Dutch subtitles

← Deze oude rots verandert onze theorie over het ontstaan van het leven

Get Embed Code
27 Languages

Showing Revision 8 created 01/11/2020 by Axel Saffran.

  1. De Aarde is 4,6 miljard jaar oud,
  2. maar een mensenleven duurt vaak
    minder dan 100 jaar.
  3. Dus waarom die zorg over
    de geschiedenis van onze planeet
  4. als het verre verleden zo weinig invloed
    lijkt te hebben op het leven van alledag?
  5. Want, voor zover wij kunnen nagaan,
  6. is de Aarde de enige planeet
    in ons zonnestelsel
  7. waarvan bekend is dat er leven ontstond,
  8. en het enige systeem
  9. dat in het levensonderhoud
    van de mens kan voorzien.
  10. Waarom dan de Aarde?

  11. We weten dat de Aarde uniek is
    door de platentektoniek,
  12. vloeibaar water op het oppervlak
  13. en een zuurstofrijke atmosfeer.
  14. Maar dit is niet altijd zo geweest
  15. en we weten dit omdat oude gesteenten
    de cruciale momenten hebben opgetekend
  16. in de planetaire evolutie van de Aarde.
  17. Een van de beste plaatsen
    om die oude gesteenten te observeren
  18. is in de Pilbara van West-Australië.
  19. De rotsen zijn daar 3,5 miljard jaar oud
  20. en ze bevatten enkele van de oudste
    bewijzen voor leven op de planeet.
  21. Vaak, als we denken aan het vroege leven,

  22. stellen we ons soms een stegosaurus voor
  23. of misschien een vis
    die het land opkruipt.
  24. Maar het vroege leven
    waar ik het over heb,
  25. is eenvoudig microscopisch leven,
    zoals bacteriën.
  26. Hun fossielen worden vaak bewaard
    als gelaagde rotsstructuren,
  27. stromatolieten genaamd.
  28. Deze eenvoudige vorm van leven
    is bijna alles wat we zien in de fossielen
  29. voor de eerste drie miljard jaar
    van het leven op Aarde.
  30. Van onze soort worden
    alleen fossielen gevonden
  31. in de laatste paar honderdduizend jaar.
  32. We weten uit de fossielen
  33. dat bacteriën een sterke positie innamen
  34. van ongeveer
    3,5 tot 4 miljard jaar geleden.
  35. Rotsen ouder dan dit
    werden ofwel vernietigd
  36. of sterk vervormd door de platentektoniek.
  37. Een ontbrekend stukje van de puzzel
  38. is precies wanneer en hoe
    het leven op Aarde begon.
  39. Hier weer dat oude,
    vulkanische landschap in de Pilbara.
  40. Wist ik veel dat ons onderzoek hier
    zou zorgen voor een andere aanwijzing
  41. in de oorsprong-van-het-levenpuzzel.
  42. Het was op mijn eerste excursie hier,

  43. tegen het einde van een goedgevulde,
    lange week van in kaart brengen,
  44. dat ik iets nogal bijzonders
    op het spoor kwam.
  45. Wat er waarschijnlijk uitziet
    als een stel rimpelige oude rotsen
  46. zijn eigenlijk stromatolieten.
  47. Midden in deze massa
    zat een kleine, eigenaardige steen,
  48. ongeveer zo groot als een kinderhand.
  49. Het duurde zes maanden voordat we
    deze steen onder een microscoop bekeken,
  50. toen een van mijn toenmalige
    mentoren, Malcolm Walter,
  51. vond dat de rots leek op geiseriet.
  52. Geiseriet is een gesteente
    dat alleen ontstaat
  53. in en rond de randen
    van warmwaterbronpoelen.
  54. Om de betekenis van geiseriet
    te laten begrijpen,

  55. moeten we een paar eeuwen teruggaan.
  56. In 1871, in een brief
    aan zijn vriend Joseph Hooker,
  57. stelde Charles Darwin voor:
  58. 'Wat als het leven begon
    in een warme kleine vijver
  59. met allerlei chemicaliën
  60. klaar om nog complexere
    veranderingen te ondergaan?'
  61. We kennen warme kleine vijvers,
    we noemen ze ‘warmwaterbronnen’.

  62. In deze omgevingen heb je warm water
  63. dat mineralen oplost
    uit de onderliggende rotsen.
  64. Deze oplossing mengt
    met organische verbindingen
  65. en resulteert in een soort
    chemische fabriek,
  66. waarvan onderzoekers hebben aangetoond
    dat ze simpele celstructuren kan maken
  67. die de eerste stappen zijn
    in de richting van leven.
  68. Maar 100 jaar na de brief van Darwin,

