Dutch subtitles

← Waarom taal de grootste uitvinding van de mens is

Get Embed Code
35 Languages

Showing Revision 13 created 01/19/2020 by Axel Saffran.

  1. Lepels.
  2. Kartonnen dozen.

  3. Elektrische peutertreinen.

  4. Feestversieringen.

  5. Springkastelen.

  6. Dekens.

  7. Manden.

  8. Tapijten.

  9. Dienbladtafels.

  10. Smartphones.

  11. Piano's.

  12. Jurken.

  13. Foto's.

  14. Wat hebben al deze dingen gemeen

  15. behalve dat het foto's zijn
    die ik recent maakte
  16. en waar ik dus het copyright op heb?
  17. (Gelach)

  18. Het zijn allemaal uitvindingen

  19. die gecreëerd zijn dankzij de taal.
  20. Niets van dit alles
    had bestaan zonder de taal.
  21. Stel dat je iets zou uitvinden
  22. of een gebouw als dit zou bouwen,
  23. zonder taal te kunnen gebruiken
  24. of zonder gebruik te kunnen maken
    van de kennis verworven door taalgebruik.
  25. In feite is taal het allerbelangrijkste
  26. in de hele wereld.
  27. Onze hele beschaving is erop gebaseerd.
  28. En mensen die hun leven wijden
    aan het bestuderen ervan --
  29. zowel het ontstaan van taal,
  30. als hoe onze talen verschillen van elkaar
    en van de communicatie tussen dieren --
  31. zijn taalkundigen.
  32. Formele taalkunde is
    een behoorlijk jong studieveld.
  33. En men heeft al heel wat
    belangrijke dingen ontdekt,
  34. bijvoorbeeld, dat menselijke
    communicatiesystemen cruciaal verschillen
  35. van dierlijke communicatiesystemen
  36. dat alle talen even expressief zijn,
  37. ook al gebeurt dit
    op een verschillende manier.
  38. En toch, desondanks,

  39. zijn er heel wat mensen
    die graag over taal praten
  40. alsof ze er evenveel van weten
    als een taalkundige,
  41. want, uiteraard, spreken ze een taal.
  42. En dat geeft je natuurlijk ook het recht
  43. om over de functies ervan te praten.
  44. Stel dat je met een chirurg praat
  45. en je zegt: "Luister, vriend,
  46. ik heb nu al zo'n 40 jaar een hart.
  47. Ik denk dat ik wel wat weet
    over het vervangen van aortakleppen.
  48. Mijn mening is even geldig als de jouwe."
  49. En toch is dat exact wat er gebeurt.
  50. Dit is Neil deGrasse Tyson,
    die zegt dat hij in de film 'Arrival'

  51. een cryptograaf zou gebruikt hebben --
  52. iemand die een bericht kan ontcijferen
    in een hem of haar bekende taal --
  53. in plaats van een taalkundige,
  54. om met de aliens te communiceren.
  55. Want, wat kan een taalkundige, euh --
  56. waarom zou die geschikt zijn
    om te praten met iemand
  57. in een taal die we niet eens kennen?
  58. Maar dat is geen vrijgeleide
    voor de film 'Arrival'.
  59. Moet je horen, film, beste vriend:
  60. er komen aliens naar onze planeet
    in gigantische ruimteschepen,
  61. en ze willen niet anders doen,
    dan met ons communiceren,
  62. en jij huurt één taalkundige in?
  63. (Gelach)

  64. Moest de Amerikaanse regering
    besparen of zo?

  65. (Gelach)

  66. Veel hiervan kan tot misverstanden leiden,

  67. zowel over wat taal is
    als over de formele studie van taal,
  68. over taalkunde.
  69. Ik denk de grondslag
    van veel van deze misverstanden
  70. samengevat kan worden
    door dit prachtige artikel in 'Forbes'
  71. dat gaat over waarom hogeschoolstudenten
    beter geen vreemde talen kunnen leren.
  72. Ik haal er wat quotes uit
  73. en ik wil dat je probeert te ontdekken
  74. wat aan de grondslag ligt
    van deze meningen en ideeën.
  75. "Amerikanen lezen zelden klassiekers,
    zelfs al zijn ze vertaald."
  76. Dus, anders gezegd:
    waarom zou je een vreemde taal leren
  77. als men niet eens de klassieker leest
    in de originele versie?
  78. Wat heeft dat voor zin?
  79. "Vreemde talen leren op school
    is tijdsverspilling,
  80. vergeleken met wat je nog allemaal
    op school zou kunnen doen."
  81. "Europa heeft heel wat taalgroepen
    opeengepakt in een relatief klein gebied."
  82. Dus, voor Amerikanen: wat is het nut
    van het leren van een andere taal?
  83. Je krijgt niet veel waar voor je geld.
  84. Mijn favoriet:
  85. "Een student in Birmingham
    zou 1.600 km moeten reizen
  86. tot aan de Mexicaanse grens,
  87. en zelfs daar kom je met Engels
    nog een heel eind."
  88. (Gelach)
  89. Dus: als je je met handen en voeten
    verstaanbaar kan maken,
  90. dan heeft het echt geen zin
    om een andere taal te leren.
  91. Aan de grondslag van deze standpunten
    ligt deze conceptuele metafoor:

