Turkish subtitles

← Dinozorların gezegeni ele geçirmesini sağlayan gizli silah

Get Embed Code
33 Languages

Showing Revision 41 created 03/22/2020 by Cihan Ekmekçi.

  1. Dinozorların nasıl öldüklerini duyduk.
  2. Size anlatacağım hikaye,
  3. son dinozorun ölümünden
    200 milyon yıl önce yaşandı.
  4. Hikaye ta en baştan,
  5. dinozorların dünyamıza
    yeni yerleşmesiyle başlıyor.
  6. Evrimsel biyolojideki
    en büyük gizemlerden biri
  7. dinozorların nasıl
    bu kadar başarılı olduğudur.
  8. Yıllar boyu süren küresel
    hakimiyeti sağlayan neydi?
  9. İnsanlar dinozorların niçin
    ilginç olduğunu düşündüklerinde
  10. genellikle en büyük ya da en küçük
    dinozoru akıllarından geçirirler
  11. ya da en hızlısını
  12. ya da en çok tüyü olanı;
  13. en absürt zırha, dikenlere, dişlere
    sahip olanı düşünürler.
  14. Ama belki de cevap
    iç anatomilerinde saklı --
  15. deyim yerindeyse gizli silahlarında.
  16. Ekibim ve ben, biz cevabın
    ciğerleri olduğunu düşünüyoruz.
  17. Ben bir paleontolog, aynı zamanda
    bir karşılaştırmalı anatomistim

  18. ve dinozorların özelleşmiş ciğerlerinin
  19. gezegeni ele geçirmelerindeki
    rolüyle ilgileniyorum.
  20. Şimdi 200 milyon yıl önceye,
  21. Trias Dönemi'ne gidiyoruz.
  22. Çevre son derece acımasızdı,
  23. etrafta hiç çiçekli bitki yoktu,
  24. bu da demek oluyor ki
    hiç çim mevcut değildi.
  25. Çam ağaçlarıyla ve eğrelti otlarıyla
    kaplı bir manzara hayal edin.
  26. Aynı zamanda küçük kertenkeleler de vardı,
  27. memeliler, böcekler,
  28. etçil veyahut otçul sürüngenler --
  29. hepsi aynı kaynaklar için savaşıyordu.
  30. Hikayenin önemli bir unsuru da

  31. günümüzdeki yüzde 21 ile kıyasladığımızda
    oldukça düşük kalan oksijen seviyesinin
  32. yaklaşık yüzde 15 olduğu tahmin ediliyor.
  33. Yani dinozorlar için
    bu düşük oksijen seviyesini solumak
  34. oldukça önemli olmalıydı;
  35. yalnızca hayatta kalmak için değil,
  36. gelişip çeşitlilik gösterebilmek için de.
  37. Peki bir dinozordan tüm kalan
    genelde fosilleşmiş iskeleti ise

  38. dinozor ciğerlerinin neye
    benzediğini nasıl biliyoruz?
  39. Kullandığımız tekniğin adı
    "filogenetik ağaçlandırma."
  40. Bu; evrim ağacında, dinozorların
    yaşayan mirasçılarının anatomilerini --
  41. bu vaka için ciğer ve iskeletlerini --
  42. incelediğimizi söylemenin havalı bir yolu.
  43. Böylece dinozorların öz torunlarını,
  44. yani kuşları incelemeye koyulduk;
  45. sonrasında yaşayan en yakın akrabalarını,
  46. yani timsahları mercek altına aldık;
  47. daha sonra kuzenleri diyebileceğimiz
  48. kertenkeleler ve kaplumbağalar
    araştırma konumuz oldu.
  49. Ardından bu verileri
    fosil kayıtlarına işledik
  50. ve böylece dinozorların ciğerlerini
    yeniden oluşturabildik.
  51. Bu belirli örnekte,
  52. dinozorların iskeleti, günümüz
    kuşlarınınkini oldukça andırıyor.
  53. Dinozorlar, bu dönemde ilkel memelilerle
    rekabet halinde olduğu için

