Return to Video

Hòn đá thay đổi lý thuyết về nguồn gốc sự sống.

  • 0:01 - 0:06
    Trái đất đã 4,6 tỷ năm tuổi
  • 0:06 - 0:11
    nhưng đời người thường chỉ
    kéo dài dưới 100 năm.
  • 0:11 - 0:15
    Vậy sao lại phải quan tâm đến
    lịch sử hành tinh này
  • 0:15 - 0:20
    khi quá khứ xa vời có vẻ không
    quan trọng gì tới đời sống nhật tại?
  • 0:21 - 0:23
    Thì theo như những gì chúng ta biết,
  • 0:23 - 0:26
    Trái đất là hành tinh duy nhất
    trong hệ mặt trời
  • 0:26 - 0:29
    được biết đến là hành tinh
    đã khơi mào sự sống,
  • 0:29 - 0:34
    và là hệ thống duy nhất có thể cung cấp
    hỗ trợ sự sống cho con người.
  • 0:35 - 0:36
    Vậy tại sao là Trái Đất?
  • 0:37 - 0:40
    Chúng ta biết Trái đất là duy nhất
    vì nó có kiến tạo mảng,
  • 0:40 - 0:42
    có nước lỏng trên bề mặt
  • 0:42 - 0:44
    và có khí quyển giàu ôxy.
  • 0:44 - 0:47
    Nhưng điều này không phải
    lúc nào cũng đúng,
  • 0:47 - 0:52
    ta biết được là nhờ những cổ thạch
    đã lưu lại các thời khắc then chốt
  • 0:52 - 0:54
    trong quá trình tiến hóa hành tinh
    của Trái đất.
  • 0:56 - 0:59
    Và một trong những nơi tốt nhất
    để quan sát những cổ thạch đó
  • 0:59 - 1:02
    là vùng Pilbara thuộc Tây Úc.
  • 1:03 - 1:08
    Đá nơi đây có niên đại là 3,5 tỷ năm
  • 1:08 - 1:13
    và chúng chứa những bằng chứng
    cổ nhất về sự sống trên hành tinh này.
  • 1:13 - 1:16
    Thường khi nghĩ tới thời tiền sử
  • 1:16 - 1:19
    chúng ta có thể tưởng tượng ra
    một con khủng long phiến sừng
  • 1:19 - 1:22
    hoặc có thể là một con cá
    đang bò trên cạn.
  • 1:23 - 1:25
    Nhưng thời tiền sử mà tôi đang nói đến
  • 1:25 - 1:29
    là sự sống vi mô đơn giản, như vi khuẩn.
  • 1:30 - 1:34
    và hoá thạch của chúng thường được
    lưu giữ trên các cấu trúc đá chia lớp,
  • 1:34 - 1:36
    có tên là đá Stromatolite.
  • 1:37 - 1:41
    Dạng sống đơn giản này gần như là toàn bộ
    những gì ta thấy trong di tích hóa thạch
  • 1:42 - 1:46
    trong ba tỷ năm đầu tiên
    của sự sống trên Trái đất.
  • 1:46 - 1:50
    Dấu tích loài người chúng ta phát hiện
    trong di tích hóa thạch
  • 1:50 - 1:52
    chỉ cách đây vài trăm nghìn năm trước.
  • 1:52 - 1:54
    Từ di tích hóa thạch chúng ta biết
  • 1:54 - 1:58
    sự sống của vi khuẩn đã chiếm
    một chỗ đứng vững chắc
  • 1:58 - 2:02
    khoảng 3,5 đến 4 tỷ năm trước.
  • 2:02 - 2:06
    Đá có trước thời gian này
    đều đã bị phá hủy
  • 2:06 - 2:09
    hoặc bị biến dạng rất nhiều
    do kiến tạo mảng.
  • 2:10 - 2:12
    Vậy mảnh vẫn còn thiếu của bài toán
  • 2:12 - 2:17
    là sự sống trên Trái đất đã bắt đầu
    chính xác khi nào và bằng cách nào.
  • 2:19 - 2:23
    Đây vẫn là phong cảnh
    núi lửa cổ xưa ở Pilbara.
