YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Dutch subtitles

← Neil MacGregor: 2600 jaren geschiedenis in één object

Get Embed Code
39 Languages

Subtitles translated from English Showing Revision 1 created 03/02/2012 by Rik Delaet.

  1. De dingen die we maken
  2. hebben één voornaamste eigenschap:
  3. ze leven langer dan wij.
  4. Wij gaan verloren, zij overleven;
  5. wij hebben één leven, zij hebben vele levens
  6. en in elk leven kunnen ze iets anders betekenen.
  7. Terwijl wij één biografie hebben,
  8. hebben zij er vele.
  9. Ik ga het vanmorgen hebben

  10. over het verhaal, de biografie - of de biografieën -
  11. van één bepaald object,
  12. een opmerkelijk ding.
  13. Ik ga akkoord
  14. dat het niet veel zaaks lijkt.
  15. Het is ongeveer zo groot als een rugbybal.
  16. Het werd gemaakt van klei
  17. en gekneed
  18. tot een cilinder,
  19. overdekt met een nauw aansluitend schrift
  20. en dan gebakken in de zon.
  21. Zoals je kunt zien
  22. is het een beetje beschadigd.
  23. Niet verwonderlijk,
  24. want het is 2500 jaar oud.
  25. Het werd
  26. in 1879 opgegraven.
  27. Maar vandaag,
  28. is dit ding, geloof ik,
  29. een belangrijk element
  30. in de politiek van het Midden-Oosten.
  31. Het is een object
  32. met fascinerende verhalen;
  33. verhalen die allerminst afgelopen zijn.
  34. Het verhaal begint

  35. met de oorlog tussen Iran en Irak
  36. en de gebeurtenissen
  37. die uitmondden
  38. in de invasie van Irak
  39. door buitenlandse troepen,
  40. het verwijderen van een despotische heerser
  41. en een ogenblikkelijke verandering van regime.
  42. Ik begin
  43. met een episode in die opeenvolging van gebeurtenissen
  44. waarmee de meesten van jullie zeer vertrouwd zijn,
  45. Belsazar's feest -
  46. want we hebben het hier over de Iran-Irak oorlog
  47. van 539 voor Christus.
  48. De parallellen
  49. tussen de gebeurtenissen
  50. van 539 voor Christus en 2003
  51. zijn opzienbarend.
  52. Je ziet hier Rembrandts schilderij,
  53. nu in de National Gallery in Londen,
  54. een illustratie van de tekst van de profeet Daniël
  55. in de Hebreeuwse bijbel.
  56. Jullie kennen het verhaal in ruwe lijnen.
  57. Belsazar was de zoon van Nebukadnezar.

  58. Nebukadnezar had Israël veroverd, Jeruzalem geplunderd
  59. en de joden in gevangenschap
  60. naar Babylon meegevoerd.
  61. Maar niet alleen de joden, ook de vaten van de tempel.
  62. Hij had de tempel geplunderd en ontheiligd.
  63. De grote gouden vaten van de tempel in Jeruzalem
  64. had hij meegenomen naar Babylon.
  65. Belsazar, zijn zoon,
  66. besloot een feest in te richten.
  67. Om het nog spannender te maken,
  68. voegde hij nog een beetje heiligschennis bij de pret
  69. en haalde de tempelvaten erbij.
  70. Hij was al in oorlog met de Iraniërs,
  71. met de koning van Perzië.
  72. Die nacht, vertelt Daniël ons,

  73. verscheen op het hoogtepunt van de festiviteiten
  74. een hand en schreef op de muur:
  75. "Je bent gewogen en te licht bevonden.
  76. Je koninkrijk valt in handen
  77. van de Meden en de Perzen."
  78. Diezelfde nacht
  79. trok Cyrus, de koning van de Perzen, Babylon binnen
  80. en kwam het hele regime van Belsazar ten val.
  81. Het is uiteraard een groot moment
  82. in de geschiedenis
  83. van het joodse volk.
  84. Het is een geweldig verhaal. Een verhaal dat we allemaal kennen.
  85. "Het teken aan de wand"
  86. maakt deel uit van onze alledaagse taal.
  87. Wat daarna gebeurde
  88. was opmerkelijk.
  89. Het is waar onze cilinder
  90. opduikt in het verhaal.
  91. Cyrus, de koning van de Perzen,

