Return to Video

Hoe laat is het op Mars?

  • 0:01 - 0:05
    Velen van jullie hebben waarschijnlijk
    de film 'The Martian' gezien.
  • 0:05 - 0:09
    Maar voor wie dat niet het geval is:
    het is een film over een astronaut
  • 0:09 - 0:14
    die gestrand is op Mars
    en zijn pogingen om in leven te blijven
  • 0:14 - 0:18
    tot de aarde een reddingsmissie kan sturen
    om hem terug te brengen naar de aarde.
  • 0:19 - 0:22
    Gelukkig herstellen zij de communicatie
  • 0:22 - 0:25
    met astronaut Watney, op zeker moment,
  • 0:25 - 0:31
    zodat hij niet meer zo alleen op Mars is
    totdat hij gered kan worden.
  • 0:31 - 0:33
    Terwijl je naar de film kijkt,
    of zelfs zonder dat,
  • 0:34 - 0:35
    als je aan Mars denkt,
  • 0:35 - 0:40
    dan denk je waarschijnlijk aan
    hoe ver het is en hoe afgelegen.
  • 0:40 - 0:42
    En misschien is niet bij je opgekomen
  • 0:43 - 0:46
    hoe de logistiek eigenlijk is
    van het werken op een andere planeet --
  • 0:46 - 0:49
    van het wonen op twee planeten
  • 0:49 - 0:55
    als er mensen zijn op aarde en
    er zijn wagentjes of mensen op Mars.
  • 0:55 - 0:59
    Stel, je hebt vrienden,
    familieleden en collega's
  • 0:59 - 1:02
    in Californië, aan de westkust,
    of elders in de wereld.
  • 1:02 - 1:04
    Als je probeert met hen te communiceren
  • 1:04 - 1:07
    dan is het eerste waar je soms aan denkt:
  • 1:07 - 1:09
    wacht even, hoe laat is het in Californië?
  • 1:09 - 1:12
    Bel ik ze uit bed? Is het OK om te bellen?
  • 1:12 - 1:15
    Zelfs als je met collega's overlegt
    die in Europa zitten,
  • 1:15 - 1:17
    dan denk je onmiddellijk:
  • 1:17 - 1:24
    wat betekent het om de communicatie
    te coördineren als mensen ver weg zijn?
  • 1:25 - 1:31
    We hebben nog geen mensen op Mars
    maar wel Marswagentjes.
  • 1:31 - 1:36
    En op dit moment
    is het bij Curiosity 6:10 in de ochtend.
  • 1:36 - 1:38
    Dus 6:10 in de ochtend op Mars.
  • 1:39 - 1:41
    We hebben vier wagentjes op Mars.
  • 1:41 - 1:45
    Amerika heeft vier wagentjes op Mars
    sinds het midden van de jaren 90
  • 1:45 - 1:49
    en ik heb het voorrecht
    om met drie ervan te mogen werken.
  • 1:49 - 1:53
    Ik ben dus ruimtevaartingenieur,
    een ingenieur bij ruimtevaartoperaties
  • 1:53 - 1:58
    van NASA's Straalaandrijvingslaboratorium
    in Los Angeles in Californië.
  • 1:59 - 2:03
    En deze wagentjes zijn onze
    robotvertegenwoordigers.
  • 2:03 - 2:09
    Ze zijn dus onze ogen en oren
    en ze bekijken de planeet voor ons
  • 2:09 - 2:11
    tot we mensen kunnen sturen.
  • 2:11 - 2:16
    We leren hoe we op andere planeten
    te werk kunnen gaan door deze wagentjes.
  • 2:17 - 2:21
    Voor we mensen sturen, sturen we robots.
  • 2:21 - 2:25
    Dat er op Mars een tijdsverschil is
  • 2:25 - 2:27
    ten opzichte van onze tijd,
  • 2:27 - 2:31
    komt omdat de Marsdag
    langer is dan de aarddag.
  • 2:31 - 2:34
    Onze aarddag is 24 uur
  • 2:34 - 2:37
    want zo lang duurt
    één rotatie van de aarde,
  • 2:37 - 2:39
    één keer ronddraaien.
  • 2:39 - 2:41
    Onze dag telt dus 24 uur.
  • 2:41 - 2:48
    Op Mars duurt het 24 uur en ongeveer
    40 minuten om rond te draaien.