  54. memeli ciğerinin basit yapısını
    anlamak son derece önemli.
  55. Akciğerin genel yapısını
    hatırlatmak amacıyla,
  56. ödüllere boğulan yüz
  57. köpeğim Truvalı Mila
  58. modelimiz olacak.
  59. (Kahkaha)

  60. Bu hikaye bir göğüs boşluğunda geçiyor.

  61. Sizden bir köpeğin göğüs kafesini
    hayal etmenizi istiyorum.
  62. Omurganın nasıl yere
    tamamen paralel olduğuna
  63. dikkatinizi çekmek istiyorum.
  64. İki ya da dört ayak üzerinde
    yürümeleri fark etmeksizin
  65. üzerinde duracağımız bütün
    hayvanların omurgaları
  66. buna benzer şekilde olacak.
  67. Şimdi sizden hayali göğüs kafesinin
    içine dalıp etrafa bakınmanızı istiyorum.

  68. Burası göğüs çatımız.
  69. Burası, akciğerlerin üst
    kısmının kaburga ve omurgayla
  70. direkt temasa geçtiği bölge.
  71. Bu arayüz hikayemizin geçtiği yer.
  72. Şimdi sizden bir köpeğin
    ciğerlerini hayal etmenizi istyorum.
  73. Dışarıdan bakınca nefes
    alma sırasında şişen,
  74. nefes verme sırasında büzülen;
  75. dev, şişirilebilir bir poşet gibi.
  76. Poşet içinde dallanan
    birtakım tüpler mevcut
  77. ve bu tüplere bronş ağacı deniyor.
  78. Bu tüpler içeri çekilen oksijeni,
    eninde sonunda alveollere aktarıyor.
  79. İnce bir zardan difüzyon ile
    damar yoluna geçiyor.
  80. Bakın, burası çok önemli.

  81. Tüm memelilerin akciğerleri hareketlidir.
  82. Yani tüm solunum süresince hareket ediyor,
  83. dolayısıyla bu ince zar, kan-gaz bariyeri,
  84. fazla ince olamaz, yoksa parçalanır.
  85. Kan-gaz bariyerini aklınızda tutun,
    ileride döneceğiz.
  86. Hala benimle misiniz?

  87. Çünkü kuşlara geçiyoruz
    ve işler çığırından çıkmak üzere,
  88. koltuklarınıza kenetlenin.
  89. (Kahkaha)
  90. Kuşlar, memelilerden tamamen farklı.
  91. Biz de dinozorların ciğer
    modelini oluşturmak için
  92. kuşları kullanıyor olacağız.
  93. Kuşlara gelecek olursak,

  94. hava ciğerden geçiyor
    ancak ciğer ne şişiyor ne de büzülüyor.
  95. Ciğer hareketsiz bırakılmış
  96. ve kuru bir sünger görünümünde.
  97. Esnek olmayan bir yapıda,
    üstten ve yanlardan göğüs kafesi ile
  98. ve alttan yatay bir zar ile
    sabitlenmiş durumda.
  99. Bronş ağacından dallanan,
  100. ciğerin ötesindeki bir dizi esnek,
    poşet benzeri yapılar yardımıyla
  101. solunum tek yönlü olarak gerçekleşiyor
  102. ve bu yapılara hava torbaları diyoruz.
  103. Bu son derece narin sistem,

  104. göğüs çatısı boyunca
    uzanan çatal kaburgalar ile
  105. yerine sabitlenmiş durumda.
  106. Ayrıca çoğu kuş türünde
  107. hava keselerinden ve ciğerden
    birtakım uzantılar çıkıp
  108. iskelet sistemini işgal ediyor --
  109. genelde omurgayı, bazen de kaburgaları --
  110. ve solunum sistemini yerine sabitliyor.
  111. Buna "omurga boşluğu" deniyor.
  112. Çatal kaburgalar ve omurga boşluğu
  113. fosil kayıtlarında
    arayabileceğimiz ipuçlarından
  114. çünkü bu iki iskelet özelliği
  115. dinozorların solunum sistemi bölgelerinin
  116. sabit olduğunu gösterir.
  117. Solunum sisteminin
    bu şekilde yerine sabitlenmesi,

  118. oksijenin damar yoluna geçtiği
    kan-gaz bariyerinin incelmesi için
  119. evrime zemin hazırladı.
  120. Hareketsizlik bunu sağladı
  121. çünkü ince bir bariyer
    zayıf bir bariyerdir
  122. ve zayıf bir bariyer,
    eğer bir memeli ciğerinde olduğu gibi
  123. sürekli havalandırmaya
    maruz kalırsa parçalanır.
  124. Peki, bunu neden önemsiyoruz?