  69. ontdekten we in de diepzee
    hydrothermale bronnen, of ‘hot vents’.
  70. Dat zijn ook chemische fabrieken.
  71. Deze ligt langs de Tonga vulkanische boog,
  72. 1.100 meter onder de zeespiegel
    in de Stille Oceaan.
  73. De zwarte rook die je ziet opwoelen
    uit deze schoorsteenachtige structuren
  74. is ook een mineraalrijke vloeistof,
  75. waar bacteriën van leven.
  76. Sinds de ontdekking
    van deze diepzeebronnen
  77. zijn zij het favoriete scenario
  78. voor een oorsprong
    van het leven in de oceaan.
  79. Daar is een goede reden voor:
  80. diepzeeopeningen zijn bekend
    in de oude gesteenten,
  81. en men denkt dat de vroege Aarde
    was overdekt met een wereldwijde oceaan
  82. en zeer weinig landoppervlak.
  83. Dus de waarschijnlijkheid
    dat diepzeeopeningen
  84. overvloedig aanwezig waren
    op de zeer vroege Aarde
  85. past goed bij een oorsprong van het leven
  86. in de oceaan.
  87. Maar ...

  88. ons onderzoek in de Pilbara
    levert en ondersteunt
  89. een alternatief standpunt.
  90. Na drie jaar konden we eindelijk aantonen
  91. dat onze kleine rots
    in feite geiseriet was.
  92. Deze conclusie suggereerde
    niet alleen dat er warmwaterbronnen waren
  93. in onze 3,5 miljard jaar oude
    vulkaan in de Pilbara,
  94. maar verschoof bewijs voor leven
    op het land in warmwaterbronnen
  95. in het geologisch archief van de Aarde
  96. drie miljard jaar terug in de tijd.
  97. Dus is vanuit geologisch perspectief
    Darwins kleine warme vijver
  98. een redelijke kandidaat
    voor de oorsprong van het leven.
  99. Natuurlijk is het nog steeds de vraag
    hoe het leven begon op Aarde,

  100. en dat zal het waarschijnlijk altijd zijn.
  101. Maar het is duidelijk dat het floreerde,
  102. diversifieerde
  103. en steeds complexer werd.
  104. Uiteindelijk bereikte het
    het tijdperk van de mens,
  105. een soort die vragen stelde
    over haar eigen bestaan
  106. en het bestaan van buitenaards leven:
  107. bestaat er een kosmische gemeenschap
    die wacht om verbinding te maken met ons
  108. of zijn wij alles wat er is?
  109. Een aanwijzing voor deze puzzel
    komt weer uit het oude rotsarchief.

  110. Van ongeveer 2,5 miljard jaar geleden
  111. zijn er aanwijzingen dat bacteriën
    zuurstof begonnen te produceren,
  112. zoals vandaag planten dat doen.
  113. Geologen noemen
    de periode die daarop volgde
  114. de Grote Oxidatie.
  115. Het wordt afgeleid uit rotsen
    die we ‘banded iron formations’ noemen
  116. waarvan vele worden waargenomen
    als honderden meters dikke plakken rots
  117. zichtbaar gemaakt in kloven
  118. die hun weg uitkerven
    doorheen het Karijini Nationaal Park
  119. in Westelijk Australië.
  120. De komst van vrije zuurstof
  121. maakte twee grote veranderingen
    mogelijk op onze planeet.
  122. Ten eerste kon complex leven evolueren.

  123. Want leven heeft zuurstof nodig
    om groot en complex te worden.
  124. Ook produceerde het de ozonlaag
    die het moderne leven beschermt
  125. tegen de schadelijke effecten
    van de UVB-straling van de zon.
  126. Ironisch genoeg
    maakte het microbiële leven
  127. plaats voor complexe levensvormen
  128. en verloor zo in wezen
    de drie miljard jaar oude heerschappij
  129. over de planeet.
  130. Vandaag graven wij mensen
    gefossiliseerde complexe levensvormen op
  131. en verbranden ze als brandstof.
  132. Door deze praktijk pompen we
  133. enorme hoeveelheden
    kooldioxide in de atmosfeer
  134. en net als onze microbiële voorgangers
  135. veroorzaken we substantiële
    veranderingen op onze planeet.
  136. De effecten daarvan omvatten
    de opwarming van de Aarde.
  137. Helaas kan deze ironische wending
    de ondergang van de mensheid betekenen.

  138. Wellicht kunnen we geen
    verbinding maken met leven elders,
  139. met intelligent leven elders,
  140. omdat dit zichzelf weer spoedig
    uitdooft, nadat het is ontstaan.
  141. Als de rotsen konden praten,

  142. vermoed ik dat ze dit zouden zeggen:
  143. het leven op Aarde is kostbaar.
  144. Het is het product van
    ongeveer vier miljard jaar
  145. delicate en complexe co-evolutie
  146. tussen leven en Aarde,
  147. waarvan de mens slechts
  148. de laatste splinter tijd vertegenwoordigt.
  149. Jullie kunnen deze informatie gebruiken
    als een gids of een prognose --
  150. of een verklaring voor het feit
  151. dat het zo eenzaam lijkt
    in dit deel van de melkweg.
  152. Maar gebruik het
    om wat perspectief te krijgen
  153. over de erfenis die jij wil nalaten
  154. op de planeet die je kent als:
  155. thuis.
  156. Dank je.

  157. (Applaus)