  • 2:48 - 2:55
    Dat betekent dus dat de Marsdag
    40 minuten langer is dan de aarddag.
  • 2:55 - 3:00
    Teams besturen de wagentjes
    op Mars, zoals dit team.
  • 3:00 - 3:06
    Wij wonen op aarde,
    maar we werken op Mars.
  • 3:06 - 3:11
    We moeten doen alsof we eigenlijk
    met het wagentje op Mars zijn.
  • 3:12 - 3:15
    Ons werk, het werk van het team
    waar ik deel van uitmaak,
  • 3:15 - 3:21
    is commando's sturen naar het wagentje,
    die bepalen wat het de volgende dag doet.
  • 3:21 - 3:25
    Opdragen om te rijden of te boren
    of wat het ook maar moet doen.
  • 3:26 - 3:30
    Terwijl het slaapt --
    want het wagentje slaapt echt 's nachts,
  • 3:30 - 3:32
    omdat het zijn accu's weer moet opladen
  • 3:32 - 3:36
    en het moet de koude nachten op Mars
    zien te doorstaan.
  • 3:36 - 3:38
    En dus slaapt het.
  • 3:38 - 3:43
    Terwijl het slaapt, werken wij aan
    zijn programma voor de volgende dag.
  • 3:43 - 3:46
    Ik werk dus in nachtdienst op Mars.
  • 3:46 - 3:47
    (Gelach)
  • 3:47 - 3:54
    Om op aarde dagelijks
    op dezelfde Marstijd te gaan werken --
  • 3:54 - 3:57
    stel, ik moet aan het werk
    om 5 uur 's middags,
  • 3:57 - 4:02
    dit team moet elke dag aan het werk
    om 5 uur 's middags Marstijd,
  • 4:02 - 4:10
    dan moeten we op aarde
    elke dag 40 minuten later beginnen
  • 4:10 - 4:12
    om zo synchroon te blijven met Mars.
  • 4:12 - 4:15
    Dat is elke dag een tijdzone verschuiven.
  • 4:15 - 4:21
    De ene dag kom je om 8:00 uur binnen,
    de volgende dag 40 minuten later om 8:40,
  • 4:21 - 4:24
    de volgende dag 40 minuten later om 9:20,
  • 4:24 - 4:26
    de volgende dag om 10:00 uur.
  • 4:26 - 4:29
    Elke dag blijf je 40 minuten verschuiven
  • 4:29 - 4:32
    tot je al gauw begint te werken
    in het midden van de nacht --
  • 4:32 - 4:34
    het midden van de aardnacht.
  • 4:34 - 4:38
    Je kunt je dus voorstellen
    hoe verwarrend dat is.
  • 4:38 - 4:40
    Vandaar het Marshorloge.
  • 4:40 - 4:41
    (Gelach)
  • 4:41 - 4:45
    In dit horloge zijn de gewichtjes
    mechanisch aangepast
  • 4:45 - 4:47
    zodat het langzamer loopt.
  • 4:47 - 4:49
    Maar aanvankelijk --
  • 4:49 - 4:51
    ik kreeg dit horloge in 2004
  • 4:51 - 4:54
    toen Spirit en Opportunity
    de Marswagentjes waren.
  • 4:55 - 4:56
    We dachten vooraf niet:
  • 4:56 - 4:59
    we hebben Marshorloges nodig.
  • 4:59 - 5:03
    We dachten, we hebben de tijd
    gewoon op onze computers
  • 5:03 - 5:07
    en op de schermen van het controlecentrum
    en dat zou genoeg zijn.
  • 5:07 - 5:08
    Ja, maar niet heus.
  • 5:08 - 5:11
    Want we werkten
    niet alleen volgens Marstijd,
  • 5:11 - 5:14
    we leefden ook echt volgens Marstijd.
  • 5:14 - 5:19
    Meteen raakten we in de war
    over hoe laat het was.
  • 5:19 - 5:22
    Je had dus iets om je pols nodig
    om je te kunnen vertellen:
  • 5:22 - 5:26
    hoe laat is het op aarde?
    Hoe laat is het op Mars?
  • 5:26 - 5:32
    Het was niet alleen de tijd op Mars
    die verwarrend was;
  • 5:32 - 5:37
    we moesten ook in staat zijn
    om er met elkaar over te praten.
  • 5:37 - 5:43
    Dus een "sol" is een Marsdag --
    nogmaals: 24 uur en 40 minuten.