  92. taal is een instrument.
  93. En die metafoor klinkt
    behoorlijk aannemelijk.
  94. Taal is een soort instrument:
  95. als je de lokale taal kent,
    kun je meer bereiken.
  96. Maar de implicatie is
    dat taal 'slechts' een instrument is,
  97. en dat is absoluut fout.
  98. Als taal een instrument was,
    zou dat eerlijk gezegd maar armzalig zijn.
  99. We zouden het al lang ingeruild hebben
    voor iets veel beters.
  100. Bijvoorbeeld, denk aan gelijk welke zin.
  101. Dit heb ik zeker weleens gezegd:
    "Gisteren zag ik Kyn."
  102. Ik heb een vriend die zo heet.
  103. Als ik zeg "Gisteren zag ik Kyn"
  104. denk je dat het echt zo is
  105. dat alles waar ik aan denk
    nu in jouw brein geplant is
  106. via deze zin?
  107. Nauwelijks, want er gebeurt
    veel meer dan dat.
  108. Want bij het woord 'gisteren'

  109. denk ik misschien
    aan wat voor weer het daar was.
  110. En dan herinner ik me
    waarschijnlijk plots ook
  111. dat ik iets vergat te mailen --
    en dat is ook echt zo.
  112. Deze grap was gepland,
    maar ik ben écht iets vergeten te mailen.
  113. En dus zal ik het maandag moeten doen,
  114. want dan pas ga ik terug naar huis.
  115. En als ik aan maandag denk,
  116. dan denk ik aan 'Manic Monday'
    van The Bangles, een leuk liedje.
  117. En als ik het woord 'zag' zeg,
    denk ik aan de uitdrukking:
  118. '"Ik zie!", zei de blinde
    en pakte zijn hamer en za(a)g.'
  119. Altijd!
  120. Altijd als ik het woord 'zag' hoor
    of zeg, denk ik hieraan,
  121. want mijn grootvader zei dit altijd,
  122. en dus denk ik hierdoor aan hem.
  123. En zo komen we terug bij 'Manic Monday',
    om één of andere reden.
  124. En als ik bijvoorbeeld iets zeg als:
    'Gisteren zag ik Kyn',
  125. dan denk ik aan de omstandigheden
    waarbij ik hem zag.
  126. Dit is op deze dag.
    Je ziet hem met mijn kat.
  127. En als ik aan Kyn denk,
  128. bedenk ik dat hij nu
    naar Long Beach State gaat,
  129. en ik herinner me
  130. dat zowel mijn goede vriend John
    als mijn moeder er afstudeerden.
  131. Mijn nicht Katie volgt er nu les.
  132. En het is terug 'Manic Monday'.
  133. Dit is slechts een fractie
    van wat er zich in je hoofd afspeelt

  134. wanneer je op enig moment praat.
  135. En alles wat we hebben om alles
    te vertegenwoordigen
  136. wat zich in ons hoofd afspeelt, is dit.
  137. Dat is alles!
  138. Is het dan verwonderlijk
    dat ons systeem zo arm is?

  139. Stel je dus voor,
    als ik de vergelijking maak,
  140. stel je voor dat je wil weten
    hoe het is om taart te eten,
  141. als je in plaats van taart te eten,
  142. je alle ingrediënten
    van de taart moet eten,
  143. een voor een,
  144. samen met instructies
  145. over hoe deze ingrediënten samengevoegd
    worden om een taart te vormen.
  146. Die instructies moet je ook eten.
  147. (Gelach)

  148. Als dat de manier zou zijn
    om taart te proeven,

  149. zouden we het nooit eten.
  150. En toch is taal de enige manier,
  151. waarop we kunnen uitvinden
    wat hier, in ons brein, gebeurt.
  152. Dit is ons innerlijk,
  153. datgene wat ons menselijk maakt,
  154. datgene wat ons doet
    verschillen van andere dieren
  155. is allemaal hier, ergens binnenin,
  156. en het enige waarmee we dit kunnen
    voorstellen, is onze eigen taal.
  157. Taal is de beste manier om te tonen
    wat er in ons hoofd omgaat.
  158. Stel dat ik een grote vraag
    wil stellen, zoals:
  159. 'Wat is de aard van ons denken
    en van onze emotie?'
  160. Wat je wil doen
  161. is zoveel mogelijk
    verschillende talen bestuderen.
  162. Met één kom je er niet.
  163. Om een voorbeeld te geven:
  164. dit is een foto die ik trok
    van kleine Roman,
  165. gemaakt met een 12-megapixel camera.
  166. Dit is dezelfde foto
    met veel minder pixels.
  167. Het is duidelijk dat geen van deze twee
    foto's, een echte kat is.
  168. Maar! De ene geeft je een beter idee
    van wat een kat is, dan de andere.
  169. Taal is niet enkel een werktuig.

