Return to Video

Wielka tajemnica ewolucji: język - Michael Corballis

  • 0:07 - 0:10
    W latach 80. szympans Kanzi
  • 0:10 - 0:14
    nauczył się porozumiewać z ludźmi
    na niespotykanym poziomie.
  • 0:14 - 0:16
    Nie za pomocą gestów,
  • 0:16 - 0:21
    a klawiatury z symbolami
    przedstawiającymi rzeczy i czynności.
  • 0:21 - 0:26
    Wskazując na nie,
    tworzył sekwencje dla próśb,
  • 0:26 - 0:28
    odpowiedzi na pytania badaczy
  • 0:28 - 0:32
    i obiektów, których nie było
    w zasięgu wzroku.
  • 0:32 - 0:37
    Wyczyny Kanziego natychmiast
    wywołały kontrowersje.
  • 0:37 - 0:40
    Czy Kanzi nauczył się mowy?
  • 0:40 - 0:44
    Język to coś więcej niż komunikacja.
  • 0:44 - 0:47
    Językiem wyrażamy myśli.
  • 0:47 - 0:50
    Historie, opinie, pytania,
    przeszłość czy przyszłość,
  • 0:50 - 0:53
    wymyślone czasy albo miejsca, pomysły.
  • 0:53 - 0:55
    Język z założenia jest bezgraniczny
  • 0:55 - 0:59
    i opisuje nieskończoną ilość rzeczy.
  • 0:59 - 1:03
    Wielu naukowców uważa,
    że tylko ludzie mają język,
  • 1:03 - 1:08
    a sygnały i gesty używane
    przez inne gatunki nie są językiem.
  • 1:08 - 1:12
    Każdy sygnał i gest
    odpowiada konkretnej wiadomości
  • 1:12 - 1:15
    z ograniczonego zestawu wiadomości,
  • 1:15 - 1:18
    które nie składają się
    na bardziej skomplikowane przekazy.
  • 1:18 - 1:21
    Przykładowo małpy mogą mieć
    specyficzny sygnał ostrzegawczy,
  • 1:21 - 1:25
    który oznacza konkretnego
    drapieżcę, jak wąż,
  • 1:25 - 1:28
    ale w mowie jest wiele sposobów,
    żeby powiedzieć "uwaga na węża".
  • 1:28 - 1:30
    [Stój! Uciekaj! Wąż!]
  • 1:30 - 1:32
    Dotąd żaden zwierzęcy język
    nie wydaje się mieć
  • 1:32 - 1:35
    elastyczności ludzkiej mowy.
  • 1:35 - 1:38
    Nie ma pewności, co dzieje się
    w głowach zwierząt,
  • 1:38 - 1:42
    i możliwe, że ta definicja języka
    czy sposób, w jaki go mierzymy,
  • 1:42 - 1:43
    ich nie dotyczą.
  • 1:43 - 1:47
    Z tego, co wiemy, tylko ludzie mają język.
  • 1:47 - 1:51
    Chociaż ludzkość
    mówi w około 7000 językach,
  • 1:51 - 1:53
    dziecko może nauczyć się dowolnego języka,
  • 1:53 - 1:57
    co pokazuje, że biologiczny
    mechanizm języka
  • 1:57 - 1:59
    jest wspólny dla wszystkich.
  • 1:59 - 2:02
    Czym jest język dla ludzkości?
  • 2:02 - 2:06
    Na co nam pozwala i skąd go mamy?
  • 2:06 - 2:10
    Nie wiadomo dokładnie,
    kiedy zdobyliśmy tę umiejętność.
  • 2:10 - 2:14
    Szympansy i bonobo
    to nasi najbliżsi żyjący krewni,
  • 2:14 - 2:18
    ale linia prowadząca do ludzi
    oddzieliła się od innych wielkich małp
  • 2:18 - 2:21
    ponad 4 miliony lat temu.
  • 2:21 - 2:24
    W międzyczasie było wiele
    aktualnie wymarłych gatunków,
  • 2:24 - 2:29
    przez co trudno sprawdzić,
    czy miały język albo coś podobnego.
