Return to Video

Apaçık problemleri görmezden gelme nedenimiz -- ve bunlarla baş etme yolları

  • 0:01 - 0:05
    Düşünün ki ortada büyük bir sorun var
  • 0:05 - 0:07
    apaçık gözünüzün önünde duruyor.
  • 0:07 - 0:10
    Öyle bir sorun ki herkes ondan bahsediyor
  • 0:10 - 0:12
    ve sizleri de doğrudan etkiliyor.
  • 0:14 - 0:17
    İşler daha da kötüleşmeden
    bu sorunu çözmek için
  • 0:17 - 0:19
    elinizden gelen her şeyi yapar mıydınız?
  • 0:21 - 0:22
    Cevabınızdan çok da emin olmayın!
  • 0:22 - 0:27
    Zira biz, gözümüzün önünde apaçık duran
    gerçekleri görmemeye meyilliyizdir
  • 0:27 - 0:30
    ve hiçbirimiz bunu kabullenmek istemez.
  • 0:30 - 0:31
    Hatta öyle ki
  • 0:31 - 0:35
    iş veya özel hayatımızda
    ya da dünya üzerinde karşılaşabileceğimiz
  • 0:35 - 0:40
    tehlikeleri bize hatırlattıkları için
  • 0:40 - 0:42
    bu gerçeklerden gözümüzü kaçırırız.
  • 0:43 - 0:47
    Kendi alanımdan, ekonomi politikasından
    bir örnek vermek istiyorum.
  • 0:49 - 0:52
    Merkez Bankası'nın başındayken
    Alan Greenspan'in tüm görevi,
  • 0:52 - 0:58
    ABD ekonomisindeki sorunlara karşı
    dikkatli hareket etmek
  • 0:58 - 1:00
    ve bu sorunların
    kontrolden çıkmamalarını sağlamaktı.
  • 1:00 - 1:02
    2006 sonrasına geldiğimizde ise
  • 1:02 - 1:05
    gayrimenkul fiyatlarının
    yükselmesiyle birlikte
  • 1:05 - 1:09
    her geçen gün daha fazla
    hatırı sayılır lider ve kurum
  • 1:09 - 1:12
    kredi riskleri ve piyasa
    balonlarından bahsederek
  • 1:12 - 1:16
    tehlike çanlarını çalmaya başladı.
  • 1:17 - 1:21
    Sizlerin de bildiği gibi
    2008'de her şey tepetaklak oldu.
  • 1:21 - 1:23
    Bankalar battı,
  • 1:23 - 1:26
    uluslararası piyasalar değerlerinin
    yarısına yakınını kaybetti,
  • 1:26 - 1:31
    milyonlarca insanın evine haciz konuldu.
  • 1:31 - 1:32
    En sonunda
  • 1:32 - 1:35
    neredeyse her 10 Amerikalıdan biri
    işsiz kalmış oldu.
  • 1:37 - 1:39
    Ortalık biraz durulduğunda ise
  • 1:39 - 1:43
    Greenspan ve daha pek çoğu,
    ellerinde bir durum analiziyle
  • 1:43 - 1:46
    "Krizi öngörmek mümkün değildi," dediler
  • 1:47 - 1:49
    ve krizi "bir siyah kuğu"
    olarak nitelendirdiler.
  • 1:49 - 1:52
    Yani hayal edilemez bir şey olarak,
  • 1:52 - 1:56
    öngörülemez ve kesinlikle
    olasılıksız bir şey olarak.
  • 1:58 - 2:00
    Tam anlamıyla bir sürpriz yani.
  • 2:00 - 2:03
    Ancak bu durum aslında
    hiç de bir sürpriz gibi gelişmedi.
  • 2:03 - 2:08
    Benim Manhattan'daki dairem örneğin
    dört yıldan daha kısa bir süre içinde
  • 2:08 - 2:10
    değerini neredeyse ikiye katlamıştı.
  • 2:10 - 2:13
    Ben de tehlike işaretlerini
    görüp satmıştım evimi.
