YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Turkish subtitles

← Hastalıkların erken teşhisi adına, bakterilerin gizli dilini konuşalım

Get Embed Code
27 Languages

Showing Revision 12 created 07/01/2019 by Cihan Ekmekçi.

  1. Onları bilmiyorsunuz.
  2. Onları görmüyorsunuz.
  3. Ama onlar sürekli etrafta,
  4. fısıldaşıp
  5. gizli planlar yaparak
  6. milyonlarca askerden oluşan
    ordular kuruyorlar.
  7. Saldırmaya karar verdiklerinde de
  8. hep birlikte saldırırlar.
  9. Bakterilerden bahsediyorum.
  10. (Gülüşmeler)

  11. Siz kimden bahsettiğimi sandınız?

  12. Bakteriler de tıpkı insanlar gibi
    topluluklar hâlinde yaşarlar.

  13. Aileleri vardır,
  14. konuşurlar
  15. ve yapacaklarını planlarlar.
  16. Tıpkı insanlar gibi kandırır, yanıltır
  17. ve hatta bazıları birbirlerini aldatır.
  18. Peki, size bakterilerin
    konuşmalarını dinleyebileceğimizi
  19. ve gizli bilgilerini dilimize
    çevirebileceğimizi söylesem?
  20. Peki ya bakteri konuşmalarını çevirerek
    hayatlar kurtarabileceğimizi söylesem?
  21. Doktoramı nanofizik üzerine yaptım
  22. ve bakteri topluluklarına sızıp bize
    ne iş çevirdiklerinin kayıtlarını verecek
  23. gerçek zamanlı bir
    çeviri aracı geliştirmek için
  24. nanoteknolojiyi kullandım.
  25. Bakteriler her yerde yaşar.

  26. Toprakta, mobilyalarımızın üzerinde
  27. ve bedenlerimizdedirler.
  28. Aslında, bu salondaki bütün
    canlı hücrelerin yüzde 90'ı bakteriyeldir.
  29. Bazı bakteriler bizim için iyidir;
  30. yiyecekleri sindirmemize
    ve antibiyotik üretimine yardımcı olurlar.
  31. Bazı bakteriler de kötüdür;
  32. hastalıklara ve ölüme neden olurlar.
  33. Bakterilerin sahip olduğu tüm
    fonksiyonları düzenlemek için
  34. organize olabilmeleri gerekir
  35. ve bunu tıpkı biz insanlar gibi yaparlar:
  36. İletişim kurarak.
  37. Ama kelimeleri kullanmak yerine
  38. birbirleriyle iletişim kurmak için
    sinyal moleküllerini kullanırlar.
  39. Az sayıda bakteri varsa
  40. sinyal molekülleri, tıpkı çölde
    yalnız kalmış bir adamın çığlığı gibi
  41. dağılır gider.
  42. Ama fazla sayıda bakteri varsa
    sinyal molekülleri toplanır
  43. ve bakteriler yalnız olmadıklarını
    sezmeye başlar.
  44. Birbirlerini dinlerler.
  45. Bu şekilde kaç tane olduklarını
  46. ve yeni bir eylem gerçekleştirebilecek
    sayıda olup olmadıklarını takip ederler.
  47. Sinyal molekülleri belirli bir
    eşik değere ulaştıklarında
  48. tüm bakteriler aynı anda, aynı şekilde
    hareket etmeleri gerektiğini algılar.
  49. Bu yüzden bakteriyel iletişim
    bir etki, bir tepki,

  50. bir molekül üretimi
    ve bunun karşılığından oluşur.
  51. Araştırmalarımda insan vücudundaki
    bakteriyel topluluklarını
  52. gizlice dinlemeye odaklandım.
  53. Peki, bu nasıl işliyor?
  54. Bir hastadan örnek alıyoruz.
  55. Bu, kan veya tükürük numunesi olabilir.
  56. Numunenin içine elektronlar fırlatıyoruz,
  57. elektronlar mevcut iletişim
    molekülleriyle etkileşir
  58. ve bu etkileşim bize bakterinin kimliği,
    gerçekleşen iletişimin türü
  59. ve bakterinin ne kadar
    konuştuğuyla ilgili bilgi verecektir.
  60. Peki, bakteri iletişimi nasıl bir şeydir?

  61. Çeviri aracını geliştirmeden önce
  62. ilk varsayımım bakterilerin tıpkı
    kelimeleri ve cümleleri oluşturamayan
  63. bebekler gibi ilkel bir dile
    sahip olacakları üzerineydi.
  64. Güldüklerinde, mutlu;
    ağladıklarında, mutsuz.
  65. Bu kadar basit.
  66. Ancak bakteriler hiç de
    düşündüğüm gibi ilkel değillerdi.
  67. Bir molekül yalnızca bir molekül değildir.
  68. Bağlamda farklı anlamlara gelebilirler.
  69. Tıpkı bebek ağlamasının
    farklı anlamlara gelmesi gibi.
  70. Bazen bebek aç olduğu içindir,
  71. bazense altını ıslattığı
  72. veya canı yandığı veya korktuğu içindir.
  73. Ebeveynler bu ağlamaları
    deşifre etmesini bilir.
  74. Bu aletin başarılı olması da
  75. sinyal moleküllerini deşifre edebilmesine
  76. ve bağlama dayanarak
    çevirebilmesine bağlıdır.
  77. Kim bilir?
  78. Belki Google Çeviri bunu
    evlat edinmeye karar verir?
  79. (Gülüşmeler)

