Vietnamese subtitles

← Làm thế nào để vượt qua thành kiến? Mạnh dạn đối mặt với nó.

Get Embed Code
28 Languages

Showing Revision 26 created 08/21/2015 by Phuong Anh.

  1. Tôi đã có một chuyến phượt vào mùa hè
  2. và trải qua khoảng thời gian tuyệt vời
    đắm chìm trong những
  3. giai điệu kỳ diệu của bài "The warmth
    of other suns." (Isabel Wilerson)
  4. Nó nói về 6 triệu người da đen
    trốn khỏi miền Nam từ năm 1915 đến 1970
  5. để đi tìm sự giải thoát khỏi mọi
    sự tàn bạo
  6. và cố gắng cho một cuộc sống mới
    tận phía Bắc,
  7. nó chan chứa những mẩu chuyện cho
    sự kiên trì và sáng suốt
  8. của những người Mỹ gốc Phi,
  9. và tôi cũng cảm thấy không mấy dễ
    chịu khi nghe những chuyện kinh dị ấy
  10. với đầy rẫy sự nhục mạ,
    với biết bao sự khiêm nhường.
  11. Và còn khó khăn hơn nữa khi tận tai
    nghe tiếng đòn roi và lửa cháy,
  12. cùng những tiếng reo hò tra tấn
    người da đen.
  13. Và tôi tự nhủ, "Thôi,
    thế này là hơi ám ảnh rồi.
  14. Mình cần phải giải lao.
    Bật đài lên cái nào."
  15. Tôi bật lên, và lại như thế này:
  16. Ferguson, Missouri,
  17. Michael Brown,
  18. cậu thanh niên da đen 18 tuổi,
  19. tay không, bị bắn bởi một cảnh sát
    da trắng, nằm lay lắt trên đường,
  20. tuôn máu suốt 4 tiếng
  21. khi cả bà và các em nhỏ cùng với
    hàng xóm trông thấy trong sợ hãi,
  22. tôi thiết nghĩ,
  23. lại bắt đầu rồi đây.
  24. Sự bạo hành này, sự tàn bạo này
    chống laị người da đen
  25. đã luôn được kéo dài trong
    hàng thế kỉ.
  26. Ý tôi là, vẫn là chuyện cũ thôi.
    Nhưng với cái tên người khác.
  27. Nó đã có thể là Amadou Diallo --
  28. Sean Bell --
  29. Oscar Grant --
  30. Trayvon Martin.
  31. Sự bạo hành này,
    sự tàn bạo này,

  32. là một thứ đã ăn sâu vào chính
    tâm lý quốc gia,
  33. vào trong lịch sử tập thể
    muôn đời.
  34. Nhưng ta sẽ làm gì với nó chứ?
  35. Bạn biết phần trong ta nào là vẫn
    qua đường mỗi ngày,
  36. khóa chặt cửa,
  37. kèm kèm cái ví,
  38. khi ta thấy bóng dáng da đen
    đúng không?
  39. Phần đó đấy.
  40. Tôi biết chúng ta không cần phải
    bắn người lộ liễu,

  41. nhưng ý tôi là những định kiến và
    khuôn mẫu
  42. mà kích động nên những tai nạn
    thảm khốc này
  43. lại ẩn sâu trong chúng ta.
  44. Ta đi học cũng được dạy thế thôi.
  45. Tôi tin là chúng ta có thể ngăn chặn
    những tai nạn kiểu này,
  46. như vụ Ferguson đáng buồn đó,
  47. bằng việc suy xét từ bên trong
    và tích cực để thay đổi bản thân.
  48. Cho nên, tôi có lời kêu gọi hành động
    dành cho các bạn.

  49. Sau đây là 3 điều tôi muốn chúng ta
    cùng suy ngẫm
  50. như là cách để ngăn chặn những tai
    nạn ấy;
  51. 3 điều mà tôi nghĩ sẽ giúp chúng ta
  52. định hình lại ấn tượng đối với
    thanh niên da đen;
  53. 3 điều mà tôi mong rằng chúng sẽ
    không chỉ bảo vệ họ
  54. mà còn có thể mở rộng thế giới
    để họ phát triển.
  55. Bạn có thể tưởng tượng ra không?
  56. Bạn có thể tưởng tượng ra đất nước
    ta chào mừng họ,
  57. như là một thế hệ tươi sáng,
    để chia sẻ sự tôn trọng,
  58. và danh phẩm như ta làm
    đối với người ta thương?
  59. Cuộc sống ta sẽ tốt đẹp hơn chứ?
    Đất nước ta sẽ tươi vui hơn chứ?
  60. Và đây là điều đầu tiên.