  170. Het is ons erfgoed,
  171. het is onze manier om te tonen
    wat het is om een mens te zijn.
  172. En natuurlijk, met 'ons' erfgoed,
    bedoel ik die van alle mensen.
  173. En zelfs het verlies van één taal
    maakt het beeld minder duidelijk.
  174. Voor mijn werk, de laatste 10 jaar,

  175. maar ook voor het plezier, just for fun,
  176. creëer ik talen.
  177. Deze worden 'kunsttalen' genoemd,
  178. oftewel 'kunstmatige talen'.
  179. Wanneer ik deze feiten voorleg
  180. dat we talen verliezen op onze planeet
  181. en dat ik nieuwe talen creëer,
  182. zou je kunnen denken
    dat er een dieper verband is
  183. tussen deze twee feiten.
  184. En heel wat mensen hebben
    deze verbinding gemaakt.
  185. Deze man was hevig overstuur
  186. omdat er een kunsttaal gebruikt werd
    in James Camerons 'Avatar'.
  187. Hij zegt:
  188. "Maar in de drie jaar
    die James Cameron nodig had
  189. om Avatar uit te brengen,
    stierf er een taal uit."
  190. Waarschijnlijk veel meer trouwens.
  191. "Na'vi zal dit gat
    helaas niet kunnen opvullen..."
  192. Een hele diepgaande
    en aangrijpende bewering --
  193. als je er totaal niet over nadenkt.
  194. Maar toen ik hier was met Cal,

  195. voltooide ik twee studies.
  196. De ene was taalkunde,
    maar de andere was Engels.
  197. En natuurlijk gaat de opleiding Engels,
    de studie van het Engels,
  198. niet over het bestuderen
    van de Engelse taal,
  199. maar bestudeert het de literatuur.
  200. Literatuur is iets wonderbaarlijks,
  201. want eigenlijk is het zoals kunst;
  202. het valt ook onder de categorie kunst.
  203. En wat doen we met literatuur?
  204. Auteurs creëren nieuwe wezens
    en geschiedenissen.
  205. En het is interessant om te zien
  206. hoeveel diepgang en emoties
    en unieke geesten
  207. auteurs kunnen steken
    in deze fictieve wezens.
  208. Zoveel zelfs, dat, ik bedoel --
    bekijk dit even:
  209. Er zijn hele boekenseries
  210. geschreven over fictieve personages.
  211. Zowat het hele boek gaat over slechts
    een, fictief, fake persoon.
  212. Er bestaat een boek
    over George F. Babbit
  213. van Sinclair Lewis' 'Babbit',
  214. en ik verzeker je dat dat boek
    langer is dan 'Babbit',
  215. dat een kort boek boek is.
  216. Herinnert iemand zich dit nog?
  217. Het is best wel goed. Ik vind het
    beter dan 'Main Street'.
  218. We hebben nooit in vraag gesteld
    dat literatuur interessant is.
  219. Maar ondanks dat
  220. zijn zelfs linguïsten niet geïnteresseerd
    in wat kunsttaal ons kan leren
  221. over de diepgang van de menselijke geest
    als een artistieke inspanning.
  222. Ik geef je een klein voorbeeld.

  223. Er was een artikel over mij geschreven
  224. in het magazine voor
    oud-studenten van Californië.
  225. En toen ze het artikel schreven,
  226. wilden ze iemand van de tegenstanders
    aan het woord laten,
  227. wat een beetje vreemd is.
  228. Je praat over iemand
  229. en laat een tegenstander aan het woord.
  230. (Gelach)

  231. In wezen is dit gewoon een lofzang,
    maar hoe dan ook...

  232. Dus, ze sloegen een van de
    meest briljante taalkundigen aan de haak,
  233. George Lakoff, die taalkundige is
    hier bij Berkeley.
  234. Zijn werk heeft blijvende invloed gehad
  235. op het terrein van taalkunde
    en cognitieve wetenschappen.
  236. Toen men hem naar mijn werk vroeg
    en naar taalcreatie in het algemeen,
  237. zei hij: "Maar er moet nog heel wat
    studie verricht worden naar talen.
  238. Je spendeert beter tijd in wat bestaat."
  239. Ja...
  240. 'Iets wat bestaat'.
    Doet dit je aan iets denken?
  241. Om hetzelfde framework te gebruiken
    dat hij zelf uitvond,
  242. wil ik graag refereren
    aan deze conceptuele metafoor:
  243. taal is een werktuig.
  244. En het lijkt erop dat hij ook werkt
    volgens deze metafoor;
  245. dat taal nuttig is wanneer het gebruikt
    kan worden voor communicatie.
  246. Taal is nutteloos als het niet
    voor communicatie kan gebruikt worden.
  247. Je vraagt je dan af:
    wat moeten we dan met dode talen doen?
  248. Maar hoe dan ook.
  249. Door dit hele idee