  • 2:13 - 2:16
    (Gülüşmeler)
  • 2:16 - 2:18
    (Alkışlar)
  • 2:20 - 2:22
    Diğer birçok insan da
    aynı tehlikeyi gördü,
  • 2:22 - 2:24
    gördüklerini halkla da paylaştılar
  • 2:25 - 2:27
    ve sadece göz ardı edildiler.
  • 2:27 - 2:31
    Sonuç olarak bu krizin nasıl görüneceğini
    ya da beraberinde neler getireceğini
  • 2:31 - 2:33
    bire bir bilemesek de
  • 2:33 - 2:35
    bize doğru hücum eden şeyin
  • 2:35 - 2:41
    koca, gri bir gergedan kadar tehlikeli,
    aşikâr ve önceden kestirilebilir
  • 2:42 - 2:45
    olduğunu hepimiz görebiliyorduk.
  • 2:46 - 2:47
    Siyah kuğu teorisi,
  • 2:48 - 2:52
    geleceğimiz üzerinde hiçbir kontrolümüz
    olmadığı fikrini düşündürür bize.
  • 2:53 - 2:58
    Olaylar üzerinde kontrolümüzün
    ne kadar az olduğunu düşünmemiz de
  • 2:58 - 3:00
    maalesef var olanı
    bir o kadar küçümsememize
  • 3:00 - 3:03
    ya da tamamıyla
    göz ardı etmemize yol açar.
  • 3:04 - 3:08
    Bu tehlikeli düşünce de
    başka bir gerçeği görünmez kılar:
  • 3:08 - 3:11
    önümüzdeki sorunların
    çoğunun ne kadar olası,
  • 3:11 - 3:13
    aşikâr ve görünür olmasına rağmen
  • 3:13 - 3:17
    yine de parmağımızı dahi
    oynatmadığımız gerçeğini.
  • 3:18 - 3:20
    İşte ben de gri gergedan
    metaforunu yarattım
  • 3:20 - 3:23
    zira böyle bir metafora
    gerçekten ihtiyaç vardı.
  • 3:23 - 3:26
    Yeni bir gözle bakabilmemize
    yardımcı olsun diye,
  • 3:26 - 3:29
    aynı siyah kuğunun benimsendiği
    gibi benimseyelim diye,
  • 3:29 - 3:32
    ancak bu sefer son derece
    aşikâr şeyler için kullanalım diye,
  • 3:32 - 3:36
    son derece olası, yine de
    yok sayılan şeyler için.
  • 3:39 - 3:41
    İşte bu tip şeylere
    gri gergedanlar diyorum.
  • 3:41 - 3:44
    Eğer bu gri gergedanları
    görmek isterseniz
  • 3:44 - 3:46
    her gün başlıklara
    bir göz atmanız yeterli.
  • 3:47 - 3:51
    İşte benim bugün başlıklarda
    gördüğüm de koca bir gri gergedan,
  • 3:51 - 3:55
    yepyeni, son derece olası
    bir ekonomik kriz.
  • 3:56 - 4:00
    Merak ediyorum, son 10 yılda
    bir şeyler öğrenebildik mi acaba?
  • 4:00 - 4:04
    Washington'da ya da Wall Street'te
    konuşulanlara bakarsanız
  • 4:04 - 4:11
    geleceğimizin dalgasız, dümdüz
    bir deniz gibi olduğunu sanırsınız.
  • 4:11 - 4:14
    Benim çokça vakit geçirdiğim Çin'de ise
  • 4:14 - 4:17
    konuşulanlar son derece farklı.
  • 4:17 - 4:20
    Ekonomiden sorumlu ekibin tümü,
  • 4:20 - 4:23
    devlet başkanı Xi Jinping de
    dahil olmak üzere,
  • 4:23 - 4:25
    son derece açık bir şekilde
  • 4:25 - 4:28
    ve bilhassa sanki birer
    gri gergedanlarmış gibi
  • 4:28 - 4:32
    ekonomik risklerden ve bu riskleri
    nasıl dize getireceklerinden konuşuyorlar.
