Return to Video

Bir İlaç Depresyonu ve TSSB'yi Önleyebilir mi?

  • 0:01 - 0:04
    Bu bir tüberküloz koğuşu
  • 0:04 - 0:08
    ve 1880'lerin sonunda
    bu fotoğraf çekildiğinde,
  • 0:08 - 0:11
    buradaki her yedi kişiden biri
  • 0:11 - 0:12
    tüberkülozdan öldü.
  • 0:13 - 0:16
    Hastalığa neden olan şey
    hakkında hiçbir fikrimiz yoktu.
  • 0:16 - 0:18
    Aslında sizi duyarlı kılan şeyin
  • 0:18 - 0:21
    sizin yapınız olduğu varsayıldı.
  • 0:22 - 0:24
    Ve fazlasıyla da
    romantikleştirilmiş bir hastalık.
  • 0:24 - 0:27
    Ayrıca verem olarak da adlandırılıyor
  • 0:27 - 0:30
    ve şairlerin,
    sanatçıların, entelektüellerin de
  • 0:30 - 0:33
    rahatsızlığı bu.
  • 0:33 - 0:37
    Ve bazı insanlar bunun
    kişiye abartılmış bir hassasiyet ve
  • 0:37 - 0:39
    yaratıcı dehalık verdiğini düşündüler.
  • 0:41 - 0:43
    1950'lere kadar
  • 0:43 - 0:45
    tüberkülozun nispeten daha az
    romantik olan,
  • 0:45 - 0:49
    bulaşıcı bir bakteri enfeksiyonundan
    kaynaklandığını biliyorduk,
  • 0:49 - 0:51
    fakat onu tedavi etmek için
  • 0:51 - 0:53
    ilaç üretebilme ihtimalimiz
  • 0:53 - 0:57
    her şeyi tersine çevirdi.
  • 0:57 - 1:00
    Böylece doktorlar iproniazit
    adında yeni bir ilaç keşfetti ve
  • 1:00 - 1:03
    tüberkülozu tedavi edebileceği
    konusunda olumlu düşünüyorlardı,
  • 1:03 - 1:05
    ilacı hastalara verdiler ve
  • 1:05 - 1:07
    hastalar memnun olmuştu.
  • 1:07 - 1:10
    Daha sosyal, daha enerjiklerdi.
  • 1:10 - 1:15
    Tıbbi bir raporda hastaların
    "koridorlarda dans ettikleri" söylenmişti.
  • 1:16 - 1:17
    Ve ne yazık ki
  • 1:17 - 1:20
    bunun nedeni iyileşiyor olmaları değildi.
  • 1:20 - 1:23
    Çoğu hâlâ ölüyordu.
  • 1:24 - 1:30
    Başka bir tıbbi rapor onların
    "uygunsuzca mutlu" olduklarını söylüyordu.
  • 1:31 - 1:35
    Ve antidepresan bu şekilde keşfedildi.
  • 1:36 - 1:40
    Bilimde tesadüfi
    keşif alışılmış bir şeydir,
  • 1:40 - 1:43
    fakat bunun için sevindirici
    bir tesadüften fazlası gerekir.
  • 1:43 - 1:47
    Keşfin meydana gelmesi
    için onu anlayabilmeniz gerekir.
  • 1:48 - 1:50
    Bir nörolog olarak sizlere
    birinci ağızdan tecrübelerimi
  • 1:50 - 1:52
    anlatacağım,
  • 1:52 - 1:55
    dilerseniz buna acemi şansının
    tam tersi diyebilirsiniz --
  • 1:55 - 1:57
    en iyisi zekâ şansı diyelim.
  • 1:57 - 1:59
    Öncelikle biraz daha
    arka plandan bahsedeceğim.
  • 2:00 - 2:03
    Neyse ki, 1950'lerden bu yana
  • 2:03 - 2:07
    başka ilaçlar geliştirdik ve
    artık tüberkülozu tedavi edebiliyoruz.
  • 2:07 - 2:11
    Diğer ülkelerde olmasa bile,
    en azından Amerika'da,
  • 2:11 - 2:12
    sanatoryumlarımızı kapattık
  • 2:12 - 2:16
    ve muhtelemen çoğunuz
    tüberküloz endişesi duymuyor.
  • 2:17 - 2:20
    Fakat 1900'lerin
    başında bulaşıcı hastalıkla ilgili
  • 2:20 - 2:21
    doğru olan şeyler,
  • 2:21 - 2:24
    artık psikiyatrik
    hastalıklar için geçerli.
