Return to Video

Bu antik kaya yaşamın kökeni hakkındaki teorimizi değiştiriyor

  • 0:01 - 0:06
    Dünya 4,6 milyar yaşında
  • 0:06 - 0:11
    ama insan yaşamı genellikle
    100 yıldan daha az sürer.
  • 0:11 - 0:15
    Peki uzak geçmiş, günlük yaşam ile
    karşılaştırıldığında
  • 0:15 - 0:20
    böylesine alakasız görünürken,
    gezegenimizin tarihini neden önemseyelim?
  • 0:21 - 0:23
    Bildiğimiz kadarıyla söyleyebiliriz ki
  • 0:23 - 0:26
    güneş sistemimizde
    yaşamın kıvılcımını taşıyan
  • 0:26 - 0:29
    tek gezegen Dünya'dır
  • 0:29 - 0:34
    ve insanlar için hayati destek
    sağlayabilen tek sistemdir.
  • 0:35 - 0:36
    Peki, neden Dünya?
  • 0:37 - 0:40
    Dünya'nın, sahip olduğu levha tektoniği,
    yüzeyindeki sıvı halindeki su
  • 0:40 - 0:42
    ve oksijen zengini atmosferiyle
  • 0:42 - 0:44
    eşsiz olduğunu biliyoruz.
  • 0:44 - 0:47
    Ama durum, her zaman böyle değildi
  • 0:47 - 0:52
    ve bunu biliyoruz çünkü antik kayalar
    dünyanın gezegensel evrimindeki
  • 0:52 - 0:54
    en önemli anlarını kayıt altına aldı.
  • 0:56 - 0:59
    Ve bu antik kayaları gözlemlemek için
    en iyi yerlerden biri
  • 0:59 - 1:02
    Batı Avustralya'daki Pilbara'dadır.
  • 1:03 - 1:08
    Buradaki kayalar 3,5 milyar yaşında
  • 1:08 - 1:13
    ve gezegendeki yaşamın en eski
    kanıtlarından bazılarını barındırıyor.
  • 1:13 - 1:16
    Yaşamın ilk aşamalarını düşündüğümüzde
  • 1:16 - 1:19
    genelde bir stegosaurus
  • 1:19 - 1:22
    ya da sürünerek karaya çıkan
    bir balık hayal ederiz.
  • 1:23 - 1:25
    Ama yaşamın ilk aşamaları ile kastettiğim,
  • 1:25 - 1:29
    bakteri gibi basit, mikroskopik yaşam.
  • 1:30 - 1:34
    Ve bunların fosilleri genellikle,
    stromatolitler denilen
  • 1:34 - 1:36
    katmanlaşmış kayaç yapılar
    halinde korunur.
  • 1:37 - 1:41
    Bu basit yaşam formu, dünyadaki yaşamın
  • 1:42 - 1:46
    ilk üç milyar yıllık fosil kayıtlarında
    gördüğümüz neredeyse tek şeydir.
  • 1:46 - 1:50
    Bizim türümüzün izleri fosil kayıtlarında
    sadece birkaç yüz bin yıl
  • 1:50 - 1:52
    öncesine kadar sürülebiliyor.
  • 1:52 - 1:54
    Fosil kayıtlarından biliyoruz ki
  • 1:54 - 1:58
    bakteri yaşamı,
    yaklaşık 3,5 ile dört milyar yıl önce
  • 1:58 - 2:02
    kendisine sağlam bir yer edinmişti.
  • 2:02 - 2:06
    Bundan daha eski kayalar ya yok edilmiş
  • 2:06 - 2:09
    ya da levha tektoniği nedeniyle
    oldukça hasar görmüştür.
  • 2:10 - 2:12
    Yani bilmecenin gizemini koruyan parçası
  • 2:12 - 2:17
    Dünya'daki yaşamın
    ne zaman ve nasıl başladığıdır.
  • 2:19 - 2:23
    İşte tekrar, Pilbara'da yer alan
    antik volkanik tabiat manzarası.