  • 4:32 - 4:33
    Kuşkusuz ki Çin ve ABD
  • 4:33 - 4:35
    çok farklı devlet
    sistemleriyle yönetiliyorlar,
  • 4:35 - 4:38
    bu da yapabilecekleri
    ya da yapamayacakları şeyleri belirliyor.
  • 4:38 - 4:41
    Ekonomik problemlerin çoğunun
    temel nedenleri de
  • 4:41 - 4:42
    farklı tabii bu iki ülkede.
  • 4:42 - 4:46
    Ancak iki ülkenin de
    borçlarıyla, eşitsizlikle
  • 4:46 - 4:50
    ve ekonomik verimlilikle ilgili sorunları
    olduğu herkesin bildiği bir gerçek.
  • 4:51 - 4:53
    Peki sorunları aynıysa
    duruşları niye farklı?
  • 4:54 - 4:56
    Aslında aynı soruyu
  • 4:56 - 4:58
    sadece ülkelerin değil insanların da
  • 4:58 - 5:01
    duruş farklılıkları ile
    ilgili sorabilirsiniz.
  • 5:01 - 5:05
    Güvenliği her şeyden önce tutan
    otomobil üreticileri
  • 5:05 - 5:07
    ve kalitesiz arabalarını geri çekmek için
  • 5:07 - 5:10
    mutlaka birilerinin ölmesini
    bekleyenlerle ilgili mesela.
  • 5:12 - 5:18
    Ya da kaçınılmaz son için hazırlık yapan
    büyükanneler ve büyükbabalarla ilgili,
  • 5:18 - 5:20
    hani şu cenaze metnini bile yazanlarla,
  • 5:21 - 5:23
    menüyü bile hazırlayanlarla ilgili.
  • 5:23 - 5:25
    (Gülüşmeler)
  • 5:25 - 5:26
    Benimkiler hazırlamıştı.
  • 5:26 - 5:27
    (Gülüşmeler)
  • 5:27 - 5:32
    Böyleleri mezar taşını bile önceden
    oydurur da bir ölüm tarihini boş bırakır.
  • 5:32 - 5:35
    Bir de diğer türlü büyükanneler
    büyükbabalar vardır
  • 5:35 - 5:38
    ki hiçbir işlerini yoluna koymazlar,
  • 5:38 - 5:39
    atılacaklarını bile ayırmazlar,
  • 5:39 - 5:41
    yıllar boyunca onca şeyi
    istiflemişlerdir de
  • 5:41 - 5:43
    düzenleme işini çocuklarına bırakırlar.
  • 5:44 - 5:48
    Peki bu iki taraf arasındaki fark
    nereden geliyor?
  • 5:48 - 5:51
    Nasıl oluyor da bazıları
    gerçeklerle başa çıkarken
  • 5:51 - 5:53
    diğerleri gözlerini kaçırmayı seçiyor?
  • 5:55 - 5:58
    Bunun öncelikle içinde yaşadığınız
    kültür ve toplumla,
  • 5:58 - 6:00
    çevrenizdeki insanlarla ilgisi var.
  • 6:01 - 6:04
    Yani olur da düşersen
    etrafındakilerden birinin
  • 6:04 - 6:06
    sana yardım edeceğini düşünüyorsan
  • 6:06 - 6:10
    var olan bir tehlikeyi olduğundan
    küçük görme eğiliminde oluyorsun.
  • 6:11 - 6:15
    Ki bu da sadece kötü değil aynı zamanda
    da iyi riskler almamızı sağlıyor.
  • 6:15 - 6:18
    Tıpkı kimsenin bahsetmek istemediği
  • 6:18 - 6:21
    bir tehlikeden bahsederek eleştirilme
    riskini göze almak gibi.
  • 6:21 - 6:25
    Ya da ürkütücü görünen, bir nevi
    gri gergedanlara benzeyen fırsatları
  • 6:25 - 6:27
    yine de değerlendirmek gibi.
