Dutch subtitles

← Het echte verhaal van Rosa Parks - en waarom we de mythes over zwarte geschiedenis moeten ontmaskeren

Get Embed Code
25 Languages

Showing Revision 14 created 02/15/2020 by Peter van de Ven.

  1. Ik ben de trotse van vader
    van twee mooie kinderen,
  2. Elijah, 15, en Octavia, 12.
  3. Toen Elijah een jaar of tien was,

  4. kwam hij naar me toe,
  5. hij kwam uit school en liep
    over van opwinding
  6. over wat hij die dag geleerd had
    over Afro-Amerikaanse geschiedenis.
  7. Nu ben ik een Afro-Amerikaanse professor
    in culturele studies
  8. en dus kan je je inbeelden
  9. dat Afro-Amerikaanse geschiedenis
    belangrijk is bij me thuis.
  10. Ik was dus trots dat mijn zoon
    opgetogen was over wat hij geleerd had
  11. op school die dag.
  12. Ik vroeg hem: "Wat heb je geleerd?''
  13. Hij zei: "Ik heb over Rosa Parks geleerd."
  14. Ik zei: "En wat heb je
    over Rosa Parks geleerd?"
  15. Hij zei: "Dat Rosa Parks een fragiele,
    oudere zwarte dame was
  16. in de jaren 50
  17. in Montgomery, Alabama.
  18. Ze ging zitten op de bus
  19. en haar voeten waren erg moe
  20. en toen de buschauffeur haar zei
    op te staan voor een blank persoon,
  21. weigerde ze omdat haar voeten pijn deden.
  22. Het was een lange dag,
  23. ze was de onderdrukking beu
  24. en gaf haar zitje niet af.
  25. En ze marcheerde met Martin Luther King
  26. en geloofde in geweldloosheid."
  27. Toen hij naar me keek,
    zag hij waarschijnlijk
  28. dat ik niet erg onder de indruk was
  29. van zijn ...
  30. .... hmm ...
  31. geschiedenisles.
  32. Hij hield op en zei:
    "Papa, was heb ik fout gezegd?"
  33. Ik zei: "Zoon, je hebt niets fout gezegd,
  34. maar ik denk dat je leraar
    een heleboel dingen fout heeft."
  35. (Gelach)

  36. Hij zei: "Wat bedoel je?"

  37. Ik zei: "Rosa Parks was niet moe.
  38. Ze was niet oud.
  39. En ze had zeker geen pijnlijke voeten."
  40. Hij zei: "Wat?"
  41. Ik zei: "Jazeker.
  42. Rosa Parks was maar 42 jaar oud."
  43. Ja, je schrikt. Nog nooit gehoord, he?
  44. "Rosa Parks was maar 42 jaar oud,
  45. ze had die dag maar zes uur gewerkt,
    ze was een naaister
  46. en haar voeten deden het prima.
  47. (Gelach)

  48. Het enige wat ze beu was,

  49. was ongelijkheid.
  50. Ze was onderdrukking beu."
  51. En mijn zoon zei:
  52. "Waarom vertelt mijn leraar me zoiets?
  53. Dit brengt me in de war."
  54. Want hij hield van zijn leraar
    en het was een goede leraar,
  55. een jonge, blanke vrouw
    van midden twintig,
  56. erg verstandig en motiverend,
    en ik vond haar dus ook leuk.
  57. Maar hij was in de war.
    "Waarom zegt me zoiets?" zei hij.
  58. Hij zei: "Papa, vertel me meer.
    Vertel me meer over Rosa Parks."
  59. En ik zei: "Zoon, ik zal nog meer doen."
  60. En hij weer: "Wat?"
  61. "Ik koop je morgen haar autobiografie
  62. en ik laat het je zelf lezen."
  63. (Gelach)

