YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Dutch subtitles

← Na miljarden jaren monotonie ontwaakt het universum

Get Embed Code
21 Languages

Showing Revision 9 created 11/19/2019 by Peter van de Ven.

  1. Ik vind het geweldig om jullie te spreken
    via deze hightech methode.
  2. Van alle mensen die ooit hebben geleefd,
  3. zou de overgrote meerderheid
  4. onbegrijpelijk hebben gevonden
    wat we hier aan het doen zijn.
  5. Want duizenden eeuwen lang,

  6. in de donkere tijd
    voor de wetenschappelijke revolutie
  7. en de Verlichting,
  8. hadden mensen lage verwachtingen -
  9. voor hun leven,
  10. voor het leven van hun nakomelingen.
  11. In feite verwachtten ze
  12. dat er nooit iets wezenlijk nieuws
    of beters verwezenlijkt zou kunnen worden.
  13. Dit pessimisme valt al op in de Bijbel,
  14. in een van de weinige Bijbelse passages
    met een genoemde auteur.
  15. Hij heet Qohelet
    en is een raadselachtige figuur.
  16. Hij schreef: "Wat was, is wat zal zijn,
  17. en wat gedaan is,
    is wat er zal gedaan worden;
  18. er is niets nieuws onder de zon."
  19. Is er iets waarvan men zegt:
    "Kijk, dit is nieuw"?
  20. Nee, dat was al gedaan
    in de eeuwen die voor ons kwamen.
  21. Qohelet beschreef
    een wereld zonder vernieuwing.

  22. Met vernieuwing bedoel ik iets nieuws
    in de zin van Qohelet,
  23. niet alleen iets dat is veranderd,
  24. maar een significante verandering
    met blijvende gevolgen,
  25. waarvan mensen echt zouden zeggen:
  26. "Kijk, dit is nieuw"
  27. en liefst ook ‘goed’.
  28. Puur willekeurige veranderingen
    zijn dus geen vernieuwing.
  29. OK, Heraclitus zei wel
  30. dat een mens geen twee keer
    in dezelfde rivier kan stappen,
  31. want het is niet dezelfde rivier
    en hij is niet dezelfde man.
  32. Maar als de rivier willekeurig verandert,
  33. is het echt wel dezelfde rivier.
  34. Als echter een idee in een geest
    zich verspreidt naar andere geesten

  35. en levens voor generaties verandert,
  36. dan is dat vernieuwing.
  37. Menselijk leven zonder vernieuwing
  38. is leven zonder creativiteit,
    zonder vooruitgang.
  39. Het is een statische maatschappij,
    een nulsomspel.
  40. Dat was de levende hel
    waarin Qohelet leefde,
  41. zoals als iedereen,
    tot een paar eeuwen geleden.
  42. Het was een hel, want voor de mens
  43. is lijden nauw gerelateerd aan stilstaan.
  44. Omdat stilstaan meer is
    dan alleen maar frustrerend.
  45. Alle bronnen van lijden --
  46. honger, pandemieën, inkomende asteroïden
  47. en dingen als oorlog en slavernij --
  48. kwetsen mensen alleen maar
  49. tot we de kennis hebben gecreëerd
    om ze te voorkomen.
  50. Er is een verhaal in Somerset Maugham's
    roman ‘Gekluisterde levens’

  51. over een oude, wijze man
  52. die de hele geschiedenis
    van de mensheid als volgt samenvat:
  53. "Hij werd geboren,
  54. hij leed en hij stierf."
  55. En het gaat verder:
  56. "Het leven was onbeduidend
    en de dood zonder gevolgen."
  57. En inderdaad, de overgrote meerderheid
    van de mensen die ooit hebben geleefd
  58. hadden levens vol lijden
    en slopende arbeid,
  59. alvorens jong en in doodsangst te sterven.
  60. En ja, in de meeste generaties
  61. had niets enige nieuwe consequentie
    voor de volgende generaties.
  62. En toch probeerden de vroegere mensen
    om hun toestand te verklaren.

  63. En ze deden dat meestal
    in grandioze kosmische termen.
  64. Dat was de juiste manier, zo blijkt,
  65. al hun waren verklaringen,
    hun mythen, grotendeels vals.
  66. Sommigen probeerden
    een verklaring te vinden
  67. voor de ontberingen
    en monotonie van hun wereld
  68. in termen van een eindeloze
    kosmische strijd tussen goed en kwaad,
  69. waarin mensen het slagveld waren -
  70. wat netjes uitlegde waarom hun eigen
    ervaring zo vol lijden was
  71. en waarom er nooit vooruitgang kwam.
  72. Maar het was niet waar.
  73. Verbazingwekkend genoeg

