Return to Video

კრისტოფერ მაკდუგალი: ვართ თუ არა სირბილისთვის გაჩენილი?

  • 0:00 - 0:03
    სირბილის სულ ეს არის, მარჯვენა, მარცხენა, მარჯვენა, მარცხენა -- არა?
  • 0:03 - 0:05
    ბოლობოლო უკვე ორი მილიონი წელია ამას ვაკეთებთ
  • 0:05 - 0:08
    და ცოტა არ იყოს ჩემი მხრიდან თავხედობაც არის იმის ფიქრი
  • 0:08 - 0:10
    რომ რაიმე ისეთს ვიტყვი
  • 0:10 - 0:13
    რაც დიდი ხნის წინ ჩემზე უკეთესად არ თქმულა და გაკეთებულა.
  • 0:13 - 0:15
    მაგრამ, როგორც მე აღმოვაჩინე, სირბილში საინტერესო ის არის,
  • 0:15 - 0:17
    რომ გამუდმებით უცნაური რაღაცეები ხდება
  • 0:17 - 0:19
    რაც სირბილთან არის დაკავშირებული.
  • 0:19 - 0:22
    მაგალითისთვის: თუ ორიოდე თვის წინ თვალს ადევნებდით ნიუ იორკის მარათონს,
  • 0:22 - 0:24
    დარწმუნებული ვარ ისეთი რაღაც ნახეთ
  • 0:24 - 0:27
    რაც მანამდე არავის უნახავს.
  • 0:27 - 0:29
    ეთიოპიელი ქალი სახელად დერატუ ტულუ
  • 0:29 - 0:31
    იღებს მონაწილეობას მარათონში.
  • 0:31 - 0:33
    ის არის 37 წლის,
  • 0:33 - 0:35
    მას არცერთ მარათონში არ გაუმარჯვია ბოლო 8 წლის განმავლობაში,
  • 0:35 - 0:37
    და რამდენიმე თვით ადრე
  • 0:37 - 0:39
    კინაღამ დაიღუპა მშობიარობისას.
  • 0:39 - 0:42
    დერატუ ტული მზად იყო საერთოდ დაენებებინა ამ სპორტისთვის თავი,
  • 0:42 - 0:44
    მაგრამ გადაწყვიტა ერთხელაც ეცადა ბედი
  • 0:44 - 0:46
    და მსხვილი ფულადი ჯილდოს მოგების იმედით
  • 0:46 - 0:48
    მონაწილეობა მიეღო ისეთ ცნობილ და მასშტაბურ შეჯიბრში
  • 0:48 - 0:50
    როგორიც არის ნიუ იორკის მარათონი.
  • 0:50 - 0:53
    მაგრამ -- დერატუ ტულუსთვის სამწუხაროდ -- სხვებსაც მოუვიდათ იგივე იდეა,
  • 0:53 - 0:55
    მათ შორის ოლიმპიადის გამარჯვებულს
  • 0:55 - 0:58
    და პოლა რედკლიფს, რომელიც არის მონსტრი,
  • 0:58 - 1:02
    მსოფლიოს ყველა დროის უსწრაფესი ქალი.
  • 1:02 - 1:04
    მისი რეკორდი მხოლოდ 10 წუთით ჩამორჩება მამაკაცების მსოფლიო რეკორდს,
  • 1:04 - 1:07
    პოლა რედკლიფის დამარცხება ფაქტიურად შეუძლებელია.
  • 1:07 - 1:09
    ასეთი კონკურენტი ყავდა დერატუ ტულუს.
  • 1:09 - 1:12
    დაიწყო შეჯიბრი, დერატუ ტულუ არათუ ფავორიტი არ არის,
  • 1:12 - 1:14
    არაფავორიტებს შორისაც კი არ მიიჩნევა უძლიერესად.
  • 1:14 - 1:16
    მაგრამ არაფავორიტი არაფავორიტებს შორის დანებებას არ აპირებს.
  • 1:16 - 1:19
    და 26 მილიან დისტანციაზე 22 მილის მერე
  • 1:19 - 1:21
    დერატუ ტულუ გვევლინება
  • 1:21 - 1:23
    ლიდერებს შორის.
  • 1:23 - 1:26
    და სწორედ ამ დროს ხდება ძალიან უცნაური რამ.
