YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Turkish subtitles

← İnsan beynini bu kadar özel kılan ne?

Get Embed Code
42 Languages

Subtitles translated from English Showing Revision 12 created 03/23/2014 by Meric Aydonat.

  1. İnsan beynini özel kılan nedir?

  2. Neden diğer hayvanlar bizi incelemiyor da,
  3. biz onları inceliyoruz?
  4. İnsan beyni diğer beyinlerin sahip olmadığı neye sahip?
  5. Diğer beyinlerin yapamadığı neyi yapabiliyor?
  6. 10 yıl önce bu sorulara ilgi duymaya başladığımda,
  7. bilim insanları farklı beyinlerin nelerden oluştuğunu bildiklerini sanıyorlardı.
  8. Ellerinde çok az kanıt olmasına rağmen,
  9. bir çok bilim insanı, insan beyni dahil
  10. bütün memeli beyinlerinin aynı şekilde,
  11. her zaman beynin büyüklüğüyle
  12. orantılı sayıda nöronlardan
  13. oluştuğunu düşünüyorlardı.
  14. Bu demek oluyor ki aynı boyutta,
  15. 400 gram ağırlığındaki 2 beyin
  16. aynı sayıda nörona sahip olmalıdır.
  17. Eğer nöronlar, beynin fonksiyonel
  18. bilgi-işleme üniteleriyse
  19. bu iki beynin sahibi de
  20. benzer bilişsel yeteneklere sahip olmalıdır.
  21. Oysa ki biri şempanze
  22. diğeri de inek beyni.
  23. Belki inekler gerçekten de çok zengin
  24. bir zihinsel hayata sahiplerdir ve çok zeki oldukları için de
  25. bunu bizim fark etmemize izin vermiyorlardır(!)
  26. ve biz onları yiyoruz.
  27. Bence çoğu insan şempaze davranışlarının
  28. ineklerden çok daha karmaşık,
  29. ayrıntılı ve değişken olduğuna katılacaktır.
  30. Bu "tüm beyinler aynı şekilde çalışır"
  31. senaryosunun pek doğru olmadığının
  32. ilk göstergesidir.
  33. Diyelim ki bu teori doğru.

  34. Eğer tüm beyinler aynı şekilde çalışsaydı
  35. ve siz hayvanları, beyinlerinin boyutları arasındaki farka göre karşılaştırsaydınız,
  36. büyük beyinler, küçük beyinlerden daha fazla nörona
  37. sahip olmalıydı ve beyin büyüklüğü arttıkça
  38. daha fazla bilişsel yeteneğe sahip olması beklenirdi.
  39. Yani en büyük beyin
  40. en zeki beyindir.
  41. Ve kötü haber geliyor:
  42. Bizim beynimiz dünyanın en büyük beyni değil.
  43. Bu epey can sıkıcı gözüküyor.
  44. Bizim beynimiz 1.2 ile 1.5 kg arasında
  45. ama fil beyni 4 ile 5 kg arasında
  46. ve balina beyni 9 kg'a kadar çıkabilir,
  47. bu da bilim adamlarının bilişsel işlevlerimizi açıklamak için
  48. çareyi "bizim beynimiz özel olmalı" demekte
  49. bulmasının nedenidir.
  50. Kurala aykırı birşey
  51. gerçekten sıradışı olmalı.
  52. Onlarınki daha büyük olabilir ama bizimki daha iyi
  53. daha iyi olması normal, örneğin;
  54. bedenimize oranla, olması gerekenden
  55. çok daha büyük bir serebral kortekse
  56. sahibiz.
  57. Böylece bize sağladığı ekstra korteks alanı
  58. vücudu düzenlemekten çok daha ilginç şeyler yapmak için kullanılabilir.
  59. Beyin büyüklüğü
  60. genellikle vücut büyüklüğünü takip eder.
  61. Yani vurgulamak istediğim şey,
  62. bizim beynimizin, büyük insansı maymunların
  63. beyinleriyle karşılaştırdığımızda
  64. daha büyük olması.
  65. Goriller bizden 2-3 kat daha büyüktür,
  66. bu yüzden beyinleri de bizimkilerden daha büyük olmalı
  67. ama öyle değil.
  68. Bizim beynimiz goril beyninin 3 katı büyüklüğünde.
  69. Ayrıca insan beyni kullandığı enerji miktarı