  92. overwon Babylon zonder slag of stoot.
  93. Het grote rijk van Babel,
  94. dat zich uitstrekte van het centrum van Zuid-Irak
  95. tot aan de Middellandse Zee,
  96. valt in handen van Cyrus.
  97. Cyrus kondigt een verklaring af.
  98. Die staat op deze cilinder,
  99. de verklaring van de door God geleide heerser
  100. die de Iraakse despoot had afgezet
  101. om de mensen de vrijheid terug te geven.
  102. In klinkend Babylonisch -
  103. het werd geschreven in het Babylonisch -
  104. zegt hij: "Ik ben Cyrus, de koning van het hele universum,
  105. de grote koning, de machtige koning,
  106. de koning van Babel, de koning van de vier hoeken van de wereld."
  107. Ze zaten toen niet verlegen om een beetje overdrijving.
  108. Dit is waarschijnlijk
  109. het eerste persbericht
  110. dat we hebben
  111. van een zegevierend leger.
  112. Het werd, zoals later nog zal blijken,
  113. door zeer bekwame P.R.-consultants geschreven.
  114. De overdrijving komt dus niet echt als een verrassing.
  115. Wat gaat de grote koning, de machtige koning,

  116. de koning van de vier hoeken van de wereld doen?
  117. Hij zegt dat na de verovering van Babylon
  118. alle volkeren,
  119. die de Babyloniërs - Nebukadnezar en Belsazar -
  120. hebben gevangen genomen en tot slaaf gemaakt,
  121. zullen worden vrijgelaten.
  122. Ze mogen terugkeren naar hun land.
  123. En nog belangrijker,
  124. ze mogen
  125. de goden, de beelden,
  126. de tempelvaten
  127. die in beslag waren genomen, terug meenemen.
  128. Alle volkeren die door de Babyloniërs waren onderdrukt en ontheemd,
  129. mogen naar huis gaan
  130. en hun goden meenemen.
  131. Ze mogen hun altaren terug oprichten
  132. en hun goden vereren,
  133. elk op hun eigen manier, in hun eigen land.
  134. Dit is het decreet,
  135. dit object is het bewijs
  136. voor het feit dat de joden,
  137. na de ballingschap in Babylon,
  138. na de jaren dat ze bij de wateren van Babylon
  139. huilden bij de herinnering aan Jeruzalem,
  140. dat die joden terug naar huis mochten.
  141. Ze mochten terugkeren naar Jeruzalem
  142. om de tempel te herbouwen.
  143. Het is een centraal document

  144. in de joodse geschiedenis.
  145. Het Boek Kronieken, het Boek van Ezra in de Hebreeuwse geschriften
  146. rapporteert dit in klinkende termen.
  147. Dat is de joodse versie
  148. van hetzelfde verhaal.
  149. "Zo sprak Cyrus, de koning van Perzië:
  150. "Alle koninkrijken van de aarde heeft de Here God in de hemel u gegeven,
  151. en Hij heeft mij bevolen
  152. voor Hem een huis te bouwen in Jeruzalem.
  153. Wie onder u is er van zijn volk?
  154. De Here God zij met hem,
  155. en laat hem gaan.'"
  156. "Gaan." - aaleh.
  157. Het centrale element,
  158. dat begrip van terugkeer,
  159. staat nog altijd centraal
  160. in het leven van het jodendom.
  161. Zoals jullie allen weten gaf die terugkeer uit ballingschap,
  162. de tweede tempel,
  163. een nieuwe vorm van jodendom.
  164. Die verandering,
  165. dat grote historische moment,
  166. werd mogelijk gemaakt door Cyrus, de koning van Perzië,
  167. en wordt ons in het Hebreeuws verteld in de Bijbel
  168. en in het Babylonisch in klei.
  169. Twee grote teksten,

