Return to Video

Przygody łowczyni asteroid

  • 0:01 - 0:04
    Trzymam coś wyjątkowo starego.
  • 0:04 - 0:08
    Starszego niż jakikolwiek twór człowieka,
  • 0:08 - 0:10
    starszego niż życie na Ziemi,
  • 0:10 - 0:13
    starszego niż kontynenty i oceany.
  • 0:13 - 0:17
    Ukształtowało się to
    ponad cztery miliardy lat temu,
  • 0:17 - 0:19
    na początku istnienia Układu Słonecznego,
  • 0:19 - 0:21
    gdy planety wciąż się tworzyły.
  • 0:21 - 0:25
    Ta zardzewiała bryłka niklu i żelaza
    może nie wydawać się wyjątkowa,
  • 0:25 - 0:26
    jednak gdy się ją przetnie...
  • 0:28 - 0:31
    widać, że różni się od ziemskich metali.
  • 0:31 - 0:35
    Ten wzór ujawnia kryształy metaliczne
    zdolne utworzyć się jedynie w kosmosie,
  • 0:35 - 0:38
    gdzie stopiony metal
    ochładza się wyjątkowo wolno,
  • 0:38 - 0:40
    o kilka stopni co milion lat.
  • 0:41 - 0:43
    Ta skała była kiedyś
    częścią większego obiektu,
  • 0:43 - 0:46
    jednego z milionów
    pozostałych po stworzeniu planet.
  • 0:46 - 0:48
    Nazywamy te obiekty asteroidami.
  • 0:49 - 0:53
    Asteroidy to nasze najstarsze
    i najliczniejsze kosmiczne sąsiedztwo.
  • 0:53 - 0:55
    Ta animacja pokazuje
    asteroidy bliskie Ziemi,
  • 0:55 - 0:57
    orbitujące wokół Słońca - żółte,
  • 0:57 - 0:59
    i te zbliżające się do orbity ziemskiej,
  • 0:59 - 1:00
    zaznaczone na niebiesko.
  • 1:00 - 1:03
    Rozmiar Ziemi, Słońca i asteroid
    został znacznie zwiększony,
  • 1:03 - 1:05
    by były lepiej widoczne.
  • 1:05 - 1:07
    Zespoły naukowców z całego świata
  • 1:07 - 1:09
    szukają tych obiektów,
  • 1:09 - 1:11
    odkrywając nowe każdego dnia,
  • 1:11 - 1:13
    mapując przestrzeń kosmiczną bliską Ziemi.
  • 1:13 - 1:16
    Większość z badań funduje NASA.
  • 1:16 - 1:18
    Dla mnie poszukiwania asteroid
  • 1:18 - 1:19
    to ogromny publiczny projekt,
  • 1:19 - 1:21
    jednak zamiast budować drogę,
  • 1:21 - 1:23
    mapujemy przestrzeń kosmiczną,
  • 1:23 - 1:26
    tworząc archiwum,
    które przetrwa pokolenia.
  • 1:26 - 1:30
    Oto 1556 bliskich Ziemi asteroid,
  • 1:30 - 1:33
    odkrytych tylko w zeszłym roku.
  • 1:34 - 1:37
    A to są wszystkie znane
    bliskie Ziemi asteroidy,
  • 1:37 - 1:41
    których liczba ostatnio wynosiła 13 733.
  • 1:41 - 1:44
    Każdą sfotografowano, skatalogowano
  • 1:44 - 1:46
    oraz ustalono jej ścieżkę wokół Słońca.
  • 1:46 - 1:48
    Mimo różnic między asteroidami,
  • 1:48 - 1:51
    ścieżki większości z nich można
    przewidzieć na wiele lat do przodu.
  • 1:51 - 1:55
    Ścieżki niektórych asteroid
    można przewidzieć z niesłychaną precyzją.
  • 1:55 - 1:58
    Dla przykładu, naukowcy
    z Laboratorium Napędu Odrzutowego
  • 1:58 - 2:01
    przewidzieli pozycję asteroidy Toutatis
  • 2:01 - 2:02
    z czteroletnim wyprzedzeniem,
  • 2:02 - 2:04
    z dokładnością do 30 kilometrów.
  • 2:04 - 2:05
    W ciągu tych czterech lat
