Polish subtitles

← Fantastyczne (i niebezpieczne) miejsca pomijane przez naukowców

Get Embed Code
28 Languages

Showing Revision 33 created 11/30/2020 by Rysia Wand.

  1. Muszę się przyznać
    do czegoś zawstydzającego.
  2. Mając 17 lat,
  3. jako kreacjonistka,
  4. poszłam na uniwersytet studiować ewolucję,
  5. żeby ją zniszczyć.
  6. (Śmiech)

  7. Nie udało się.

  8. Zamiast tego zostałam
    biologiem ewolucyjnym.
  9. (Brawa)

  10. Jestem paleoantropolożką,
    pracuję dla National Geographic

  11. i zajmuję się zbieraniem
    skamielin w jaskiniach
  12. w niestabilnych, wrogich
    i skonfliktowanych strefach.
  13. Gdybym była facetem,
  14. nie byłby to opis pracy,
    tylko tekst na podryw.
  15. (Śmiech)

  16. Nie mam ochoty umierać

  17. ani nie uzależniłam się od adrenaliny.
  18. Wystarczyło, że spojrzałam na mapę.
  19. Nie prowadzi się raczej badań odkrywczych

  20. w niestabilnych politycznie strefach.
  21. To mapa wszystkich miejsc,
  22. które brytyjskie Ministerstwo
    Spraw Zagranicznych
  23. oznaczyło na czerwono i pomarańczowo,
  24. co oznacza różne zagrożenia.
  25. Uważam za tragedię to,
  26. że duża część naszej planety
    pozostaje niezbadana.
  27. Nauka ma problem geograficzny.
  28. Jestem paleoantropolożką.

  29. To mapa kilku najważniejszych miejsc
  30. ludzkiej wędrówki.
  31. Prawie na pewno można tu znaleźć
    niesamowite skamieniałości.
  32. Ale czy ich szukamy?
  33. Na studiach mówiono mi,
  34. że homo sapiens, człowiek rozumny,
  35. opuścił Afrykę przez Synaj w Egipcie.
  36. Jestem Brytyjką, na co wyraźnie
    wskazuje mój akcent,

  37. ale mam arabskie korzenie
  38. i zawsze mówię,
    że zachowuję się jak Arabka.
  39. Mogę bardzo porywczo powiedzieć:
  40. "Jesteś wspaniały! Kocham cię!".
  41. Jestem jednak prawdziwą Brytyjką,
    więc wszyscy mnie irytują.
  42. (Śmiech)

  43. To prawda.

  44. Moja rodzina pochodzi z Jemenu

  45. i wiem, że przejście kanału
  46. Bab al-Mandab
  47. to nie wyczyn.
  48. Zadaję sobie proste pytanie:
  49. "Skoro przodkowie Nowego Świata
    mogli jakoś przebyć Ocean Atlantycki,
  50. to dlaczego ludzie nie mogliby
    przebyć małego odcinka wody?".
  51. Jemen,
  52. w porównaniu z Europą,
  53. był tak niezbadany,
  54. że można go było nazwać
    terenem dziewiczym.
  55. To wraz z jego lokalizacją
    stanowiło duży potencjał
  56. do fantastycznych odkryć.
  57. Miałam wiele pytań:
  58. "Kiedy po raz pierwszy
    użyto Bab al-Mandab?",
  59. "Które gatunki ludzkie
    poza nami dotarły do Jemenu?",
  60. "Może odkryjemy nowe gatunki?".
  61. Nie tylko ja interesowałam się
    potencjałem Jemenu.
  62. Było też kilku innych specjalistów.
  63. Niestety z powodu konfliktów politycznych
    wyjechali, a ja wkroczyłam.
  64. Szukałam jaskiń,
  65. bo to tak naprawdę najlepsze
    pierwotne nieruchomości.
  66. Jeśli szukasz skamieniałości
    w tak upalnym klimacie,
  67. możesz liczyć na to,
    że jaskinie dobrze je zachowały.
  68. Niestety sytuacja
    w Jemenie się pogorszyła.

