Polish subtitles

← Jak wyhodować lodowiec - M Jackson

Get Embed Code
25 Languages

Showing Revision 12 created 12/21/2020 by Ola Królikowska.

  1. W XIII wieku
  2. Czyngis-chan wyruszył na podbój Eurazji.
  3. Szybko podbijał kolejne państwa
    i włączał je do imperium mongolskiego.
  4. Jego ogromna armia
    była nie do zatrzymania.
  5. Jednak legenda głosi,
    że była pewna przeszkoda,
  6. której nawet wielki chan nie dał rady.
  7. Wysoka lodowa ściana
  8. wyhodowana na przełęczy
    przez miejscową ludność
  9. uniemożliwiła armii chana
    podbój tamtejszych ziem.
  10. Nie wiadomo, czy legenda jest prawdziwa,

  11. ale jedno jest pewne.
  12. Przez wieki w pasmach górskich
    Karakorum i Himalajów
  13. ludzie hodowali lodowce, używając ich
  14. jako źródeł wody pitnej
    i nawadniających uprawy.
  15. Jednak zanim do tego dojdziemy,
  16. trzeba zrozumieć różnicę
  17. między lodowcem naturalnym
  18. a stworzonym przez ludzi.
  19. Lodowce naturalne

  20. do wzrostu potrzebują trzech czynników,
  21. opadów śniegu, zimnych temperatur i czasu.
  22. Najpierw spada dużo śniegu,
    który się kumuluje.
  23. Potem zimne temperatury sprawiają,
  24. że śnieg utrzymuje się cały rok.
  25. Przez kolejne lata, dekady i stulecia
  26. ciężar nagromadzonego śniegu
  27. przekształca najniższe warstwy
    w sprasowany lodowcowy lód.
  28. Sztuczny lodowiec

  29. jest zupełnie inny.
  30. Żyjące u zbiegu trzech
    wielkich pasm górskich,
  31. Himalajów, Karakorumu i Hindukuszu,
  32. niektóre ludy wierzyły, że lodowce żyją.
  33. Sądzono nawet, że mogą mieć płeć.
  34. Lokalni hodowcy lodowców najpierw łączyli
  35. fragmenty męskich i żeńskich lodowców,
  36. a później przykrywali je węglem drzewnym,
    łuskami pszenicy, tkaninami i gałęziami,
  37. żeby mogły się rozmnożyć.
  38. Pod szczelną pokrywą
  39. maluchy przemieniały się
    w pełni aktywne lodowce,
  40. które z każdym rokiem rosły
    dzięki nowym opadom śniegu.
  41. Następnie lodowce służyły
    jako trwałe źródła wody,
  42. którymi rolnicy podlewali uprawy.
  43. Te praktyki przejęły inne kultury,

  44. które zaczęły tworzyć
    własne wersje lodowców
  45. i wykorzystywać je do rozwiązania
    problemów z dostawą wody.
  46. Oto Ladakh, górski pustynny
    region na północy Indii.
  47. Leży w cieniu Himalajów
  48. i spada tam średnio mniej
    niż 10 centymetrów deszczu rocznie.
  49. Przez zmiany klimatyczne
    lokalne lodowce się kurczą,
  50. więc niedobór wody rośnie.
  51. Lokalna ludność zaczęła hodować lodowce
  52. jako zabezpieczenie przed niedoborem wody.
  53. Sztuczne lodowce dzielą się
    na horyzontalne i wertykalne.
  54. Horyzontalne lodowce powstają
    przez przekierowanie wody

  55. ze stopionych lodowców do kanałów i rur,
  56. którą następnie pompuje się
    do basenów z kamieni i ziemi.
  57. Ludzie kontrolują dopływ
    wody do tych basenów,
  58. czekają aż woda zamarznie
  59. i dolewają kolejną partię wody.
  60. Wczesną wiosną
  61. zamrożone baseny zaczynają topnieć,
  62. dostarczając rolnikom wodę pod uprawy.
  63. Wertykalne lodowce
    powstają z wody lodowców

  64. położonych wysoko nad wsiami.
  65. Roztopiona woda płynie
    kanałami wzdłuż zboczy,
  66. dociera do miejsca hodowli
  67. i tryska z rury skierowanej ku niebu.
  68. Przy niskiej temperaturze
  69. woda po wylocie z rury zamarza,
  70. tworząc 50-metrową rzeźbę zwaną stupą,
  71. przypominającą odwrócony rożek do lodów.
  72. Taki kształt zmniejsza
    ilość promieni słonecznych
  73. docierających do lodu wiosną i latem.
  74. To gwarantuje, że mały lodowiec
    będzie się rozpuszczał powoli,
  75. stając się niezawodnym
    źródłem wody dla rolników.
  76. Może te metody są przestarzałe,

  77. ale stają się coraz bardziej popularne
  78. w obliczu obecnych zmian klimatu.
  79. Poza regionem Ladakh
    hoduje się coraz więcej lodowców.
  80. Szwajcarzy, korzystając z nowoczesnych
    metod hodowli lodowców,
  81. stworzyli pierwszą stupę
    w 2016 roku w Alpach Szwajcarskich.
  82. Planowane jest stworzenie ponad
    stu lodowców w wioskach w Pakistanie,
  83. Kazachstanie i Kirgistanie.
  84. Może kiedyś ujarzmimy lodowce
    domowej roboty do tego stopnia,
  85. że wybudujemy z nich mury.
  86. Nie takie tworzące bariery,
  87. a umożliwiające życie
    w najsurowszych środowiskach Ziemi.