  • 2:05 - 2:09
    Toutatis przeleciał
    8,5 miliarda kilometrów.
  • 2:09 - 2:11
    Oznacza to dokładność obliczeń
  • 2:11 - 2:20
    na poziomie 0,000000004.
  • 2:20 - 2:22
    (Śmiech)
  • 2:22 - 2:25
    Mogę trzymać ten fragment asteroidy,
  • 2:25 - 2:27
    ponieważ, jak na sąsiadów przystało,
  • 2:27 - 2:29
    asteroidy czasami wpadają bez zapowiedzi.
  • 2:29 - 2:31
    (Śmiech)
  • 2:33 - 2:34
    Tego dnia, trzy lata temu,
  • 2:34 - 2:38
    niewielka asteroida wybuchła
    nad miastem Czelabińsk w Rosji.
  • 2:38 - 2:40
    Obiekt ten miał 19 metrów średnicy,
  • 2:40 - 2:43
    inaczej mówiąc, był wielkości sklepu.
  • 2:43 - 2:45
    Obiekty takiej wielkości uderzają w Ziemię
  • 2:45 - 2:48
    mniej więcej raz na 50 lat.
  • 2:48 - 2:50
    66 milionów lat temu,
  • 2:50 - 2:52
    dużo większy obiekt uderzył w Ziemię,
  • 2:52 - 2:53
    powodując masowe wymieranie.
  • 2:53 - 2:57
    75 procent gatunków roślin
    i zwierząt zostało zniszczone,
  • 2:57 - 2:59
    wliczając, niestety, dinozaury.
  • 2:59 - 3:02
    Ten obiekt miał około
    10 kilometrów średnicy,
  • 3:02 - 3:03
    a 10 kilometrów,
  • 3:03 - 3:06
    to mniej więcej pułap lotu
    samolotu pasażerskiego 747.
  • 3:06 - 3:08
    Następnym razem w samolocie
  • 3:08 - 3:09
    zajmijcie miejsce przy oknie,
  • 3:09 - 3:11
    wyjrzyjcie i wyobraźcie sobie głaz
  • 3:11 - 3:13
    tak ogromny,
  • 3:13 - 3:14
    że leżąc na ziemi,
  • 3:14 - 3:17
    niemal muska skrzydła samolotu.
  • 3:17 - 3:18
    Jest tak szeroki,
  • 3:18 - 3:21
    że na ominięcie go
    potrzeba całej minuty lotu.
  • 3:21 - 3:24
    Taki był rozmiar asteroidy,
    która uderzyła Ziemię.
  • 3:24 - 3:26
    Dopiero od kilkudziesięciu lat
  • 3:26 - 3:28
    asteroidy uważa się
  • 3:28 - 3:30
    za poważne zagrożenie dla naszej planety.
  • 3:30 - 3:32
    Od tamtej pory skoncentrowano się
  • 3:32 - 3:34
    na ich odkrywaniu i katalogowaniu.
  • 3:35 - 3:37
    Na szczęście mogę brać w tym udział.
  • 3:37 - 3:39
    Jestem członkiem grupy naukowców
  • 3:39 - 3:41
    używających teleskopu NASA NEOWISE.
  • 3:41 - 3:43
    NEOWISE nie stworzono
  • 3:43 - 3:44
    do szukania asteroid.
  • 3:44 - 3:46
    Powstał, żeby krążyć wokół Ziemi
  • 3:46 - 3:48
    i zaglądać poza nasz Układ Słoneczny,
  • 3:48 - 3:50
    żeby znajdować najzimniejsze gwiazdy
  • 3:50 - 3:51
    i najjaśniejsze galaktyki.
  • 3:51 - 3:53
    Robił to świetnie
  • 3:53 - 3:56
    w czasie zaplanowanych siedmiu miesięcy.
  • 3:56 - 3:59
    Dziś, po sześciu latach, wciąż działa.
  • 3:59 - 4:00
    Ma inne przeznaczenie:
  • 4:00 - 4:02
    odkrywa i bada asteroidy.
  • 4:02 - 4:04
    Mimo, że jest wspaniałym
    małym kosmicznym robotem,
  • 4:04 - 4:06
    dziś jest trochę jak używany samochód.
  • 4:07 - 4:09
    Mieszkanka kriogeniczna
    do chłodzenia czujników
  • 4:09 - 4:10
    dawno się skończyła,
  • 4:10 - 4:12
    więc żartujemy,