  • 2:29 - 2:33
    Wielkie małpy człekokształtne dają
    wskazówkę co do pochodzenia języka.
  • 2:33 - 2:37
    Mógł wziąć się z gestów, a nie od mowy.
  • 2:37 - 2:41
    Wielkie małpy w dziczy
    swobodniej gestykulują,
  • 2:41 - 2:43
    niż używają dźwięków.
  • 2:43 - 2:46
    Możliwe, że język zaczął
    powstawać w plejstocenie,
  • 2:46 - 2:50
    od 2 do 3 milionów lat temu
    wraz z pojawieniem się rodzaju ludzkiego,
  • 2:50 - 2:55
    co dało początek naszemu
    gatunkowi homo sapiens.
  • 2:55 - 2:58
    Mózg trzykrotnie się zwiększył,
    a dwunożność umożliwiła rękom
  • 2:58 - 2:59
    udział w komunikacji.
  • 2:59 - 3:04
    Być może komunikacja gestami
    zmieniła się w język gestykulacji,
  • 3:04 - 3:07
    od wskazania na obiekt i pantomimy
  • 3:07 - 3:10
    do wydajniejszego języka migowego.
  • 3:10 - 3:15
    Abstrakcja gestów usunęła
    potrzebę obrazów,
  • 3:15 - 3:18
    przygotowując warunki
    do przejścia na język mówiony.
  • 3:18 - 3:21
    Ta zmiana miała jednak nastąpić później.
  • 3:21 - 3:26
    Mowa artykułowana zależy
    od kształtu aparatu głosowego.
  • 3:26 - 3:30
    Nawet nasi najbliżsi przodkowie,
    neandertalczycy i denisowianie,
  • 3:30 - 3:33
    mieli nieoptymalne aparaty głosowe,
  • 3:33 - 3:35
    chociaż pewnie mieli zdolności wokalne,
  • 3:35 - 3:37
    a może nawet język.
  • 3:37 - 3:40
    Tylko u ludzi aparat mowy jest optymalny.
  • 3:40 - 3:46
    Słowa pozwalają rękom na czynności,
    jak użycie narzędzi czy transport.
  • 3:46 - 3:48
    To pojawienie się mowy,
  • 3:48 - 3:52
    nie samego języka, mogło doprowadzić
    do dominacji naszego gatunku.
  • 3:52 - 3:56
    Język jest tak związany
    ze złożonymi myślami,
  • 3:56 - 3:58
    percepcją i funkcjami motorycznymi,
  • 3:58 - 4:02
    że trudno odkryć
    jego biologiczne pochodzenie.
  • 4:02 - 4:08
    Wciąż nie wiadomo, w jakim stopniu
    język ukształtował ludzkość
  • 4:08 - 4:11
    i w jakim stopniu ludzkość
    ukształtowała język.
  • 4:11 - 4:16
    Co było pierwsze: bogata wyobraźnia
  • 4:16 - 4:18
    czy zdolność dzielenia się nią z innymi?
Title:
Wielka tajemnica ewolucji: język - Michael Corballis
Speaker:
Michael Corballis
Description:

Zobacz całą lekcję: https://ed.ted.com/lessons/evolution-s-great-mystery-language-michael-corballis

To, co nazywamy językiem, to coś więcej niż komunikacja. Język to dzielenie się myślami: historiami, opiniami, pytaniami, przeszłością albo przyszłością, wyobrażonymi czasami, miejscami i pomysłami. Jest zasadniczo bezgraniczny i można go użyć do powiedzenia nieograniczonej liczby rzeczy. Co język oznacza dla ludzkości i jak go opanowaliśmy? Sprawę bada Michael Corballis.

Lekcja: Michael Corballis, reżyseria: Biljana Labovic.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TED-Ed
Duration:
04:21

Polish subtitles

Revisions