  70. bakımından da özel görünüyor.
  71. Ağırlığı vücudumuzun yalnızca yüzde 2 si olmasına rağmen
  72. günlük enerji ihtiyacımızın
  73. yüzde 25 ini kullanıyor.
  74. Bu 2000 kalorinin 500 ünü sadece, beyninizi çalışır halde tutmak
  75. için kullandığınız anlamına geliyor.
  76. Pekala, insan beyni olması gerektiğinden daha büyük ,

  77. kullanması gerektiğinden daha fazla enerji kullanıyor,
  78. bu yüzden özel.
  79. Ve burası hikayenin beni rahatsız etmeye başladığı nokta.
  80. Biyolojide, tüm hayvanlara ve genel olarak hayata
  81. uygulamak için kurallar ararız,
  82. Neden evrimin kuralları herkese uygulanırken
  83. bize uygulanmamış?
  84. Belki de problem, tüm beyinlerin aynı şekilde
  85. çalıştığı varsayımıydı.
  86. Belki aynı boyuttaki 2 beyin aslında
  87. çok farklı miktarlarda nöron içeriyorlardı.
  88. Belki çok büyük beyin,
  89. normal boyutlu bir beyinden çok daha fazla
  90. nöron içermek zorunda değildi.
  91. Belki insan beyni -özellikle serebral korteks-
  92. boyutundan bağımsız olarak
  93. tüm beyinlerden daha fazla nöron içeriyordu.
  94. O zaman cevaplanması gereken
  95. şu soru bence oldukça önemlidir:
  96. İnsan beyninde kaç nöron var
  97. ve diğer hayvanlarla karşılaştırıldığında ne durumda?
  98. Şimdi, 100 milyar nörona sahip olduğumuzu

  99. bir yerlerde görmüş ya da okumuş olabilirsiniz,
  100. 10 yıl önce çalışma arkadaşlarıma bu sayının
  101. nereden geldiğini bilip bilmediklerini sordum.
  102. Kimse bilmiyordu.
  103. Sayı hakkındaki esas kaynağı bulmak için
  104. literatürü taradım ama bütün aramalarıma rağmen
  105. asla bulamadım.
  106. Aslında hiç kimse insan beynindeki
  107. ya da başka bir beyindeki nöron sayısını
  108. hesaplamamış gibi görünüyor.
  109. Sonra, beyindeki hücreleri saymak için kendi yöntemimle çıkageldim