  61. Chúng ta cần phải thoát khỏi
    sự phủ nhận.
  62. Đừng cố gắng làm người tốt nữa.
  63. Ta cần những người thành tâm.
  64. Tôi có nhiều công việc đa dạng,
  65. và người ta tìm đến tôi
    ngay đầu ngày hội thảo.
  66. Họ thường là: "Ôi, Quý Bà Đa Dạng,
    thật tốt khi cô xuất hiện" --
  67. (Tiếng cười) --
  68. "nhưng chúng tôi không có máu
    thiên vị đâu."
  69. Và tôi như là, "Thiệt sao?
  70. Bởi vì tôi làm công việc này mỗi
    ngày, tôi thấy đủ loại thành kiến.
  71. Ý tôi là, lâu lắm rồi, khi tôi đang ở
    trên máy bay

  72. và tôi nghe giọng nói của một
    phi công nữ từ loa thông báo,
  73. và tôi đã háo hức, vui thầm.
  74. "Phải thế chứ, phụ nữ mà,
    chúng ta đang thắng thế đây.
  75. Chúng ta lên đến tầng tỉnh khí rồi."
  76. Đang yên bình thì máy bay đi vào
    khu vực có lốc và sốc,
  77. và tôi chợt nghĩ,
  78. "Hi vọng cô ấy có thể chèo lái."
  79. (Tiếng cười)
  80. Biết làm gì hơn đây.
  81. Dù vậy, tôi còn không coi
    đó là định kiến
  82. cho đến khi tôi suy nghĩ lại
    và mỗi khi có đàn ông cầm lái
  83. rồi chuyến đi trở nên dằn xóc,
  84. thì tôi chưa bao giờ chất vấn
    sự tự tin của họ.
  85. Cô ấy rất là giỏi.
  86. Đây mới là vấn đề.
  87. Nếu được hỏi rõ ràng,
    tôi sẽ nói " Phi công nữ: tuyệt vời."
  88. Nhưng khi mọi chuyện trở nên rắc rối,
    hơi mạo hiểm,
  89. tôi lại dựa vào thành kiến mà tôi
    không tự nhận thức được.
  90. Bạn biết đó, máy bay đi nhanh
    trên trời.
  91. Tôi muốn một người đàn ông.
  92. Đó là mặc định của tôi rồi.
  93. Đàn ông là mặc định của tôi.
  94. Mặc định của bạn là gì?
  95. Bạn tin ai?
  96. Bạn sợ ai?
  97. Bạn ngầm thấy gần ai hơn?
  98. Bạn trốn chạy khỏi ai?
  99. Tôi sẽ chỉ ra những điều bạn vừa
    được học.

  100. Bài kiểm tra sự gắn kết tiềm tàng,
    mà đo định thành kiến vô thức
  101. có thể làm trực tuyến ở mạng.
  102. 5 triệu người đã làm nó.
  103. Hóa ra rằng, mặc định của chúng ta
    là da trắng. Ta thích họ hơn.
  104. Ta muốn họ hơn. Và tôi có ý gì chứ?
  105. Khi mọi người được chiếu hình ảnh
    của người da đen và da trắng,
  106. chúng ta lẹ làng mà liên kết
  107. hình ảnh đó với một từ tốt đẹp,
    người da trắng với một từ như vậy,
  108. so với lúc chúng ta cố gắng
    kết nối
  109. từ tốt đẹp với một gương mặt da đen,
    và ngược lại.
  110. Khi chúng ta thấy da đen,
  111. ta lại dễ dàng liên kết màu đen
    với tiêu cực
  112. hơn là màu trắng với tiêu cực.
  113. 70% người da trắng làm kiểm tra thích
    da trắng hơn.
  114. 50% người da đen làm kiểm tra cũng
    như vậy.
  115. Bạn thấy đó, chúng ta đều hời hợt
    khi sự viêm nhiễm ấy xâm nhập.
  116. Chúng ta sẽ làm gì với việc bộ não
    ta tự động liên kết?