  • 2:23 - 2:28
    Tôi không ngờ nghiên cứu tại đây
    của chúng tôi lại cung cấp manh mối khác
  • 2:28 - 2:30
    cho câu hỏi về nguồn gốc của sự sống đó.
  • 2:31 - 2:33
    Trong chuyến đi thực địa đầu tiên tại đây
  • 2:33 - 2:37
    để hoàn thành dự án vẽ bản đồ kéo dài
    nguyên cả tuần,
  • 2:37 - 2:40
    tôi đã tình cờ bắt gặp
    một thứ khá đặc biệt.
  • 2:41 - 2:45
    Giờ đây, những gì nhìn có vẻ
    chỉ là một đống đá cổ nhăn nheo
  • 2:45 - 2:47
    lại chính là Stromatolite.
  • 2:47 - 2:51
    Và ở giữa đống đá này
    là một hòn đá nhỏ kỳ lạ
  • 2:51 - 2:54
    to cỡ bàn tay của một đứa trẻ.
  • 2:54 - 2:59
    Phải sáu tháng sau đó chúng tôi mới
    nghiên cứu hòn đá này dưới kính hiển vi,
  • 2:59 - 3:02
    nhờ cố vấn lúc đó của tôi là Malcom Walter
  • 3:02 - 3:06
    đã gợi ý rằng hòn đá này
    giông giống đá Geyserite.
  • 3:06 - 3:10
    Geyserite là một loại đá chỉ hình thành
  • 3:10 - 3:14
    bên trong và quanh rìa
    các hồ suối nước nóng.
  • 3:14 - 3:18
    Để bạn hiểu về tầm quan trọng
    của geyserite,
  • 3:18 - 3:22
    tôi sẽ đưa bạn về vài thế kỉ trước.
  • 3:23 - 3:28
    Năm 1871, trong một lá thư gửi
    bạn mình là Joseph Hooker,
  • 3:28 - 3:29
    Charles Darwin có đề cập:
  • 3:30 - 3:34
    "Sẽ thế nào nếu sự sống bắt đầu
    trong một cái ao nhỏ ấm áp
  • 3:34 - 3:36
    với đủ loại hóa chất
  • 3:36 - 3:40
    vẫn sẵn sàng để trải qua
    những thay đổi phức tạp hơn?"
  • 3:41 - 3:44
    Chúng ta biết ao nhỏ ấm áp là gì.
    Đó chính là "suối nước nóng".
  • 3:44 - 3:46
    Trong môi trường này, bạn có nước nóng
  • 3:46 - 3:49
    hòa tan khoáng chất
    từ đá bên dưới.
  • 3:50 - 3:55
    Dung dịch này hòa với hợp chất hữu cơ
  • 3:55 - 3:58
    và tạo ra một loại nhà máy hóa chất
  • 3:58 - 4:04
    mà theo các nhà nghiên cứu, có thể
    sản xuất ra những cấu trúc tế bào đơn giản
  • 4:04 - 4:07
    vốn là những bước đầu tiên đến sự sống.
  • 4:07 - 4:10
    Nhưng 100 năm sau bức thư của Darwin,
  • 4:10 - 4:14
    người ta đã phát hiện mạch thuỷ nhiệt hay
    mạch phun nước nóng trong đại dương sâu.
  • 4:14 - 4:16
    Và chúng cũng là các nhà máy hóa học.
  • 4:16 - 4:20
    Cái này nằm dọc theo vòng cung
    núi lửa Tonga,
  • 4:20 - 4:24
    sâu 1.100m dưới mực nước biển
    ở Thái Bình Dương.
  • 4:26 - 4:29
    Khói đen mà bạn nhìn thấy bốc ra
    từ các cấu trúc giống như ống khói này
  • 4:29 - 4:31
    cũng là chất lỏng giàu khoáng chất,
  • 4:31 - 4:34
    vốn dùng để nuôi sống vi khuẩn.
  • 4:35 - 4:37
    Và kể từ khi phát hiện ra
    những mạch phun này,
  • 4:37 - 4:42
    kịch bản ưa thích về nguồn gốc của sự sống
    là trong đại dương.