  • 1:26 - 1:29
    პოლა რედკლიფი, შეჯიბრის გამარჯვების მთავარი ფავორიტი,
  • 1:29 - 1:32
    რომელიც, ეჭვი არავის ეპარება რომ მსხვილ ფულად პრემიას არავის დაუთმობს,
  • 1:32 - 1:35
    უცებ ხელს იტაცებს ფეხზე და იწყებს ჩამორჩენას.
  • 1:35 - 1:37
    ამ დროს ცხადია რაც უნდა გააკეთოს მისმა კონკურენტმა, ასე არ არის?
  • 1:37 - 1:39
    სწრაფი მოძრაობით იდაყვი უნდა მიარტყას კბილებში
  • 1:39 - 1:41
    და ჩაუქროლოს ფინიშის ხაზისკენ.
  • 1:42 - 1:44
    მაგრამ დერარტუ ტულუ ასე არ იქცევა.
  • 1:44 - 1:46
    გვერდზე ჩაქროლების ნაცვლად
  • 1:46 - 1:48
    ისიც ჩამორჩება, ხელს კიდებს პოლა რედკლიფს
  • 1:48 - 1:50
    და ამხნევებს "წამოდი. შენ ეს შეგიძლია".
  • 1:50 - 1:52
    სამწუხაროდ, პოლა რედკლიფი სწორედ ამას აკეთებს.
  • 1:52 - 1:54
    ეწევა მოწინავე მორბენლებს
  • 1:54 - 1:56
    და მირბის ფინიშისკენ.
  • 1:56 - 1:58
    მაგრამ მალე ისევ ჩამორჩება.
  • 1:58 - 2:00
    და დერარტუ ტულუ ისევ კიდებს ხელს და ცდილობს მიხმარებას.
  • 2:00 - 2:02
    ამ დროს პოლა რედკლიფი ამბობს,
  • 2:02 - 2:04
    "მორჩა. მე აღარ შემიძლია. შენ წადი."
  • 2:04 - 2:07
    აი, შესანიშნავი ისტორია გამოვიდა. გასაგებია ახლა როგორც უნდა გაგრძელდეს ეს ისტორია.
  • 2:07 - 2:09
    დერარტუ ტულუ ჩეკს კარგავს,
  • 2:09 - 2:11
    მაგრამ იგებს რაღაც უფრო დიდს და მნიშვნელოვანს.
  • 2:11 - 2:14
    მაგრამ არა, დერარტუ ტულუ უსევ არღვევს ჟანრის კანონებს.
  • 2:14 - 2:17
    წაგების ნაცვლად ის ყველას უსწრებს და იგებს,
  • 2:17 - 2:19
    იგებს ნიუ იორკის მარათონს,
  • 2:19 - 2:21
    და იგებს მსხვილ ჩეკს.
  • 2:21 - 2:23
    ძალიან თბილი და გულისამაჩუყებელი ამბავია,
  • 2:23 - 2:25
    მაგრამ თუ კარგად დავუკვირდებით,
  • 2:25 - 2:28
    ღირს დაფიქრება თუ რა ხდებოდა ამ შეჯიბრის დროს.
  • 2:28 - 2:30
    როდესაც ორი ასეთი მოულოდნელი რამ ერთდროულად ხდება,
  • 2:30 - 2:32
    ეს არ შეიძლება იყოს უბრალოდ დამთხვევა.
  • 2:32 - 2:35
    როდესაც ერთი ადამიანი არის ყველაზე უფრო სწრაფი და ყველაზე უფრო გულისხმიერი
  • 2:35 - 2:38
    მთელ შეჯიბრში, ეს არ შეიძლება იყოს უბრალოდ დამთხვევა.
  • 2:38 - 2:41
    თუკი რამე არსებას აქვს აპკიანი ფეხები და ლაყუჩები,
  • 2:41 - 2:43
    ძნელი მისახვედრი არაა, რომ მას წყალთან ექნება შეხება.
  • 2:43 - 2:46
    მარათონის გამარჯვებულიც რომ ასეთი გულის პატრონი აღმოჩნდება, აქაც აუცილებლად უნდა იყოს რაიმე კავშირი.