  • 2:23 - 2:28
    Buradaki araştırmamızın,
    hayatın başlangıcına dair bilmecede
  • 2:28 - 2:30
    bize bir başka ipucu vereceğini
    hiç beklemiyordum.
  • 2:31 - 2:33
    Buradaki ilk arazi gezimde,
  • 2:33 - 2:37
    uzun bir hafta süren
    haritalama projesinin sonuna doğru,
  • 2:37 - 2:40
    çok özel bir şeyle karşılaştım.
  • 2:41 - 2:45
    Kırış buruş eski kayalar
    gibi görünen şeyler
  • 2:45 - 2:47
    aslında stratomalitlerdi.
  • 2:47 - 2:51
    Ve bu höyüğün merkezinde,
    az çok bir çocuk eli büyüklüğünde,
  • 2:51 - 2:54
    küçük, olağandışı bir kaya vardı.
  • 2:54 - 2:59
    Bu kayayı mikroskop altında
    incelememiz altı ayımızı aldı;
  • 2:59 - 3:02
    o zamanki danışmanlarımdan Malcolm Walter
  • 3:02 - 3:06
    kayanın bir gayzerite
    benzediğini ileri sürdü.
  • 3:06 - 3:10
    Gayzerit, yalnızca sıcak su kaynaklarının
  • 3:10 - 3:14
    içinde veya çevresinde
    oluşabilen bir kaya tipidir.
  • 3:14 - 3:18
    Gayzeritin önemini anlayabilmeniz için
  • 3:18 - 3:22
    sizi birkaç yüzyıl geriye götürmem gerek.
  • 3:23 - 3:28
    1871'de, arkadaşı
    Joseph Hooker'a bir mektubunda,
  • 3:28 - 3:29
    Charles Darwin şunu ileri sürdü:
  • 3:30 - 3:34
    "Ya yaşam, küçük, sıcak göletin birinde,
  • 3:34 - 3:36
    daha kompleks değişimlere uğramaya hazır,
  • 3:36 - 3:40
    türlü türlü kimyasallar ile başladıysa?"
  • 3:41 - 3:44
    Küçük, sıcak göletlerini biliyoruz,
    yani "sıcak su kaynakları."
  • 3:44 - 3:46
    Bu ortamlarda, alttaki kayalardan
  • 3:46 - 3:49
    gelen mineralleri çözündüren
    sıcak su bulunur.
  • 3:50 - 3:55
    Bu çözelti organik bileşenlerle karışır
  • 3:55 - 3:58
    ve bir tür kimyasal fabrikayla sonuçlanır;
  • 3:58 - 4:04
    araştırmacılar göstermiştir ki
    bu fabrika hayata yönelik ilk adımlar olan
  • 4:04 - 4:07
    basit hücreli yapıları üretebilir.
  • 4:07 - 4:10
    Fakat Darwin'in mektubundan 100 yıl sonra,
  • 4:10 - 4:14
    okyanusta, derin deniz hidrotermal
    bacaları veya sıcak bacalar keşfedildi.
  • 4:14 - 4:16
    Ve bunlar da kimyasal fabrikalardır.
  • 4:16 - 4:20
    Bu baca, Pasifik Okyanusu'nda,
  • 4:20 - 4:24
    deniz seviyesinin 1.100 metre altında,
    Tonga volkanik yayında bulunur.
  • 4:26 - 4:29
    Bu baca benzeri yapılardan tüttüğünü
    gördüğünüz kara duman
  • 4:29 - 4:31
    ayrıca mineral açısından zengin olan
  • 4:31 - 4:34
    ve bakterilerin beslendiği bir akışkandır.
  • 4:35 - 4:37
    Ve bu derin deniz bacalarının
    keşfinden bu yana,
  • 4:37 - 4:42
    yaşamın kökeni için favori senaryo
    okyanus ortamı olmuştur.