  74. was al hun conflict en lijden
  75. alleen te wijten aan de manier
    waarop zij met ideeën omgingen.
  76. Ze waren tevreden
    met dogma's en ad-hoc verhalen,
  77. in plaats van ze te bekritiseren
  78. en te zoeken naar een betere uitleg
    voor de wereld en hun eigen toestand.
  79. De twintigste-eeuwse natuurkunde
    kwam met betere verklaringen,
  80. maar nog steeds in termen
    van een kosmische oorlog.
  81. Dit keer waren de strijders
    orde en chaos, of entropie.
  82. Dat verhaal houdt echter
    hoop voor de toekomst in.
  83. Maar op een andere manier
  84. is het nog somberder dan de oude mythen,
  85. omdat de schurk, entropie,
  86. voorbestemd is om de uiteindelijke
    overwinning te behalen,
  87. wanneer de onverbiddelijke wetten
    van de thermodynamica
  88. alle vernieuwing zullen stilleggen
  89. door de zogenaamde
    warmtedood van het universum.
  90. Op dit moment is er een verhaal gaande
    van een lokale strijd in die oorlog,

  91. tussen duurzaamheid, die orde is,
  92. en verspilling, die chaos is --
  93. dat is de eigentijdse kijk
    op goed en kwaad,
  94. vaak met de bijgedachte
    dat de mens het kwaad is
  95. en dat we dus ook niet
    moeten proberen te winnen.
  96. En onlangs waren er verhalen
    van een andere kosmische oorlog,
  97. tussen zwaartekracht,
    waarbij het universum instort,
  98. en donkere energie,
    die het uiteindelijk uit elkaar drijft.
  99. Dit keer,
  100. welke van die kosmische krachten ook wint,
  101. verliezen wij.
  102. Al die pessimistische verhalen
    over de menselijke conditie

  103. bevatten een kern van waarheid,
  104. maar als profetieën
  105. zijn ze allemaal misleidend,
    en allemaal om dezelfde reden:
  106. geen van hen portretteert mensen
    als wat we werkelijk zijn.
  107. Zoals Jacob Bronowski zei:
  108. "De mens is geen
    figuur in het landschap --
  109. hij is de vormgever van het landschap."
  110. Met andere woorden,
  111. mensen zijn geen speelbal
    van kosmische krachten,
  112. wij zijn gebruikers
    van kosmische krachten.
  113. Ik zal er straks meer over zeggen,
  114. maar eerst: wat voor soort
    dingen creëren vernieuwing?
  115. Het begin van het universum
    deed dat zeker.
  116. De big bang,
    bijna 14 miljard jaar geleden,

  117. creëerde ruimte, tijd en energie,
  118. alle fysische dingen.
  119. En dan, onmiddellijk erna,
  120. wat ik het eerste tijdperk
    van vernieuwing noem,
  121. met het eerste atoom, de eerste ster,
  122. het eerste zwarte gat,
  123. het eerste sterrenstelsel.
  124. Maar dan, op een gegeven moment,
  125. verdween vernieuwing uit het universum.
  126. Misschien zo vroeg al
    als 12 of 13 miljard jaar geleden,
  127. ontstond er tot op de dag van vandaag
  128. nooit een nieuw soort astronomisch object.
  129. Er was alleen
    wat ik de grote monotonie noem.
  130. Dus had Qohelet bij toeval nog meer gelijk
  131. over het heelal buiten de zon
  132. dan hij had onder de zon.
  133. Zolang de grote monotonie duurde,
  134. was wat er was
  135. echt wat er zal zijn.
  136. En er is daar niets
  137. waarvan echt gezegd kon worden:
    "Kijk, dit is nieuw."
  138. Niettemin

  139. was er op een gegeven moment
    tijdens de grote monotonie
  140. een gebeurtenis -- toen zonder enig effect
  141. en zelfs miljarden jaren later nog
  142. had het niet het minste effect
    buiten zijn eigen planeet --
  143. maar uiteindelijk
  144. kon het een kosmisch gedenkwaardige
    vernieuwing veroorzaken.
  145. Die gebeurtenis
    was de oorsprong van het leven:
  146. het creëren van de eerste
    genetische kennis,
  147. coderen voor biologische aanpassingen,
  148. coderen voor vernieuwing.
  149. Het veranderde het aardoppervlak helemaal.
  150. Genen in het DNA van eencellige organismen
  151. zetten zuurstof vrij in de lucht,
  152. absorbeerden CO2,
  153. staken krijt en ijzererts in de grond,
  154. bijna geen kubieke centimeter
    van het oppervlak
  155. tot op zekere diepte bleef onaangetast
  156. door deze genen.
  157. De aarde werd, zo niet een nieuwe plaats
    op de kosmische schaal,
  158. dan toch wel een zeer eigenaardige.
  159. Een voorbeeld: buiten de aarde

  160. zijn slechts en paar 100 verschillende
    chemische stoffen aangetroffen.
  161. Vermoedelijk zijn er nog wat meer
    op levenloze plaatsen,
  162. maar op aarde
  163. creëerde de evolutie miljarden
    verschillende soorten chemicaliën.
  164. En dan de eerste planten, dieren,
  165. en later, bij een vooroudersoort van ons,
  166. verklarende kennis.
  167. Voor de eerste keer in het universum,
    voor zover wij weten.
  168. Verklarende kennis
    is de bepalende aanpassing van onze soort.

