Turkish subtitles

← Bu antik kaya yaşamın kökeni hakkındaki teorimizi değiştiriyor

Get Embed Code
27 Languages

Showing Revision 20 created 05/28/2020 by Cihan Ekmekçi.

  1. Dünya 4,6 milyar yaşında
  2. ama insan yaşamı genellikle
    100 yıldan daha az sürer.
  3. Peki uzak geçmiş, günlük yaşam ile
    karşılaştırıldığında
  4. böylesine alakasız görünürken,
    gezegenimizin tarihini neden önemseyelim?
  5. Bildiğimiz kadarıyla söyleyebiliriz ki
  6. güneş sistemimizde
    yaşamın kıvılcımını taşıyan
  7. tek gezegen Dünya'dır
  8. ve insanlar için hayati destek
    sağlayabilen tek sistemdir.
  9. Peki, neden Dünya?
  10. Dünya'nın, sahip olduğu levha tektoniği,
    yüzeyindeki sıvı halindeki su
  11. ve oksijen zengini atmosferiyle
  12. eşsiz olduğunu biliyoruz.
  13. Ama durum, her zaman böyle değildi
  14. ve bunu biliyoruz çünkü antik kayalar
    dünyanın gezegensel evrimindeki
  15. en önemli anlarını kayıt altına aldı.
  16. Ve bu antik kayaları gözlemlemek için
    en iyi yerlerden biri
  17. Batı Avustralya'daki Pilbara'dadır.
  18. Buradaki kayalar 3,5 milyar yaşında
  19. ve gezegendeki yaşamın en eski
    kanıtlarından bazılarını barındırıyor.
  20. Yaşamın ilk aşamalarını düşündüğümüzde
  21. genelde bir stegosaurus
  22. ya da sürünerek karaya çıkan
    bir balık hayal ederiz.
  23. Ama yaşamın ilk aşamaları ile kastettiğim,
  24. bakteri gibi basit, mikroskopik yaşam.
  25. Ve bunların fosilleri genellikle,
    stromatolitler denilen
  26. katmanlaşmış kayaç yapılar
    halinde korunur.
  27. Bu basit yaşam formu, dünyadaki yaşamın
  28. ilk üç milyar yıllık fosil kayıtlarında
    gördüğümüz neredeyse tek şeydir.
  29. Bizim türümüzün izleri fosil kayıtlarında
    sadece birkaç yüz bin yıl
  30. öncesine kadar sürülebiliyor.
  31. Fosil kayıtlarından biliyoruz ki
  32. bakteri yaşamı,
    yaklaşık 3,5 ile dört milyar yıl önce
  33. kendisine sağlam bir yer edinmişti.
  34. Bundan daha eski kayalar ya yok edilmiş
  35. ya da levha tektoniği nedeniyle
    oldukça hasar görmüştür.
  36. Yani bilmecenin gizemini koruyan parçası
  37. Dünya'daki yaşamın
    ne zaman ve nasıl başladığıdır.
  38. İşte tekrar, Pilbara'da yer alan
    antik volkanik tabiat manzarası.
  39. Buradaki araştırmamızın,
    hayatın başlangıcına dair bilmecede
  40. bize bir başka ipucu vereceğini
    hiç beklemiyordum.
  41. Buradaki ilk arazi gezimde,
  42. uzun bir hafta süren
    haritalama projesinin sonuna doğru,
  43. çok özel bir şeyle karşılaştım.
  44. Kırış buruş eski kayalar
    gibi görünen şeyler
  45. aslında stratomalitlerdi.
  46. Ve bu höyüğün merkezinde,
    az çok bir çocuk eli büyüklüğünde,
  47. küçük, olağandışı bir kaya vardı.
  48. Bu kayayı mikroskop altında
    incelememiz altı ayımızı aldı;
  49. o zamanki danışmanlarımdan Malcolm Walter
  50. kayanın bir gayzerite
    benzediğini ileri sürdü.
  51. Gayzerit, yalnızca sıcak su kaynaklarının
  52. içinde veya çevresinde
    oluşabilen bir kaya tipidir.
  53. Gayzeritin önemini anlayabilmeniz için
  54. sizi birkaç yüzyıl geriye götürmem gerek.
  55. 1871'de, arkadaşı
    Joseph Hooker'a bir mektubunda,
  56. Charles Darwin şunu ileri sürdü:
  57. "Ya yaşam, küçük, sıcak göletin birinde,
  58. daha kompleks değişimlere uğramaya hazır,
  59. türlü türlü kimyasallar ile başladıysa?"
  60. Küçük, sıcak göletlerini biliyoruz,
    yani "sıcak su kaynakları."
  61. Bu ortamlarda, alttaki kayalardan
  62. gelen mineralleri çözündüren
    sıcak su bulunur.
  63. Bu çözelti organik bileşenlerle karışır
  64. ve bir tür kimyasal fabrikayla sonuçlanır;
  65. araştırmacılar göstermiştir ki
    bu fabrika hayata yönelik ilk adımlar olan
  66. basit hücreli yapıları üretebilir.
  67. Fakat Darwin'in mektubundan 100 yıl sonra,
  68. okyanusta, derin deniz hidrotermal
    bacaları veya sıcak bacalar keşfedildi.
  69. Ve bunlar da kimyasal fabrikalardır.
  70. Bu baca, Pasifik Okyanusu'nda,
  71. deniz seviyesinin 1.100 metre altında,
    Tonga volkanik yayında bulunur.
  72. Bu baca benzeri yapılardan tüttüğünü
    gördüğünüz kara duman