  170. maar hoe zit het met de politiek?
  171. Dit betekende een fundamentele verschuiving
  172. in de geschiedenis van het Midden-Oosten.
  173. Het Iraanse rijk, de Meden en de Perzen,
  174. verenigd onder Cyrus,
  175. werd het eerste grote wereldrijk.
  176. Dat van Cyrus begint rond 530 voor Christus.
  177. In de tijd van zijn zoon Darius is
  178. het hele oostelijke Middellandse-Zeegebied
  179. onder Perzische controle.
  180. Dit rijk komt nagenoeg overeen met
  181. het Midden-Oosten zoals we dat nu kennen.
  182. Het gaf vorm aan het Midden-Oosten.
  183. Het was toen het grootste rijk ter wereld ooit.
  184. Veel belangrijker nog:
  185. was het de eerste
  186. multiculturele, multireligieuze staat
  187. op grote schaal.
  188. Het moest op een heel nieuwe manier worden bestuurd.
  189. Het moest worden bestuurd in verschillende talen.
  190. Het feit dat dit decreet in het Babylonisch is, zegt al iets.
  191. Het moest hun verschillende zeden erkennen,
  192. verschillende volkeren, religies, geloven.
  193. Allemaal gerespecteerd door Cyrus.
  194. Cyrus wordt een model

  195. van hoe je een grote multinationale,
  196. multireligieuze, multiculturele samenleving bestuurt.
  197. Het resultaat hiervan
  198. was een rijk dat de gebieden die jullie op het scherm zien, insloot.
  199. Het kende een stabiliteit van 200 jaar,
  200. totdat het ruw verstoord werd door Alexander.
  201. Het liet een droom na van het Midden-Oosten als een eenheid,
  202. een eenheid waar mensen van verschillende godsdiensten
  203. samen konden leven.
  204. De Griekse invasies beëindigden dat.
  205. En natuurlijk kon Alexander geen overheid in stand houden
  206. en het viel uit elkaar.
  207. Maar wat Cyrus vertegenwoordigde
  208. bleef absoluut centraal.
  209. De Griekse historicus Xenophon

  210. schreef zijn boek 'Cyropaedia'
  211. waarin hij Cyrus als de grote wetgever ten tonele voerde.
  212. Doorheen heel de Europese cultuur erna
  213. bleef Cyrus het model.
  214. Dit is een 16e-eeuwse afbeelding
  215. om te laten zien hoe wijdverbreid
  216. zijn verering eigenlijk was.
  217. Xenophon's boek over Cyrus
  218. over hoe je een diverse samenleving bestuurde,
  219. was een van de grote boeken
  220. die de Founding Fathers
  221. van de Amerikaanse Revolutie inspireerden.
  222. Jefferson was een groot bewonderaar -
  223. de idealen van Cyrus
  224. appelleerden duidelijk aan die 18e-eeuwse idealen
  225. van religieuze tolerantie
  226. in een nieuwe staat.
  227. Ondertussen waren in Babylon