  110. aslında beyni eriten
  111. bir çözücüden ibaretti.
  112. Bu şu şekilde çalışıyor:
  113. Bir beyni ya da beynin parçasını alıp
  114. onu çözülmesi için bir deterjanın içine koyun
  115. bu hücre zarlarına zarar verir
  116. ama hücre çekirdeği sağlam bir şekilde kalır
  117. böylece serbest hücre çekirdeklerinin olduğu bir süspansiyon elde edersiniz.
  118. bunun gibi görünecektir,
  119. berrak bir çorba gibi.
  120. Bu çorba, daha önce bir fareye ait olan bir beynin
  121. tüm hücre çekirdeklerini barındırıyor.
  122. Bu çorbanın güzelliği şurada:
  123. siz bu çorbayı çalkalayarak hücre çekirdeklerini
  124. homojen bir sıvı haline dönüştürebilirsiniz.
  125. böylece mikroskop altında homojen sıvının
  126. 4-5 örneğine baktığınızda
  127. hücre çekirdeklerini sayarak, sıvının geri kalanında
  128. kaç hücre olduğunu söyleyebilirsiniz.
  129. Bu basit, anlaşılır
  130. ve gerçekten hızlı.
  131. Biz bu yöntemi kullanarak, düzinelerce farklı türün
  132. beyinlerindeki nöron sayılarını hesapladık
  133. ve tüm beyinlerin aynı şekilde oluşmadığı
  134. sonucuna vardık.
  135. Örnek olarak kemirgenleri ve primatları alalım:
  136. Büyük bir sıçan beyninde
  137. ortalama nöron boyutu artar ve
  138. beyin hızlı şekilde büyür
  139. ve boyut artışı nöron sayısı artışından çok daha fazla olur.
  140. Ancak primat beyninde nöronların boyutu büyümeden
  141. nöron sayısında artış olur.
  142. Bu beyindeki nöronları arttırmak için
  143. oldukça verimli bir yol.
  144. Sonuç ise primat beyni daima aynı boyuttaki
  145. sıçan beyninden daha fazla nörona sahiptir
  146. ve beyin büyüdükçe
  147. aradaki fark da artacaktır.
  148. Peki ya bizim beynimiz?
  149. Bizim beynimizde ortalama
  150. 16 milyarı serebral kortekste olmak üzere
  151. 86 milyar nöron vardır
  152. ve serebral korteksin
  153. bilinç, mantıksal ve soyut muhakeme yeteneğinin
  154. merkezi olduğu düşünüldüğünde,
  155. ve 16 milyar nöronun, beynin diğer bölümlerinde
  156. bulunandan daha fazla sayıda olduğu düşünüldüğünde,
  157. sanırım bu olağanüstü bilişsel işlevlerimiz için
  158. yapılabilecek en basit açıklama.
  159. Fakat 86 milyar nöronun ne anlama geldiği kadar önemli değil.
  160. Mesela, beyin boyutu ile beyindeki
  161. nöron sayısı arasındaki ilişki
  162. matematiksel olarak tanımlayabiliriz ve
  163. eğer insan beyni sıçan beyni şeklinde düzenlenseydi
  164. nasıl görüneceğini hesaplayabiliriz.
  165. 86 milyar nörona sahip bir sıçan beyni
  166. 36 kg ağırlığında olurdu.
  167. Bu mümkün değil.
  168. O boyuttaki bir beyin
  169. kendi ağırlığı tarafından ezilirdi
  170. ve bu imkansız beyin
  171. 89 tonluk bir vücut tarafından taşınabilirdi.
  172. Bunun bize benzediğini düşünmüyorum.
  173. Bu bile neden sıçan

  174. olmadığımızı göstermeye yeter.
  175. İnsan beyni sıçan beyninin büyüğü değildir.
  176. Sıçanla karşılaştırıldığımızda özel görünüyor olabiliriz, evet,
  177. ama sıçan olmadığımızı bildiğimiz için
  178. bu adil bir karşılaştırma olmaz.
  179. Biz primatlarız
  180. yani adil karşılaştırma diğer primatlarla olandır.
  181. Ve bu noktada eğer matematiğe dönersek,
  182. 86 milyar nörona sahip
  183. normal bir primat beyninin
  184. 1.2 kg ağırlığında olması,
  185. -benimki gibi-,
  186. vücudunun 66kg olması
  187. -benimle tamamen aynı-
  188. beklenir ve bu bizi şaşırtıcı olmayan
  189. ancak çok önemli bir sonuca götürür:
  190. Ben bir primatım.
  191. ve herbiriniz birer primatsınız,
  192. ve Darwin'de öyle.

  193. Darwin in gerçekten buna memnun olacağını düşünmeyi seviyorum.
  194. Onun beyni, bizimkiler gibi
  195. diğer primatlarla aynı şekilde yapılmıştı.
  196. İnsan beyni olağanüstü olabilir, evet,

  197. ama nöron sayısı olarak özel değil.
  198. Bu sadece büyük bir primat beyni.
  199. Bence bu bize doğadaki yerimizi hatırlatması açısından
  200. çok alçak gönüllü ve çarpıcı bir düşünce.
  201. Peki neden o kadar enerji harcıyor?