  73. ayrıca mineral açısından zengin olan
  74. ve bakterilerin beslendiği bir akışkandır.
  75. Ve bu derin deniz bacalarının
    keşfinden bu yana,
  76. yaşamın kökeni için favori senaryo
    okyanus ortamı olmuştur.
  77. Bunun da sebebi var;
  78. derin deniz bacaları
    antik kayaç kayıtlarında ünlüdür
  79. ve Dünya'nın ilk dönemlerinde,
    küresel bir okyanusla birlikte
  80. çok küçük arazi yüzeyine
    sahip olduğu düşünülür.
  81. Yani Dünya'nın ilk dönemlerinde
    derin deniz bacalarının bolluğu olasılığı
  82. yaşamın kökeninin okyanusta olmasıyla
  83. iyi örtüşür.
  84. Ama yine de
  85. Pilbara'daki araştırmamız,
  86. alternatif bir bakış açısı
    sunmakta ve desteklemekte.
  87. Üç yıl sonra, nihayet, küçük kayamızın
  88. aslında gayzerit olduğunu
    göstermeyi başardık.
  89. Yani bu sonuç, hem Pilbara'da bulunan
    3,5 milyar yaşındaki volkanımızda
  90. sıcak su kaynaklarının
    bulunduğunu göstermiş,
  91. hem de Dünya'nın jeolojik kaydında
    sıcak su kaynaklarına dayalı
  92. karada yaşam kanıtlarını
  93. üç milyar yıl geriye çekmiştir.
  94. Yani jeolojik açıdan,
  95. Darwin'in küçük, sıcak göleti
    hayatın kökeni için makul bir adaydır.
  96. Tabii ki Dünya'da yaşamın
    nasıl başladığı hâlâ tartışılabilir
  97. ve muhtemelen
    her zaman tartışılacaktır da.
  98. Ama geliştiği, çeşitlendiği
  99. ve daha da karmaşık hale geldiği kesindir.
  100. En sonunda da insanlık çağına ulaşmıştır.
  101. İnsanlık, kendi varoluşunu
    ve başka yerlerde yaşamın varoluşunu
  102. sorgulamaya başlamış bir tür.
  103. Bizimle temasa geçmeyi bekleyen
    kozmik bir topluluk var mı,
  104. yoksa kendi başımıza mıyız?
  105. Bu bilmecenin ipucu
    yine antik kayaç kayıtlarından geliyor.
  106. Yaklaşık 2,5 milyar yıl önce,
  107. bugün bitkilerin yaptığı gibi,
    bakterilerin oksijen üretmeye
  108. başladığına dair kanıtlar vardır.
  109. Jeologlar bunu takip eden döneme
  110. Büyük Oksidasyon Olayı adını veriyorlar.
  111. Bu, bantlı demir formasyonları
    denilen kayalardan anlaşılıyor,
  112. ki bu kayaların çoğu Batı Avustralya'daki
  113. Karijini Ulusal Park'ında
    uzanan boğazlarda açıkta bulunan
  114. metrelerce kalınlıktaki kaya paketleri
  115. olarak gözlemlenebilir.
  116. Serbest oksijenin gelmesiyle
    gezegenimizde iki büyük değişiklik oldu.
  117. Birincisi, karmaşık hayatın
    evrimleşmesine imkan sağladı.
  118. Büyümek ve karmaşık hale gelmek için
    yaşam oksijene ihtiyaç duyar.
  119. Ve modern yaşamı,
    güneşin UVB radyasyonunun
  120. zararlı etkilerinden koruyan
    ozon tabakasını oluşturdu.
  121. Yani kaderin cilvesiyle,
    mikrobik yaşam karmaşık yaşama yol açtı
  122. ve temelde, gezegen üzerindeki
  123. üç milyar yıllık saltanatından vazgeçti.
  124. Bugün, biz insanlar, fosilleşmiş
    karmaşık yaşamı eşip çıkarıyor
  125. ve yakıt amaçlı kullanıyoruz.
  126. Bu uygulama atmosfere
    büyük miktarda karbondioksit pompalıyor
  127. ve tıpkı mikrobik öncüllerimiz gibi,
  128. gezegenimize önemli değişiklikler
    getirmeye başlıyoruz.
  129. Küresel ısınma da
    bunların etkilerine dahil.
  130. Maalesef, buradaki kaderin cilvesi
    insanlığın sonunu getirebilir.
  131. Ve belki de başka yerlerdeki
    yaşam formlarıyla,
  132. akıllı yaşam formlarıyla
  133. temasa geçmememizin nedeni,
  134. akıllı yaşamın evrimleştiğinde
    kendisini hemen ortadan kaldırmasıdır.
  135. Eğer kayalar konuşabilseydi
  136. sanırım bize şunu derlerdi:
  137. Dünya'daki yaşam kıymetlidir.
  138. Bu, yaklaşık dört milyar yıllık,
  139. yaşam ve dünya arasındaki
  140. hassas, karmaşık ve karşılıklı
    bir evrimin ürünüdür
  141. ve burada insanlar zamanın
    yalnızca son zerresini oluşturur.
  142. Bu bilgiyi bir rehber
    veya bir öngörü amacıyla
  143. ya da galaksinin bu kısmının
  144. neden bu kadar yalnız göründüğünün
    bir açıklaması olarak kullanabilirsiniz.
  145. Ama evimiz dediğimiz gezegen üzerinde
  146. geride bırakmak istediğiniz miras hakkında
  147. bir bakış açısı edinmek için de kullanın.
  148. Teşekkür ederim.
  149. (Alkışlar)