  250. lijkt het het toppunt van absurditeit
  251. om een Duolingo les te hebben
    over de Valeriaanse talen
  252. die ik gecreëerd heb voor HBO's
    'Game of Thrones'.
  253. Je kunt je afvragen: "wat leren die
    740.000 mensen nu eigenlijk?"
  254. (Gelach)

  255. Laten we er even naar kijken.

  256. Wat leert men?
  257. Wat kan men leren?
  258. Wel, als je bedenkt dat dit
    bedoeld is voor Engelstaligen...
  259. Engelstaligen leren er heel wat van.
  260. Hier is een zin die ze vermoedelijk
    nooit communicatief zullen gebruiken
  261. zolang ze leven:
  262. 'Vala ābre urnes.'
  263. 'De man ziet de vrouw.'
  264. De middelste is de glos,
  265. die toont woord voor woord wat er staat.
  266. Eigenlijk leren ze heel
    fascinerende dingen,
  267. vooral als ze Engelstalig zijn.
  268. Ze leren dat een werkwoord
    op het einde van een zin kan staan.
  269. In het Engels doe je dat niet
    als je twee variabelen hebt.
  270. Ze leren dat een taal soms geen
    equivalent heeft voor het woord 'the'.
  271. Het bestaat gewoon niet.
  272. Taal kan zoiets.
  273. Ze leren dat een lange klinker
    echt langer kan klinken,
  274. in plaats van anders uitgesproken worden,
  275. zoals onze lange klinkers;
    die duren even lang.
  276. Ze leren dat er dat er
    verbuigingen bestaan.
  277. Hmmm? Hmmm? (Gelach)
  278. Er zijn verbuigingen die 'gevallen'
    worden genoemd aan het einde van een woord
  279. die zeggen wie wat doet ten op zichte
    van wie in een zin.

  280. Zelfs als je de volgorde
    van de woorden behoudt
  281. en het einde verandert,
  282. verandert het wie wat doet tegenover wie.
  283. Wat men leert is dat talen dingen doen,
    dezelfde dingen, maar anders.
  284. En dat talen leren leuk kan zijn.
  285. Ze leren respect te hebben voor Taal:
    Taal met een hoofdletter.
  286. En aangezien 88 procent van de Amerikanen
    thuis uitsluitend Engels praat,
  287. vind ik dit eigenlijk geen slechte zaak.
  288. Weet je waarom talen uitsterven
    op onze planeet?

  289. Dat komt niet omdat de overheid één taal
    oplegt aan een kleinere groep,
  290. of omdat een volledige groep sprekers
    weggeveegd wordt.
  291. Dit is zeker in het verleden gebeurd,
    en het gebeurt nog steeds,
  292. maar het is niet de hoofdreden.
  293. De hoofdreden is dat een kind
    geboren wordt in een familie
  294. die een taal spreekt die niet veel
    gesproken wordt in hun gemeenschap,
  295. en dat het kind die taal niet leert.
  296. Waarom?
  297. Omdat die taal niet gewaardeerd wordt
    in hun gemeenschap.
  298. Omdat die taal niet nuttig is.
  299. Want het kind kan geen job vinden
    als het die taal spreekt.
  300. Want als taal slechts een werktuig is,
  301. dan is het leren van hun geboortetaal
  302. net zo nuttig als het leren
    van Valyriaanse talen.
  303. Dus waarom moeite doen?
  304. Wel...

  305. Misschien leidt taalstudie niet
    tot een betere taalbeheersing.
  306. Maar misschien is dat niet zo erg.
  307. Misschien, als meer mensen
    meer talen zouden studeren,
  308. zou dit kunnen leiden
    tot meer taaltolerantie
  309. en minder tot taalimperialisme.
  310. Misschien, als we taal zouden
    respecteren voor wat het is --
  311. letterlijk de grootste uitvinding
    in de menselijke geschiedenis --
  312. dan zouden we in de toekomst
  313. bedreigde talen kunnen koesteren
    als levende talen,
  314. in plaats van als museumstukken.
  315. (Valyriaans) Kirimvose.
    Dank je.

  316. (Applaus)