  • 4:42 - 4:44
    Và nó có căn cứ chính đáng:
  • 4:45 - 4:48
    mạch biển sâu được biết đến nhiều
    trong di tích cổ thạch,
  • 4:48 - 4:52
    và người ta cho rằng Trái đất sơ khai
    có một đại dương toàn cầu
  • 4:52 - 4:54
    và có rất ít bề mặt đất liền.
  • 4:54 - 4:59
    Nên khả năng cho rằng có rất nhiều
    mạch biển sâu trên Trái đất sơ khai
  • 4:59 - 5:02
    rất phù hợp với nguồn gốc sự sống
  • 5:02 - 5:03
    trong đại dương.
  • 5:04 - 5:05
    Tuy nhiên...
  • 5:07 - 5:11
    nghiên cứu của chúng tôi ở Pilbara
    lại đưa ra và chứng minh
  • 5:11 - 5:13
    một quan điểm khác.
  • 5:14 - 5:19
    Sau 3 năm, cuối cùng chúng tôi đã có thể
    khẳng định được, thực ra,
  • 5:20 - 5:23
    hòn đá nhỏ của chúng tôi là geyserite.
  • 5:23 - 5:27
    Kết luận này không những cho thấy
    mạch nước nóng đã tồn tại
  • 5:27 - 5:31
    trong ngọn núi lửa 3,5 tỉ năm tuổi
    ở Pilbara của chúng tôi,
  • 5:31 - 5:37
    mà nó còn đẩy lùi bằng chứng cho sự sống
    trên đất liền trong suối nước nóng
  • 5:37 - 5:40
    trong di tích địa chất của Trái đất
  • 5:40 - 5:44
    về ba tỷ năm.
  • 5:45 - 5:48
    Và như vậy, từ góc độ địa chất,
  • 5:48 - 5:55
    ao nhỏ ấm áp của Darwin là một ứng cử viên
    hợp lý cho câu đố về nguồn gốc sự sống.
  • 5:57 - 6:01
    Tất nhiên, vẫn còn nhiều tranh cãi về
    nguồn gốc của sự sống trên Trái đất,
  • 6:01 - 6:03
    và nó sẽ luôn như vậy.
  • 6:03 - 6:06
    Nhưng rõ ràng nó đã phát triển mạnh mẽ;
  • 6:06 - 6:07
    đã được đa dạng hóa,
  • 6:07 - 6:10
    và trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.
  • 6:10 - 6:13
    Cuối cùng, nó đến thời kỳ
    của con người,
  • 6:13 - 6:17
    một loài đã bắt đầu đặt câu hỏi
    về sự tồn tại của chính nó
  • 6:17 - 6:20
    và sự tồn tại của sự sống nơi khác:
  • 6:21 - 6:24
    Liệu có một cộng đồng vũ trụ nào
    đang chờ kết nối với chúng ta
  • 6:24 - 6:26
    hay chúng ta chỉ có một mình?
  • 6:27 - 6:31
    Một manh mối cho câu đố này một lần nữa
    đến từ hồ sơ đá cổ.
  • 6:32 - 6:35
    Vào khoảng 2,5 tỷ năm trước,
  • 6:35 - 6:39
    có bằng chứng cho thấy vi khuẩn
    đã bắt đầu sản sinh ôxy,
  • 6:39 - 6:42
    hơi giống thực vật ngày nay.
  • 6:42 - 6:44
    Các nhà địa chất gọi giai đoạn tiếp theo
  • 6:44 - 6:47
    là Sự kiện Ôxy hóa Lớn.
  • 6:47 - 6:52
    Nó được hiểu ngầm từ đá
    được gọi là cấu tạo sắt dải,
  • 6:52 - 6:57
    nhiều trong số đó tồn tại dưới
    dạng những khối đá dày hàng trăm mét
  • 6:57 - 6:59
    có thể thấy được trong các hẻm núi
  • 6:59 - 7:03
    xẻ dọc Công viên Quốc gia Karijini
  • 7:03 - 7:05
    ở Tây Úc.
  • 7:05 - 7:10
    Sự xuất hiện ôxy tự do cho phép 2 thay đổi
    lớn xảy ra trên hành tinh chúng ta.