  • 5:43 - 5:46
    Als we praten over iets
    dat op aarde gebeurt,
  • 5:46 - 5:48
    dan zeggen we 'today'.
  • 5:48 - 5:51
    Voor Mars zeggen we 'tosol'.
  • 5:51 - 5:53
    (Gelach)
  • 5:54 - 5:59
    Gisteren werd 'yestersol' voor Mars.
  • 5:59 - 6:03
    Ook nu weer dachten we vooraf niet
    "O, laten we een taal uitvinden."
  • 6:03 - 6:05
    Maar het was verwarrend.
  • 6:05 - 6:07
    Ik herinner me iemand
    die op me af kwam en zei:
  • 6:07 - 6:10
    "Ik wil deze activiteit morgen doen
    met het voertuig, met het wagentje."
  • 6:10 - 6:15
    En ik zei: "Morgen, morgen,
    of Marsmorgen?"
  • 6:16 - 6:21
    We begonnen met deze terminologie omdat we
    een manier nodig hadden om te praten.
  • 6:21 - 6:22
    (Gelach)
  • 6:22 - 6:26
    Morgen werd 'nextersol' of 'solorrow'.
  • 6:27 - 6:31
    Omdat mensen andere voorkeuren hebben
    voor de woorden die ze gebruiken.
  • 6:31 - 6:34
    Sommigen zeggen misschien 'tonic''
    en anderen zeggen misschien 'fris'.
  • 6:35 - 6:38
    Wij hebben dus mensen die zeggen
    'nextersol' of 'solorrow'.
  • 6:39 - 6:43
    Iets wat ik na een paar jaar
    werken aan deze missies merkte,
  • 6:43 - 6:48
    was dat de mensen die aan de wagentjes
    werken zoals wij, 'tosol' zeggen .
  • 6:48 - 6:52
    De mensen die aan de landingsmissies
    werken die niet rondrijden,
  • 6:52 - 6:53
    die zeggen 'tosoul'.
  • 6:54 - 6:59
    Ik kon dus eigenlijk zeggen welke missie
    je had vanwege je Martiaanse accent.
  • 6:59 - 7:02
    (Gelach)
  • 7:02 - 7:06
    We hebben dus de horloges en de taal
    -- je bespeurt een rode draad? --
  • 7:06 - 7:08
    opdat we niet verward raken.
  • 7:08 - 7:12
    Maar zelfs het aardse daglicht
    kon ons in verwarring brengen.
  • 7:13 - 7:15
    Als je bedenkt dat je nu op je werk zit
  • 7:15 - 7:17
    en het is midden in de Marsnacht
  • 7:17 - 7:20
    en er stroomt licht binnen door de ramen,
  • 7:20 - 7:23
    dan is dat ook verwarrend.
  • 7:23 - 7:26
    Dus kun je uit dit beeld
    van de controlekamer opmaken
  • 7:26 - 7:28
    dat alle jaloezieën omlaag zijn.
  • 7:28 - 7:31
    Zodat er geen licht is dat ons afleidt.
  • 7:31 - 7:35
    De jaloezieën gingen in het hele gebouw
    ongeveer een week voor de landing omlaag
  • 7:35 - 7:39
    en ze gingen niet meer omhoog
    tot we van Marstijd afgingen.
  • 7:39 - 7:42
    Dit geldt dus ook voor thuis.
  • 7:42 - 7:45
    Ik heb drie keer met Marstijd gewerkt
    en mijn man zegt dan:
  • 7:45 - 7:47
    we bereiden ons voor op Marstijd.
  • 7:47 - 7:53
    Hij doet dan overal folie op de ramen
    en donkere gordijnen en zonwering
  • 7:53 - 7:56
    omdat het ook je gezin raakt.
  • 7:56 - 8:01
    Daar zat ik dan in die
    verduisterde omgeving, maar hij ook.
  • 8:02 - 8:03
    En hij raakte eraan gewend.
  • 8:03 - 8:07
    Maar dan kreeg ik die klaag-e-mails
    van hem als hij op zijn werk was.
  • 8:07 - 8:11
    Zal ik naar huis komen? Ben je wakker?
  • 8:11 - 8:14
    Hoe laat is het op Mars?
  • 8:14 - 8:16
    En ik besloot dat hij
    een Marshorloge nodig had.