  • 2:46 - 2:48
    ამ კავშირის დადგენაში, ჩემი აზრით,
  • 2:48 - 2:51
    დაგვეხმარება მექსიკის სპილენძის კანიონში მცხოვრები
  • 2:51 - 2:53
    ინდიელთა ტომი
  • 2:53 - 2:55
    სახელად ტარაჰუმარა.
  • 2:55 - 2:58
    ტარაჰუმარას ტომი სამი რამის გამო არის საინტერესო.
  • 2:58 - 3:00
    პირველი არის ის, რომ
  • 3:00 - 3:02
    მათი ცხოვრების წესი ფაქტიურად არ შეცვლილა
  • 3:02 - 3:04
    ბოლოს 400 წლის მანძილზე.
  • 3:04 - 3:07
    როდესაც ჩრდილო ამერიკას ეწვივნენ კონკისტადორები, იყო ორი არჩევანი:
  • 3:07 - 3:10
    ან უნდა შებრძოლებოდი მათ, ან გაცლოდი.
  • 3:10 - 3:12
    მაია და აცტეკები შეებრძოლნენ
  • 3:12 - 3:15
    და ამიტომაც დღესდღეობით ძალიან ცოტა მაია და აცტეკები არიან შემორჩენილი.
  • 3:15 - 3:17
    ტარაჰუმარას სხვანაირი სტრატეგია ქონდათ.
  • 3:17 - 3:19
    ისინი გაეცალნენ და დაიმალნენ
  • 3:19 - 3:21
    ამ ლაბირინთივით ერთმანეთთან დაკავშირებულ
  • 3:21 - 3:23
    კანიონების სისტემაში
  • 3:23 - 3:25
    სახელად სპილენძის კანიონები,
  • 3:25 - 3:28
    და იქ იყვნენ მე-17 საუკუნიდან მოყოლებული
  • 3:28 - 3:32
    ისე აგრძელებდნენ ცხოვრებას როგორც მანამდე ცხოვრობდნენ.
  • 3:32 - 3:35
    მეორე რაც ნიშანდობლივია ტარაჰუმარას შესახებ
  • 3:35 - 3:38
    არის ის, რომ ხანშიშესულ, 70-80 წლის ასაკში,
  • 3:38 - 3:40
    ეს ხალხი მარათონებს კი არ დარბის,
  • 3:40 - 3:42
    მეგა-მარათონებს დარბის.
  • 3:42 - 3:44
    26 მილს კი არ დარბიან,
  • 3:44 - 3:47
    100 და 150 მილს დარბიან თითო ჯერზე.
  • 3:47 - 3:50
    და როგორც ჩანს ტრავმებისა და პრობლემების გარეშე.
  • 3:50 - 3:52
    მესამე მნიშვნელოვანი ფაქტი ტარაჰუმარას შესახებ
  • 3:52 - 3:54
    არის ის, რომ ყველაფერი ის რის შესახებაც ჩვენ დღეს უნდა ვილაპარაკოთ,
  • 3:54 - 3:56
    ყველა ის პრობლემა რის გადაწყვეტასაც ვცდილობთ
  • 3:56 - 3:59
    ჩვენი ტექნოლოგიისა და ტვინის მეშვეობით,
  • 3:59 - 4:01
    მაგალითად გულის დაავადებები, ქოლესტეროლი და კიბო
  • 4:01 - 4:04
    და კრიმინალი და ომი და ძალადობა და კლინიკური დეპრესია --
  • 4:04 - 4:07
    ეს ყველაფერი ტარაჰუმარასთვის უცხოა.
  • 4:07 - 4:09
    მათ არ აწუხებთ
  • 4:09 - 4:11
    არცერთი ეს პრობლემა.
  • 4:11 - 4:13
    მაშ რა კავშირია აქ?
  • 4:13 - 4:15
    კვლავაც, ჩვენ საქმე გვაქვს ძალიან ნაკლებმოსალოდნელ მოვლენებთან.
  • 4:15 - 4:17
    ამიტომ სავარაუდოდ უნდა იყოს რამე მიზეზშედეგობრივი კავშირი.