  202. Diğer insanlar, insan beyninin
  203. ve diğer türlerin beyinlerinin
  204. ne kadar enerji harcadığını hesapladı
  205. ve şimdi her bir beyinde kaç nöron var biliyoruz
  206. O zaman matematik yapabiliriz.
  207. Ortaya çıkan şey, insanların ve diğer canlıların
  208. beyinleri aynı miktarda enerji harcamaktadır:
  209. günlük, bir milyar nöron başına ortalama 6 kilokalori.
  210. Yani beynin harcadığı toplam enerji
  211. basit bir şekilde, nöron sayısıyla
  212. doğru orantılıdır.
  213. Ve incelersek insan beyninin tam da beklediğiniz
  214. kadar enerji harcadığı ortaya çıkar.
  215. Beynin bu kadar fazla enerji harcamasının nedeni
  216. oldukça basit, çünkü çok fazla sayıda
  217. nöron içeriyor.
  218. ve primat olduğumuz için
  219. diğer hayvanlarla karşılaştırıldığında
  220. vücut büyüklüğüne göre çok daha fazla nörona sahibiz,
  221. bu da harcadığımız enerjiyle ilişkili
  222. ama özel olduğumuz için değil primat olduğumuz için.
  223. Son olarak:

  224. Bu kadar olağanüstü nöron sayısına nasıl sahip olduk,
  225. ve özellikle, büyük insansı maymunlar
  226. bizden daha büyük olduklarına halde,
  227. neden bizden daha büyük bir beyne ve daha fazla nörona sahip değiller?
  228. Beynin bu kadar çok nörona sahip olmasının
  229. ne kadar pahalıya mal olduğunu fark ettiğimde
  230. belki basit bir sebebi vardır diye düşündüm.
  231. Belki de sadece hem büyük bir vücuda, hem de
  232. büyük bir beyne sahip olabilecek kadar enerji sağlayamıyorlardır.
  233. Tekrar matematiğe dönelim.
  234. Bir tarafta primatların çiğ besin yiyerek
  235. günlük ne kadar enerji kazandığını
  236. hesapladık,
  237. ve diğer tarafta vücudun büyüklüğüne göre
  238. ne kadar enerji harcadıklarını ve nöron sayısına göre
  239. beyinlerinin ne kadar enerji harcadığını hesapladık
  240. ve belli miktarda beslenen
  241. primatın karşılayabileceği
  242. vücut büyüklüğü ile beyindeki nöron sayısı
  243. kombinasyonlarına baktık.
  244. Nöronlar çok fazla enerji harcadığı için

  245. vücut büyüklüğü ile nöron sayısı arasında
  246. bir seçim olması gerektiğini bulduk.
  247. Yani bir primat ancak günde 8 saat beslendiğinde
  248. 53 milyon nöronu besleyebilirdi
  249. ama bu durumda vücudu
  250. 25 kilodan fazla olamazdı.
  251. Ağırlığını arttırması için
  252. nöronlarından vazgeçmek zorundaydı.
  253. Yani ya büyük bir vücuda
  254. ya da daha fazla sayıda nörona sahip olabilirsiniz.
  255. Eğer primat gibi beslenirseniz
  256. ikisini birden karşılayabilmeniz mümkün değil.
  257. Bu metabolik limitin dışına çıkmanın yollarından biri

  258. her gün daha uzun süre beslenerek vakit geçirmek
  259. ama bu tehlikeli
  260. ve kesinlikle mümkün değil.
  261. Örneğin; goriller ve orangutanlar
  262. 30 milyon nöron için
  263. günün 8,5 saatini beslenerek geçirirler
  264. ve bu onların yapabileceğinin en iyisi.
  265. Günlük 9 saatlik beslenme primatlar için
  266. pratikte limit gibi görülüyor.
  267. Peki ya biz?