  117. Một trong những điều bạn có thể
    đang suy nghĩ ,
  118. và đang thích thú,
    thì bạn biết không,
  119. tôi sẽ cố giảm đi sự "mù màu"
    củá mình.
  120. Đúng vậy, tôi sẽ thú thật một
    lần nữa.
  121. Nhưng tôi sẽ không gợi ý đâu.
  122. Chúng ta đã đi được xa
    để làm nên điều khác biệt
  123. trong sự cố gắng bỏ qua màu da.
  124. Vấn đề không phải là việc nhìn thấy
    màu da, mà chính là hành động.
  125. Đó là một lí tưởng sai lệch.
  126. Và trong khi ta bận rộn giả vờ
    không nhìn thấy,
  127. ta không nhận thức được
    sự khác biệt dân tộc đang
  128. dần thay đổi cơ hội của mọi người,
    kìm kẹp họ khỏi sự phát triển,
  129. và đôi khi không may lại dẫn đến cái
    chết yểu.
  130. Thật ra, những thứ mà các nhà khoa
    học đang bảo chúng ta là không thể.

  131. Hãy đừng nghĩ đến việc "mù màu".
  132. Thực sự, cái mà họ đang gợi ý là,
  133. cái nhìn chằm chằm vào những người
    da đen tuyệt vời.
  134. (Tiếng cười)
  135. Nhìn trực diện với họ, và
    hãy nhớ lấy gương mặt,
  136. bởi vì khi ta thấy những người da đen
    tuyệt vời ấy,
  137. cách đó giúp ta tránh
    khỏi sự gắn kết
  138. mà xảy ra tự động trong bộ não
    chúng ta.
  139. Bạn nghĩ vì sao tôi lại chiếu những
    anh chàng da đen bóng bẩy này?
  140. Có nhiều lắm, tôi phải cắt bớt đi.
  141. Đây là điều cần nói:
  142. Tôi đang thử cài đặt lại hệ thống
    liên kết tự động về da đen của bạn.
  143. Tôi đang cố để nhắc nhở rằng
  144. những thanh niên da đen cũng trưởng
    thành nên những con người tuyệt vời
  145. mà có thể thay đổi cuộc sống ta
    và làm nó tốt hơn.
  146. Đó.

  147. Khả năng khác trong khoa học,
  148. và nó chỉ tạm thời thay đổi
    những giả định mặc nhiên của ta
  149. nhưng có một điều ta biết
  150. đó là nếu bạn lựa một người
    da trắng cực khó chịu bạn biết,
  151. và để bên cạnh với một người
    da màu,
  152. một người da đen lại khôi ngô,
  153. thì điều đó nhiều lúc cũng giúp ta
    tách biệt thực sự.
  154. Hãy thử nghĩ về Jeffrey Dahmer và
    Colin Powell.
  155. Chỉ cần nhìn chằm chằm thôi,
    đúng chứ?
  156. Nhưng đây chính là vấn đề.
    Hãy tìm kiếm định kiến của bạn.
  157. Làm ơn đấy, thoát khỏi sự phủ nhận
    và tìm kiếm những dữ liệu đúng đắn
  158. mà có thể chứng minh rằng khuôn mẫu
    bảo thủ quá sai lầm.
  159. Và đây là điều thứ hai,