  • 7:10 - 7:13
    Thứ nhất, nó cho phép sự sống
    phức tạp tiến hoá.
  • 7:13 - 7:17
    Như bạn thấy, sự sống cần ôxy
    để lớn và phức tạp hóa.
  • 7:18 - 7:21
    Và nó đã tạo ra tầng ô-zôn
    đang bảo vệ sự sống hiện nay
  • 7:21 - 7:24
    khỏi tác hại của bức xạ
    tia cực tím mặt trời.
  • 7:25 - 7:30
    Và thật bất ngờ, sự sống vi sinh vật
    lại mở đường cho sự sống phức tạp
  • 7:30 - 7:33
    và về cơ bản, đã từ bỏ triều đại
    ba tỷ năm của nó
  • 7:33 - 7:35
    trên hành tinh này.
  • 7:35 - 7:39
    Ngày nay, loài người chúng ta đào bới
    sự sống phức tạp đã hóa thạch
  • 7:39 - 7:40
    và đốt chúng làm nhiên liệu.
  • 7:41 - 7:46
    Hành động này đang bơm một lượng lớn
    cacbon điôxit vào khí quyển,
  • 7:46 - 7:48
    và giống như các tiền bối
    vi sinh vật của mình,
  • 7:48 - 7:51
    chúng ta đã bắt đầu tạo nên những
    biến đổi quan trọng cho hành tinh mình.
  • 7:53 - 7:57
    Và ảnh hưởng của các biến đổi đó đang
    được bao trùm bởi sự nóng lên toàn cầu.
  • 7:59 - 8:04
    Không may là, bất ngờ lần này
    có thể là ngày tàn của nhân loại.
  • 8:04 - 8:08
    Và vì thế có thể, lý do mà chúng ta
    chưa liên lạc được với sự sống nơi khác,
  • 8:08 - 8:10
    sự sống thông minh nơi khác,
  • 8:10 - 8:13
    là vì khi sự sống tiến hóa,
  • 8:13 - 8:15
    nó sẽ tự hủy diệt nó nhanh chóng.
  • 8:16 - 8:18
    Nếu những hòn đá biết nói,
  • 8:18 - 8:21
    tôi ngờ rằng chúng sẽ nói thế này:
  • 8:22 - 8:25
    Sự sống trên Trái đất rất quý giá.
  • 8:27 - 8:31
    Nó là sản phẩm khoảng bốn tỷ năm
  • 8:31 - 8:36
    của sự đồng tiến hóa tinh vi và phức tạp
  • 8:36 - 8:38
    giữa sự sống và Trái Đất,
  • 8:38 - 8:44
    trong đó con người chỉ đại diện cho
    mẩu chút xíu cuối cùng của thời gian.
  • 8:45 - 8:50
    Bạn có thể sử dụng thông tin này làm
    hướng dẫn hoặc dự đoán
  • 8:50 - 8:55
    hoặc giải thích lý do tại sao chúng ta
    có vẻ cô đơn trong phần thiên hà này.
  • 8:57 - 9:00
    Nhưng hãy dùng nó để đạt được
    một số quan điểm
  • 9:01 - 9:06
    về di sản mà bạn muốn để lại
  • 9:06 - 9:11
    trên hành tinh bạn gọi là nhà này.
  • 9:12 - 9:13
    Xin cảm ơn.
  • 9:13 - 9:17
    (Vỗ tay)
Title:
Hòn đá thay đổi lý thuyết về nguồn gốc sự sống.
Speaker:
Tara Djokic
Description:

Trái Đất chính xác được hình thành từ đầu và từ baoh giờ? Các nhà khoa học đã từng nghĩ rằng nó được sinh ra 3 tỉ năm trước bởi đại dương -- cho đến khi nhà sinh vật học vũ trụ Tara Djokic và đồng đội khám phá ra những thứ không hề lường trước ở miền Tây Australia. Cùng khám phá làm thế nào một hòn đá cổ đại, được tìm thấy gần miệng núi lửa, lại có thể thay đổi cái nhìn của chúng ta về nguồn gốc sự sống.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
09:30

Vietnamese subtitles

Revisions