  • 2:25 - 2:28
    Depresyon, travma sonrası
    stres bozukluğu ya da TSSB gibi
  • 2:28 - 2:32
    duygu bozuklarının bir salgına
    dönüştüğü zamanın tam ortasındayız.
  • 2:32 - 2:36
    Amerika'da her dört yetişkinden birisi
  • 2:36 - 2:38
    ruhsal bozukluktan muzdarip,
  • 2:38 - 2:41
    yani kişisel olarak tecrübe
    etmemiş olsanız bile veya ailenizde
  • 2:41 - 2:44
    birisinin başına gelmemiş olsa bile,
  • 2:44 - 2:47
    tanıdığınız birisinin başına
    gelmiş olma ihtimali oldukça yüksek ve
  • 2:47 - 2:49
    size bahsetmemiş olabilirler.
  • 2:50 - 2:54
    Depresyon artık dünya çapında
  • 2:54 - 2:58
    maluliyetin başlıca nedeni olarak
    HIV/AIDS, sıtma, diyabet
  • 2:58 - 3:02
    ve savaşı geride bıraktı.
  • 3:02 - 3:05
    Ayrıca, tıpkı 1950'lerin tüberkülozu gibi,
  • 3:05 - 3:07
    nedenini bilmiyoruz.
  • 3:07 - 3:09
    Bir kez gelişince kronik bir hâl alıyor,
  • 3:09 - 3:11
    yaşam boyu sürüyor
  • 3:11 - 3:13
    ve bilinen bir tedavisi yok.
  • 3:15 - 3:17
    1950'lerde kazara keşfettiğimiz
  • 3:17 - 3:19
    ikinci antidepresan ise,
  • 3:19 - 3:23
    bir antihistaminden üretilen ve
    insanları manikleştiren
  • 3:24 - 3:25
    imipramin idi.
  • 3:26 - 3:30
    Hem tüberküloz koğuşu,
    hem de antihistamin durumlarında,
  • 3:30 - 3:32
    birisinin, bir şey yapmak için
  • 3:32 - 3:34
    tasarlanan bu ilacın --
    tüberkülozu tedavi etmek
  • 3:34 - 3:37
    veya alerjiyi yok etmek --
    aynı zamanda çok farklı bir
  • 3:37 - 3:39
    şey için kullanılabileceğini
    bilmesi gerekiyordu --
  • 3:39 - 3:41
    depresyonu tedavi etmek.
  • 3:41 - 3:44
    Bu tür bir değişiklik
    aslında oldukça zorludur.
  • 3:44 - 3:48
    Doktorlar iproniazitin
    ruhsal durum geliştirici etkisini
  • 3:48 - 3:51
    gördüklerinde,
    gördükleri şeyin farkına varmadılar.
  • 3:51 - 3:53
    İlacın bir tüberküloz ilacı olduğunu
  • 3:53 - 3:56
    düşünmeye alıştıkları için,
  • 3:56 - 3:58
    diğer etkiyi
  • 3:58 - 4:00
    bir yan etki, ters etki
    olarak kaydettiler.
  • 4:00 - 4:02
    Gördüğünüz gibi,
  • 4:02 - 4:06
    1954'te bu hastaların çoğu
    şiddetli mutluluk yaşıyorlardı.
  • 4:07 - 4:11
    Bunun bir şekilde
    tüberküloz tedavisine engel olacağı
  • 4:11 - 4:13
    endişesi duyuyorlardı.
  • 4:13 - 4:20
    Dolayısıyla iproniazitin
    yalnızca aşırı tüberküloz durumlarında
  • 4:20 - 4:23
    ve antidepresan kullanımının
    tam tersi olarak, duygusal açıdan
  • 4:24 - 4:28
    oldukça durağan hastalarda
    kullanılabileceğini öne sürdüler.
  • 4:28 - 4:33
    İlaca tek bir hastalık
    açısından bakmaya öyle alışkınlardı ki,
  • 4:33 - 4:37
    başka bir hastalık için
    var olan içeriğini göremediler.
  • 4:37 - 4:40
    Adil olmak gerekirse,
    bu tamamen onların hatası değildi.
  • 4:40 - 4:43
    İşlevsel sabitlik,
    hepimizi etkileyen bir eğilimdir.
  • 4:43 - 4:46
    Yani bir objeyi,
    geleneksel kullanımı veya işlevi
  • 4:46 - 4:49
    bağlamında düşünme eğilimidir.
  • 4:50 - 4:52
    Zihinsel set de başka bir şey.