  160. tôi có ý là hãy tiến lại gần với
    thanh niên da đen hơn là xa lánh họ.
  161. Đó không là điều gì khó khăn cả,
  162. nhưng cũng là một trong số điều
  163. mà bạn cần phải chú ý và
    rộng lòng về nó.
  164. Khi tôi ở Phố Wall khoảng
    vài năm về trước,
  165. tôi ở cùng với một đồng nghiệp,
    cô ấy rất là tốt
  166. và cô ấy cũng làm việc giống tôi
    và cô ấy là da màu, là người Hàn.
  167. Và chúng tôi ở ngoài trong đêm
  168. bơ vơ tự hỏi đâu là đâu,
    chúng tôi đã bị lạc.
  169. Rồi tôi thấy người bên đường,
    tôi thầm nghĩ ,"A, da đen kia rồi."
  170. Tôi tiến lại mà không hề suy nghĩ
    chút gì.
  171. Và cô ấy như thể:
    "À, hay rồi đây."
  172. Cái người qua đường ấy,
    là nguời da đen.
  173. Tôi nghĩ họ thông thường biết mình
    đi đâu.
  174. Không biết vì sao tôi lại như vậy
    nhưng tôi chỉ vậy thôi.
  175. Rồi cô ấy bảo:" Cô tiến tới một
    cách vui mừng "Yay"
  176. còn mình thì "Ây chà..""
  177. Ngược chiều. Một nhu cầu,
    một người, một bộ đồ,
  178. cùng lúc ấy, trên con đường,
    phản ứng khác nhau.
  179. Cô ấy nói, "Tôi kì ghê.
    Tôi là một cố vấn đa dạng,
  180. Tôi lại tỏ vẻ đó, mà tôi cũng da
    màu nữa. Ôi chúa!"
  181. Và tôi nói,"Thôi xin bạn đó.
    Chúng ta không cần làm căng đâu."
  182. Ý tôi là, tôi cũng cùng phe với
    những người da đen chớ.
  183. (Tiếng cười)
  184. Cha tôi là da đen.
    Bạn hiểu ý tôi chứ?
  185. Tôi có cậu con trai cao 1m95.
    Tôi lấy một người da đen.
  186. Cái vụ da đen đối với tôi
    quá rộng và sâu sắc
  187. đến nôi tôi có thể nhận định và
    phán đoán đó là da đen kiểu nào,
  188. và anh ta là kiểu của tôi.
  189. Anh ấy nói,"Thưa các quý cô, tôi biết
    chỗ các cô tìm. Để tôi dẫn đi."
  190. Bạn biết đó, thành kiến chính là
    những câu chuyện ta dựng nên về

  191. mọi người trước khi biết rõ
    họ là ai.
  192. Nhưng làm thế nào chúng ta biết
    họ là ai
  193. khi ta được bảo phải nên tránh né
    và sợ họ?
  194. Và tôi đang thúc đẩy các bạn
    tiến thẳng đến sự khó chịu ấy.
  195. Tôi không bảo các bạn phải
    liều lĩnh.
  196. Hãy lập nên kế hoạch,
  197. mở rộng vòng bạn xã hội và
    cao cấp của bạn.
  198. Ai ở trong vòng kết nối của bạn?
  199. Còn ai không?
  200. Có bao nhiêu mối quan hệ chân chính
  201. bạn có được với thanh niên da đen,
    đàn ông, phụ nữ?
  202. Hay có bao nhiêu sự khác biệt lớn
    giữa bạn
  203. và cách bạn sống, nói năng?
  204. Bởi vì, bạn biết không?
    Hãy để ý vòng rìa của bạn.
  205. Có thể có một người ở công sở,
    hay ở lớp học,
  206. trong vòng tình cảm của bạn, đâu đó
    cũng có một người da đen.
  207. Và bạn tốt bụng. Bạn chỉ
    chào hỏi.
  208. Nhưng phải thật sâu hơn, gần hơn,
    và xây dựng kiểu quan hệ đó.
  209. kiểu bạn bè đó thật sự khiến bạn
    có thể thấy phần tốt lành của họ
  210. và cùng nhau xóa bỏ những rập
    khuôn bảo thủ.
  211. Tôi biết một vài bạn ngoài kia,
  212. Tôi biết bởi tôi có vài bạn da trắng
    đôi khi nói rằng,

  213. "Bạn không biết tôi kì cục cỡ nào
    đâu.
  214. Tôi nghĩ là chuyện này sẽ chả đi
    tới đâu.
  215. Tôi sẽ thất bại mà thôi."
  216. Được thôi, nhưng điều này không về
    sự hoàn hảo, mà là sự kết nối.
  217. Và bạn sẽ không cảm thấy dễ chịu
    trước khi bạn tập quen với nó.
  218. Bạn chỉ cần làm thôi.
  219. Và những thanh niên da đen, ý tôi là
  220. nếu một người đi ngang qua bạn,
    đường hoàng chân chính, hãy làm bạn.
  221. Đâu phải ai cũng hại bạn đâu.
  222. Hãy tìm kiếm những người có thể
    thấy được lòng nhân đạo của bạn.
  223. Đó chính là sự đồng cảm và lòng
    trắc ẩn
  224. xuất phát từ chính mối quan hệ với
    những người khác biệt với bạn.
  225. Một điều tuyệt vời và đẹp đẽ sẽ
    xảy ra:
  226. bạn hiểu rằng họ cũng như mình,
  227. họ là một phần trong bạn,
    họ là bạn trong gia đình mình,
  228. và chúng ta không còn là xa lạ
  229. và chúng ta trở thành diễn viên,
    những người ủng hộ,
  230. và trở thành đồng minh.
  231. Vậy nên hay rời khỏi vùng an toàn
    mà đến với một nơi tươi sáng hơn
  232. bởi vì đó chính là cách ta sẽ ngăn
    chặn một vụ Ferguson khác sau này.
  233. Đó chính là cách ta tạo dựng một
    cộng đồng
  234. nơi mọi người, đặc biệt là thanh niên
    da đen, có thể phát triển.
  235. Và điều cuối cùng sẽ khó khăn hơn
    cả