  • 4:17 - 4:19
    არიან მეცნიერთა ჯგუფები
  • 4:19 - 4:21
    ჰარვარდსა და იუტას უნივერსიტეტში
  • 4:21 - 4:23
    რომლებიც ტვინს იჭყლეტენ იმის გასარკვევად
  • 4:23 - 4:26
    რაც ტარაჰუმარას ხალხმა ყოველთვის იცოდა.
  • 4:26 - 4:29
    ისინიც ზუსტად იგივე პრობლემების გადაწყვეტას ცდილობენ.
  • 4:29 - 4:32
    კვლავაც გვაქვს გამოცანა გამოცანაში --
  • 4:32 - 4:35
    იქნებ დერარტუ ტულუს და ტარაჰუმარას გამოცანის გასაღები
  • 4:35 - 4:38
    ინახება სამ სხვა გამოცანაში, რომლებიცაა:
  • 4:38 - 4:40
    სამი რამ -- და თუ თქვენ იცით პასუხი, ამოდით მიკროფონთან და თქვით,
  • 4:40 - 4:42
    იმიტომ რომ სხვამ ეს არავინ იცის.
  • 4:42 - 4:45
    და თუ თქვენ იცით, ესე იგი თქვენ ხართ ყველაზე ჭკვიანი დედამიწის ზურგზე.
  • 4:45 - 4:47
    პირველი გამოცანა მდგომარეობს შემდეგში:
  • 4:47 - 4:50
    ორი მილიონი წლის წინ ადამიანის თავი მკვეთრად გაიზარდა ზომაში.
  • 4:50 - 4:52
    ავსტრალოპითეკს ქონდა ერთი ციცქნა ტვინი.
  • 4:52 - 4:54
    და უცებ გამოჩნდნენ ადამიანები -- ჰომო ერექტუსები --
  • 4:54 - 4:56
    დიდი ნესვივით თავებით.
  • 4:56 - 4:58
    ამხელა ტვინის გამოსაკვებად
  • 4:58 - 5:01
    საჭიროა მაღალკალორიული საკვები.
  • 5:01 - 5:03
    მოკლედ რომ ვთქვათ, ადრეული ადამიანები მიირთმევენ მკვდარ ცხოველებს.
  • 5:03 - 5:05
    ეს ეჭვგარეშეა.
  • 5:05 - 5:07
    მაგრამ პრობლემა იმაშია, რომ
  • 5:07 - 5:10
    პირველი ბასრი იარაღი გამოჩნდა მხოლოდ 200 000 წლის წინ.
  • 5:10 - 5:13
    ანუ თითქმის ორი მილიონი წლის განმავლობაში
  • 5:13 - 5:16
    ჩვენ ყოველგვარი იარაღის გარეშე ვხოცავდით ცხოველებს.
  • 5:16 - 5:18
    ძალას ვერ გამოვიყენებდით,
  • 5:18 - 5:20
    იმიტომ რომ ჯუნგლებში ჩვენზე სუსტი არავინაა.
  • 5:20 - 5:22
    ნებისმიერი სხვა ცხოველი ჩვენზე ძლიერია.
  • 5:22 - 5:25
    მათ აქვთ ეშვები, კლანჭები, სისწრაფე და მოქნილობა.
  • 5:25 - 5:28
    ახლა ჩვენ კი გვგონია რომ უსეინ ბოლტი სწრაფია, მაგრამ ნებისმიერი პატარა ციყვი უსეინ ბოლტს აჯობებს სისწრაფეში.
  • 5:28 - 5:30
    მოკლედ ჩვენ არც სწრაფები ვართ.
  • 5:30 - 5:32
    საინტერესო ოლიმპიური შეჯიბრი იქნებოდა: გაუშვი ციყვი,
  • 5:32 - 5:35
    ვინც დაიჭერს, იგებს ოქროს მედალს.
  • 5:35 - 5:38
    ანუ არა იარაღი, არა სიჩქარე, არა ძალა, არა ეშვები, არა კლანჭები.
  • 5:38 - 5:41
    როგორ ვახერხებდით ამ ცხოველების მოკვლას? ეს არის პირველი გამოცანა.