  125. Ne anlama geliyor?
  126. Oksijenin difüzyonu ince zarlarda
    daha kolay gerçekleşir
  127. ve ince bir zar
  128. özellikle Trias Devri'ndeki gibi
    düşük oksijen şartlarında
  129. solunumu kolaylaştırmak için
    iyi bir yoldur.
  130. Bu demek oluyor ki eğer dinozorlar
    gerçekten böyle bir ciğer yapısına sahipse
  131. solunum için, memeliler dahil olmak üzere,
  132. diğer tüm hayvanlardan
    daha iyi donatılmıştı.
  133. Modern hayvanların anatomilerini ele alıp

  134. fosil kayıtlarıyla karşılaştırdığımız
  135. filogenetik ağaçlandırma
    metodunu hatırlıyor musunuz?
  136. Birinci ipucu, modern kuşların
    çatal kaburgalarıydı.
  137. Bunlardan dinozorların
    büyük bir çoğunluğunda bulunuyor.
  138. Yani bunun anlamı,
    dinozorların ciğerlerinin üst kısmı
  139. tıpkı modern kuşlardaki gibi
  140. yerine sabitlenmiş durumda olacaktır.
  141. İkinci ipucu, omurlardaki boşluk.

  142. Bunu, yırtıcı dinozorları kapsayan
  143. ve modern kuşlara zemin hazırlayan
  144. saropod ve teropod
    dinozorlarında görüyoruz.
  145. Dinozorlarda fosilleşmiş ciğer
    dokuyla ilgili kanıt bulamazken
  146. omursal boşluk bize yaşam süreleri boyunca
  147. bu hayvanların ciğerlerinin
    ne yaptığını anlatıyor.
  148. Ciğer dokusu ya da hava kesesi dokusu,
    omurları işgal edip
  149. tıpkı modern kuşlardaki gibi
    içlerini oyuyordu
  150. ve solunum sisteminin
    parçalarını yerine sabitleyip
  151. hareketsiz bırakıyordu.
  152. Çatal kaburgalar
  153. ve omursal boşluk, beraberce,
  154. solunum sistemini yerine sabitleyip
  155. hareketsiz bırakılmış,
    sabit bir yapı oluşturarak
  156. bugün modern kuşlarda gördüğümüz
  157. son derece hassas, oldukça ince
    kan-gaz bariyerinin evrimine izin verdi.
  158. Dinozorlardaki bu adeta deli
    gömleği giydirilmiş ciğerin kanıtları,

  159. Trias Dönemi'nin oksijen
    fakiri atmosferinde

  160. solunum yapabilecek kapasitede bir ciğer
  161. geliştirebilecek yeterlilikte
    olduklarını gösteriyor.
  162. Dinozorlardaki bu sabit iskelet sistemi
  163. diğer hayvanlara, özellikle esnek
    ciğerleri Trias Dönemi'ndeki
  164. oksijence fakir atmosfere uyum
    sağlayamamış memelilere karşı
  165. oldukça mühim bir avantaj sağlar.
  166. Bu anatomi dinozorlara,
    diğer hayvanlara karşı
  167. avantajlarını sağlayan
    gizli silah olabilir.
  168. Bu, dinozor çeşitlenmesi
    hipotezini sınamak için
  169. harika bir başlangıç noktası sağlıyor.
  170. Bu, dinozorların başlangıcının hikayesi

  171. ve bizim bu konu üzerine olacak
    çalışmalarımızın yalnızca başı.
  172. Teşekkürler.

  173. (Alkış)