  236. và tôi biết, nhưng tôi cũng sẽ nói
    ra.
  237. Khi ta nhìn thấy một thứ, ta cần
    phải có dũng khí để phát biểu,
  238. thậm chí đối với người ta yêu quý.
  239. Đây đang là kì nghỉ và sẽ trở thành
    khoảng thời gian
  240. cho ta tụ tập quanh bàn và tận hưởng
    nó.
  241. Đa số chúng ta, dù vậy, sẽ có
    kì nghì
  242. và bạn cần phải lắng nghe các cuộc
    hội thoại chung quanh.
  243. Bạn bắt đầu nói nhăng cuội như:
    "Bà ngoại đúng là nhảm nhí!"
  244. (Tiếng cười)
  245. "Chú Joe thì lại phân biệt đối xử."
  246. Và ta thì yêu bà ngoại, chú Joe.
    Ta yêu họ chứ.
  247. Ta biết họ là người tốt, nhưng
    những điều họ nói là sai.
  248. Và ta cần phải chủ động, bởi vì
    bạn có thấy ai khác ở bàn không?
  249. Lũ trẻ.
  250. Và ta tự hỏi tại sao thành kiến
    không mất đi, lại còn lưu truyền?
  251. Bởi vì ta đang lại quá im lặng.
  252. Ta cần phải dám nói rằng," Bà à,
    ta không nói họ như thế nữa."
  253. "Chú Joe, anh ta chịu như vậy là không
    phải lý đâu.
  254. Không ai cả."
  255. Và ta cần phải sẵn sàng
  256. để cho bọn trẻ đối diện với
    sự xấu xí của phân biệt chủng tộc
  257. khi bố mẹ da đen không thể làm được
    điều đó,
  258. đặc biệt đối với những người có
    con nhỏ.
  259. Chúng ta cần phải chuẩn bị cho
    những đứa trẻ đáng yêu ấy,
  260. và kể chúng rằng ta có một đất
    nước chứa chan những lí tưởng đẹp,
  261. mà chúng ta đã làm việc cật lực,
    tạo nên tiến trình
  262. nhưng vẫn chưa hoàn thành.
  263. Chúng ta vẫn còn mang trong mình
    cái cổ lỗ sĩ này
  264. về sự hơn thua và nó đang khiến ta
  265. hun đúc vào trong những thế hệ thừa
    kế sau này
  266. và xã hội, và vai vế,
  267. và nó tạo ra sự đau lòng
  268. và sự thiên vị và sự hạ giá thanh
    niên da đen tệ hại.
  269. Chúng ta đang chật vật,
    ta phải cho chúng biết,
  270. về việc nhận thức được hai màu da
  271. và nhân phẩm của thanh niên da đen,
  272. nhưng chính bạn mong đợi họ,
  273. trở thành nguồn nhân lực để thay đổi
    xã hội
  274. thành nơi chống lại sự bất công
    và hơn hết, sẵn sàng
  275. tạo dựng cơ sở để thanh niên da đen
    có thể được chấp nhận bản thân họ.
  276. Có rất nhiều thanh niên da đen,

  277. những người là minh chứng sống
    tuyệt vời,
  278. những người lính dũng cảm,
  279. những công nhân chăm chỉ.
  280. Và những người thuyết giảng đầy
    thuyết phục.
  281. Họ là những người tiến sĩ tài năng,
    và nghệ sĩ lẫn nhà văn.
  282. Họ là những danh hài năng nổ,
  283. Họ đang làm chức ông,
  284. chăm sóc con cháu.
  285. Họ là những người cha mạnh mẽ,
  286. và họ là những người thanh niên
    với giấc mơ của riêng họ.
  287. Xin cám ơn.

  288. (Vỗ tay)