  • 4:52 - 4:54
    Bu, sorunlara yaklaşımımıza dair önceden
  • 4:54 - 4:55
    edinilmiş bir çerçeve biçimidir.
  • 4:56 - 4:59
    Bu da değişimi bizler için
    oldukça zorlaştırır ve sanırım
  • 4:59 - 5:02
    değişim konusunda oldukça iyi
    olan adama dair bir dizi çekmelerinin
  • 5:02 - 5:04
    nedeni de bu.
  • 5:05 - 5:07
    (Gülüşmeler)
  • 5:07 - 5:12
    Yani hem iproniazit,
    hem de imipramin durumunda
  • 5:12 - 5:13
    etkiler çok güçlü --
  • 5:13 - 5:15
    maniklik ya da
    koridorlarda dans eden insanlar.
  • 5:15 - 5:18
    Yakalandıkları şey
    aslında çok da şaşırtıcı değil.
  • 5:18 - 5:22
    Başka neyi kaçırdığınızı
    merak etmenizi sağlıyor bu durum.
  • 5:23 - 5:25
    Yani iproniazit ve imipramin,
  • 5:25 - 5:28
    değişime dair çalışma
    alanı olmaktan daha fazlası.
  • 5:28 - 5:30
    İkisinin de çok
    önemli iki ortak özelliği var.
  • 5:30 - 5:33
    Birincisi, korkunç yan etkileri var.
  • 5:33 - 5:36
    Karaciğer zehirlenmesi,
  • 5:36 - 5:39
    20 kilo üzerinde kilo alımı
    ve intihar eğilimi
  • 5:39 - 5:41
    bunlardan birkaçı.
  • 5:41 - 5:45
    İkincisi, ikisi de serotonin
    düzeyini yükseltiyor, serotonin de
  • 5:45 - 5:47
    beyindeki kimyasal bir sinyal veya
  • 5:47 - 5:48
    sinir ileticidir.
  • 5:49 - 5:52
    Bu ikisi, evet, birincisi veya ikincisi,
  • 5:52 - 5:53
    o kadar da önemli olmayabilir,
  • 5:53 - 5:57
    ama ikisi birden, daha güvenli
    ilaçlar üretmemiz gerektiğini ifade eder
  • 5:57 - 6:01
    ve serotonin güzel
    bir başlangıç noktası olabilir.
  • 6:02 - 6:06
    Böylece spesifik olarak
    serotonine, selektif seretonin geri alım
  • 6:06 - 6:09
    engelleyiciye, yani SSRI'ye
    odaklanan ilaçlar ürettik,
  • 6:09 - 6:12
    bunlardan en bilineni ise Prozac.
  • 6:12 - 6:14
    Bu 30 yıl önceydi ve o zamandan beri
  • 6:14 - 6:17
    en çok, bu ilaçları en
    iyi hâle getirme üzerine çalıştık.
  • 6:18 - 6:21
    Ve SSRI'ler, kendisinden
    önceki ilaçlardan daha iyiler, fakat
  • 6:21 - 6:23
    yine de çok fazla yan etkileri var;
  • 6:23 - 6:26
    kilo alımı, uykusuzluk,
  • 6:26 - 6:27
    intihar eğilimi --
  • 6:28 - 6:30
    ve işe yaraması uzun zaman alıyor,
  • 6:30 - 6:33
    çoğu hastada dört ila
    altı hafta arası gibi bir süre.
  • 6:33 - 6:35
    İşlev gösterdikleri yer, bu hastalar.
  • 6:35 - 6:38
    Bu ilaçların işe
    yaramadığı birçok hasta var.
  • 6:38 - 6:41
    Yani şu an, 2016 yılında,
  • 6:42 - 6:45
    herhangi bir ruhsal bozukluk
    için hâlâ bir tedavimiz yok, yalnızca
  • 6:45 - 6:47
    semptomları gizleyen ilaçlar var;
  • 6:47 - 6:51
    yani bir enfeksiyon için ağrı kesici
    içmek ve antibiyotik içmek arasındaki
  • 6:52 - 6:53
    fark gibi.
  • 6:53 - 6:55
    Ağrı kesici iyi hissettirecektir,
  • 6:55 - 6:58
    fakat hastalığı tedavi etmek
    için hiçbir şey yapmayacaktır.