  169. Ze verschilt van niet-verklarende kennis,
  170. in DNA bijvoorbeeld,
  171. door universeel te zijn.
  172. Dat wil zeggen:
    wat kan worden begrepen,
  173. kan worden begrepen
    door middel van verklarende kennis.
  174. En daarenboven kan elk fysisch proces
  175. worden geregeld door dergelijke kennis,
  176. alleen beperkt
    door de wetten van de fysica.
  177. En dus begon ook verklarende kennis
  178. het aardoppervlak te transformeren.
  179. En binnenkort zal de Aarde
  180. het enige bekende
    object in het heelal zijn
  181. dat inkomende asteroïden kan afwenden
    in plaats van ze aan te trekken.
  182. Qohelet werd begrijpelijkerwijs misleid

  183. door de pijnlijke traagheid
    van de vooruitgang in zijn tijd.
  184. Vernieuwing in het menselijk leven
    was nog te zeldzaam, te geleidelijk,
  185. om opgemerkt te worden in één generatie.
  186. In de biosfeer
  187. was de evolutie van
    nieuwe soorten nog langzamer.
  188. Maar beide dingen gebeurden.
  189. Waarom is er nu zo een grote monotonie
    in het heelal in het algemeen

  190. en wat liet onze planeet
    deze trend doorbreken?
  191. Nou, het heelal als geheel
    is relatief eenvoudig.
  192. Sterren zijn zo eenvoudig
  193. dat we hun gedrag kunnen voorspellen
    miljarden jaren in de toekomst
  194. en kunnen uitvissen hoe ze
    miljarden jaren geleden gevormd werden.
  195. Waarom is het heelal eenvoudig?
  196. Het is feitelijk omdat grote,
    massieve, machtige dingen
  197. mindere dingen sterk beïnvloeden,
    en niet vice versa.
  198. Ik noem dat de hiërarchieregel.
  199. Bijvoorbeeld, wanneer
    een komeet de zon treft,
  200. doet de zon verder als vanouds,
  201. maar de komeet verdampt.
  202. Om dezelfde reden
  203. worden grote dingen niet erg beïnvloed
    door kleine delen van zichzelf,
  204. dat wil zeggen door details.
  205. Dat betekent dat hun algemene gedrag
  206. simpel is.
  207. Aangezien geen erg nieuwe
    dingen kunnen gebeuren met zaken
  208. die simpel blijven,
  209. heeft de hiërarchieregel
    door die grootschalige eenvoud
  210. de grote monotonie veroorzaakt .
  211. Maar de redding is
  212. dat die hiërarchieregel geen natuurwet is.
  213. Hij gold gewoon tot nu toe in het heelal,
  214. behalve hier.
  215. In onze biosfeer controleren
    molecuulgrote objecten, genen,

  216. enorm veel onevenredige middelen.
  217. De eerste genen voor fotosynthese:
  218. doordat ze hun eigen
    proliferatie veroorzaakten
  219. en vervolgens het oppervlak
    van de planeet transformeerden,
  220. schonden of keerden ze
    de hiërarchieregel om
  221. met een adembenemende
    factor van 10 tot de macht 40.
  222. Verklarende kennis
    is in potentie veel krachtiger
  223. door de universaliteit
  224. en sneller gecreëerd.
  225. Als menselijke kennis
    een factor 10 tot de 40e heeft bereikt,
  226. zal ze vrijwel de hele Melkweg besturen
  227. en verder kijken.
  228. Dus zijn mensen

  229. en alle andere
    makers van verklarende kennis
  230. die eventueel daarbuiten bestaan
  231. de ultieme oorzaken
    van vernieuwing in het heelal.
  232. Wij zijn de reden en het middel
  233. door welke vernieuwing en creativiteit
    en kennis en vooruitgang,
  234. objectieve, grootschalige
    fysieke effecten kunnen hebben.
  235. Vanuit menselijk perspectief
  236. is het enige alternatief
  237. van die levende hel
    van statische samenlevingen
  238. de voortdurende creatie van nieuwe ideeën,
  239. gedrag, nieuwe soorten objecten.
  240. Deze robot zal snel achterhaald zijn
  241. door nieuwe verklarende
    kennis, vooruitgang.
  242. Maar vanuit kosmisch perspectief

  243. is verklarende kennis
    de aartsvijand van de hiërarchieregel.
  244. Ze is de vernietiger
    van de grote monotonie.
  245. Ze is de schepper
    van het volgende kosmologische tijdperk,
  246. het Anthropoceen.
  247. Als er sprake is van een kosmische oorlog,
  248. is het niet degene die wordt afgebeeld
    in die pessimistische verhalen.
  249. Het is een oorlog
    tussen monotonie en vernieuwing,
  250. tussen stasis en creativiteit.
  251. En in deze oorlog
  252. is onze kant niet voorbestemd
    om te verliezen.
  253. Als we ervoor kiezen
  254. om onze unieke capaciteit te gebruiken
    om verklarende kennis te creëren,
  255. zouden we kunnen winnen.
  256. Bedankt.

  257. (Applaus)