    że klimatyzacja się zepsuła.
  • 4:12 - 4:17
    Ma prawie półtora miliarda km na liczniku,
  • 4:17 - 4:18
    ale wciąż świetnie działa
  • 4:18 - 4:22
    i robi zdjęcia nieba co 11 sekund.
  • 4:22 - 4:25
    Zrobił 23 zdjęcia
    odkąd zaczęłam do was mówić.
  • 4:26 - 4:27
    Jednym z powodów
  • 4:27 - 4:28
    przydatności NEOWISE jest to,
  • 4:28 - 4:31
    że widzi niebo w termalnej podczerwieni.
  • 4:31 - 4:32
    To znaczy,
  • 4:32 - 4:34
    że zamiast światła słonecznego
    odbitego od asteroid,
  • 4:34 - 4:36
    NEOWISE widzi emitowane przez nie ciepło.
  • 4:36 - 4:38
    Jest to ważna zdolność,
  • 4:38 - 4:40
    bo niektóre asteroidy są czarne jak węgiel
  • 4:40 - 4:41
    i mogą być trudne lub niemożliwe
  • 4:41 - 4:43
    do wykrycia przez inne teleskopy.
  • 4:43 - 4:45
    Ale wszystkie asteroidy, jasne i ciemne,
  • 4:45 - 4:48
    świecą jasno dla NEOWISE.
  • 4:49 - 4:52
    Astronomowie używają
    wszystkich dostępnych technik,
  • 4:52 - 4:54
    aby odkrywać i badać asteroidy.
  • 4:54 - 4:57
    W roku 2010 osiągnięto
    historyczny przełom.
  • 4:57 - 5:01
    Wspólnymi siłami odkryto
    ponad 90 procent asteroid
  • 5:01 - 5:03
    większych niż jeden kilometr średnicy,
  • 5:03 - 5:06
    obiektów zdolnych spowodować
    ogromne szkody na Ziemi.
  • 5:06 - 5:07
    Ale to nie koniec pracy.
  • 5:08 - 5:10
    Obiekt mający 140 metrów lub więcej,
  • 5:10 - 5:12
    mógłby zniszczyć kraj średniej wielkości.
  • 5:12 - 5:16
    Takich obiektów znaleźliśmy
    na razie tylko 25 procent.
  • 5:16 - 5:18
    Musimy obserwować niebo
  • 5:18 - 5:20
    w poszukiwaniu asteroid.
  • 5:20 - 5:21
    Jesteśmy jedynym gatunkiem
  • 5:21 - 5:22
    zdolnym zrozumieć różniczki
  • 5:22 - 5:24
    czy budować teleskopy.
  • 5:24 - 5:26
    Wiemy, jak znaleźć te obiekty.
  • 5:26 - 5:28
    Jest to nasz obowiązek.
  • 5:28 - 5:32
    Znajdując niebezpieczną asteroidę
    odpowiednio wcześnie,
  • 5:32 - 5:34
    można zmienić jej kierunek.
  • 5:34 - 5:37
    W odróżnieniu od trzęsień ziemi,
    huraganów, czy erupcji wulkanicznych,
  • 5:37 - 5:40
    uderzenie asteroidy można
    dokładnie przewidzieć
  • 5:40 - 5:41
    i mu zapobiec.
  • 5:41 - 5:44
    Musimy teraz zmapować
    przestrzeń bliską Ziemi.
  • 5:44 - 5:46
    Musimy nieustannie przeszukiwać niebo.
  • 5:46 - 5:48
    Dziękuję.
  • 5:48 - 5:53
    (Brawa)
Title:
Przygody łowczyni asteroid
Speaker:
Carrie Nugent
Description:

Stypendystka TED Carrie Nugent, jest łowczynią asteroid - należy do grupy naukowców pracujących nad odkrywaniem i katalogowaniem naszych najstarszych i najliczniejszych kosmicznych sąsiadów. Dlaczego należy obserwować asteroidy? W swojej krótkiej, rzeczowej prelekcji Nugent tłumaczy, jak ich niesamowite upadki ukształtowały naszą planetę oraz jak odkrycie ich we właściwym czasie może uratować życie na Ziemi.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
08:09

Polish subtitles

Revisions