  268. 86 milyon nörona
  269. ve 60-70 kiloluk bir vücut kitlesine sahip
  270. olan bizlerin hergün 9 saatten fazla
  271. beslenmesi gerekir,
  272. ki bu mümkün değil.
  273. Eğer primatlar gibi beslenseydik
  274. burada olmamız mümkün değildi.
  275. Peki buraya nasıl geldik?

  276. Eğer beynimiz bu kadar fazla enerji harcamak zorundaysa
  277. ve uyanık olduğumuz her anı
  278. beslenmek için harcayamayacaksak,
  279. tek alternatif
  280. yediğimiz besinlerden daha fazla enerji
  281. elde etmenin bir yolunu bulmaktır.
  282. Ve bu da şaşırtıcı şekilde atalarımızın
  283. yarım ya da bir milyon yıl önce
  284. pişirmeyi icat ettikleri
  285. zamana denk geliyor.
  286. Besinleri vücudumuza alıp sindirmeden önce
  287. ateş kullanarak pişirdik
  288. pişmiş besinler daha yumuşaktı ve çiğnemesi çok daha kolaydı
  289. ve ağzımızda tümüyle lapa haline dönüyor,
  290. besinlerin tamamen sindirilmesini
  291. ve barsaklarımızdan emilmesini sağlıyordu.
  292. Bu da verimli bir şekilde daha kısa zamanda daha fazla enerji elde etmemizi sağlıyordu.
  293. Pişirmek bize gün boyu
  294. ilginç şeyleri düşünmek
  295. ve nöronlarımızla yiyecek aramak,
  296. beslenmek dışında
  297. bir şeyler yapmamız için
  298. zaman yaratıyordu.
  299. Büyük, tehlikeli derecede çok nörona sahip ve

  300. büyük bir sorumluluğa neden olan beynimiz
  301. pişirme sayesinde
  302. değerli bir nitelik kazandı.
  303. Şimdi hem çok sayıda nöron için gerekli enerjiye hem de
  304. ilginç şeyler yapmaya vakit ayırabiliriz.
  305. Bu durumun insan beyninin neden bu kadar büyüyerek
  306. hızlı bir şekilde evrimleştiğini açıkladığını düşünüyorum
  307. tüm bunları başaran tek primat beyni.
  308. Büyük beynimiz, pişirme ile daha düşük maliyetliydi.
  309. Şaşırtıcı bir hızla, çiğ yemeklerden kültüre,
  310. tarıma, medeniyete, marketlere
  311. elektriğe, buzdolabına geçtik
  312. tüm bunlar artık, tüm gün oturarak
  313. ihtiyacımız olan tüm enerjiyi
  314. tek bir fast food ile
  315. karşılamamızı sağlıyor.
  316. Daha önceki çözümümüz
  317. şimdi bir sorun haline geldi,
  318. ve ironik olarak çözümü yine çiğ besinlerde arıyoruz.
  319. O zaman insanın avantajı nerede?

  320. Bizim sahip olduğumuz ama
  321. diğer hayvanlarda olmayan ne?
  322. Benim cevabım serebral kortekste
  323. en fazla nörona sahip olmamız,
  324. ve bence etkileyici bilişsel işlevlerimizin
  325. en basit açıklaması bu.
  326. Bizim başarıp, diğer hayvanların yapamadığı
  327. ve çok fazla sayıda nörona sahip
  328. olmamızı sağlayan temel şey
  329. nedir diye sorsam:
  330. cevabı sadece 2 kelime: "biz pişiririz".
  331. Diğer hayvanlar yiyeceklerini pişirmez, sadece insan pişirir.
  332. Ve bence bu nasıl insan olduğumuzun açıklaması.
  333. İnsan beyni üzerine çalışmış olmam yiyecekler üzerine düşüncelerimi de değiştirdi.

  334. Şimdi mutfağıma bakıyorum,
  335. ve önünde eğiliyorum,
  336. ve atalarımıza bizi insan yapan
  337. keşifleri için teşekkür ediyorum.
  338. Çok teşekkürler.
  339. (Alkışlar)