  69. Kilka dni przed moim wylotem
  70. wojna domowa przerodziła się
    w konflikt regionalny.
  71. Zbombardowano lotnisko w stolicy
  72. i zakazano lotów do Jemenu.
  73. Moi rodzice zdecydowali,

  74. że urodzę się w Anglii.
  75. Nie miałam nic wspólnego
    z najlepszą decyzją mojego życia.
  76. A teraz...
  77. Kilku szczęśliwcom
    z mojej rodziny udało się uciec,
  78. a reszta jest bombardowana.
  79. Wysyłają mi wiadomości na WhatsAppie,
    przez które czuję wstręt do samej siebie.
  80. Wojna, która trwa już cztery lata,
  81. doprowadziła do kryzysu humanitarnego.
  82. Panuje tam głód,
  83. któremu winien jest człowiek,
  84. a nie natura.
  85. Głód, który, jak twierdzi ONZ,
  86. może być najgorszym, jaki świat
    widział przez ostatnie stulecie.
  87. Umocniło mnie to w świadomości,
  88. że żadne miejsce ani żaden człowiek
    nie zasługuje na pominięcie.
  89. Wstępowałam do różnych zespołów,
    nawiązywałam współpracę

  90. w różnych niestabilnych strefach.
  91. Rozpaczliwie chciałam wrócić do Jemenu,
  92. bo jest dla mnie bardzo ważny.
  93. Starałam się wymyślić
    jakiś projekt w Jemenie,
  94. który zwróciłby uwagę na to,
    co się tam dzieje.
  95. Wszystkie pomysły zawodziły
  96. albo były zbyt niebezpieczne.
  97. Przecież większość Jemenu jest
    zbyt niebezpieczna dla ludzi z Zachodu.
  98. Dowiedziałam się, że Sokotra,
    jemeńska wyspa, jest bezpieczna,

  99. jak już się na nią dotrze.
  100. Było tam nawet kilku lokalnych
    i międzynarodowych specjalistów
  101. prowadzących badania.
  102. Wpadłam w zachwyt,
  103. spójrzcie na bliskość Sokotry do Afryki.
  104. Nadal nie wiemy,
    kiedy ludzie na nią przybyli.
  105. Jeśli kojarzycie Sokotrę,
  106. to pewnie z innego powodu.
  107. Znacie ją jako
    Galapagos Oceanu Indyjskiego.
  108. Jest jednym z miejsc
    najbardziej zróżnicowanych biologicznie.
  109. Słyszeliśmy też,
  110. że to delikatne środowisko
    i jego mieszkańcy
  111. są zagrożeni
  112. polityką Bliskiego Wschodu
  113. i zmianami klimatycznymi.
  114. Zaświtało mi w głowie, że Sokotra
    to mój jemeński projekt.
  115. Chciałam zebrać duży
    wielodyscyplinarny zespół.

  116. Chcieliśmy przemierzyć wyspę pieszo,
    na wielbłądzie i żaglówką
  117. i sprawdzić stan zdrowia mieszkańców.
  118. Tylko raz wcześniej podjęto
    taką próbę w 1999 roku.
  119. To niełatwa rzecz.
  120. Bardzo był nam potrzebny recce,
  121. co w brytyjskim angielskim oznacza
  122. wstępne rozpoznanie terenu.
  123. Taki rekonesans.
  124. Dla mnie wyprawa bez zwiadu
  125. jest jak pierwsza randka bez uprzedniego
    sprawdzenia kogoś na Facebooku.
  126. (Śmiech)

  127. Wykonalne, ale czy mądre?

  128. (Śmiech)