  228. de zaken niet goed verlopen.
  229. Na Alexander kwamen er andere rijken,
  230. Babylon kwijnt weg, valt in puin
  231. en alle sporen van het grote Babylonische rijk gaan verloren -
  232. tot in 1879
  233. de cilinder wordt ontdekt
  234. tijdens opgravingen in Babylon voor een tentoonstelling in het Britse Museum.
  235. Hij komt nu in een ander verhaal terecht.
  236. In dat grote debat
  237. in het midden van de 19e eeuw:
  238. "Is de Schrift betrouwbaar? Kunnen we erop vertrouwen?"
  239. We kenden
  240. de terugkeer van de joden en het decreet van Cyrus
  241. alleen uit de Hebreeuwse geschriften.
  242. Geen enkel ander bewijs.
  243. Plotseling verscheen dit.
  244. Grote opwinding
  245. in een wereld waar het geloof in de schepping
  246. volgens de Schrift door de evolutie en de geologie
  247. aan het wankelen werd gebracht.
  248. Hier was het bewijs
  249. dat de Schrift historisch waar was.
  250. Het is een groot moment in de 19e eeuw.
  251. Maar - en dit is waar het natuurlijk ingewikkeld wordt -

  252. de feiten zijn waar,
  253. leve de archeologie,
  254. maar de interpretatie was toch wat ingewikkelder.
  255. Het cilinderverhaal en het Hebreeuwse Bijbelverhaal
  256. verschillen namelijk op één belangrijk punt.
  257. De Babylonische cilinder
  258. werd geschreven door de priesters
  259. van de grote god van Babylon, Marduk.
  260. Het zal je niet verbazen
  261. dat ze dit alles aan Marduk toeschreven.
  262. "Marduk riep Cyrus bij zijn naam."
  263. Marduk neemt Cyrus bij de hand,
  264. draagt hem op zijn volk te leiden
  265. en geeft hem de heerschappij over Babylon.
  266. Marduk vertelt Cyrus
  267. dat hij groot en edelmoedig
  268. deze mensen hun vrijheid zal teruggeven.
  269. Daarom moeten we allemaal dankbaar zijn
  270. en Marduk aanbidden.
  271. De Hebreeuwse schrijvers

  272. van het Oude Testament
  273. - het zal je niet verbazen -
  274. zien het even anders.
  275. Voor hen kan het natuurlijk onmogelijk
  276. Marduk zijn waardoor dit alles gebeurt.
  277. Het kan alleen maar Jehovah zijn.
  278. In Jesaja
  279. vinden we de prachtige teksten
  280. die alle eer hiervan
  281. niet aan Marduk toeschrijven,
  282. maar aan de Here God van Israël.
  283. De Here God van Israël
  284. die ook Cyrus bij zijn naam riep,
  285. Cyrus bij de hand nam
  286. en hem aanstelde als herder van zijn volk.
  287. Het is een opmerkelijk voorbeeld
  288. van twee verschillende priesterlijke toewijzingen van éénzelfde gebeurtenis,
  289. twee verschillende religieuze interpretaties
  290. van eenzelfde politiek feit.
  291. God, weten wij,

  292. staat gewoonlijk aan de kant van de grote legers.
  293. De vraag is welke god dat was?
  294. Het debat brengt
  295. iedereen in de 19e eeuw in de war
  296. door het besef dat de Hebreeuwse geschriften
  297. deel uitmaken van een veel grotere wereld van religie.
  298. Het is heel duidelijk
  299. dat de cilinder ouder is dan de tekst van Jesaja
  300. en toch spreekt Jehovah
  301. met bijna dezelfde woorden
  302. als Marduk.
  303. En je voelt dat Jesaja dit weet,
  304. omdat hij zegt:
  305. - en dit zijn natuurlijk Gods woorden -
  306. "Ik heb u geroepen bij uw naam
  307. hoewel gij Mij niet kent."
  308. Ik denk dat het duidelijk is
  309. dat Cyrus zich niet realiseert
  310. dat hij handelt in opdracht van Jehovah.
  311. Evenzeer zou hij verbaasd zijn geweest, mocht hij in opdracht van Marduk hebben gehandeld.
  312. Interessant is natuurlijk
  313. dat Cyrus een goede Iraniër is
  314. met een totaal andere verzameling goden
  315. die in geen van deze teksten worden genoemd.
  316. (Gelach)

