Return to Video

Dzień z życia architekta w starożytnej Grecji - Mark Robinson

  • 0:07 - 0:12
    Nad Atenami dopiero świta,
    a Fidiasz już jest spóźniony do pracy.
  • 0:12 - 0:15
    Jest 432 rok p.n.e.,
  • 0:15 - 0:18
    a on jest architektem,
    czyli głównym budowniczym,
  • 0:18 - 0:22
    Partenonu, najnowszej
    i największej świątyni Aten.
  • 0:22 - 0:27
    Po ukończeniu arcydzieło będzie
    ogromną świątynią bogini Ateny
  • 0:27 - 0:31
    i świadectwem chwały Ateńczyków.
  • 0:31 - 0:33
    Ale kiedy Fidiasz przybywa na miejsce,
  • 0:33 - 0:38
    czeka na niego pięciu
    epistatai, czyli urzędników.
  • 0:38 - 0:40
    Oskarżają Fidiasza o defraudację złota
  • 0:40 - 0:44
    przeznaczonego na główny posąg świątyni.
  • 0:44 - 0:48
    Dają mu czas do zachodu słońca,
    żeby uzasadnił wszystkie koszty budowy
  • 0:48 - 0:54
    i rozliczył się z każdego płatka złota
    albo stanie przed sądem.
  • 0:54 - 0:59
    Urażony oskarżeniami Fidiasz
    nie jest jednak zaskoczony.
  • 0:59 - 1:02
    Perykles, polityk,
    który zlecił budowę Partenonu,
  • 1:02 - 1:05
    ma w zarządzie miasta wielu wrogów,
  • 1:05 - 1:08
    a ten projekt jest nieco kontrowersyjny.
  • 1:08 - 1:12
    Ludność oczekuje klasycznej
    świątyni w stylu doryckim
  • 1:12 - 1:16
    z prostymi kolumnami
    podtrzymującymi poziome belkowanie
  • 1:16 - 1:18
    i zwieńczonej trójkątnym dachem.
  • 1:18 - 1:23
    Ale plany Fidiasza znacznie wykraczają
    poza ateńskie standardy.
  • 1:23 - 1:28
    Jego projekty łączą kolumny doryckie
    z rozległym fryzem jońskim
  • 1:28 - 1:34
    i przedstawiają Panatenaje.
  • 1:34 - 1:39
    Ta rzeźba nie tylko ukaże
    ludzi i bogów obok siebie,
  • 1:39 - 1:42
    czego nigdy dotąd nie widziano w świątyni.
  • 1:42 - 1:46
    Będzie też kosztować znacznie
    więcej niż tradycyjna świątynia.
  • 1:46 - 1:51
    Modląc się, żeby wydatki kolegów
    okazały się bez zarzutu,
  • 1:51 - 1:54
    Fidiasz wyrusza,
    żeby dowieść swojej niewinności.
  • 1:54 - 1:59
    Najpierw wydaje polecenia
    architektom Iktinosowi i Kallikratesowi.
  • 1:59 - 2:00
    Nie mając światłokopii projektu,
  • 2:00 - 2:04
    szczegółowo studiują ogólny szkic
  • 2:04 - 2:07
    i trójwymiarowy model.
  • 2:07 - 2:12
    Bez dokładnego planu zespół często
    musi rozwiązywać problemy na bieżąco,
  • 2:12 - 2:18
    kierując się jedynie obliczeniami
    i poczuciem symetrii.
  • 2:18 - 2:22
    Jej utrzymanie jest szczególnie trudne.
  • 2:22 - 2:28
    Partenon jest zbudowany na łuku
    z kolumnami pochylonymi lekko do wewnątrz.
  • 2:28 - 2:29
    Żeby pokazać siłę
  • 2:29 - 2:33
    i sprawić, że kolumny z daleka
    będą wyglądały prosto,
  • 2:33 - 2:39
    architekci zastosowali entasis,
    czyli lekkie wypukłości w kolumnach.
  • 2:39 - 2:41
    Dla innych elementów świątyni
  • 2:41 - 2:46
    zespół oblicza symetrię, stosując
    względnie spójne proporcje
  • 2:46 - 2:47
    w całym projekcie.
  • 2:47 - 2:52
    Ale zmiany wymagają ciągłych przeliczeń.
  • 2:52 - 2:55
    Po rozwiązaniu jednego z problemów
  • 2:55 - 2:57
    Fidiasz zbiera rejestry złota
    prowadzone przez kolegów
  • 2:57 - 3:01
    i udaje się po przesyłkę specjalną.