  • 5:41 - 5:43
    მეორე გამოცანა:
  • 5:43 - 5:46
    ქალები უკვე საკმაოდ დიდი ხანია მონაწილეობენ ოლიმპიურ თამაშებში,
  • 5:46 - 5:48
    მაგრამ ერთი რამ რაც თვალშისაცემია ყველა ქალი სპრინტერის შემთხვევაში არის ის, რომ
  • 5:48 - 5:50
    ძალიან სუსტები არიან, საშინლად სუსტები.
  • 5:50 - 5:52
    არ არსებობს სწრაფი ქალი მსოფლიოში
  • 5:52 - 5:54
    და არც არასდროს არსებულა.
  • 5:54 - 5:57
    ქალებში ვინც ყველაზე სწრაფად გაირბინა ერთი მილი, ამას მოანდომა 4.15 წუთი.
  • 5:57 - 5:59
    მე რომ ქვა გადავაგდო, ისეთ სკოლის მოსწავლე ბიჭს მოხვდება
  • 5:59 - 6:01
    ვინც უფრო სწრაფად გაირბენს.
  • 6:01 - 6:03
    რატომღაც ქალები ძალიან ნელები ხართ.
  • 6:03 - 6:05
    (სიცილი)
  • 6:05 - 6:08
    მაგრამ შევხედოთ მარათონს, რაზეც წეღან ვსაუბრობდით,
  • 6:08 - 6:10
    სულ რაღაც 20 წელია რაც თქვენ ნება დაგრთეს მარათონები გერბინათ.
  • 6:10 - 6:12
    იმიტომ რომ 1980-იან წლებამდე
  • 6:12 - 6:15
    მედიცინა ამბობდა რომ თუკი ქალი შეეცდებოდა 26 მილის გარბენას --
  • 6:15 - 6:17
    ვინმემ იცის რა ეგონათ რომ მოუვიდოდა ქალს თუკი ის 26 მილის გარბენას შეეცდებოდა,
  • 6:17 - 6:21
    ანუ რატომ იყო აკრძალული ქალების მონაწილეობა 1980-იან წლებამდე?
  • 6:21 - 6:24
    (მაყურებელი:მისი საშვილოსნო დაზიანდებოდა.)
  • 6:24 - 6:26
    დიახ. დაზიანდებოდა მისი რეპროდუქციული ორგანოები.
  • 6:26 - 6:29
    საშვილოსნო, ამ სიტყვის პირდაპირი მნიშვნელობით, გადმოვარდებოდა.
  • 6:29 - 6:31
    ახლა მე ბევრ მარათონზე ვყოფილვარ
  • 6:31 - 6:33
    და ასეთი რამე ნამდვილად არ მინახავს.
  • 6:33 - 6:36
    (სიცილი)
  • 6:36 - 6:39
    ანუ მხოლოდ 20 წელია რაც ქალები მონაწილეობენ მარათონებში.
  • 6:39 - 6:41
    და ასე მცირე დროში
  • 6:41 - 6:44
    თქვენ დაზიანებული ორგანოებიდან დაიწყეთ და მიაღწიეთ იმას, რომ
  • 6:44 - 6:46
    მხოლოდ 10 წუთით ჩამორჩებით
  • 6:46 - 6:48
    მამაკაცების რეკორდს.
  • 6:48 - 6:50
    თუკი წავალთ 26 მილზე უფრო შორს,
  • 6:50 - 6:53
    ისეთ დისტანციებზე, რაზეც მედიცინა გვეუბნებოდა რომ ადამიანისთვის სასიკვდილო იქნებოდა --
  • 6:53 - 6:55
    გაიხსენეთ რომ ფიდიპიდე მოკვდა 26 მილის გარბენის მერე --
  • 6:55 - 6:57
    თუკი გადავალთ 50 და 100 მილზე,
  • 6:57 - 6:59
    უკვე სულ სხვა სურათს ვხედავთ.
  • 6:59 - 7:02
    თუ აიღებთ რომელიმე ქალ მორბენალს, მაგალითად ენ ტრეისონს, ან ნიკი კიმბოლს, ან ჯენ შელტონს,
  • 7:02 - 7:05
    და დააყენებთ 50 ან 100 მილიან დისტანციაზე ნებისმიერ კონკურენტის წინააღმდეგ,
  • 7:05 - 7:07
    წინასწარ ვერავინ იტყვის ვინ გაიმარჯვებს.
  • 7:07 - 7:09
    ერთ მაგალითს მოგიყვანთ.