  • 6:59 - 7:01
    İproniazit ve imipraminin bu şekilde
  • 7:01 - 7:04
    değiştirilebileceğini fark
    etmemizi de bu düşünce esnekliği
  • 7:04 - 7:06
    sağlamıştı, bu da bizi,
  • 7:06 - 7:08
    sonrasında üzerinde ironik olarak
  • 7:08 - 7:11
    sabitlendiğimiz,
    serotonin hipotezine yönlendirdi.
  • 7:12 - 7:15
    Bu, bir SSRI reklamından, serotonin
  • 7:15 - 7:16
    sinyali veren beyin.
  • 7:16 - 7:18
    Anlaşılmıyor olabilir,
    bu abartılı bir gösterim.
  • 7:19 - 7:23
    Ve bilimde, iki taraflı deneyler
    yaparak veya sonuçlarımıza istatistiksel
  • 7:23 - 7:25
    olarak bilinemezci yaklaşarak,
  • 7:25 - 7:29
    önyargılarımızı deniyor
    ve ortadan kaldırıyoruz, evet.
  • 7:29 - 7:33
    Fakat önyargı, çalıştığımız
    şeyin ve çalışma biçimimizin içerisine
  • 7:33 - 7:35
    daha sinsice süzülüyor.
  • 7:36 - 7:40
    Yani geçtiğimiz 30 yıl boyunca
    genelde diğer şeyleri hariç tutarak
  • 7:40 - 7:42
    serotonine odaklandık.
  • 7:43 - 7:44
    Elimizde hâlâ bir tedavi yok
  • 7:45 - 7:49
    ve depresyon için gereken
    tek şey serotonin değilse ne olacak?
  • 7:49 - 7:51
    Onun kilit noktası değilse ne olacak?
  • 7:51 - 7:53
    Bu demek oluyor ki, ne kadar zaman
  • 7:53 - 7:56
    veya para veya efor harcarsak harcayalım,
  • 7:56 - 7:58
    bir tedavi üretemeyeceğiz.
  • 7:58 - 8:01
    Geçtiğimiz birkaç yılda
    doktorlar muhtemelen SSRI'den
  • 8:01 - 8:06
    bu yana bulunan ilk gerçek
    antidepresanı, yani Calypsol'ü
  • 8:07 - 8:08
    keşfettiler ve bu ilaç
  • 8:08 - 8:11
    çok çabuk işe yarıyor,
    birkaç saat ya da günde
  • 8:11 - 8:13
    ve serotonin üzerinde çalışmıyor.
  • 8:13 - 8:16
    Diğer bir sinir iletici olan
    glutamat üzerinde çalışıyor.
  • 8:16 - 8:18
    Ayrıca değiştirilmiş.
  • 8:18 - 8:21
    Eskiden ameliyatlarda
    anestezi olarak kullanılıyordu.
  • 8:22 - 8:23
    Fakat hemen fark ettiğimiz diğer
  • 8:23 - 8:25
    ilaçlardan farklı olarak,
  • 8:25 - 8:27
    Calypsol'ün bir antidepresan
  • 8:27 - 8:29
    olduğunu anlamamız
    20 yıl sürdü, ayrıca bu aslında,
  • 8:29 - 8:32
    muhtemelen, diğer ilaçlardan daha
  • 8:32 - 8:34
    iyi bir antidepresan.
  • 8:34 - 8:38
    Bunun nedeni muhtemelen,
    daha iyi bir antidepresan olduğu
  • 8:38 - 8:40
    için farkına varmamızın zor olması.
  • 8:40 - 8:42
    Etkilerini gösterecek bir maniklik yoktu.
  • 8:43 - 8:46
    2013 yılında, Kolumbiya Üniversitesi'nde,
  • 8:46 - 8:48
    meslektaşım Dr. Christine Ann Denny ile
  • 8:48 - 8:49
    çalışıyordum
  • 8:49 - 8:53
    ve farelerde bir antidepresan
    olarak Calypsol'ü çalışıyorduk.
  • 8:54 - 8:56
    Ve Calypsol'ün gerçekten
    çok az bir yarı-ömrü var,
  • 8:56 - 9:00
    yani birkaç saat
    içerisinde vücudunuzdan atılıyor.
  • 9:00 - 9:01
    Biz de deney yapıyorduk.
  • 9:01 - 9:03
    Fareye bir kez enjekte ediyorduk ve
  • 9:03 - 9:05
    bir hafta bekliyorduk,
  • 9:05 - 9:07
    daha sonra, tasarruf
    etmek için, başka deney yapıyorduk.
  • 9:08 - 9:10
    Yaptığım deneylerden birisinde
  • 9:10 - 9:12
    fareye baskı yapıyorduk ve onu
  • 9:12 - 9:14
    bir depresyon modeli olarak kullanıyorduk.
