YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Polish subtitles

← Tajna broń dinozaurów, która pozwoliła im zawładnąć planetą

Get Embed Code
28 Languages

Showing Revision 7 created 03/06/2020 by Marta Konieczna.

  1. Wszyscy słyszeliśmy o tym,
    jak wyginęły dinozaury.
  2. Historia, którą dziś opowiem,
  3. wydarzyła się 200 milionów lat
    przed ich zagładą.
  4. Ta opowieść sięga samych początków,
  5. kiedy dinozaury były
    na początku swojej drogi.
  6. Jedną z największych
    zagadek biologii ewolucyjnej jest to,
  7. w jaki sposób dinozaury
    poradziły sobie tak dobrze.
  8. Co doprowadziło do tego,
    że władały planetą tak długo?
  9. Kiedy zastanawiamy się,
    dlaczego były tak niesamowite,
  10. myślimy zwykle o największych
    lub najmniejszych dinozaurach.
  11. O tym, który był najszybszy,
  12. który miał najwięcej piór,
  13. najdziwniejszy pancerz, kolce lub zęby.
  14. Ale odpowiedź tkwi raczej
    w ich budowie wewnętrznej.
  15. To ich tajna broń.
  16. Według mnie i moich kolegów,
    były to ich płuca.
  17. Jestem paleontologiem
    i anatomem porównawczym.

  18. Interesuje mnie zagadnienie,
  19. w jaki sposób płuca dinozaurów
    pomogły im zawładnąć światem.
  20. Cofnijmy się o 200 milionów lat,
  21. do okresu Triasu.
  22. Środowisko było bardzo surowe,
  23. nie było kwitnących roślin,
  24. co znaczy, że nie było trawy.
  25. Wyobraźcie sobie krajobraz
    usiany sosnami i paprociami.
  26. W tym samym czasie żyły małe jaszczurki,
  27. ssaki, insekty,
  28. oraz mięsożerne i roślinożerne gady.
  29. Wszystkie walczyły o te same zasoby.
  30. Co ważne w tej historii,

  31. poziom tlenu wynosił wtedy zaledwie 15%,
  32. w porównaniu do dzisiejszych 21%.
  33. Więc niezwykle ważne
    dla dinozaurów było oddychanie
  34. w środowisku z niskim poziomem tlenu.
  35. Nie tylko po to, żeby przeżyć,
  36. ale żeby rozwijać się i różnicować.
  37. Skąd wiemy, jakie były płuca dinozaurów,

  38. skoro zostały po nich
    tylko skamieniałe szkielety?
  39. Metoda, z której korzystamy,
    to rekonstrukcja filogenetyczna.
  40. To taka zgrabna nazwa, mówiąca,
    że badamy anatomię,
  41. w tym wypadku konkretnie płuca i szkielet,
  42. żyjących dziś ewolucyjnych
    potomków dinozaurów.
  43. Przyglądamy się anatomii ptaków,
  44. które są ich bezpośrednimi potomkami,
  45. oraz anatomii krokodylowatych,
  46. które są ich najbliższymi
    żyjącymi krewnymi,
  47. potem badamy anatomię jaszczurek i żółwi,
  48. których nazywamy ich kuzynami.
  49. Następnie nakładamy te dane
    na odkryte skamieniałości,
  50. i możemy dzięki temu dokonać
    rekonstrukcji płuc dinozaurów.
  51. W tym konkretnym przypadku
  52. szkielet dinozaura przypomina
    najbardziej ten współczesnych ptaków.
  53. Ponieważ dinozaury rywalizowały
    w tym okresie z wczesnymi ssakami,

  54. ważne jest, aby zrozumieć
    podstawowe działanie płuca ssaka.
  55. Aby opowiedzieć wam, jak działają płuca,
  56. wykorzystamy mojego psa, Milenę Trojańską.
  57. Pyszczek, który wyprosił tysiąc smakołyków
  58. będzie naszym modelem.
  59. (Śmiech)

  60. Wszystko dzieje się wewnątrz
    klatki piersiowej.

  61. Tak wygląda ona u psa.
  62. Jego kręgosłup
  63. jest równoległy do podłoża.
  64. Tak samo wygląda to
  65. u wszystkich zwierząt,
    o których będziemy mówić,
  66. chodzących na dwóch nogach
  67. lub na czterech.
  68. Teraz zajrzyjmy do środka.

  69. To sklepienie klatki piersiowej.
  70. To tutaj powierzchnia płuc
    ma bezpośredni kontakt
  71. z żebrami i kręgosłupem.
  72. To ważne miejsce dla naszej opowieści.
  73. Zobaczcie teraz płuca psa.
  74. Widziane z zewnątrz,
    są jak wielki nadmuchiwany worek,
  75. który rozszerza się podczas wdechu
  76. i kurczy podczas wydechu.
  77. Wewnątrz niego jest mnóstwo
    maleńkich rozgałęzionych rurek,
  78. tworzących drzewo oskrzelowe.
  79. Dostarczają one wdychany tlen
    do pęcherzyków płucnych.
  80. Tlen przenika przez cienką membranę
    do krwiobiegu za pomocą dyfuzji.
  81. To, co teraz powiem, jest niezwykle ważne.

  82. Płuca ssaków są ruchome.
  83. To znaczy że poruszają się
    w trakcie procesu oddychania,
  84. dlatego ta cienka membrana,
    bariera krew-tlen
  85. nie może być za cienka, bo pęknie.
  86. Zapamiętajcie hasło bariera krew-tlen,
    będziemy do tego wracać.
  87. Nadążacie?