  64. Zoals je je kunt voorstellen,

  65. was Elijah niet erg blij met zijn
    nieuwe, grote huiswerk
  66. dat zijn vader hem net gegeven had,
    maar hij aanvaardde het.
  67. Hij kwam terug nadat hij het gelezen had
  68. en hij was opgewonden
    over wat hij geleerd had.
  69. Hij zei: "Papa,
  70. niet alleen was Rosa Parks
    eerst niet voor geweldloosheid,
  71. maar Rosa Parks' grootvader,
    die haar feitelijk had opgevoed
  72. en licht genoeg was
    om voor blank door te gaan,
  73. liep rond met een pistool in zijn holster
  74. en de mensen wisten dat je geen ruzie wou
    met kinderen of kleinkinderen van Mr Parks
  75. want dan schoot hij
    een gaatje in je achterwerk.
  76. (Gelach)

  77. Juist?

  78. Er viel niet met hem te spotten.
  79. En hij zei: "Ik heb ook geleerd dat
    Rosa Parks met een man huwde in Raymond
  80. die erg op haar grootvader leek."
  81. Hij was een organisator.
  82. Hij was een burgerrechtenactivist.
  83. Hij organiseerde events
  84. en soms vonden die plaats
    in het huis van Rosa Parks.
  85. Op een dag merkte Rosa Parks op
  86. dat er zoveel pistolen op tafel lagen,
  87. omdat ze dachten dat er
    iemand zou binnenvallen
  88. en omdat ze op alles voorbereid waren,
  89. zodat Rosa Parks zei:
    "Eer lagen zoveel pistolen op tafel
  90. dat ik zelfs vergat
    hen koffie of eten te geven."
  91. Zo was Rosa Parks.

  92. En het is zo dat toen Rosa Parks
    die dag op die bus zat
  93. en wachtte op de politie
  94. en niet wist wat er met haar zou gebeuren,
  95. ze niet aan Martin Luther King dacht,
  96. die ze nauwelijks kende.
  97. Ze dacht niet aan
    geweldloosheid of Ghandi.
  98. Ze dacht aan haar grootvader,
  99. een man met een pistool
    waarmee niet te spotten viel.
  100. Daar dacht Rosa Parks aan.
  101. Mijn zoon was gefascineerd door Rosa Parks
  102. en ik was trots te zien
    hoe opgetogen hij was.
  103. Maar ik had nog steeds een probleem.

  104. Want ik moest nog steeds
    naar zijn school gaan
  105. en dit bespreken met zijn leraar,
  106. omdat ik niet wilde dat ze kinderen
  107. nog meer foute geschiedenis zou leren.
  108. Zo ik denk hier over na, omdat ik begrijp
  109. dat wanneer je als Afro-Amerikaanse man
    met blanken over racisme praat
  110. of over iets dat raciaal gevoelig ligt,
  111. dat dit gewoonlijk een uitdaging is.
  112. Dit is wat de blanke socioloog
    Robin DiAngela 'blanke fragiliteit' noemt.
  113. Zij argumenteert
  114. dat omdat blanken het niet gewend zijn
  115. gewezen te worden
    op hun blanke privileges,
  116. dat wanneer zelfs de kleinste uitdaging
    zich aan hen voordoet,
  117. ze gewoonlijk wenen,
  118. boos worden
  119. of weglopen.
  120. (Gelach)

  121. En ik heb dit al allemaal ervaren.

  122. Dus terwijl ik nadacht
    over hoe de leraar aan te spreken,
  123. voelde ik me er niet goed bij,
  124. maar dat het er nu eenmaal bij hoort
    als je als zwarte ouder
  125. je zwarte kinderen met zelfbewustzijn
    op probeert te voeden.
  126. Ik riep Elijah bij me en zei,

  127. "Elijah, ik ga afspreken met je leraar
  128. en dit recht zetten -
  129. misschien je schoolhoofd.
  130. Wat denk je ervan?"
  131. En Elijah zei:
  132. "Papa, ik heb een beter idee."
  133. En ik zei: "Echt, wat is jouw idee?"
  134. Hij zei: "We hebben binnenkort
    een spreekbeurt
  135. en zou ik die spreekbeurt niet gebruiken
  136. om te proberen te mythes
    rond Rosa Parks te ontkrachten?"
  137. En ik dacht:
  138. dat is een goed idee.
  139. En dus gaat Elijah naar school,

  140. geeft zijn presentatie,
  141. komt terug naar huis
  142. en ik zie dat er iets goeds gebeurd is.
  143. Ik zei: "Wat is er gebeurd, zoon?"
  144. Hij zei: "Later die dag,
  145. sprak de leraar me aan
  146. en verontschuldigde zich voor
    foute informatie die ze gegeven had."
  147. En er gebeurde nog iets wonderlijks
    de volgende dag.
  148. Ze gaf een nieuwe les over Rosa Parks,
  149. waarbij ze de gaten vulde die ze
    achtergelaten had en de fouten rechtzette.
  150. Ik was zo trots op mijn zoon.
  151. Maar toen dacht ik erover na.