  • 9:14 - 9:17
    Aslında ilk başlarda
    işe yaramıyormuş gibi göründü.
  • 9:17 - 9:19
    O noktada bırakabilirdik.
  • 9:20 - 9:22
    Fakat bu depresyon
    modelini yıllarca sürdürdüm ve
  • 9:22 - 9:24
    veriler tuhaf görünüyordu.
  • 9:24 - 9:26
    Bana doğruymuş gibi görünmüyorlardı.
  • 9:26 - 9:27
    Geri döndüm ve
  • 9:28 - 9:29
    bir hafta önceden
  • 9:29 - 9:33
    bir kez Calypsol enjekte edilip
    edilmediğine odaklanarak yeniden
  • 9:33 - 9:34
    analiz ettik.
  • 9:35 - 9:37
    Ortaya böyle bir şey çıktı.
  • 9:37 - 9:39
    En sola bakarsanız,
  • 9:39 - 9:42
    bir fareyi yeni bir alana koyarsanız,
  • 9:42 - 9:44
    kutu bu şekilde, çok heyecanlı,
  • 9:44 - 9:46
    fare etrafta gezinerek keşfedecektir ve
  • 9:46 - 9:50
    pembe çizginin, onların
    yürüme ölçüleri olduğunu görebilirsiniz.
  • 9:50 - 9:54
    Ayrıca bir kalemlik içinde
    duran diğer bir fareye de verdik ve
  • 9:54 - 9:56
    etkileşime geçme kararı ona aitti.
  • 9:56 - 9:59
    Anlaşılmıyor olabilir,
    bu da abartılı bir gösterim.
  • 9:59 - 10:03
    Normal bir fare keşfeder.
  • 10:03 - 10:04
    Sosyal olur.
  • 10:05 - 10:06
    Bakın neler oluyor.
  • 10:06 - 10:09
    Ortadaki kutuda bulunan
    bu depresyon modelinde bir fareye
  • 10:09 - 10:10
    baskı yaparsanız,
  • 10:11 - 10:13
    sosyalleşmezler ve keşfetmezler.
  • 10:13 - 10:16
    Çoğunlukla bir bardağın
    arkasına, arka köşeye saklanırlar.
  • 10:17 - 10:20
    Bir kez Calypsol enjekte edilmiş fareler,
  • 10:20 - 10:21
    sağınızdaki,
  • 10:22 - 10:24
    keşfediyorlar ve sosyaller.
  • 10:25 - 10:27
    Daha önce hiç stresli
    olmamış gibi görünüyorlar,
  • 10:28 - 10:29
    bu imkânsız.
  • 10:30 - 10:32
    Bu noktada durabilirdik,
  • 10:33 - 10:37
    fakat Christine Calypsol'ü daha
    önce anestezi olarak da kullanmıştı ve
  • 10:37 - 10:39
    birkaç yıl önce bunun,
  • 10:39 - 10:41
    ilaç alındıktan sonra
    belki de birkaç hafta süren,
  • 10:41 - 10:42
    hücreler üzerinde
  • 10:42 - 10:45
    bazı tuhaf etkilere ve
    diğer davranışlara neden
  • 10:45 - 10:47
    olduğunu gördü.
  • 10:47 - 10:48
    Pekâlâ, belki de bu
  • 10:48 - 10:50
    tamamen imkânsız değildir dedik,
  • 10:50 - 10:52
    ama gerçekten şüpheliydik.
  • 10:52 - 10:54
    Bilimde emin olunmadığı
    zaman yapılan şeyi yaptık,
  • 10:54 - 10:55
    yani tekrar deney yaptık.
  • 10:56 - 10:59
    Hayvan odasında fareleri test etmek için
  • 11:00 - 11:03
    bir kutudan diğerine
    taşıdığımı hatırlıyorum ve
  • 11:03 - 11:07
    Christine de farelerin onu
    görmemesi için, kucağında bilgisayarla
  • 11:07 - 11:08
    yerde oturuyordu ve
  • 11:08 - 11:11
    verileri gerçek zamanlı analiz ediyordu.
  • 11:11 - 11:12
    Bağırdığımızı hatırlıyorum,
  • 11:12 - 11:15
    test yaparken hayvan odasında
    bunu yapmamanız gerekir, bağırdık
  • 11:15 - 11:17
    çünkü işe yaramıştı.
  • 11:17 - 11:21
    Fareler strese karşı korunmuş
    gibiydi veya uygunsuz bir şekilde
  • 11:21 - 11:24
    neşelilerdi, nasıl adlandırmak isterseniz.
