10:44
    i władał Babilonem.
  • 10:44 - 10:46
    Marduk powiedział Cyrusowi,
  • 10:46 - 10:48
    że uczyni wspaniale i wielkodusznie,
  • 10:48 - 10:50
    puszczając ludzi wolno.
  • 10:50 - 10:52
    Dlatego też powinniśmy być wdzięczni
  • 10:52 - 10:54
    i czcić Marduka.
  • 10:54 - 10:56
    Hebrajscy autorzy
  • 10:56 - 10:58
    Starego Testamentu,
  • 10:58 - 11:01
    co was nie zaskoczy,
  • 11:01 - 11:03
    mają inny pogląd na tę sprawę.
  • 11:03 - 11:05
    Dla nich, rzecz jasna, Marduk
  • 11:05 - 11:07
    w żadnym razie nie mógł tego sprawić.
  • 11:07 - 11:09
    To mógł być tylko Jehowa.
  • 11:09 - 11:11
    W księdze Izajasza
  • 11:11 - 11:13
    mamy cudowne zapisy,
  • 11:13 - 11:15
    przypisujące zasługi nie Mardukowi,
  • 11:15 - 11:16
    przypisujące zasługi nie Mardukowi,
  • 11:16 - 11:19
    a Panu Bogu Izraela,
  • 11:19 - 11:21
    a Panu Bogu Izraela,
  • 11:21 - 11:23
    który też wołał Cyrusa po imieniu,
  • 11:23 - 11:26
    również wziął go za rękę
  • 11:26 - 11:28
    i powiedział, aby prowadził swój lud.
  • 11:28 - 11:30
    To niezwykły przykład
  • 11:30 - 11:34
    na przywłaszczenie sobie praw do tego samego wydarzenia
  • 11:34 - 11:36
    przez kapłanów dwóch różnych religii,
  • 11:36 - 11:38
    na pozyskanie faktu politycznego.
  • 11:38 - 11:40
    Jak wiemy Bóg
  • 11:40 - 11:42
    zazwyczaj stoi po stronie wielkich armii.
  • 11:42 - 11:45
    Powstaje pytanie, który był to bóg?
  • 11:45 - 11:47
    Debata zakłóciła spokój
  • 11:47 - 11:49
    wszystkich w XIX wieku,
  • 11:49 - 11:51
    gdy zrozumieli, że Biblia hebrajska
  • 11:51 - 11:54
    należy do znacznie szerszego świata religii.
  • 11:54 - 11:56
    Bezsporne jest to,
  • 11:56 - 11:59
    że cylinder jest starszy niż tekst Izajasza,
  • 11:59 - 12:01
    a jednak Jehowa przemawia
  • 12:01 - 12:03
    w słowach podobnych
  • 12:03 - 12:05
    do tych Marduka.
  • 12:05 - 12:08
    Mam pewne przeczucia, że Izajasz o tym wie,
  • 12:08 - 12:10
    ponieważ mówi,
  • 12:10 - 12:13
    że są to oczywiście słowa Boga,
  • 12:13 - 12:15
    "Ja jestem Pan, który cię wołam po imieniu [...]
  • 12:15 - 12:17
    [...] chociaż Mnie nie znałeś".
  • 12:17 - 12:19
    Myślę, że możemy przyjąć,
  • 12:19 - 12:21
    iż Cyrus nie zdaje sobie sprawy z tego,
  • 12:21 - 12:24
    że działa na rozkaz Jehowy.
  • 12:24 - 12:27
    Byłby tak samo zaskoczony, że kierowały nim rozkazy Marduka.
  • 12:27 - 12:29
    Wszystko dlatego,
  • 12:29 - 12:31
    że Cyrus to dobry Irańczyk
  • 12:31 - 12:33
    wyznający zupełnie innych bogów,
  • 12:33 - 12:35
    których nie ma w żadnym z tych tekstów.
  • 12:35 - 12:37
    (śmiech)
  • 12:37 - 12:39
    To było w roku 1879.
  • 12:39 - 12:41
    Mija 40 lat
  • 12:41 - 12:44
    i mamy rok 1917,
  • 12:44 - 12:46
    kiedy cylinder wkracza w inny świat.