  • 8:16 - 8:18
    (Gelach)
  • 8:18 - 8:22
    Maar nu is het 2016
    en er is natuurlijk een app voor.
  • 8:22 - 8:24
    (Gelach)
  • 8:24 - 8:28
    In plaats van de horloges kunnen we ook
    onze smartphones gebruiken.
  • 8:29 - 8:33
    De invloed op het gezin
    gold over de hele linie;
  • 8:33 - 8:36
    het betrof niet alleen diegenen
    die met de wagentjes werkten
  • 8:36 - 8:39
    maar ook onze gezinnen.
  • 8:39 - 8:41
    Dit is David Oh,
    een van onze vluchtleiders,
  • 8:41 - 8:46
    aan het strand in Los Angeles
    met zijn gezin om 1 uur 's nachts.
  • 8:46 - 8:47
    (Gelach)
  • 8:47 - 8:50
    Omdat we in augustus zijn geland
  • 8:50 - 8:55
    en zijn kinderen pas weer terug
    naar school hoefden in september
  • 8:55 - 8:59
    leefden ze met hem volgens Marstijd
    gedurende een maand.
  • 8:59 - 9:04
    Elke dag stonden ze 40 minuten later op.
  • 9:04 - 9:06
    Ze zaten op het werkschema van hun vader.
  • 9:06 - 9:10
    Een maand lang leefden ze volgens Marstijd
    en beleefden spannende avonturen,
  • 9:10 - 9:12
    zoals bowlen in het midden van de nacht
  • 9:13 - 9:14
    of naar het strand gaan.
  • 9:14 - 9:18
    Iets wat we allemaal ontdekten was
  • 9:18 - 9:22
    dat je in Los Angeles overal terecht kunt
  • 9:22 - 9:25
    om 3 uur 's nachts als er geen verkeer is.
  • 9:25 - 9:27
    (Gelach)
  • 9:27 - 9:28
    Na werktijd
  • 9:28 - 9:31
    wilden we niet thuis
    ons gezin lastig vallen,
  • 9:31 - 9:34
    maar we hadden honger en in plaats van
    in de buurt wat te eten, zeiden we:
  • 9:34 - 9:38
    "Wacht even, we hebben toch dat geweldige
    24-uurs restaurant in Long Beach.
  • 9:38 - 9:40
    We zijn er binnen 10 minuten!"
  • 9:40 - 9:43
    Dus reden we er heen --
    als in de jaren 60, geen verkeer.
  • 9:43 - 9:47
    We reden er heen en
    de restauranteigenaar zei:
  • 9:47 - 9:49
    "Wie zijn jullie ?
  • 9:49 - 9:54
    En waarom zijn jullie in mijn restaurant
    om 3 uur 's nachts?"
  • 9:54 - 9:59
    Ze beseften dat er hordes Martianen waren
  • 10:00 - 10:04
    die uitzwerfden over de snelwegen van LA
    midden in de nacht --
  • 10:05 - 10:07
    in het midden van de aardnacht.
  • 10:07 - 10:12
    We gingen ons zelf Marsbewoners noemen.
  • 10:13 - 10:18
    Als je volgens Marstijd werkte,
    noemde je jezelf Marsbewoner
  • 10:18 - 10:21
    en alle anderen waren aardbewoners.
  • 10:21 - 10:22
    (Gelach)
  • 10:22 - 10:28
    Omdat je elke dag een tijdzone verschuift,
  • 10:28 - 10:34
    begin je jezelf afgezonderd te voelen
    van alle anderen.
  • 10:34 - 10:38
    Je zit letterlijk in je eigen wereld.
  • 10:39 - 10:46
    Ik heb dus deze button op die zegt:
    'Ik heb Marstijd overleefd. Sol 0-90.'
  • 10:46 - 10:48
    Er is een foto van, daar op het scherm.
  • 10:48 - 10:54
    De reden waarom we die buttons hebben,
    is dat we volgens Marstijd werken
  • 10:54 - 10:59
    om zo efficiënt mogelijk te kunnen omgaan
    met het wagentje op Mars
  • 10:59 - 11:01
    om onze tijd optimaal te benutten.
  • 11:01 - 11:05
    We hanteren Marstijd
    niet meer dan drie of vier maanden.
  • 11:05 - 11:10
    Uiteindelijk gaan we naar een gewijzigd
    Marstijd-schema, waarmee we nu werken.
  • 11:10 - 11:15
    Omdat het zwaar voor je lichaam is
    en zwaar voor je gezin.