  • 7:09 - 7:11
    ორიოდე წლის წინ ემილი ბაერი ჩაეწერა ერთერთ შეჯიბრებაში
  • 7:11 - 7:13
    სახელად ჰარდროკ 100,
  • 7:13 - 7:16
    რომლის სახელიც გეუბნებათ ყველაფერს რაც უნდა იცოდეთ ამ შეჯიბრის შესახებ.
  • 7:16 - 7:18
    48 საათი გქონდათ დისტანციის დასაფარად.
  • 7:18 - 7:20
    ემილი ბაერმა 500 სხვა მორბენალთან ერთად გაირბინა ეს დისტანცია
  • 7:20 - 7:22
    და დაამთავრდა მერვემ, მოხვდა ტოპ ათეულში,
  • 7:22 - 7:24
    მიუხედავად იმისა, რომ მთელ გზაზე ყოველ სამედიცინო დახმარების პუნქტში ჩერდებოდა
  • 7:24 - 7:27
    რათა ძუძუ ეწოვებინა თავისი შვილისთვის --
  • 7:27 - 7:29
    და მიუხედავად ამისა აჯობა 492 ადამიანს.
  • 7:29 - 7:31
    მაშ რატომ ხდება რომ ქალები ხდებიან უფრო ძლიერები
  • 7:31 - 7:33
    დისტანციის ზრდასთან ერთად?
  • 7:33 - 7:35
    მესამე გამოცანა მდგომარეობს შემდეგში:
  • 7:35 - 7:38
    იუტას უნივერსიტეტში მეცნიერებმა დაიწყეს
  • 7:38 - 7:40
    მარათონის მორბენლების შედეგების შესწავლა.
  • 7:40 - 7:42
    და აღმოაჩინეს, რომ
  • 7:42 - 7:44
    თუ დაიწყებ მარათონებში მონაწილეობას 19 წლის ასაკში,
  • 7:44 - 7:46
    წლების განმავლობაში ნელნელა გააუმჯობესებ შედეგს,
  • 7:46 - 7:48
    სანამ არ მიაღწევ პიკს 27 წლის ასაკში.
  • 7:48 - 7:50
    რის მერეც
  • 7:50 - 7:52
    დრო თავისას იზამს,
  • 7:52 - 7:54
    და თქვენ გახდებით უფრო და უფრო ნელი
  • 7:54 - 7:57
    სანამ არ ჩამოხვალთ იგივე სიჩქარეზე რომელზეც იყავით 19 წლის ასაკში.
  • 7:57 - 7:59
    ანუ პიკის მისაღწევად გჭირდებათ დაახლოებით 7-8 წელი
  • 7:59 - 8:01
    და შემდეგ ნელნელა ისევ უარესდება თქვენი შედეგი
  • 8:01 - 8:04
    სანამ არ მიაღწევთ საწყის შედეგს.
  • 8:04 - 8:07
    ლოგიკურად ალბათ იფიქრებთ რომ იგივე 8 წელი დაგჭირდებათ საწყის სიჩქარეზე დასაბრუნებლად
  • 8:07 - 8:10
    ნუ ანდაც 10 წელი -- არა, დაგჭირდებათ 45 წელი.
  • 8:10 - 8:12
    60 წლის ასაკის ქალებიც და კაცებიც
  • 8:12 - 8:15
    დარბიან ისეთივე სისწრაფით, როგორც დარბოდნენ 19 წლის ასაკში.
  • 8:15 - 8:18
    აბა მოიფიქრეთ რამე სხვა აქტივობა რაც ფიზიკურ დატვირთვას მოითხოვს
  • 8:18 - 8:22
    ოღონდ გოლფი არ თქვათ, რამე ისეთი რაც ძნელია,
  • 8:22 - 8:24
    სადაც მოხუცები ასპარეზობენ
  • 8:24 - 8:27
    ისევე კარგად როგორც ასპარეზობდნენ თინეიჯერულ ასაკში.
  • 8:27 - 8:29
    მოკლედ, გვაქვს ეს სამი გამოცანა.
  • 8:29 - 8:31
    ხომ არ არის რამე
  • 8:31 - 8:33
    რაც ამ სამივეს გაერთიანებდა?