  • 6:27 - 6:31
    ABD'nin kültürü son derece bireysel,
    herkes kendi başına yani.
  • 6:32 - 6:34
    İlginçtir ki bu durum
  • 6:34 - 6:37
    Amerikalıları değişime
    ve iyi riskler almaya
  • 6:38 - 6:39
    kapalı yapmış.
  • 6:39 - 6:41
    Halbuki Çin'deki insanlar,
  • 6:41 - 6:45
    devletin doğabilecek
    problemleri önleyeceğine inanıyor,
  • 6:45 - 6:48
    bu her zaman gerçekleşmese de
    insanlar inanmaya devam ediyor.
  • 6:48 - 6:50
    Ailelerine güvenebileceklerini
    düşünüyorlar,
  • 6:50 - 6:53
    bu da onları belirli riskleri almaya
    daha meyilli yapıyor.
  • 6:53 - 6:55
    Tıpkı Pekin'de gayrimenkul almak
  • 6:55 - 6:59
    ya da yönlerini değiştirmeleri gerektiği
    düşüncesine açık olmak gibi
  • 6:59 - 7:03
    ki Çin'in değişim hızı
    gerçekten de inanılmaz seviyede.
  • 7:04 - 7:06
    İkinci nedene gelirsek
  • 7:06 - 7:08
    durum hakkında ne kadar bilgiye sahipsin?
  • 7:08 - 7:10
    Olanları öğrenmeye ne kadar isteklisin?
  • 7:11 - 7:15
    Görmek istemediğin şeyleri bile
    görmeye hazır mısın?
  • 7:15 - 7:18
    Çoğumuz, sevmediğimiz
  • 7:18 - 7:21
    ve örtbas ettiğimiz şeylere
  • 7:21 - 7:22
    dikkat bile etmeyiz.
  • 7:22 - 7:26
    Dikkatimizi görmek istediğimiz, hoşumuza
    giden, bağdaştığımız şeylere veririz.
  • 7:27 - 7:30
    Halbuki bu kör noktalarımızı onaracak
  • 7:30 - 7:32
    olanağa ve yeterliliğe sahibiz.
  • 7:32 - 7:35
    Her kesimden insanla çokça zaman geçirme,
    onlarla hayat duruşları
  • 7:36 - 7:39
    ve gri gergedanlarıyla
    ilgili konuşma fırsatım oldu.
  • 7:39 - 7:40
    Risk almaktan en çok korkan
  • 7:40 - 7:43
    ve bu konuda en hassas olan insanların
  • 7:43 - 7:44
    değişime de en az açık olan
  • 7:44 - 7:48
    insanlar olduğunu düşünebilirsiniz.
  • 7:48 - 7:50
    Ama gerçek tam da tersi.
  • 7:50 - 7:51
    Ben gördüm ki
  • 7:51 - 7:54
    etraflarındaki sorunların
    farkına varmaya hazır olan
  • 7:54 - 7:55
    ve bunun için plan yapanlar,
  • 7:55 - 7:59
    hayatlarında daha fazla riske
    hatta iyi riske yer verebilen
  • 7:59 - 8:01
    ve kötü riskle de
    baş edebilen insanlar oluyor.
  • 8:01 - 8:04
    Bunun sebebi de, bilginin
    peşine düştüğümüzde aslında
  • 8:04 - 8:09
    korktuğumuz şeylere karşı harekete
    geçmek için güç topluyor olmamızdır.
  • 8:10 - 8:12
    Buradan da üçüncü nedene
    bağlamak istiyorum.
  • 8:12 - 8:15
    Sizler, hayatınızdaki
    gri gergedanlar üzerinde
  • 8:15 - 8:17
    ne kadar kontrolünüz olduğunu
    düşünüyorsunuz?
  • 8:18 - 8:20
    Harekete geçmememizin
    nedenlerinden biri de
  • 8:20 - 8:23
    çoğu zaman çaresiz hissetmemiz zira.
