Turkish subtitles

← Why Hasn't the Universe Collapsed Into a Giant Black Hole? - Ask the Expert #13

Get Embed Code
17 Languages

Showing Revision 8 created 03/12/2019 by fatmagül küçükoğlu.

  1. Merhaba, ben George Musser.
  2. Scientific American dergisinde yardımcı editör olarak çalışıyorum

  3. ve "The Complete Idiot's Guide to String Theory"nin yazarıyım,
  4. ve sorularınızı cevaplandırmak için buradayım.
  5. Pekala, ilk soru:
  6. Farz edelim ki ben 65 milyon ışık yılı veya daha fazla bir uzaklıkta bulunan bir uzaylıyım
  7. Dünya'ya bir teleskopla bakıyorum ve dinozorları günlük hayatlarını sürdürürlerken görüyorum.
  8. Eğer gemim, Dünya'ya doğru ışık hızına yakın bir hızda hareket ederse
  9. baktığımda dinozorların daha hızlı ve ileriye doğru hareket ettiğini mi görürüm?
  10. Bu harika bir soru,
  11. çok zekice bir soru.
  12. Görelilik kuramını ele aldığımızda, Einstein'ın izafiyet teorisini, çok sık karşımıza çıkan bir sorudur bu.
  13. Doğrusunu söylemek gerekirse doğru cevaptan emin olmak için bir astrofizikçiye danışmam gerekti.
  14. Ve sonuç şu ki,
  15. dinozorlar, gemiden bakıldığında normalden çok daha hızlı hareket edecekler,
  16. ve sebebi de şudur:
  17. Yola çıktığınız anda, 65 milyon yıl önceki dinozorları görmektesiniz.
  18. Vardığınızda, ki ışık hızına yakın bir hızda hareket ediyorsunuz,
  19. onların 65 milyon yıl sonraki halini görürsünüz,
  20. yani, toplamda 130 milyon yıl geçmiştir,
  21. tabi dinozorların zamanına göre.
  22. Gemide ise olanlar biraz daha farklı görünecektir.
  23. Geminin ışık hızına yakın bir hızda hareket etmensi sebebiyle
  24. uzaklık, çok azalmış gibi görünecek.
  25. Eğer ışık hızının 99%'u hızında hareket ediyorsan, uzaklık sadece 10 milyon ışık yılı gibi görünecektir.
  26. yani bu mesafeyi geçebilmek için 10 milyon yıla ihtiyacın var.
  27. Pekala, 130 milyon yıl Dünya'da geçti, 10 milyon yıl ise gemide geçti;
  28. Dinozorlar 13 kat hızlandırılmış görünecekler.
  29. Senin bakış açından, normalden 13 kat hızlı
  30. hareket ediyor, geziniyor, besleniyor olacaklar.
  31. Tamam, ikinci soru, yine harika bir soru:
  32. Eğer tüm hareketler göreceliyse,
  33. nasıl oluyor da bir hız sınırı olabiliyor?
  34. Hızı ölçebilmek için bir şeyle kıyaslama yapmak gerekmektedir,
  35. peki hız sınırı neyle karşılaştırılarak ölçülür?
  36. Bu gerçekten harika bir soru
  37. çünkü bizi izafiyet teorisinin kalbine, Einstein'ın görelilik kanununa,
  38. bu teorinin ne anlama geldiğine ve sebep olduğuilginç öngörülere götürüyor.
  39. Sonuç şu ki; ışığın hızı herkes için aynıdır,
  40. onu neye kıyaslayarak ölçtüğün çok da önemli değildir.
  41. Işık hızını uzay gemisine, trene, arabaya, gemiye kıyasla;
  42. sokakta yürürken, sabit dururken, ne olursa olsun, ölçebilirsin
  43. çünkü göreceksin ki ışık hızı herkes için aynıdır.
  44. Diğer bir yandan, bu, doğada gözlemlediğimiz diğer şeylerden tamamen farklıdır.
  45. Diyelim ki hareket eden bir araba olsun ve ben ona bir top fırlatayım
  46. ya arabanın hızını topun hızına ekleyeceğim ya da arabanın hızından topun hızını çıkaracağım.
  47. Ama bu ışık için geçerli değil.
  48. Eğer o arabaya bir flaş ışığı yansıtılırsa,
  49. ışık arabaya ışık hızında hareket edecek, ya bana
  50. ya kaldırımdan yürüyen ya yörüngede bulunan birine