  • 12:46 - 12:48
    Tym razem jest to czas realnej, nowoczesnej polityki,
  • 12:48 - 12:50
    Tym razem jest to czas realnej, nowoczesnej polityki,
  • 12:50 - 12:53
    rok Deklaracji Balfoura,
  • 12:53 - 12:56
    rok w którym nowa potęga na Bliskim Wschodzie, Wielka Brytania,
  • 12:56 - 12:58
    decyduje, że ogłosi
  • 12:58 - 13:00
    powstanie państwa żydowskiego
  • 13:00 - 13:02
    oraz pozwoli Żydom tam powrócić.
  • 13:02 - 13:04
    oraz pozwoli Żydom tam powrócić.
  • 13:04 - 13:06
    Odpowiedź na to ze strony
  • 13:06 - 13:09
    populacji Żydów w Europie Wschodniej jest entuzjastyczna.
  • 13:09 - 13:11
    W całej Europie Wschodniej
  • 13:11 - 13:13
    Żydzi pokazują podobizny Cyrusa i Jerzego V,
  • 13:13 - 13:15
    Żydzi pokazują podobizny Cyrusa i Jerzego V,
  • 13:15 - 13:17
    obok siebie mamy dwóch wielkich władców,
  • 13:17 - 13:19
    obok siebie mamy dwóch wielkich władców,
  • 13:19 - 13:22
    którzy pozwolili na powrót do Jerozolimy.
  • 13:22 - 13:25
    Cylinder Cyrusa powraca na widok publiczny,
  • 13:25 - 13:27
    a tekst na nim zapisany
  • 13:27 - 13:30
    staje się demonstracją dlaczego to,
  • 13:30 - 13:33
    co zdarzy się po wojnie w roku 1918
  • 13:33 - 13:36
    jest częścią boskiego planu.
  • 13:36 - 13:38
    Wszyscy wiemy, co się wydarzyło.
  • 13:38 - 13:41
    Powstało państwo Izrael,
  • 13:41 - 13:44
    a 50 lat później, pod koniec lat 60.,
  • 13:44 - 13:47
    stało się jasne, że Wielka Brytania straciła status imperium.
  • 13:47 - 13:50
    Zaczyna się inna opowieść o cylindrze.
  • 13:50 - 13:52
    Wielka Brytania i USA decydują,
  • 13:52 - 13:55
    że region trzeba chronić przed komunizmem
  • 13:55 - 13:58
    i supermocarstwem, które zostanie do tego stworzone
  • 13:58 - 14:00
    będzie Iran wraz ze swoim szachem.
  • 14:00 - 14:03
    Szach pisze nową historię Iranu,
  • 14:03 - 14:05
    nawiązuje do jego dziejów,
  • 14:05 - 14:08
    co umieszcza go w centrum wielkiej tradycji.
  • 14:08 - 14:10
    Zaczyna wybijać monety
  • 14:10 - 14:12
    ze swoją podobizną
  • 14:12 - 14:14
    w towarzystwie cylindra Cyrusa.
  • 14:14 - 14:17
    Na wielkie obchody w Persepolis
  • 14:17 - 14:19
    ściąga do Teheranu cylinder,
  • 14:19 - 14:22
    wypożyczony przez British Museum,
  • 14:22 - 14:24
    który staje się częścią wielkiego święta
  • 14:24 - 14:27
    dynastii Pahlavich.
  • 14:27 - 14:30
    Cylinder Cyrusa - gwarant szacha.
  • 14:30 - 14:33
    Mija 10 lat i mamy kolejną opowieść -
  • 14:33 - 14:35
    rewolucja islamska 1979 roku,
  • 14:35 - 14:37
    nie będzie tu mowy o Cyrusie.
  • 14:37 - 14:39
    Nie interesujemy się tą historią,
  • 14:39 - 14:42
    a islamskim Iranem.
  • 14:42 - 14:44
    Aż do czasów Iraku,
  • 14:44 - 14:47
    jest to nowe regionalne mocarstwo namaszczone przez wszystkich,
  • 14:47 - 14:49
    które przypuszcza atak.
  • 14:49 - 14:51
    Potem mamy kolejną wojnę irańsko-iracką.
  • 14:51 - 14:53
    Kluczowa dla Irańczyków staje się
  • 14:53 - 14:56
    pamięć o wspaniałej przeszłości,
  • 14:56 - 14:58
    kiedy walczyli z Irakiem i wygrywali.
  • 14:58 - 15:01
    kiedy walczyli z Irakiem i wygrywali.