  • 8:23 - 8:26
    İklim değişikliği örneğin,
    öyle büyük bir problem ki
  • 8:26 - 8:30
    hiçbirimizin elinden bir şey
    gelmezmiş gibi hissettiriyor insana.
  • 8:30 - 8:33
    Böylelikle bazıları hayatını
    inkârla geçirirken
  • 8:33 - 8:36
    diğerleri kendileri hariç herkesi
    suçlayıp duruyor.
  • 8:36 - 8:39
    Tıpkı bir arkadaşımın, Çin'deki
    kömür fabrikaları durduğu sürece
  • 8:39 - 8:41
    4 çekerli arabasından vazgeçmemesi gibi.
  • 8:41 - 8:45
    Halbuki bizim
    değişim için bir fırsatımız var.
  • 8:45 - 8:47
    Hepimiz birbirimizden farklıyız
  • 8:47 - 8:52
    ve her birimiz de duruşumuzu
    değiştirme fırsatına sahibiz,
  • 8:52 - 8:54
    hem kendi hem de
    etrafımızdakilerin duruşunu.
  • 8:54 - 8:58
    Bu sebeple ben de bugün,
    buradaki herkesi
  • 8:58 - 9:02
    etrafımızdaki insanlarla
    dünyamızdaki gri gergedanlar üzerine
  • 9:02 - 9:04
    açıkça ve dürüstçe konuşmaya
  • 9:04 - 9:07
    ve gergedanlarımızla nasıl baş ettiğimizi
  • 9:07 - 9:11
    katıksız, dürüst bir şekilde
    anlatmaya davet ediyorum.
  • 9:11 - 9:14
    ABD'de çok sık duyduğum bir şey var:
  • 9:14 - 9:17
    "Tabii ki apaçık problemlerle
    baş etmemiz gerekir
  • 9:17 - 9:19
    ancak bir insan gözünün önünde
    olanları göremiyorsa
  • 9:19 - 9:21
    zaten ya akılsız ya da cahildir."
  • 9:21 - 9:25
    Onlar böyle söylese de
    ben tam tersini düşünüyorum.
  • 9:25 - 9:27
    Gözünün önünde olanları göremiyor olman
  • 9:27 - 9:31
    seni ne akılsız ne de cahil yapar,
  • 9:31 - 9:32
    sadece insan olduğunu gösterir.
  • 9:32 - 9:38
    Eğer bir gün hepimizin içinde olan
    bu zafiyetin farkına varabilirsek
  • 9:38 - 9:41
    işte o zaman
    hepimizin gözlerini açacak,
  • 9:41 - 9:44
    bizlere gözümüzün önünde
    olanları gösterecek
  • 9:44 - 9:47
    ve ezilmeden önce harekete geçmemizi
    sağlayacak gücü de bulacağız.
  • 9:49 - 9:52
    (Alkışlar)
Title:
Apaçık problemleri görmezden gelme nedenimiz -- ve bunlarla baş etme yolları
Speaker:
Michele Wucker
Description:

Neden ekonomik krizler ve iklim değişikliği gibi büyük problemleri çoğu zaman görmezden geliriz, farkına vardığımızda da artık çok geçtir? Siyaset stratejisi uzmanı Michele Wucker bu konuşmasında son derece nadir, hiçbir şekilde öngörülemez ve önlenemez bir felaketi sembolize eden "siyah kuğu" metaforunu, yok saymayı tercih ettiğimiz tehlikenin aslında önlenebilir olduğu düşüncesini tüm gerçekliğiyle sembolize eden "gri gergedan" metaforuyla değiştirmeye teşvik ediyor bizleri. Wucker, bir yandan aslında öngörülebilir krizlerin bizi neden ansızın yakaladıklarını açıklarken bir yandan da şu anda dahi bize doğru hücum eden gergedanların olabileceğine dair belirtileri gözler önüne seriyor.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
10:05

Turkish subtitles

Revisions