  • 4:42 - 4:44
    Bunun da sebebi var;
  • 4:45 - 4:48
    derin deniz bacaları
    antik kayaç kayıtlarında ünlüdür
  • 4:48 - 4:52
    ve Dünya'nın ilk dönemlerinde,
    küresel bir okyanusla birlikte
  • 4:52 - 4:54
    çok küçük arazi yüzeyine
    sahip olduğu düşünülür.
  • 4:54 - 4:59
    Yani Dünya'nın ilk dönemlerinde
    derin deniz bacalarının bolluğu olasılığı
  • 4:59 - 5:02
    yaşamın kökeninin okyanusta olmasıyla
  • 5:02 - 5:03
    iyi örtüşür.
  • 5:04 - 5:05
    Ama yine de
  • 5:07 - 5:09
    Pilbara'daki araştırmamız,
  • 5:09 - 5:13
    alternatif bir bakış açısı
    sunmakta ve desteklemekte.
  • 5:14 - 5:19
    Üç yıl sonra, nihayet, küçük kayamızın
  • 5:20 - 5:23
    aslında gayzerit olduğunu
    göstermeyi başardık.
  • 5:23 - 5:27
    Yani bu sonuç, hem Pilbara'da bulunan
    3,5 milyar yaşındaki volkanımızda
  • 5:27 - 5:31
    sıcak su kaynaklarının
    bulunduğunu göstermiş,
  • 5:31 - 5:37
    hem de Dünya'nın jeolojik kaydında
    sıcak su kaynaklarına dayalı
  • 5:37 - 5:40
    karada yaşam kanıtlarını
  • 5:40 - 5:44
    üç milyar yıl geriye çekmiştir.
  • 5:45 - 5:48
    Yani jeolojik açıdan,
  • 5:48 - 5:55
    Darwin'in küçük, sıcak göleti
    hayatın kökeni için makul bir adaydır.
  • 5:57 - 6:01
    Tabii ki Dünya'da yaşamın
    nasıl başladığı hâlâ tartışılabilir
  • 6:01 - 6:03
    ve muhtemelen
    her zaman tartışılacaktır da.
  • 6:03 - 6:07
    Ama geliştiği, çeşitlendiği
  • 6:07 - 6:10
    ve daha da karmaşık hale geldiği kesindir.
  • 6:10 - 6:13
    En sonunda da insanlık çağına ulaşmıştır.
  • 6:13 - 6:17
    İnsanlık, kendi varoluşunu
    ve başka yerlerde yaşamın varoluşunu
  • 6:17 - 6:20
    sorgulamaya başlamış bir tür.
  • 6:21 - 6:24
    Bizimle temasa geçmeyi bekleyen
    kozmik bir topluluk var mı,
  • 6:24 - 6:26
    yoksa kendi başımıza mıyız?
  • 6:27 - 6:31
    Bu bilmecenin ipucu
    yine antik kayaç kayıtlarından geliyor.
  • 6:32 - 6:35
    Yaklaşık 2,5 milyar yıl önce,
  • 6:35 - 6:39
    bugün bitkilerin yaptığı gibi,
    bakterilerin oksijen üretmeye
  • 6:39 - 6:42
    başladığına dair kanıtlar vardır.
  • 6:42 - 6:44
    Jeologlar bunu takip eden döneme
  • 6:44 - 6:47
    Büyük Oksidasyon Olayı adını veriyorlar.
  • 6:47 - 6:52
    Bu, bantlı demir formasyonları
    denilen kayalardan anlaşılıyor,
  • 6:52 - 6:57
    ki bu kayaların çoğu Batı Avustralya'daki
  • 6:57 - 7:00
    Karijini Ulusal Park'ında
    uzanan boğazlarda açıkta bulunan
  • 7:00 - 7:03
    metrelerce kalınlıktaki kaya paketleri
  • 7:03 - 7:05
    olarak gözlemlenebilir.
  • 7:05 - 7:10
    Serbest oksijenin gelmesiyle
    gezegenimizde iki büyük değişiklik oldu.
  • 7:10 - 7:13
    Birincisi, karmaşık hayatın
    evrimleşmesine imkan sağladı.
