Polish subtitles

← Wielka tajemnica ewolucji: język - Michael Corballis

Get Embed Code
29 Languages

Showing Revision 13 created 10/24/2020 by Rysia Wand.

  1. W latach 80. szympans Kanzi
  2. nauczył się porozumiewać z ludźmi
    na niespotykanym poziomie.
  3. Nie za pomocą gestów,
  4. a klawiatury z symbolami
    przedstawiającymi rzeczy i czynności.
  5. Wskazując na nie,
    tworzył sekwencje dla próśb,
  6. odpowiedzi na pytania badaczy
  7. i obiektów, których nie było
    w zasięgu wzroku.
  8. Wyczyny Kanziego natychmiast
    wywołały kontrowersje.

  9. Czy Kanzi nauczył się mowy?
  10. Język to coś więcej niż komunikacja.

  11. Językiem wyrażamy myśli.
  12. Historie, opinie, pytania,
    przeszłość czy przyszłość,
  13. wymyślone czasy albo miejsca, pomysły.
  14. Język z założenia jest bezgraniczny
  15. i opisuje nieskończoną ilość rzeczy.
  16. Wielu naukowców uważa,
    że tylko ludzie mają język,

  17. a sygnały i gesty używane
    przez inne gatunki nie są językiem.
  18. Każdy sygnał i gest
    odpowiada konkretnej wiadomości
  19. z ograniczonego zestawu wiadomości,
  20. które nie składają się
    na bardziej skomplikowane przekazy.
  21. Przykładowo małpy mogą mieć
    specyficzny sygnał ostrzegawczy,
  22. który oznacza konkretnego
    drapieżcę, jak wąż,
  23. ale w mowie jest wiele sposobów,
    żeby powiedzieć "uwaga na węża".
  24. [Stój! Uciekaj! Wąż!]
  25. Dotąd żaden zwierzęcy język
    nie wydaje się mieć
  26. elastyczności ludzkiej mowy.
  27. Nie ma pewności, co dzieje się
    w głowach zwierząt,
  28. i możliwe, że ta definicja języka
    czy sposób, w jaki go mierzymy,
  29. ich nie dotyczą.
  30. Z tego, co wiemy, tylko ludzie mają język.
  31. Chociaż ludzkość
    mówi w około 7000 językach,
  32. dziecko może nauczyć się dowolnego języka,
  33. co pokazuje, że biologiczny
    mechanizm języka
  34. jest wspólny dla wszystkich.
  35. Czym jest język dla ludzkości?

  36. Na co nam pozwala i skąd go mamy?
  37. Nie wiadomo dokładnie,
    kiedy zdobyliśmy tę umiejętność.

  38. Szympansy i bonobo
    to nasi najbliżsi żyjący krewni,
  39. ale linia prowadząca do ludzi
    oddzieliła się od innych wielkich małp
  40. ponad 4 miliony lat temu.
  41. W międzyczasie było wiele
    aktualnie wymarłych gatunków,

  42. przez co trudno sprawdzić,
    czy miały język albo coś podobnego.
  43. Wielkie małpy człekokształtne dają
    wskazówkę co do pochodzenia języka.
  44. Mógł wziąć się z gestów, a nie od mowy.
  45. Wielkie małpy w dziczy
    swobodniej gestykulują,
  46. niż używają dźwięków.
  47. Możliwe, że język zaczął
    powstawać w plejstocenie,

  48. od 2 do 3 milionów lat temu
    wraz z pojawieniem się rodzaju ludzkiego,
  49. co dało początek naszemu
    gatunkowi homo sapiens.
  50. Mózg trzykrotnie się zwiększył,
    a dwunożność umożliwiła rękom
  51. udział w komunikacji.
  52. Być może komunikacja gestami
    zmieniła się w język gestykulacji,
  53. od wskazania na obiekt i pantomimy
  54. do wydajniejszego języka migowego.
  55. Abstrakcja gestów usunęła
    potrzebę obrazów,

  56. przygotowując warunki
    do przejścia na język mówiony.
  57. Ta zmiana miała jednak nastąpić później.
  58. Mowa artykułowana zależy
    od kształtu aparatu głosowego.
  59. Nawet nasi najbliżsi przodkowie,
    neandertalczycy i denisowianie,
  60. mieli nieoptymalne aparaty głosowe,
  61. chociaż pewnie mieli zdolności wokalne,
  62. a może nawet język.
  63. Tylko u ludzi aparat mowy jest optymalny.
  64. Słowa pozwalają rękom na czynności,
    jak użycie narzędzi czy transport.
  65. To pojawienie się mowy,
  66. nie samego języka, mogło doprowadzić
    do dominacji naszego gatunku.
  67. Język jest tak związany
    ze złożonymi myślami,

  68. percepcją i funkcjami motorycznymi,
  69. że trudno odkryć
    jego biologiczne pochodzenie.
  70. Wciąż nie wiadomo, w jakim stopniu
    język ukształtował ludzkość
  71. i w jakim stopniu ludzkość
    ukształtowała język.
  72. Co było pierwsze: bogata wyobraźnia
  73. czy zdolność dzielenia się nią z innymi?