  129. Wiele z was coś o tym tutaj wie.

  130. Członkowie zespołu mieli już wcześniej
    do czynienia z niestabilnymi strefami,

  131. co jest dosyć ważne,
  132. bo chcieliśmy się dostać
    między Jemen a Somalię.
  133. Poprosiliśmy o jakiś milion przysług,
  134. prosiliśmy nawet o pomoc
    zastępcę gubernatora.
  135. W końcu ruszyliśmy.
  136. Co prawda na masowcu,
  137. przez wody Oceanu Indyjskiego
    opanowane przez piratów
  138. i z taką toaletą.
  139. (Śmiech)

  140. Widzicie to?

  141. Każdy ma jakąś straszną
    historię o toalecie, prawda?
  142. Nigdy nie pływałam z delfinami.
  143. Przeszłam wprost do robienia na nie kupy.
  144. (Śmiech)

  145. Odkryłam, że mniej mnie stresuje

  146. zagrożenie ze strony piratów
  147. niż plaga karaluchów
  148. tak wielka,
  149. że podłoga pod pokładem
  150. była czarna i się ruszała.
  151. (Jęk)

  152. Mieliśmy trzy podesty do spania,

  153. ale było nas czworo.
  154. Kto spał na podwyższeniu,
  155. walczył tylko z kilkoma karaluchami,
  156. kto na podłodze, to powodzenia.
  157. Byłam jedyną dziewczyną na pokładzie,
  158. więc ominęło mnie spanie na podłodze.
  159. Ale czwartej czy piątej nocy,
  160. Martin Edström patrzy na mnie i mówi:
    "Ella, wierzę w równouprawnienie".
  161. (Śmiech)

  162. Po trzech dniach żeglugi

  163. powoli zaczynał się wyłaniać ląd.
  164. Po trzech latach niepowodzeń
  165. w końcu widziałam Jemen.
  166. Nie ma nic lepszego
    niż taki start wyprawy.

  167. Moment, kiedy wyskakujesz z dżipa
  168. lub patrzysz znad łodzi
  169. i widzisz możliwość,
  170. niewielką, ale zawsze,
  171. że znajdziesz coś,
  172. co może zmienić lub wzbogacić
    wiedzę o naszym pochodzeniu.
  173. Nie ma lepszego uczucia.
  174. Wielu naukowców tego doświadcza,
  175. ale rzadko w niestabilnych strefach,
  176. bo naukowcom z Zachodu
    odmawia się lub wręcz zakazuje
  177. pracy w takich miejscach.
  178. Rzecz w tym,

  179. że naukowcy specjalizują się w dżungli,
  180. pracują w głębokich jaskiniach,
  181. przyczepiają się do rakiet
    i wystrzeliwują w kosmos.
  182. Ale praca w niestabilnych strefach
  183. jest ponoć zbyt niebezpieczna.
  184. Niby dlaczego?
  185. Kto nie wychowywał się
    na opowieściach przygodowych?
  186. Większość naszych bohaterów
    to naukowcy i specjaliści.
  187. Nauka miała wstępować w nieznane.
  188. Miała być wyprawą mimo ryzyka.
  189. Od kiedy można utrudniać nauce
  190. dostęp do niestabilnych stref?
  191. Nie mówię, że wszyscy naukowcy

  192. mają tam zaraz pracować.
  193. Nie mówię: "Idźcie na żywioł".
  194. Ale jeśli chodzi o takich,
  195. którzy zrobili badania,
    rozumieją zasady bezpieczeństwa,
  196. i są przetrenowani i chętni
  197. to trzeba przestać ich zatrzymywać.
  198. Dodatkowo
  199. to, że gdzieś toczy się wojna,
  200. nie znaczy, że objęła cały kraj.
  201. Nie namawiam do wypraw na tereny walk.
  202. Irański Kurdystan wygląda
    inaczej niż Al-Falludża.
  203. Po kilku miesiącach nieudanych starań
    wjechania do Jemenu