  • 3:01 - 3:04
    Ogromne marmurowe bloki
    na fronton Partenonu
  • 3:04 - 3:08
    właśnie dotarły z kamieniołomów
    na górze Pentelejkon.
  • 3:08 - 3:11
    Zwykłe rampy zawaliłyby się pod ciężarem
  • 3:11 - 3:14
    tych 2-3 tonowych bloków kamiennych,
  • 3:14 - 3:18
    więc Fidiasz nakazuje
    budowę nowych wyciągów.
  • 3:18 - 3:20
    Po zarejestrowaniu dodatkowego wydatku
  • 3:20 - 3:23
    i nadzorowaniu budowy całe popołudnie
  • 3:23 - 3:26
    dociera do pracowni rzeźbiarskiej.
  • 3:26 - 3:31
    Jego rzeźbiarze tworzą
    92 mityczne sceny, czyli metopy,
  • 3:31 - 3:34
    mające zdobić świątynię.
  • 3:34 - 3:38
    Każda rzeźba inna epicka bitwa,
  • 3:38 - 3:41
    mityczna prezentacja greckich zwycięstw
  • 3:41 - 3:45
    nad Persją sprzed 40 lat.
  • 3:45 - 3:49
    Żadna dotąd świątynia
    nie miała tylu metop,
  • 3:49 - 3:54
    a każda scena zwiększa
    i tak już duże wydatki.
  • 3:54 - 3:58
    W końcu Fidiasz zabiera się
    za swoje główne zadanie
  • 3:58 - 4:01
    i centralny punkt całej świątyni.
  • 4:01 - 4:05
    Pokryty grubymi warstwami złota,
    drobiazgowo zdobiony
  • 4:05 - 4:08
    i górujący nad ludźmi
  • 4:08 - 4:14
    posąg przedstawia patronkę
    i obrończynię miasta Atenę Partenos.
  • 4:14 - 4:18
    Kiedy świątynia zostanie ukończona,
    wokół niej zgromadzą się tłumy,
  • 4:18 - 4:21
    żeby modlić się, składać ofiary
  • 4:21 - 4:26
    dokonywać rytualnych libacji
    ku czci bogini mądrości.
  • 4:26 - 4:28
    Fidiasz spędza resztę dnia,
  • 4:28 - 4:30
    projektując wykończenie posągu,
  • 4:30 - 4:35
    a kiedy światło gaśnie,
    przybywają do niego epistatai.
  • 4:35 - 4:39
    Po przestudiowaniu rejestrów
    triumfalnie podnoszą głowy.
  • 4:39 - 4:43
    Fidiasz mógł wykazać
    ogólne wydatki świątyni,
  • 4:43 - 4:47
    ale w aktach nie ma słowa
    o złocie z posągu.
  • 4:47 - 4:52
    W tym momencie przybywa sam Perykles,
    żeby ocalić głównego budowniczego.
  • 4:52 - 4:56
    Sponsor świątyni mówi,
    że całe złoto na posąg
  • 4:56 - 5:01
    można zważyć indywidualnie
    i udowodnić niewinność Fidiasza.
  • 5:01 - 5:03
    Po przydzieleniu robotników do zadania
  • 5:03 - 5:07
    i nakazaniu urzędnikom
    pilnowania ich do późnej nocy
  • 5:07 - 5:10
    Fidiasz i jego patron
    zostawiają przeciwników
  • 5:10 - 5:12
    na łasce potężnej Ateny.
Title:
Dzień z życia architekta w starożytnej Grecji - Mark Robinson
Speaker:
Mark Robinson
Description:

Zobacz całą lekcję: https://ed.ted.com/lessons/a-day-in-the-life-of-an-ancient-greek-architect-mark-robinson

Jest rok 432 p.n.e. Gdy nad Atenami wstaje świt, Fidiasz już jest spóźniony do pracy. Fidiasz jest głównym budowniczym Partenonu - najnowszej i największej świątyni w Atenach. Kiedy przybywa na miejsce, władze miasta oskarżają go o sprzeniewierzenie złota ze świętego centralnego posągu świątyni. Ma czas do zachodu słońca, żeby udowodnić swoją niewinność albo stanie przed sądem. Mark Robinson przedstawia dzień z życia greckiego architekta.

Lekcja: Mark Robinson, reżyseria: Hana Tintor & Laura Martinović.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TED-Ed
Duration:
05:13

Polish subtitles

Revisions