  152. En ik werd kwaad.
  153. Ik werd erg kwaad.
  154. Waarom? Waarom werd ik boos?
  155. Omdat mijn negenjarige zoon
    zijn leraar moest opvoeden
  156. over zijn geschiedenis,
  157. zijn leraar moest opvoeden
    over zijn mens-zijn.
  158. Hij is negen jaar oud.
  159. Hij moet met zijn hoofd
    bij basketbal of voetbal zijn
  160. of de nieuwste film.
  161. Hij hoeft niet na te denken
    over het nemen van de verantwoordelijkheid
  162. om zijn leraar op te voeden,
  163. of zijn mede-studenten
  164. over zichzelf, over zijn geschiedenis.
  165. Dat was een last die ik droeg.
  166. Dat was een last die mijn ouders droegen
  167. en de generaties voor hen.
  168. En nu zag ik dat mijn zoon
    die last ook droeg.
  169. En daarom schreef Rosa Parks
    haar autobiografie.

  170. Want tijdens haar leven,
  171. stel je voor,
  172. je doet prachtige dingen,
  173. je leeft en spreekt over
    je strijd voor mensenrechten
  174. en een verhaal komt boven
  175. waarin iemand de wereld vertelt
  176. dat je oud was en pijnlijke voeten had
  177. en gewoon een accidentele activist was,
  178. niet dat je 20 jaar activist was,
  179. niet dat die boycot
    al maanden gepland was,
  180. niet dat je niet de eerste of de tweede
    of zelfs de derde vrouw was
  181. die hiervoor gearresteerd werd.
  182. Je wordt een accidentele activist,
    zelfs tijdens haar eigen leven.
  183. En dus schreef ze de autobiografie
    om dit recht te zetten,
  184. omdat ze de wereld er wilde aan herinneren
  185. dat het er zo aan toeging
  186. in de jaren 50,
  187. wanneer je zwart was in Amerika
  188. en vocht voor je rechten.
  189. Tijdens het jaar, iets meer dan een jaar,
    dat de boycot duurde,

  190. werden er naar vier kerken bommen gegooid
  191. Er werden twee aanslagen gepleegd
    op het huis van Martin Luther King
  192. en nog een aantal op huizen van leiders
  193. van de mensenrechtenbeweging
    in Birmingham.
  194. De man van Rosa Park sliep 's nachts
    met een jachtgeweer,
  195. omdat ze constant
    doodsbedreigingen kregen.
  196. De moeder van Rosa Parks woonde bij hen
  197. en bleef soms uren aan de telefoon
  198. zodat niemand met
    doodsbedreigingen kon bellen,
  199. omdat het zo constant en aanhoudend was.
  200. Er was zelfs zoveel spanning,
  201. er was zoveel druk,
    er was zoveel terrorisme
  202. dat Rosa Parks en haar man
    hun baan verloren
  203. en geen andere baan konden vinden
  204. en uiteindelijk moesten vertrekken
    en het zuiden verlaten.
  205. Dit is een realiteit van de mensenrechten
  206. waarvan Rosa Parks zeker wilde zijn
    dat de mensen het begrepen.
  207. En dan kan je zeggen: "Wel David,
    wat heb ik hiermee te maken?