  • 11:25 - 11:27
    Çok heyecanlıydık.
  • 11:28 - 11:31
    Sonrasında şüphe duyduk, çünkü
    gerçek olamayacak kadar güzeldi.
  • 11:32 - 11:33
    Ve tekrar denedik.
  • 11:34 - 11:36
    Bir TSSB modelinde tekrar denedik
  • 11:36 - 11:39
    ve fizyolojik bir modelde tekrar denedik,
  • 11:39 - 11:41
    burada yalnızca stres hormonu verdik.
  • 11:41 - 11:43
    Öğrencilerimiz de bunu yürüttü.
  • 11:43 - 11:47
    Daha sonra Fransa'da bunu yürüten
    dünyanın her yerinden ortaklarımız oldu.
  • 11:48 - 11:51
    Ne zaman birisi yürütse,
    aynı şeyi onayladılar.
  • 11:51 - 11:54
    Bir Calypsol enjektesi
    bir şekilde haftalarca stresten
  • 11:54 - 11:57
    korunma sağlıyor gibiydi.
  • 11:57 - 11:59
    Bunu yalnızca bir yıl önce yayınladık,
  • 11:59 - 12:03
    ondan sonra diğer laboratuvarlar da
    bağımsız olarak bu etkiyi onayladı.
  • 12:04 - 12:06
    Yani depresyona neyin
    sebep olduğunu bilmiyoruz,
  • 12:06 - 12:10
    fakat olayların %80'inde
    stresin öncü neden olduğunu biliyoruz
  • 12:10 - 12:13
    ve depresyon ile
  • 12:13 - 12:15
    TSSB farklı hastalıklardır,
  • 12:15 - 12:17
    fakat bu paylaştıkları bir şeydir.
  • 12:17 - 12:19
    Değil mi? Travma sonrası
    stres bozukluğuna
  • 12:19 - 12:22
    neden olan şey aktif savaşlar
  • 12:22 - 12:24
    veya doğal afetler ya da toplum şiddeti
  • 12:24 - 12:26
    veya cinsel saldırı gibi şeylerdir
  • 12:27 - 12:33
    ve strese maruz kalan herkes
    ruhsal bir bozukluk geliştirmez.
  • 12:33 - 12:36
    Stresi deneyimleme, dirençlilik,
  • 12:36 - 12:40
    sonra geriye dönme ve
    depresyon geliştirmeme veya TSSB,
  • 12:40 - 12:43
    stres direnci olarak bilinmektedir
  • 12:43 - 12:45
    ve insandan insana değişim gösterir.
  • 12:45 - 12:48
    Bunu her zaman bir tür pasif
    sahiplik olarak düşünmüşüzdür.
  • 12:48 - 12:51
    Aslında bu rahatsızlıklar
    için gereken hassaslık ve
  • 12:51 - 12:53
    risk faktörlerinin eksikliğidir.
  • 12:54 - 12:56
    Aktif olsa ne olurdu?
  • 12:56 - 12:58
    Belki de geliştirebilirdik,
  • 12:58 - 13:00
    zırhla kaplamaya benzer bir şekilde.
  • 13:01 - 13:06
    Tesadüfen, ilk dirençlilik-geliştiren
    ilacı keşfettik.
  • 13:07 - 13:10
    Ve dediğim gibi,
    ilacın çok azını veriyorduk ve
  • 13:10 - 13:11
    etkisi haftalarca sürdü,
  • 13:11 - 13:14
    yani antidepresanlarda
    gördüğünüz şeyler gibi değiller.
  • 13:14 - 13:19
    Aslında daha çok, bağışıklık
    aşısında gördüğünüz şeylere benziyor.
  • 13:19 - 13:22
    Bağışıklık aşılarında
    aşınızı vuruluyorsunuz
  • 13:22 - 13:26
    ve haftalar, aylar, yıllar sonra,
  • 13:26 - 13:28
    gerçekten bakteriye maruz kaldığınızda
  • 13:28 - 13:30
    sizi koruyan şey aşı olmuyor.
  • 13:30 - 13:32
    Bakteriyi yok eden şey,
  • 13:32 - 13:36
    dirençlilik geliştirmiş olan
    bağışıklık sisteminiz ve
  • 13:36 - 13:38
    hiçbir zaman mikrop kapmıyorsunuz,
  • 13:38 - 13:41
    bizim tedavilerimizden
    oldukça farklı. Değil mi?