  • 8:33 - 8:35
    დიდი სიფრთხილეა საჭირო
  • 8:35 - 8:38
    როცა წინაისტორიულ პერიოდზე ვინმე რამე ყოვლისმომცველ დასკვნას აკეთებს,
  • 8:38 - 8:40
    იმიტომ, რომ ვინაიდან საკითხი წინაისტორიულ პერიოდს ეხება,
  • 8:40 - 8:42
    შეგიძლია თქვა რაც გინდა და ვერავინ შეგედავება.
  • 8:42 - 8:44
    მაგრამ მე ერთ რამეს მაინც გეტყვით:
  • 8:44 - 8:46
    თუკი ამ მოზაიკას ერთ ნაწილს დაუმატებთ,
  • 8:46 - 8:49
    უცებ გარკვეული დასრულებული სურათი გამოჩნდება.
  • 8:49 - 8:51
    თუ დაფიქრდებით, რატომ არ იბრძვიან ტარაჰუმარას ტომელები
  • 8:51 - 8:53
    და ასევე არ იღუპებიან გულის დაავადებებით,
  • 8:53 - 8:56
    როგორ მოხდა რომ ღარიბი ეთიოპიელი ქალი დერარტუ ტულუ
  • 8:56 - 8:59
    ერთდროულად იყო ყველაზე სწრაფიც და ყველაზე გულისხმიერიც,
  • 8:59 - 9:01
    და როგორ შეგვეძლო, რომ
  • 9:01 - 9:03
    იარაღის გარეშე მოგვეპოვებინა საკვები,
  • 9:03 - 9:05
    იქნებ ამ ყველაფრის ახსნა მდგომარეობს იმაში, რომ ჩვენ, ადამიანები,
  • 9:05 - 9:08
    მიუხედავად იმისა რომ საკუთარი თავი სამყაროს მბრძანებლები გვგონია,
  • 9:08 - 9:10
    სინამდვილეში განვვითარდით როგორც, არც მეტი არც ნაკლები
  • 9:10 - 9:12
    მონადირე ძაღლები.
  • 9:12 - 9:14
    იქნებ ჩვენ განვვითარდით
  • 9:14 - 9:16
    როგორც ჯგუფურად მონადირე ცხოველები.
  • 9:16 - 9:18
    იმიტომ, რომ ერთადერთი უპირატესობა რაც ჩვენ გვაქვს ბუნებაში
  • 9:18 - 9:20
    არ არის არც ეშვები, არც კლანჭები და არც სიჩქარე --
  • 9:20 - 9:23
    ერთადერთი რაც ჩვენ ძალიან, ძალიან კარგად გამოგვდის არის ის რომ ვოფლიანდებით.
  • 9:23 - 9:26
    ძალიან კარგად გამოგვდის გაოფლიანება და გასუნიანება.
  • 9:26 - 9:29
    უკეთესად ვიდრე ნებისმიერი სხვა ძუძუმწოვარი, ჩვენ მართლა ძალიან კარგად ვოფლიანდებით.
  • 9:29 - 9:31
    მაგრამ სოციალურ დისკომფორტთან ერთად
  • 9:31 - 9:33
    ამას პლიუსიც აქვს,
  • 9:33 - 9:35
    კერძოდ, სირბილისას,
  • 9:35 - 9:38
    როცა გვჭირდება სიცხეში დიდი დისტანციების დაფარვა,
  • 9:38 - 9:41
    ჩვენ ვართ საუკეთესოები, ვერავინ შეგვედრება მთელ პლანეტაზე.
  • 9:41 - 9:43
    მაგალითად რომ აიღო ცხენი და არბენინო სიცხეში
  • 9:43 - 9:45
    5-6 მილის გარბენის მერე მას ექნება არჩევანი.
  • 9:45 - 9:48
    ან უნდა ისუნთქოს, ან უნდა გაგრილდეს,
  • 9:48 - 9:50
    მაგრამ ორივეს ერთდროულად გაკეთება არ შეუძლია -- ჩვენ კი შეგვიძლია.
  • 9:50 - 9:53
    მაშ რა იქნებოდა თუკი ჩვენ განვვითარდებოდით როგორც ჯგუფურად მონადირე ცხოველები?