  • 15:01 - 15:03
    Kluczowe jest znalezienie symbolu,
  • 15:03 - 15:06
    który zjednoczy wszystkich Irańczyków,
  • 15:06 - 15:08
    muzułmanów i nie-muzułmanów,
  • 15:08 - 15:11
    chrześcijan, zoroastrian, czy żydów w Iranie,
  • 15:11 - 15:13
    ludzi pobożnych i mniej religijnych.
  • 15:13 - 15:16
    Oczywistym emblematem jest Cyrus.
  • 15:16 - 15:19
    Gdy British Museum i Narodowe Muzeum Iranu w Teheranie
  • 15:19 - 15:21
    podejmują trwającą do dziś współpracę,
  • 15:21 - 15:23
    Irańczycy chcą wypożyczyć tylko jedną rzecz.
  • 15:23 - 15:25
    Irańczycy chcą wypożyczyć tylko jedną rzecz.
  • 15:25 - 15:27
    Jest to jedyny przedmiot, którego chcą.
  • 15:27 - 15:29
    Chcą wypożyczyć cylinder Cyrusa.
  • 15:29 - 15:31
    W zeszłym roku
  • 15:31 - 15:35
    cylinder Cyrusa pojechał do Teheranu
  • 15:35 - 15:38
    po raz drugi.
  • 15:38 - 15:41
    Widzimy go tu wyeksponowanego w gablocie
  • 15:41 - 15:44
    przez panią dyrektor Narodowego Muzeum w Teheranie,
  • 15:44 - 15:47
    jedną z wielu kobiet w Iranie na wysokim stanowisku,
  • 15:47 - 15:49
    panią Ardakani.
  • 15:49 - 15:51
    To było wielkie wydarzenie.
  • 15:51 - 15:54
    Tu mamy zdjęcie z drugiej strony.
  • 15:54 - 15:57
    W Teheranie przedmiot obejrzało
  • 15:57 - 15:59
    od jednego do dwóch milionów ludzi
  • 15:59 - 16:01
    w przeciągu kilku miesięcy.
  • 16:01 - 16:03
    To więcej odwiedzających, niż widzów hitów kasowych na zachodzie.
  • 16:03 - 16:05
    To więcej odwiedzających, niż widzów hitów kasowych na zachodzie.
  • 16:05 - 16:08
    Przedmiotem wielkiej debaty jest to,
  • 16:08 - 16:11
    jakie znaczenie ma cylinder Cyrusa,
  • 16:11 - 16:14
    co władca chciał przekazać za pomocą tego przedmiotu.
  • 16:14 - 16:17
    Cyrus jako obrońca ojczyzny,
  • 16:17 - 16:19
    bohater irańskiej tożsamości
  • 16:19 - 16:21
    i ludu tego kraju,
  • 16:21 - 16:23
    tolerujący wszystkie wyznania.
  • 16:23 - 16:25
    We współczesnym Iranie
  • 16:25 - 16:28
    zoroastrianie i chrześcijanie mają gwarantowane miejsca
  • 16:28 - 16:31
    w irańskim parlamencie, co jest powodem do wielkiej dumy.
  • 16:31 - 16:34
    Aby zobaczyć ten przedmiot,
  • 16:34 - 16:36
    tysiące Żydów mieszkających w Iranie
  • 16:36 - 16:38
    przyjechało do Teheranu.
  • 16:38 - 16:40
    Stał się wspaniałym symbolem
  • 16:40 - 16:42
    i powodem dyskusji,
  • 16:42 - 16:45
    czym jest Iran u siebie i za granicą.
  • 16:45 - 16:48
    Czy Iran nadal będzie obrońcą uciśnionych?
  • 16:48 - 16:50
    Czy puści wolno ludzi,
  • 16:50 - 16:53
    zniewolonych i ograbionych przez tyranów?
  • 16:53 - 16:56
    Jest to mocna narodowa retoryka,
  • 16:56 - 16:58
    która widoczna była w całej okazałości
  • 16:58 - 17:00
    podczas wielkiej uroczystości
  • 17:00 - 17:02
    z okazji powrotu cylindra.
  • 17:02 - 17:05
    Widzimy tu go na scenie, w dużym powiększeniu,
  • 17:05 - 17:08
    w towarzystwie wielkich postaci z irańskiej historii,
  • 17:08 - 17:10
    starających się znaleźć miejsce
  • 17:10 - 17:13
    w spuściźnie tego kraju.
  • 17:13 - 17:15
    Tę opowieść prezentował
  • 17:15 - 17:18
    sam prezydent Iranu.