  317. Dat was in 1879.

  318. 40 jaar later
  319. in 1917,
  320. komt de cilinder in weer een andere wereld terecht.
  321. Dit keer de politiek
  322. van de hedendaagse wereld -
  323. het jaar van de Balfour-verklaring,
  324. het jaar waarin de nieuwe keizerlijke macht in het Midden-Oosten,
  325. Groot-Brittannië, besluit
  326. een joods nationaal tehuis af te kondigen.
  327. Het zal het de joden
  328. mogelijk maken om terug te keren.
  329. Het antwoord
  330. van de joodse bevolking in Oost-Europa is uitzinnig.
  331. In Oost-Europa
  332. stellen joden afbeeldingen van Cyrus
  333. en George V
  334. naast elkaar tentoon -
  335. de twee grote koningen
  336. die de terugkeer naar Jeruzalem hebben toegestaan.
  337. De Cyruscilinder komt terug in de publieke aandacht,
  338. en de tekst erop,
  339. als demonstratie van waarom hetgeen
  340. na de oorlog in 1918 gaat gebeuren,
  341. deel uitmaakt van een goddelijk plan.
  342. Jullie weten allemaal wat er gebeurd is.
  343. De staat Israël werd opgericht
  344. en 50 jaar later, in de late jaren 60,
  345. is het duidelijk dat de Britse rol als imperiale macht is uitgespeeld.
  346. En weer begint ander verhaal van de cilinder.
  347. De regio, beslissen de Britten en de VS,

  348. moet worden gevrijwaard van het communisme
  349. en de supermacht die daarvoor zal worden gecreëerd
  350. werd Iran, de sjah.
  351. Dus verzint de sjah een Iraanse geschiedenis
  352. of een terugkeer naar de Iraanse geschiedenis,
  353. die hem een plaats geeft in een grote traditie.
  354. Hij laat munten slaan
  355. die hem tonen
  356. met de Cyruscilinder.
  357. Ter gelegenheid van zijn grote feesten in Persepolis,
  358. vraagt hij de cilinder terug.
  359. De cilinder wordt uitgeleend door het British Museum, gaat naar Teheran
  360. en maakt deel uit van die grote feesten
  361. van de Pahlavi-dynastie.
  362. De Cyruscilinder: garantie voor de sjah.
  363. 10 jaar later, weer een ander verhaal:

  364. Iraanse Revolutie, 1979.
  365. Islamitische revolutie, geen Cyrus meer:
  366. “We zijn niet geïnteresseerd in die geschiedenis,
  367. we zijn geïnteresseerd in een islamitisch Iran.”
  368. Tot Irak,
  369. de nieuwe supermacht die we allemaal wilden voor de regio,
  370. tot de aanval overgaat.
  371. Weer een Iran-Irak oorlog.
  372. Het wordt van essentieel belang voor de Iraniërs
  373. zich hun grote verleden te herinneren,
  374. hun grootse verleden
  375. toen ze Irak bevochten en wonnen.
  376. Het wordt van cruciaal belang een symbool te vinden
  377. dat alle Iraniërs kan verenigen:
  378. moslims en niet-moslims,
  379. christenen, aanhangers van het zoroastrisme, joden die in Iran leven,
  380. vrome mensen, niet-vrome mensen.
  381. Het voor de hand liggende embleem is Cyrus.
  382. Als het British Museum en het Nationaal Museum van Teheran

