Turkish subtitles

← Timbuktu'nun gizli hazineleri - Elizabeth Cox

Get Embed Code
28 Languages

Showing Revision 3 created 10/26/2020 by Cihan Ekmekçi.

  1. Geniş Sahra çölünün kenarında,
  2. insanlar Timbuktu şehrinden kaçtı
  3. ve vahşi doğaya gitti.
  4. Sandıkları çöl kumuna gömdüler,
    mağaralara sakladılar
  5. ve gizli odalara mühürlediler.
  6. Bu sandıkların içinde
    altından daha değerli bir hazine vardı:
  7. Şehrin eski kitapları.
  8. Şimdi Mali olarak bilinen yerde
    MS 1100 civarında kurulan

  9. Timbuktu şehri, dikkat çekici
    bir ticaret merkeziydi.
  10. Ama eşsiz konumu kısa süre sonra
    bunu değiştirdi.
  11. Timbuktu, Sahra boyunca
    tuz getiren karavanların
  12. Afrika içlerinden altın getiren
    tüccarlarla buluştuğu
  13. iki önemli ticaret yolunun
    kesişme noktasını işaretledi.
  14. 1300'lerin sonlarında, bu ticaret yolları
    Timbuktu'yu zengin yaptı
  15. ve şehrin yöneticileri olan
    Mali İmparatorluğu'nun kralları;
  16. anıtlar ve Mısır, İspanya ve Fas'tan
  17. bilim insanları çeken
    akademiler inşa etti.
  18. Şehrin önemli konumu, onu savaş beyleri
    ve fatihler için bir hedef haline getirdi.

  19. Mali İmparatorluğu geriledikçe
  20. etki alanlarından biri olan
    Songhai güç kazanmaya başladı.
  21. 1468'de Songhai kralı Timbuktu'yu
    fethederek binaları yaktı
  22. ve alimleri öldürdü.
  23. Ancak zamanla şehirdeki entelektüel
    yaşam yeniden gelişti.

  24. Songhai İmparatorluğu'nun ikinci kralı
  25. Askia Muhammed Toure'nin hükümdarlığı,
  26. Timbuktu'da altın çağın başlangıcına
    işaret ediyordu.
  27. Selefinin gerici politikalarını
    tersine çevirdi
  28. ve öğrenmeyi teşvik etti.
  29. Songhai yöneticileri ve Timbuktu
    nüfusunun çoğu Müslümandı

  30. ve Timbuktu alimleri,
    matematik ve felsefe gibi
  31. seküler konuların yanı sıra
    İslam'ı da inceledi.
  32. Timbuktu kütüphanelerinde,
  33. yerel tarihçilerin, bilim insanlarının
    ve şairlerin yazılarının yanında
  34. Yunan felsefesinin parçaları yer alıyordu.
  35. Şehrin en önde gelen alimi Ahmed Baba,
  36. sigara içilmesinden köleliğe kadar
  37. pek çok konuda geçerli olan
    fikirlere meydan okudu.
  38. Altın ve tuz ticareti,

  39. şehrin bir öğrenim merkezine
    dönüşümünü finanse etmişti.
  40. Bu entelektüel kültürün ürünleri
  41. en çok aranan meta haline geldi.
  42. Uzak Venedik'ten gelen kağıtlar
  43. ve yerel bitki ve minerallerden yapılan
    mürekkep ile Timbuktu yazıcıları
  44. hem Arapça hem de yerel dillerde
    metinler ürettiler.
  45. Hat sanatı ile yazılmış ve karmaşık
    geometrik desenlerle süslenmiş
  46. Timbuktu'nun kitapları, toplumun zengin
    üyeleri tarafından talep ediliyordu.
  47. 1591'de Fas kralı
    Timbuktu'yu ele geçirdiğinde

  48. altın çağ aniden sona erdi.
  49. Faslı güçler Ahmed Baba'yı
  50. ve diğer önde gelen
    akademisyenleri hapse attı
  51. ve kütüphanelerine el koydu.
  52. Sonraki yüzyıllarda,
    şehir bir dizi fethi atlattı.
  53. 1800'lerin ortalarında, Sufi Cihatçılar
    Timbuktu'yu işgal ettiler
  54. ve birçok din dışı
    el yazmasını yok ettiler.
  55. 1894'te, Fransız sömürge güçleri
    şehrin kontrolünü ele geçirerek
  56. daha fazla el yazması çaldı
    ve onları Avrupa'ya gönderdi.
  57. Fransızca okullarda öğretilen
    resmi dil haline geldi
  58. ve Timbuktu'daki yeni nesiller geride
    kalan Arapça el yazmalarını okuyamadı.
  59. Her şeye rağmen
    Timbuktu'nun edebi geleneği ölmedi—

  60. yeraltına indi.
  61. Bazı aileler evlerinde
    gizli kütüphaneler kurdular
  62. veya kitapları bahçelerine gömdüler.
  63. Diğerleri onları çöldeki terk edilmiş
    mağaralara veya deliklere sakladı.
  64. Timbuktu'nun paha biçilmez el yazmaları
    çevredeki köylere dağıldı
  65. ve burada iyi vatandaşlar
    onları yüzlerce yıl korudu.
  66. Çölleşme ve savaş bölgeyi
    yoksullaştırırken
  67. aileler çaresizce yoksulluk
    ve açlıktan ölmek üzere olsa bile
  68. eski kitaplara tutundu.
  69. Bugün bile kitapları koruma
    mücadelesi devam ediyor.

  70. 1980'lerden 2000'lerin başına kadar
  71. Timbuktu bilgini Abdel Kader Haidara,
    Kuzey Mali'nin dört bir yanından
  72. gizli el yazmalarını özenle topladı
    ve Timbuktu'ya geri getirdi.
  73. Ancak 2012'de Mali'deki iç savaş,
    çoğu yakınlardaki Bamako'ya götürülen
  74. el yazmalarını bir kez daha
    tehlikeye attı.
  75. Hem insani hem de çevresel tehditlerle
  76. karşı karşıya oldukları için
    gelecekleri belirsizliğini koruyor.
  77. Bu kitaplar, bölgenin sömürge öncesi
    tarihiyle ilgili en iyi
  78. ve çoğunlukla tek kaynağımızı
    temsil ediyor.
  79. Birçoğu modern bilim insanları
    tarafından hiç okunmadı
  80. ve daha da fazlası çölde kayboldu
    veya gizli kaldı.
  81. Söz konusu kitapları koruma çabaları,
    içerdikleri tarihi
  82. ve sayısız neslin bu tarihi
    kaybolmaktan koruma çabası.