  • 17:18 - 17:20
    Dla mnie możliwość zabrania tego przedmiotu do Iranu
  • 17:20 - 17:22
    Dla mnie możliwość zabrania tego przedmiotu do Iranu
  • 17:22 - 17:24
    Dla mnie możliwość zabrania tego przedmiotu do Iranu
  • 17:24 - 17:26
    stanowi zaproszenie do uczestnictwa
  • 17:26 - 17:28
    w niezwykłej debacie,
  • 17:28 - 17:30
    prowadzonej na najwyższym szczeblu,
  • 17:30 - 17:32
    o tym, czym Iran jest,
  • 17:32 - 17:35
    czy istnieją różne "Irany"
  • 17:35 - 17:37
    i jak odmienne historie tego kraju
  • 17:37 - 17:40
    mogą kształtować dzisiejszy świat.
  • 17:40 - 17:43
    Jest to debata, która ciągle trwa
  • 17:43 - 17:45
    i wciąż będzie burzliwa,
  • 17:45 - 17:47
    bo obiekt ten
  • 17:47 - 17:49
    to jedna ze wspaniałych deklaracji
  • 17:49 - 17:51
    dotyczących ludzkich aspiracji.
  • 17:51 - 17:55
    Stoi ramię w ramię z amerykańską konstytucją.
  • 17:55 - 17:58
    Z pewnością mówi więcej o prawdziwych wolnościach,
  • 17:58 - 18:00
    niż Wielka Karta Swobód.
  • 18:00 - 18:03
    Jest to dokument, który może mieć wiele znaczeń
  • 18:03 - 18:06
    dla Iranu i dla regionu.
  • 18:06 - 18:08
    Jego replika
  • 18:08 - 18:10
    znajduje się w ONZ.
  • 18:10 - 18:13
    Będzie obecna tej jesieni w Nowym Jorku,
  • 18:13 - 18:15
    gdy rozpoczną się wielkie debaty
  • 18:15 - 18:18
    nad przyszłością Bliskiego Wschodu.
  • 18:18 - 18:20
    Chciałbym zakończyć pytając was,
  • 18:20 - 18:22
    jaka będzie następna opowieść
  • 18:22 - 18:24
    z udziałem tego przedmiotu.
  • 18:24 - 18:26
    Pojawi się zapewne
  • 18:26 - 18:28
    w wielu historiach z Bliskiego Wschodu.
  • 18:28 - 18:30
    Jaką historię tego regionu,
  • 18:30 - 18:32
    jaką historię świata
  • 18:32 - 18:34
    chcecie zobaczyć
  • 18:34 - 18:36
    w odniesieniu do przesłania,
  • 18:36 - 18:38
    jakie zawarte jest w cylindrze?
  • 18:38 - 18:40
    Prawo ludzi
  • 18:40 - 18:42
    do życia razem w jednym państwie,
  • 18:42 - 18:44
    do wolności wyznania -
  • 18:44 - 18:46
    na Bliskim Wschodzie i na świecie -
  • 18:46 - 18:48
    gdzie religia nie jest przyczyną podziałów i kwestią dyskusji
  • 18:48 - 18:51
    gdzie religia nie jest przyczyną podziałów i kwestią dyskusji
  • 18:51 - 18:54
    Dziś na Bliskim Wschodzie
  • 18:54 - 18:57
    debaty są ostre.
  • 18:57 - 18:59
    Myślę, że jednak możliwe jest,
  • 18:59 - 19:03
    aby najmocniejszym i najmądrzejszym głosem
  • 19:03 - 19:05
    z powodzeniem było wołanie
  • 19:05 - 19:07
    tego niemego przedmiotu,
  • 19:07 - 19:09
    którym jest cylinder Cyrusa.
  • 19:09 - 19:11
    Dziękuję.
  • 19:11 - 19:15
    --- Cytaty pochodzą z Biblii Tysiąclecia ---
Title:
Neil MacGregor: 2600 lat historii w jednym przedmiocie.
Speaker:
Neil MacGregor
Description:

Cylinder Cyrusa, poszczerbiony przedmiot z wyrytym na nim pismem klinowym w języku akadyjskim, jest potężnym symbolem religijnej tolerancji i multikulturowości. W tym fascynującym wystąpieniu Neil MacGregor, dyrektor British Museum, odtwarza 2600 lat historii Bliskiego Wschodu w kontekście tego jednego przedmiotu.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
19:16
Marcin Mituniewicz added a translation

Polish subtitles

Revisions