  • 13:41 - 13:45
    Bu durumda enfeksiyon kapıyorsunuz,
    bakteriye maruz kalıyor ve
  • 13:45 - 13:49
    hasta oluyorsunuz, daha sonra,
    diyelim ki, bir antibiyotik alıyorsunuz
  • 13:49 - 13:52
    ve bu ilaçlar da
    bakteriyi öldürmeye uğraşıyorlar.
  • 13:53 - 13:55
    Veya daha önce
    söylediğim gibi, bu hafifletici ile,
  • 13:55 - 13:58
    semptomları gizleyecek
    bir şey almış oluyorsunuz,
  • 13:58 - 14:01
    fakat altında yatan enfeksiyonu
    tedavi etmeyecek ve yalnızca
  • 14:01 - 14:04
    ilacı içtiğiniz zaman iyi hissedeceksiniz,
  • 14:04 - 14:06
    sürekli içmenizin nedeni de bu.
  • 14:06 - 14:09
    Depresyon ve TSSB'de
  • 14:09 - 14:11
    -- burada strese maruz kalıyorsunuz --
  • 14:11 - 14:14
    yalnızca hafifletici tedavimiz var.
  • 14:14 - 14:16
    Antidepresanlar
    yalnızca semptomları gizlerler ve
  • 14:16 - 14:19
    hastalık boyunca ilaçları
    içmeye devam edip durmanızın
  • 14:19 - 14:21
    nedeni budur, hastalığın ömrü ise
  • 14:21 - 14:23
    genelde sizin ömrünüz kadardır.
  • 14:24 - 14:28
    Direnç-geliştiren ilaçlarımıza
    "yan aşı" yani "paravaccine" adını verdik,
  • 14:28 - 14:30
    bu, aşıya benzeyen anlamına geliyor,
  • 14:30 - 14:32
    çünkü strese karşı koruma
    potansiyeline sahip olabilirler
  • 14:32 - 14:34
    ve farelerin
  • 14:34 - 14:38
    depresyon ve travma sonrası
  • 14:38 - 14:40
    stres bozukluğu
    geliştirmelerini engelleyebilirler.
  • 14:41 - 14:44
    Ayrıca, her antidepresan
    "paravaccine" değildir.
  • 14:45 - 14:47
    Prozac'ı da denedik,
  • 14:47 - 14:48
    hiçbir etkisi olmadı.
  • 14:49 - 14:52
    Yani eğer bu insanlara çevrilseydi,
  • 14:52 - 14:55
    depresyon ve TSSB gibi stres içerikli
  • 14:55 - 14:57
    rahatsızlıklara karşı risk taşıdığı
  • 14:57 - 15:01
    tahmin edilen insanları koruyabilirdik.
  • 15:01 - 15:04
    Yani ilk müdahale ekipleri ve itfaiye,
  • 15:04 - 15:08
    göçmenler, mahkûmlar ve
    hapishane gardiyanları,
  • 15:08 - 15:10
    askerler, aklınıza gelen herkes.
  • 15:11 - 15:15
    Bu hastalıklara dair
    sizlere bir ölçek vermek için;
  • 15:16 - 15:19
    2010 yılında, hastalığın dünya çapında
  • 15:19 - 15:23
    neden olduğu yük 2,5 trilyon dolar
    olarak hesaplandı
  • 15:23 - 15:25
    ve kronik olduğu için
  • 15:25 - 15:28
    bu masraf şiddetlenmekte
    ve dolayısıyla, önümüzdeki 15 yılda
  • 15:28 - 15:31
    altı trilyon dolara
    kadar yükselmesi bekleniyor.
  • 15:32 - 15:34
    Belirttiğim gibi,
  • 15:34 - 15:38
    önyargılarımız
    yüzünden değişim çok zor olabilir.
  • 15:39 - 15:40
    Calypsol'ün başka bir adı da var,
  • 15:41 - 15:42
    Ketamine
  • 15:43 - 15:45
    ve bunun da başka bir adı var,
  • 15:45 - 15:47
    Special K,
  • 15:47 - 15:49
    bu bir uyuşturucu ve kötüye kullanılıyor.
  • 15:51 - 15:54
    Tüm dünyada hâlâ
    anestezi için kullanılıyor.
  • 15:54 - 15:57
    Çocuklarda kullanılıyor.
    Savaş alanlarında kullanıyoruz.
  • 15:57 - 16:00
    Çoğu gelişen ülkede
    tercih edilen bir ilaç aslında,
  • 16:00 - 16:01
    çünkü nefes alışı etkilemiyor.