  208. Ik bedoel het goed.
  209. Ik bezit geen slaven.
  210. Ik wil de geschiedenis niet witwassen.
  211. Ik ben een goeierd. Ik ben een goed mens."
  212. Ik zal je zeggen
    wat je ermee te maken hebt
  213. en dat doe ik door je
    een verhaal te vertellen
  214. over een professor van me,
    een blanke professor,
  215. tijdens mijn graduaatsopleiding,
    die een briljant individu was.
  216. We zullen hem 'Fred' noemen.
  217. En Fred schreef een geschiedenis
    van de burgerrechtenbeweging,
  218. maar meer specifiek over een moment
  219. dat hem was overkomen in Noord-Carolina
  220. toen een blanke man in koelen bloede
  221. een zwarte man neerschoot
    in een open ruimte
  222. en nooit werd veroordeeld.
  223. Het was een fantastisch boek
  224. en hij verzamelde een paar
    van zijn vrienden professoren en mij
  225. om het manuscript te lezen
    voor het werd ingediend.
  226. Ik was blij dat hij me gevraagd had;
  227. ik was maar een graduaatstudent toen.
  228. Ik moest er aan wennen.
    "OK, prima", dacht ik.
  229. Ik zat daar tussen intellectuelen
  230. en ik las het manuscript van het boek.
  231. En er was een moment in het boek
  232. dat me erg problematisch leek,
  233. en dus zei ik:
  234. "Fred", toen we met elkaar
    dit ontwerp zaten te bespreken,
  235. "Fred, ik heb een probleem
    met het moment waarop je praat
  236. over je meid in jouw boek."
  237. En ik zag dat Fred
    een beetje gespannen werd.
  238. Hij zei: "Wat bedoel je?
    Dat is een prima verhaal.
  239. Het gebeurde zoals ik het vertelde."
  240. Ik zei: "Zal ik je misschien
    een ander scenario geven?"
  241. Wat is nu het verhaal?

  242. Het was 1968.
  243. Martin Luther King was net vermoord.
  244. Zijn meid, 'huishoudster',
    we noemen haar 'Mabel',
  245. was in de keuken.
  246. Kleine Fred is acht jaar oud.
  247. Kleine Fred loopt de keuken in
  248. en Mabel, die hij kent als lachend
    en behulpzaam en vrolijk,
  249. leunt over het aanrecht
  250. en ze weent,
  251. ze huilt,
  252. ontroostbaar.
  253. En kleine Fred gaat naar haar toe
    en zegt: "Mabel, wat is er aan de hand?"
  254. Mabel keert zich om en zegt:
  255. "Ze hebben hem vermoord, onze leider.
    Ze hebben Martin Luther King vermoord.
  256. Hij is dood. Het zijn monsters."
  257. En kleine Fred zegt:
  258. "Alles komt goed, Mabel, je zal het zien."
  259. En ze kijkt naar hem en ze zegt:
    "Nee, het komt niet goed.
  260. Heb je niet gehoord wat ik net zei?
  261. Ze hebben Martin Luther King vermoord."
  262. En Fred,
  263. zoon van een predikant,
  264. kijkt naar Mabel en zegt:
  265. "Maar Mabel, stierf Jezus
    niet op het kruis voor onze zonden?
  266. Was dat niet goed dan?
  267. Misschien loopt dit ook goed af.
  268. Misschien leidt de dood van Martin Luther
    King naar een goed resultaat."
  269. En terwijl Fred het verhaal vertelt,

  270. zegt hij dat Mabel haar hand
    voor haar mond hield,
  271. zich naar Fred boog en hem
    een knuffel gaf
  272. en toen ging ze naar de ijskast
  273. en naam twee Pepsi's,
  274. gaf hem een Pepsi
  275. en stuurde hem weg om te spelen
    met zijn broertjes.
  276. En hij zei:
  277. "Dit was het bewijs dat zelfs tijdens
    de meest moeilijke raciale problemen,
  278. twee mensen samen konden komen
    over de rassenscheiding heen
  279. en gemeenschappelijke menselijkheid vinden
  280. langs de lijnen van liefde en affectie."
  281. En ik zei, "Fred, dat zijn nonsens."
  282. (Gelach)

  283. (Applaus)