  383. zoals tevoren gaan samenwerken,
  384. vragen de Iraniërs
  385. maar één ding te leen.
  386. Het is het enige object dat ze willen.
  387. De Cyruscilinder.
  388. Vorig jaar
  389. ging de Cyruscilinder
  390. voor de tweede keer naar Teheran.
  391. Hier wordt hij in zijn toonkast voorgesteld
  392. door de directeur van het Nationaal Museum van Teheran,
  393. een van de vele vrouwen in Iran in zeer hoge posities,
  394. Mevrouw Ardakani.
  395. Het was een enorme gebeurtenis.
  396. Dit is de andere kant van dezelfde afbeelding.
  397. Hij werd in Teheran bekeken
  398. door tussen de een en twee miljoen mensen
  399. in de loop van een paar maanden.
  400. Dit overstijgt elke megatentoonstelling
  401. in het Westen.
  402. Het is het onderwerp van een groot debat
  403. over wat deze cilinder betekent, wat Cyrus betekent,
  404. maar vooral wat Cyrus verwoordde door deze cilinder -
  405. Cyrus als de verdediger van het vaderland,
  406. de kampioen van de Iraanse identiteit
  407. en van de Iraanse volkeren,
  408. tolerant voor alle geloven.
  409. In het huidige Iran
  410. bekleden aanhangers van het zoroastrisme en christenen gegarandeerde plaatsen
  411. in het Iraanse parlement, iets om heel erg trots op zijn.
  412. Duizenden Iraanse joden

  413. kwamen het object
  414. in Teheran bekijken.
  415. Het werd een groot embleem,
  416. een groot debatonderwerp
  417. over wat Iran is in binnen- en buitenland.
  418. Is Iran nog steeds de verdediger van de onderdrukten?
  419. Zal Iran de mensen
  420. die de tirannen tot slaaf hebben gemaakt en onteigend, bevrijden?
  421. Dit is zware nationale retoriek
  422. en het resulteerde
  423. in een grote optocht
  424. ter ere van de terugkeer.
  425. Hier zie je een grote replica van de Cyruscilinder op het podium
  426. samen met grote figuren uit de Iraanse geschiedenis
  427. hier bijeen om plaats te nemen
  428. in het erfgoed van Iran.
  429. Het verhaal werd gepresenteerd
  430. door de president zelf.
  431. Voor mij

  432. was het mogen overbrengen
  433. van dit object naar Iran,
  434. het mogen deelnemen
  435. aan een buitengewoon debat
  436. op het hoogste niveau
  437. over wat Iran is,
  438. wat verschillende Irans er zijn
  439. en hoe de verschillende geschiedenissen van Iran
  440. de wereld van vandaag vorm kunnen geven.
  441. Het is een debat dat nog steeds voortduurt
  442. en het zal blijven nazinderen,
  443. want dit voorwerp
  444. is een van de grote verklaringen
  445. van menselijke aspiratie.
  446. Het staat zij aan zij met de Amerikaanse grondwet.
  447. Het zegt zeker veel meer over echte vrijheid
  448. dan de Magna Carta.
  449. Het is een document dat zoveel kan betekenen
  450. voor Iran en voor de regio.
  451. Een replica ervan staat

  452. bij de Verenigde Naties.
  453. In New York zal het dit najaar aanwezig zijn
  454. bij de grote debatten
  455. over de toekomst van het Midden-Oosten.
  456. Ik wil eindigen met jullie te vragen
  457. wat het volgende verhaal zal zijn
  458. waarin dit object zal figureren.
  459. Het zal zeker nog een rol spelen
  460. in veel meer verhalen van het Midden-Oosten.
  461. En welk verhaal van het Midden-Oosten,
  462. welk verhaal van de wereld
  463. willen jullie zien
  464. als gevolg van wat er gezegd wordt,
  465. van wat er wordt uitgedrukt op deze cilinder?
  466. Het recht van de volkeren
  467. om samen te leven in dezelfde staat,
  468. met vrijheid van godsdienst -
  469. een Midden-Oosten, een wereld
  470. waarin religie niet het onderwerp van verdeeldheid
  471. of van debat is.
  472. In de wereld van het Midden-Oosten momenteel,

  473. zijn deze debatten, zoals je weet, schril.
  474. Maar ik denk dat het mogelijk is
  475. dat de meest geavanceerde en de meest wijze stem van allemaal
  476. misschien wel de stem
  477. van dit stille ding is,
  478. de Cyruscilinder.
  479. Dank je.

  480. (Applaus)