  80. Size bir örnek vereyim.

  81. Eğer eğitimini almadıysanız
    biraz karmaşık gelebilecek
  82. bir bakteriyel veri getirdim.
  83. Ama siz yine de bir göz atın.
  84. (Gülüşmeler)

  85. İşte hastamıza bulaşmış
    mutlu bir bakteri ailesinin resmi.

  86. Onlara Montague Ailesi diyelim.
  87. Aynı kaynakları kullanıyorlar,
    yeniden üretiyorlar ve büyüyorlar.
  88. Bir gün, yeni bir komşuları oluyor.
  89. Bakteri ailesi Capuletler.
  90. (Gülüşmeler)

  91. Birlikte çalışmaya devam ettikleri
    sürece her şey yolunda.

  92. Fakat ansızın hiç hesapta
    olmayan bir şey gerçekleşir.
  93. Romeo Montague ve Juliet Capulet
    çıkmaya başlarlar.
  94. (Gülüşmeler)

  95. Pek tabii, genetik
    materyallerini paylaşırlar.

  96. (Gülüşmeler)

  97. Şimdi bu gen transferi

  98. hastadaki tek topluluk olmak isteyen
    Montague Ailesi için tehlikeli olabilir
  99. ve gen paylaşımı Capulet Ailesi'nin
  100. antibiyotiklere karşı direnç
    oluşturmasına neden olabilir.
  101. Bu yüzden Montague'ler
    bu molekülü salgılayarak
  102. kendi içlerinde konuşmaya başlarlar.
  103. (Gülüşmeler)

  104. Alt yazıya ihtiyaç olacak.

  105. [Hücum planı yapmalıyız.]

  106. (Gülüşmeler.)

  107. Hücum planı yapmalıyız.

  108. Ardından buna hep birlikte
  109. diğer aileyi öldürecek bir zehir
    salgılayarak cevap sunarlar.
  110. [Yok edin!]

  111. (Gülüşmeler)

  112. Capulet Ailesi de buna cevap olarak
    bir karşı saldırı düzenler.

  113. [Hücum!]

  114. Ve savaşırlar.

  115. Bu gördüğünüz video
    birbirlerini kılıçvari organelleri ile

  116. kesip biçerek öldürmeye çalışan
    gerçek bakterilerin savaşını gösteriyor.
  117. Kimin ailesi bu savaşı kazanırsa
    o baskın bakteri haline gelir.
  118. Yani benim hedefim, bakterileri
    az önce gördüğünüz savaş gibi

  119. farklı kolektif davranışlara iten
    bakteriyel iletişimi saptamak.
  120. Yaptığım şey de hastanedeki
    hastaların vücudunda bulunan
  121. bakteriyel toplulukların içine sızmaktı.
  122. Geleneksel tanısal testin
    sonuçlarını bilmeden
  123. özel olarak bir enfeksiyon adına alınan
    örnekleri test etmek üzere
  124. 62 hastayı bir deney süresince izledim.
  125. Bakteri teşhislerinde hastadan alınan
    örnek bir plakada bekletilir

  126. ve eğer ki bakteri 5 gün
    içerisinde çoğalırsa
  127. hastanın enfeksiyon
    kapmış olduğu tanılanır.
  128. Çalışmayı tamamlayıp aletten
    elde ettiğim sonuçları
  129. geleneksel tanısal testin sonuçları
    ile karşılaştırdığımda
  130. şoka uğradım.
  131. Beklediğimden çok daha hayret edilesiydi.
  132. Ama size aletin sonuçlarından bahsetmeden

  133. izlediğim hastalarımdan
    birinden bahsedeceğim:
  134. genç bir kızdan.
  135. Kistik fibrozis adında,
  136. ciğerlerinin enfeksiyonlara duyarlı
    olmasına neden olan bir hastalığı vardı.
  137. Bu kız klinik çalışmanın
    bir parçası değildi.
  138. Onu, daha önce bir enfeksiyon
    yaşamamış olduğunu
  139. hasta geçmişinden bildiğim için izledim.
  140. Ayda bir kez, öksürerek bir kaba tükürdüğü
  141. balgam örneğini vermek için
    hastaneye gelirdi.
  142. Bu örnek de bakteriyel analiz amacıyla
  143. bir enfeksiyon bulunması durumunda
  144. doktorların erken teşhisi için
    merkez laboratuvara transfer edilirdi.
  145. Bu durum aletimi onun örneklerinde de
    test etmemi sağladı.
  146. Örneklerini ölçümlediğim ilk 2 ay boyunca
    bir sonuca ulaşamadım.