  284. Fred was verbaasd,

  285. "Ik begrijp het niet, David.
    Dat is het verhaal."
  286. Ik zei: "Fred, laat me je iets vragen."
  287. Ik zei:
  288. "Jij was in Noord-Carolina in 1968.
  289. Als Mabel naar haar gemeenschap
    was gegaan -- jij was 8 jaar --
  290. hoe denk je dat 8-jarige Afro-Amerikaanse
    kinderen haar noemden?
  291. Denk je dat ze haar
    bij haar voornaam noemden?"
  292. Nee, ze noemden haar 'Miss Mabel'
  293. of 'Miss Johnson' of 'Tante Johnson'.
  294. Ze zouden niet durven
    haar bij haar voornaam te noemen,
  295. want dat zou zeer respectloos zijn.
  296. Maar jij noemde haar bij haar voornaam,
  297. elke dag dat ze werkte
  298. en je dacht er niet eens bij na."
  299. Ik zei: "Ik zal je nog een vraag stellen:
    was Mabel getrouwd?

  300. Had ze kinderen?
  301. Naar welke kerk ging ze?
  302. Wat was haar favoriete dessert?"
  303. Fred kon die vragen niet beantwoorden.
  304. Ik zei: "Fred, dit verhaal
    gaat niet over Mabel.
  305. Dit verhaal gaat over jou."
  306. Ik zei: "Door dit verhaal
    voelde jij je goed,
  307. maar dit verhaal gaat niet over Mabel.
  308. Wat er feitelijk gebeurde,
  309. was dat Mabel huilde,
  310. wat ze normaal niet deed,
  311. en dus was ze niet op haar hoede.
  312. En jij kwam de keuken binnen
  313. en zij voelde zich zwak
    en was niet op haar hoede.
  314. En omdat jij jezelf zag
    als één van haar kinderen,
  315. had je niet door dat je eigenlijk
    het kind van haar werkgever was.
  316. En ze riep tegen je.
  317. Maar toen herpakte ze zich,
  318. omdat ze wist: "Als ik tegen hem roep
  319. en hij vertelt het zijn vader of moeder,
  320. dan kan ik mijn job verliezen."
  321. En dus hield ze zichzelf onder controle
  322. en hoewel zij troost nodig had,
    troostte ze jou
  323. en stuurde je wandelen,
  324. zodat ze alleen kon rouwen."
  325. En Fred was stomverbaasd.

  326. En realiseerde zich dat hij
    het moment verkeerd begrepen had.
  327. En dit is wat men deed met Rosa Parks.
  328. Omdat een oma met pijnlijke voeten
    makkelijker te verteren is,
  329. die niet opstaat omdat ze
    wil vechten tegen ongelijkheid
  330. maar omdat haar voeten
    en haar rug pijn doen
  331. en ze de hele dag gewerkt heeft.
  332. Oude oma's zijn niet angstaanjagend.
  333. Maar jonge, radicale zwarte vrouwen
  334. die niet met zich laten sollen
  335. zijn wel eng,
  336. zij die opstaan tegen gezag
  337. en bereid zijn daarvoor te sterven --
  338. dat zijn geen mensen
  339. waarbij we ons comfortabel voelen.
  340. En dan zeg je:

  341. "Wat wil je dat ik doe, David?
  342. Ik weet niet wat te doen."
  343. Dan zeg ik tegen jou
  344. dat er een tijd was
  345. waarin als je Joods was,
    je niet blank was,
  346. als je Italiaan was, je niet blank was,
  347. als je Iers was, je niet blank was
  348. in dit land.
  349. Het duurde een tijd voor de Ieren,
    Joden en Italianen blank werden.
  350. Juist?
  351. Er was een tijd waarin je 'anders' was,
  352. toen je buitengesloten werd.
  353. Toni Morrison zei:
  354. "Als ik op mijn knieën moet
    om jou je groot te laten voelen,
  355. dan heb je een groot probleem."
  356. Ze zegt: "Blank Amerika
    heeft een ernstig probleem."
  357. Om eerlijk te zijn weet ik niet of de
    rassenkwestie zal verbeteren in Amerika.

  358. Maar ik weet dat om ze te verbeteren,
  359. we die uitdagingen moeten aangaan.
  360. De toekomst van mijn kinderen
    hangt er vanaf.
  361. De toekomst van mijn
    kleinkinderen hangt er vanaf.
  362. En of je het nu weet of niet,
  363. de toekomst van jouw kinderen
    en je kleinkinderen
  364. hangt er ook vanaf.

  365. Bedankt.