  204. udało mi się włączyć do innej grupy.
  205. Zespół profesora Greame'a Bakera
    pracował w Kurdystanie
  206. w jakini Szanidar.
  207. Kilkadziesiąt lat temu w tej jaskini
  208. odkryto szkielet neandertalczyka
    znanego jako Szanidar 1.
  209. Dla potrzeb serialu BBC/PBS
    tchnęliśmy w Szanidara 1 życie.
  210. Poznajcie Neda, neandertalczyka.
  211. A to jego najfajniejsza cecha.
  212. Ten gość,
  213. tu widzicie go sprzed kontuzji.
  214. Okazało się, że Ned
    był ciężko upośledzony.
  215. Tak bardzo, że nie ma mowy,
    żeby przetrwał sam,
  216. bez pomocy innych neandertalczyków.
  217. To dowód na to,
  218. że przynajmniej ta grupa neandertalczyków
  219. była taka jak my.
  220. Opiekowali się tymi,
    którzy nie mogli tego robić sami.
  221. Ned to iracki neandertalczyk.

  222. Czego jeszcze nie widzimy?
  223. Jakich wielkich odkryć nie dokonujemy,
  224. bo nie szukamy?
  225. Takie miejsca potrzebują nadziei,
  226. a nauka i badania mogą w tym pomóc.
  227. Mogą zauważalnie pomóc w rozwoju.
  228. Odkrycia mogą dać miejscowym
    duży powód do dumy.
  229. To drugi powód, dla którego uważam,
    że nauka ma problem geograficzny.

  230. Nie wspieramy lokalnych
    specjalistów, prawda?
  231. Obserwuję,
  232. że w mojej dziedzinie, paleoantropologii,
  233. studiujemy pochodzenie ludzkości,
  234. ale mamy mało zróżnicowanych naukowców.
  235. W takich miejscach
    pełno studentów i specjalistów
  236. chętnych do współpracy.
  237. W dodatku
  238. oni mniej się przejmują
  239. kwestią bezpieczeństwa niż my.
  240. Zapominamy, że dla nich
    to nie jest nieprzyjazne środowisko,
  241. to ich dom.
  242. Mówię wam,
  243. badania w niestabilnych strefach
    prowadzone wspólnie z miejscowymi
  244. mogą przynieść niewiarygodne odkrycia.
  245. Mamy nadzieję osiągnąć to na Sokotrze.
  246. Tę wyspę nazywa się

  247. najbardziej obco wyglądającym
    miejscem na Ziemi.
  248. Leon McCarron, Martin Edström
    i Rhys Thwaites-Jones i ja wiemy dlaczego.
  249. Tylko spójrzcie.
  250. To nie piekło czy stracona wyspa.
  251. To przyszłe pogranicze badań i poszukiwań.
  252. 90% tamtejszych gadów
  253. i 37% gatunków roślin
    występuje tam i tylko tam,
  254. jak gatunek Dracaena Cinnabari,
  255. drzewem o czerwonej żywicy.
  256. Jest coś jeszcze.

  257. Niektórzy wyspiarze
    nadal mieszkają w jaskiniach,
  258. co jest fascynujące,
  259. bo skoro dziś jaskinia
    to ceniona nieruchomość,
  260. może była nią też tysiące lat temu.
  261. Potrzebujemy danych, skamieniałości,
    narzędzi kamiennych, żeby to udowodnić,
  262. więc nasz zespół zwiadowczy
    połączył się z naukowcami,
  263. antropologami i gawędziarzami,
  264. zarówno lokalnymi jak Ahmed Alarqbi,
    jak i z innych krajów.
  265. Pragniemy rzucić światło na to miejsce
  266. zanim będzie za późno.
  267. Teraz trzeba jakoś wrócić

  268. na naszą wielką wyprawę,
  269. bo nauka
  270. ma geograficzny problem.
  271. Wspaniała z was publiczność.

  272. Dziękuję.
  273. (Brawa)