  • 7:13 - 7:17
    Büyümek ve karmaşık hale gelmek için
    yaşam oksijene ihtiyaç duyar.
  • 7:18 - 7:21
    Ve modern yaşamı,
    güneşin UVB radyasyonunun
  • 7:21 - 7:24
    zararlı etkilerinden koruyan
    ozon tabakasını oluşturdu.
  • 7:25 - 7:30
    Yani kaderin cilvesiyle,
    mikrobik yaşam karmaşık yaşama yol açtı
  • 7:30 - 7:32
    ve temelde, gezegen üzerindeki
  • 7:32 - 7:35
    üç milyar yıllık saltanatından vazgeçti.
  • 7:35 - 7:39
    Bugün, biz insanlar, fosilleşmiş
    karmaşık yaşamı eşip çıkarıyor
  • 7:39 - 7:40
    ve yakıt amaçlı kullanıyoruz.
  • 7:41 - 7:46
    Bu uygulama atmosfere
    büyük miktarda karbondioksit pompalıyor
  • 7:46 - 7:48
    ve tıpkı mikrobik öncüllerimiz gibi,
  • 7:48 - 7:51
    gezegenimize önemli değişiklikler
    getirmeye başlıyoruz.
  • 7:53 - 7:57
    Küresel ısınma da
    bunların etkilerine dahil.
  • 7:59 - 8:04
    Maalesef, buradaki kaderin cilvesi
    insanlığın sonunu getirebilir.
  • 8:04 - 8:08
    Ve belki de başka yerlerdeki
    yaşam formlarıyla,
  • 8:08 - 8:10
    akıllı yaşam formlarıyla
  • 8:10 - 8:12
    temasa geçmememizin nedeni,
  • 8:12 - 8:15
    akıllı yaşamın evrimleştiğinde
    kendisini hemen ortadan kaldırmasıdır.
  • 8:16 - 8:18
    Eğer kayalar konuşabilseydi
  • 8:18 - 8:21
    sanırım bize şunu derlerdi:
  • 8:22 - 8:25
    Dünya'daki yaşam kıymetlidir.
  • 8:27 - 8:31
    Bu, yaklaşık dört milyar yıllık,
  • 8:31 - 8:36
    yaşam ve dünya arasındaki
  • 8:36 - 8:38
    hassas, karmaşık ve karşılıklı
    bir evrimin ürünüdür
  • 8:38 - 8:44
    ve burada insanlar zamanın
    yalnızca son zerresini oluşturur.
  • 8:45 - 8:50
    Bu bilgiyi bir rehber
    veya bir öngörü amacıyla
  • 8:50 - 8:52
    ya da galaksinin bu kısmının
  • 8:52 - 8:56
    neden bu kadar yalnız göründüğünün
    bir açıklaması olarak kullanabilirsiniz.
  • 8:57 - 9:00
    Ama evimiz dediğimiz gezegen üzerinde
  • 9:01 - 9:06
    geride bırakmak istediğiniz miras hakkında
  • 9:06 - 9:11
    bir bakış açısı edinmek için de kullanın.
  • 9:12 - 9:13
    Teşekkür ederim.
  • 9:13 - 9:17
    (Alkışlar)
Title:
Bu antik kaya yaşamın kökeni hakkındaki teorimizi değiştiriyor
Speaker:
Tara Djokic
Description:

Dünyada yaşam tam olarak ne zaman ve nerede başladı? Bilim insanları uzun zamandır, yaşamın üç milyar yıl önce okyanuslarda ortaya çıktığını düşünmekteydiler, ta ki astrobiyolog Tara Djokic ve ekibi Batı Avustralya çöllerinde beklenmedik bir keşif yapana dek. Sıcak bir volkan havuzu yakınlarında bulunan antik bir kayanın yaşamın kökeni bilmecesine dair anlayışımızı nasıl değiştirdiğini öğrenin.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
09:30

Turkish subtitles

Revisions