  51. ya da uzak bir gezegendeki uzaylıya da ışık hızında hareket edecek.
  52. Arabaya doğru yansıyan ışık demeti için herkes aynı ışık hızını gözlemleyecek.
  53. Işık hızının herkes için aynı olması
  54. çok garip bir gerçek...
  55. ...ama bu Einstein'ın teorisi hakkındaki her şeyi özetliyor aslında.
  56. Zamanın ve uzunlukların farklı kişilerce farklı şekillerde
  57. algılandığının altını çiziyor.
  58. Uzay ve zaman, birleşerek uzayzaman denilen bir kavramı oluşturuyorlar.
  59. Uzayı ve zamanı birbirlerinde ayırmak imkansızdır
  60. bu yüzden de "uzayzaman" olarak anılırlar.
  61. Ve sonuç olarak cevabım şu ki, ışık hızı herkes için aynıdır.
  62. Üçüncü soru teoriye değişik bir noktadan yaklaşıyor ama bu soruyu da çok beğendiğimi belirtmeliyim.
  63. Eğer Bir kara deliğin ne zaman yoğunluğu artarsa olay ufku da genişliyorsa
  64. diğer bir deyişle kütlesi artıyorsa,
  65. Neden evren büyük bir kara deliğin içine sürüklenmedi?
  66. Bu tür genişleyen bir kara deliğin katlanarak daha da büyümesi gerekmez mi?
  67. Ve bu tür bir olay içinde bulunduğumuz evrenin sonunu getirip ve belki de yeni bir tanesinin oluşumuna neden olabilir mi?
  68. Yani bizim evreni oluşturan Big Bang gibi.
  69. Bu çok zekice sorulmuş bir soru çünkü sorudakilerin hepsi doğru.
  70. Kara delikler içlerine maddeler çektikçe büyürler,
  71. buna istinaden katlayarak büyüdüklerini,
  72. içlerine daha fazla aldıkça daha büyük bir hedef haline geldiklerini,
  73. daha çok çektikçe katlanarak daha daha daha ve daha da büyüdüklerini düşünebilirsiniz.
  74. Evet bu doğru; beslendikçe ve etraflarında içlerine çekecek materyal buldukça
  75. kara delikler,. katlanarak büyürler.
  76. Aslında, astrofizik alanında Salpeter Zamanı diye bir kavram var.
  77. Bu kavram onlarca milyon yıla deniyor
  78. ve buna bakarak boyut olarak ne çabuk iki kata çıktıklarını görebiliriz.
  79. Yani onlarca milyon yılda katlandıkça katlanıyorlar
  80. eğer beslenecekleri bir şeyler varsa tabii.
  81. Eğer burada anahtar sözcük.
  82. Kara deliklerin sürekli aç canavarlar olmasına ve
  83. elektrikli süpürge gibi her şeyi içlerine çekmelerine rağmen
  84. içinde bulunduğumuz galaksiye oranla hala çok küçükler;
  85. yani çok da büyük bir sorun teşkil etmiyorlar.
  86. Tüm bunlara göre, galaksinin tam ortasında bulunuyorlar ve
  87. tüketmek için materyal bulmaları oldukça zor
  88. bu yüzden, basitçe anlatmak gerekirse, kendi tükürüklerinde boğuluyorlar
  89. bu sadece tüketim maddesi bulamadıkları için değil bir yandan da sürekli yer değiştiriyorlar.
  90. Maddeleri uzaya püskürtüyorlar sonra geri emiyorlar,
  91. düşmeyi engellemek için sürekli ısı yayıyorlar,
  92. yani anlayacağınız kendi büyümelerini kendileri kontrol ediyorlar.
  93. Büyümek daha doğrusu katlanarak büyümeyi sürdürmek,
  94. onlar için çok çetrefilli.
  95. İlk başta belki bunu başarmışlardı ancak daha sonra bunu bir düzene soktular
  96. tüm galaksinin yüzde onluk kesimlerine
  97. ulaşmayı başardılar.
  98. Yani anlayacağınız kendi düzenleme mekanizmalarına sahipler.
  99. Bu güzel sorular için teşekkür ederim,
  100. Eğer gelecek sefere başka bir alanında uzman kişi için sorularınız varsa
  101. yorumlar kısmına yazmayı unutmayın!
  102. ve gelecek uzmana meydan okuyun,
  103. bana sorduğunuz gibi zor sorular sorun!
  104. ♪ (müzik) ♪