  88. Teraz weźmiemy się za ptaki,
    to dopiero szaleństwo,
  89. trzymajcie się mocno siedzeń.
  90. (Śmiech)
  91. Ptaki są kompletnie inne niż ssaki.
  92. Wykorzystamy je jako nasz model
  93. do rekonstrukcji płuc dinozaurów.
  94. U ptaków powietrze przechodzi przez płuco,

  95. ale nie rozszerza się ono ani nie kurczy.
  96. Płuco jest nieruchome,
  97. ma strukturę zbitej gąbki.
  98. Jest nieelastyczne i unieruchomione
    od góry i po bokach przez żebra,
  99. a od dołu przez błonę poziomą.
  100. Jest ono wentylowane jednokierunkowo
  101. przez serię elastycznych,
    struktur przypominających worki,
  102. które wychodzą z drzewa oskrzelowego
  103. i znajdują się pod płucem.
  104. To tak zwane worki powietrzne.
  105. Cała ta niezwykle delikatna konstrukcja
    jest unieruchomiona

  106. przez pary rozwidlonych żeber
  107. wzdłuż sklepienia klatki piersiowej.
  108. U wielu gatunków ptaków
  109. z płuc i worków powietrznych
  110. wychodzą przedłużenia,
  111. które wiążą się z tkanką szkieletową.
  112. Zwykle z kręgosłupem, czasem z żebrami.
  113. Utrzymują one układ oddechowy
    w jednym miejscu.
  114. To tak zwane kości pneumatyczne.
  115. Rozwidlone żebra i kości pneumatyczne
  116. to dwie wskazówki, których możemy
    poszukiwać w skamieniałościach,
  117. bo te cechy szkieletu
    mogą wskazywać na to,
  118. że układ oddechowy
    dinozaurów był nieruchomy.
  119. To mocowanie układu oddechowego

  120. umożliwiło ewolucję cieńszej
    bariery krew-powietrze,
  121. czyli cieńszej membrany,
    przez którą tlen dostawał się do krwi.
  122. Nieruchomość na to pozwalała,
    bo cienka bariera jest słabsza,
  123. uległaby uszkodzeniu,
    gdyby zwierzę oddychało aktywnie,
  124. tak jak robią to ssaki.
  125. Dlaczego nas to interesuje?

  126. Jakie to ma w ogóle znaczenie?
  127. Tlen łatwiej przenika
    przez cieńszą membranę,
  128. a to ułatwia oddychanie
  129. w warunkach o niskiej zawartości tlenu.
  130. Takich, jakie panowały w okresie Triasu.
  131. Jeśli dinozaury miały takie płuca,
  132. były znacznie lepiej przystosowane
    do oddychania niż inne zwierzęta,
  133. w tym ssaki.
  134. Pamiętacie metodę
    rekonstrukcji filogenetycznej,

  135. w której wykorzystywaliśmy
    anatomię współczesnych zwierząt,
  136. żeby zastosować ją do skamieniałości?
  137. Wskazówką numer jeden
    są rozwidlone żebra ptaków.
  138. Znajdujemy je u większości dinozaurów.
  139. Czyli oznacza to,
    że powierzchnia płuc dinozaurów
  140. była unieruchomiona,
  141. tak jak u dzisiejszych ptaków.
  142. Wskazówka numer dwa to kości pneumatyczne.

  143. Znajdujemy je u zauropodów i teropodów,
  144. wśród których znajdowały się
    drapieżne dinozaury,
  145. i które są przodkami dzisiejszych ptaków.
  146. I choć nie znajdujemy żadnych
    skamielin tkanki płucnej dinozaurów,
  147. kości pneumatyczne dają nam
    wskazówki na to, jak działały płuca
  148. tych zwierząt za ich życia.
  149. Tkanka płucna lub tkanka worka
    powietrznego wchodziły w kręgi,
  150. przez co były one puste
    jak u współczesnych ptaków
  151. i utrzymywały układ oddechowy
    w jednym miejscu,
  152. unieruchamiając go.
  153. Rozwidlone żebra
  154. i kości pneumatyczne
  155. tworzyły nieruchome, sztywne ramy,
  156. utrzymujące układ oddechowy
    w jednym miejscu,
  157. co pozwoliło na rozwiniecie się
    super cienkiej i super delikatnej
  158. bariery krew-powietrze,
    która jest u dzisiejszych ptaków.
  159. Dowody na posiadanie
    takich płuc przez dinozaury oznaczają,

  160. że ewolucja pozwoliła im wytworzyć płuca,
  161. które były zdolne do oddychania
  162. w atmosferze okresu triasowego
    z niskim poziomem tlenu.
  163. Ten sztywny układ szkieletowy
    u dinozaurów dał im
  164. znaczącą przewagę adaptacyjną
    nad innymi zwierzętami, zwłaszcza ssakami,
  165. których elastyczne płuca
    nie mogły się przystosować
  166. do atmosfery okresu triasowego
    z niskim poziomem tlenu.
  167. Ta anatomia mogła być
    tajną bronią dinozaurów,
  168. która dała im tę przewagę
    nad innymi zwierzętami.
  169. To daje nam doskonałą podstawę,
  170. żeby zacząć testować hipotezy
    o zróżnicowaniu dinozaurów.
  171. To opowieść o początku dinozaurów,

  172. i dopiero początek
    naszych badań na ten temat.
  173. Dziękuję.

  174. (Brawa)