  • 11:15 - 11:20
    Er waren zelfs slaaponderzoekers
    die ons bestudeerden,
  • 11:20 - 11:25
    omdat het zo ongewoon was voor mensen
    om hun dagen te proberen te verlengen.
  • 11:25 - 11:27
    Op ongeveer dertig van ons
  • 11:27 - 11:30
    voerden ze slaaptekort-experimenten uit.
  • 11:30 - 11:34
    Dus dan kwam ik me laten testen
    en viel elke keer in slaap.
  • 11:34 - 11:41
    En dat kwam weer omdat het op den duur
    zwaar voor je lichaam wordt.
  • 11:41 - 11:44
    Maar toch was het geweldig.
  • 11:44 - 11:48
    Het gaf een enorm saamhorigheidsgevoel
    met de andere leden van het team,
  • 11:48 - 11:51
    maar het is moeilijk vol te houden.
  • 11:52 - 11:58
    Deze wagentjesmissies zijn onze
    eerste stappen in het zonnestelsel.
  • 11:58 - 12:04
    We leren op meer dan één planeet te leven.
  • 12:04 - 12:09
    We wijzigen ons perspectief
    om multi-planetair te worden.
  • 12:09 - 12:12
    De volgende keer
    als je een Star Wars-film ziet
  • 12:12 - 12:15
    en er gaan mensen van het
    Dagobah systeem naar Tatooine,
  • 12:15 - 12:21
    bedenk dan wat het in feite betekent
    dat mensen zo ver van je af zitten.
  • 12:21 - 12:24
    Wat het betekent in termen van
    de afstanden tussen hen,
  • 12:24 - 12:28
    hoe ze zich van elkaar gescheiden voelen
  • 12:28 - 12:31
    en de logistiek van andere tijdzones.
  • 12:32 - 12:36
    We hebben nog geen mensen naar Mars
    gestuurd, maar hopen dat wel te gaan doen.
  • 12:37 - 12:40
    En met bedrijven als SpaceX en NASA
  • 12:40 - 12:44
    en alle internationale
    ruimteagentschappen van de wereld
  • 12:44 - 12:48
    hopen we dat in de komende
    paar decennia te kunnen doen.
  • 12:48 - 12:54
    Spoedig zullen er mensen op Mars staan
    en we zullen echt multi-planetair zijn.
  • 12:54 - 12:56
    De jongen of het meisje
  • 12:56 - 13:03
    dat straks naar Mars gaat, kan hier
    in dit publiek zitten of dit beluisteren.
  • 13:04 - 13:10
    Ik heb bij JPL aan deze missies
    willen werken vanaf mijn veertiende
  • 13:10 - 13:12
    en ik voel me bevoorrecht.
  • 13:12 - 13:16
    Dit is een opmerkelijke periode
    binnen het ruimteprogramma
  • 13:16 - 13:19
    en we maken deze reis samen.
  • 13:19 - 13:25
    De volgende keer dat je vindt
    dat een dag te weinig uren heeft,
  • 13:25 - 13:29
    onthoud dan dat het allemaal
    een kwestie is van je aardse perspectief.
  • 13:29 - 13:31
    Dank je wel.
  • 13:31 - 13:33
    (Applaus)
Title:
Hoe laat is het op Mars?
Speaker:
Nagin Cox
Description:

Nagin Cox is Martiaan van de eerste generatie. Als ruimtevaartingenieur bij NASA's straalaandrijvingslaboratorium werkt Cox bij het team dat de Amerikaanse landingsvaartuigen op Mars regelt. Maar een baan van 9 tot 5 op een andere planeet, waar een dag 40 minuten langer is dan op aarde, kent bijzondere en vaak komische uitdagingen.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
13:47
Axel Saffran edited Dutch subtitles for What time is it on Mars?
Peter van de Ven accepted Dutch subtitles for What time is it on Mars?
Axel Saffran declined Dutch subtitles for What time is it on Mars?
Axel Saffran edited Dutch subtitles for What time is it on Mars?
Axel Saffran edited Dutch subtitles for What time is it on Mars?
Axel Saffran edited Dutch subtitles for What time is it on Mars?
Axel Saffran edited Dutch subtitles for What time is it on Mars?
Paul Vrancken edited Dutch subtitles for What time is it on Mars?
Show all

Dutch subtitles

Revisions