  • 16:01 - 16:06
    Dünya Sağlık Örgütü'nün
    en önemli ilaçlar listesinde yer alıyor.
  • 16:07 - 16:10
    Bir "paravaccine" olarak
    ilk Ketamine'i keşfetmiş olsaydık,
  • 16:11 - 16:14
    onu geliştirmemiz daha kolay olurdu,
  • 16:14 - 16:18
    fakat şimdi bunu yapmak
    için işlevsel durağanlığımızla ve
  • 16:18 - 16:20
    zihinsel setimizle
    mücadele etmemiz gerekiyor.
  • 16:22 - 16:26
    Neyse ki bu önleyici,
    "paravaccine" özelliklere sahip olan
  • 16:26 - 16:29
    keşfettiğimiz tek bileşim
    bu değil, keşfettiğimiz diğer
  • 16:30 - 16:32
    tüm ilaçlar veya bileşimler,
    hepsi tamamen yeni
  • 16:33 - 16:35
    ve gıda ve ilaç
    yönetiminin onay sürecinden
  • 16:35 - 16:39
    geçmek zorundalar --
    insanlarda kullanılmadan önce
  • 16:39 - 16:42
    işe yarayıp yaramayacaklarının
    anlaşılması için.
  • 16:42 - 16:44
    Ve bu yıllar sürecek.
  • 16:44 - 16:46
    Daha hızlı bir şey istiyorsak,
  • 16:46 - 16:49
    Ketamine yönetim
    tarafından zaten onaylandı.
  • 16:49 - 16:51
    Kapsamlı ve mevcut.
  • 16:51 - 16:55
    Onu maliyetinin çok altında
    ve kısa zamanda geliştirebilirdik.
  • 16:56 - 17:01
    Fakat, işlevsel durağanlık
    ve zihinsel setin de ötesinde,
  • 17:01 - 17:04
    ilaçlarda değişim konusunda
    başka bir sıkıntı daha var,
  • 17:04 - 17:06
    o da politika.
  • 17:06 - 17:08
    Kapsamlı bir ilaç
    patentsiz kaldığında ve artık
  • 17:08 - 17:12
    piyasada bulunmadığında,
    ilaç firmalarını bu ilaçları geliştirmeye
  • 17:12 - 17:15
    teşvik edecek bir prim yok,
  • 17:15 - 17:16
    çünkü para kazanmıyorlar.
  • 17:16 - 17:20
    Bu yalnızca Ketamine için değil,
    tüm ilaçlar için geçerli.
  • 17:21 - 17:26
    Her şeye rağmen,
    bu fikir psikiyatride oldukça yeni,
  • 17:26 - 17:30
    yani ilaçları zihinsel hastalığı
    tedavi etmektense, onu önlemek için
  • 17:30 - 17:32
    kullanma fikri.
  • 17:33 - 17:38
    Muhtemelen bundan 20, 50,
    100 yıl sonra geçmişe baktığımızda
  • 17:38 - 17:42
    depresyon ve TSSB'yi,
    tıpkı tüberküloz koğuşları gibi,
  • 17:42 - 17:45
    geçmişte kalmış bir şey
  • 17:45 - 17:46
    olarak göreceğiz.
  • 17:47 - 17:52
    Bu, zihinsel sağlık salgınında
    sonunun başlangıcı olabilir.
  • 17:53 - 17:57
    Fakat, büyük bir bilim
    adamının da dediği gibi,
  • 17:58 - 18:00
    "Yalnızca bir budala her şeyden emindir.
  • 18:00 - 18:02
    Bilge bir insan tahmin etmeye devam eder."
  • 18:04 - 18:05
    Teşekkürler arkadaşlar.
  • 18:06 - 18:10
    (Alkışlar)
Title:
Bir İlaç Depresyonu ve TSSB'yi Önleyebilir mi?
Speaker:
Rebecca Brachman
Description:

Daha iyi ilaçlara giden yol, tesadüfi fakat devrimsel keşiflerle doludur. Nörolog Rebecca Brachman, bilimin nasıl gerçekleştiğini anlatan bu hikâyede, depresyon ve TSSB gibi zihinsel rahatsızlıkların gelişmesini bile önleyebilecek olan tesadüfen keşfedilmiş ve çığır açan bir tedavi hakkındaki yenilikleri paylaşıyor. Hikâyeyi dinlerken, beklenmedik - ve tartışmalı - bir değişime hazırlıklı olun.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
18:23

Turkish subtitles

Revisions