  147. Ama üçüncü ayda
  148. örneğinde bir çeşit bakteriyel
    konuşma saptadım.
  149. Bakteriler akciğer dokusuna
    zarar vermeyi planlıyordu.
  150. Geleneksel tanı yöntemi ise hiçbir
    bakteri izi göstermiyordu.
  151. Bir sonraki ay yaptığım ölçümlerde ise
  152. bakteriyel konuşmaların daha da saldırgan
    bir hale büründüğünü gördüm.
  153. Yine de, geleneksel
    tanı yöntemi tertemizdi.
  154. Çalışmam sonuçlandı ancak 6 ay sonra
    sadece benim bildiğim bakteri
  155. herhangi bir tıbbi yardım gerçekleşmeden
    kaybolmuş mu görmek adına
  156. son durumunu kontrol ettim.
  157. Kaybolmamıştı.
  158. Ancak kıza ölümcül bakterilerin yol açtığı
    ciddi bir enfeksiyon tanısı koyulmuştu.
  159. Aletimin daha önceden
    keşfettiği bakteriydi.
  160. Ağır antibiyotik tedavisine rağmen
  161. enfeksiyondan kurtulmak imkansızdı.
  162. Doktorlar, kızın 20'lerinin sonunu
    göremeyeceğini söylüyordu.
  163. Kızın örneklerini ölçümlediğimde

  164. aletim henüz test aşamasındaydı.
  165. Metodumun çalışıp çalışmadığından
    bile emin değildim
  166. bu yüzden tedavilerini zayıflatmamak için
  167. aletimin sonuçlarını paylaşmamak
    adına doktorlarla anlaştım.
  168. Henüz onaylanmamış
    bu sonuçları gördüğümde
  169. söylemeye cesaret edemedim
  170. çünkü enfeksiyonu olmayan
    bir hastaya tedavi uygulamanın
  171. hasta için de negatif getirileri vardır.
  172. Fakat şimdi daha bilinçliyiz
  173. ve kurtarabileceğimiz bir sürü
    genç kız ve erkek var
  174. çünkü ne yazık ki,
    bu durum oldukça yaygın.
  175. Hastalar enfeksiyona yakalanır,
  176. bakteri nasılsa geleneksel
    tanısal testte görünmez
  177. ve aniden, enfeksiyon
    ağır semptomlarla hastada belirir.
  178. Zaten o noktada, artık çok geçtir.
  179. İzlediğim 62 hastadan
    elde ettiğim şaşırtıcı sonuçta,

  180. aletimin geleneksel tanı metodunun
  181. negatif olarak tanı koyduğu hastaların
  182. yarısından fazlasında
    bakteriyel konuşmalar saptamasıydı.
  183. Bir başka deyişle,
    hastaların yarısından fazlası
  184. tehlikeli bakteriler taşırken
  185. evlerinde enfeksiyon sahibi
    olmadıklarını düşünüyordu.
  186. Bu yanlış teşhis koyulmuş
    hastaların içinde ise
  187. bakteriler senkronize
    bir saldırı düzenliyordu.
  188. Kendi aralarında fısıldaşıyorlardı.
  189. "Fısıldayan bakteriler" dediklerim,
  190. geleneksel metodun teşhis edemedikleri.
  191. Şimdiye kadar fısıldaşanları yakalamayı
    başaran şey ise yalnızca bu çeviri aleti.
  192. Bakterileri tam bu fısıldaşma
    aşamasında belirlemenin,
  193. hedeflenen tedavi için bir fırsat
    olduğuna inanıyorum.
  194. Eğer o kız bu fırsat ile tedavi edilseydi
  195. bakteri henüz başlangıç aşamasındayken
    ve enfeksiyon ilerlemeden
  196. ondan kurtulmak mümkün olabilirdi.
  197. Genç kızla yaşadıklarım sayesinde
    hastanenin teknolojiyi kabul etmeleri için

  198. elimden geleni yapmaya karar verdim.
  199. Doktorlarla birlikte
  200. enfeksiyonların erken teşhisi adına
  201. kliniklerde bu aletin
    uygulanması için çalışıyorum.
  202. Doktorların fısıldama evresinde
    hastalarını nasıl tedavi edecekleri

  203. henüz tam bilinmemekle beraber,
  204. bu alet tehlikedeki hastaları ile daha
    yakından ilgilenmelerine yardım edecektir.
  205. Tedavinin faydalı olup olmadığı
    ve basit soruların cevaplanması
  206. konusunda yardımcı olabilir:
  207. Hasta enfeksiyon kapmış mı?
  208. Bakterilerin amacı ne?
  209. Bakteriler konuşur,

  210. gizli planlar yaparlar
  211. ve aralarında gizli bilgiler paylaşırlar.
  212. Onları fısıldaşırken yakalamanın dışında,
  213. gizli dillerini öğrenebilir
  214. ve kendi bakterilerimize
    fısıldar hale gelebiliriz.
  215. Bir bakterinin de diyeceği gibi:
  216. "3-oksi-C12-anilin"
  217. (Gülüşmeler)

  218. (Alkışlar)

  219. Teşekkür ederim.