  • 9:53 - 9:57
    რა იქნებოდა რომ ერთადერთი უპირატესობა რაც ჩვენ გვქონდა სხვა ცხოველებთან შედარებით
  • 9:57 - 9:59
    იყო ის, რომ ჩვენ შეგვეძლო შევკრებილიყავით,
  • 9:59 - 10:02
    გავსულიყავით აფრიკულ სავანაში, ამოგვერჩია ანტილოპა
  • 10:02 - 10:05
    გამოვკიდებოდით მთელი ჯგუფი და არ შევშვებოდით სანამ არ მოვინადირებდით?
  • 10:05 - 10:07
    ჩვენ მარტო ეს შეგვეძლო;
  • 10:07 - 10:09
    ჩვენ შეგვეძლო სიცხეში გვერბინა დიდი ხნის განმავლობაში.
  • 10:09 - 10:12
    თუკი ეს მართლაც ასე იყო, აქედან რამდენიმე დასკვნის გაკეთება შეიძლება.
  • 10:12 - 10:15
    მონადირე ჯგუფის წევრობაში მთავარია სიტყვა "ჯგუფი".
  • 10:15 - 10:17
    თუ მარტო შეეცდებოდით ანტილოპას გამოკიდებას
  • 10:17 - 10:20
    გარანტიას გაძლევთ, სავანაში ორი მკვდარი იქნებოდა.
  • 10:20 - 10:22
    თქვენ აუცილებლად დაგჭირდებოდათ ჯგუფი.
  • 10:22 - 10:24
    დაგჭირდებოდათ 64-65 წლისებიც,
  • 10:24 - 10:26
    ვინც იქნებოდნენ გამოცდილი ამ საქმეში
  • 10:26 - 10:28
    რომ მიმხვდარიყავით ზუსტად რომელ ანტილოპას მისდევთ.
  • 10:28 - 10:31
    იმიტომ, რომ ანტილოპების ჯოგი დაიშლება და მერე ისევ შეერთდება.
  • 10:31 - 10:33
    ასე რომ ეს ექსპერტი მონადირეები უნდა ყოფილიყვნენ ჯგუფში.
  • 10:33 - 10:35
    10 მილის უკან ვერ იქნებოდნენ.
  • 10:35 - 10:37
    ქალები და ბავშვებიც უნდა ყოფილიყვნენ
  • 10:37 - 10:40
    იმიტომ რომ ყველაზე უფრო ხორცის პროტეინები ჭირდებათ
  • 10:40 - 10:43
    ბავშვიან დედებს და მოზარდებს.
  • 10:43 - 10:45
    რა აზრი აქვს ანტილოპას მოკვლას თუკი
  • 10:45 - 10:47
    ის ხალხი ვისაც მისი შეჭმა უნდა იქნებიან 50 მილის იქით.
  • 10:47 - 10:49
    ამიტომ ისინიც უნდა იყვნენ ჯგუფში სხვებთან ერთად.
  • 10:49 - 10:51
    ასევე 27 წლის ჯანღონით სავსე მონადირეებიც დაგჭირდებოდათ
  • 10:51 - 10:53
    რომ დაეჭირათ და მოეკლათ ანტილოპა,
  • 10:53 - 10:55
    და მოზარდებიც დაგჭირდებოდათ
  • 10:55 - 10:57
    რომ ეს ყველაფერი ესწავლათ და შემდეგ გამოეყენებინათ.
  • 10:57 - 10:59
    ჯგუფი ერთად უნდა ყოფილიყო.
  • 10:59 - 11:02
    შემდეგი დასკვნა რისი გაკეთებაც შეგვიძლია არის ის, რომ ეს ჯგუფი ვერ იქნებოდა მარტო მატერიალისტური.
  • 11:02 - 11:05
    გაბრაზებული და ნერვებმოშლილი არ შეიძლება იყო როცა ანტილოპას დაჭერას ცდილობ.
  • 11:05 - 11:08
    არ შეიძლება ჯგუფში იყონ ერთიმეორეზე ნაწყენები და გულში ბოღმას ატარებდნენ.
  • 11:08 - 11:10
    ვერ იტყვი "მე იმის ანტილოპას არ გამოვეკიდები.
  • 11:10 - 11:12
    იმან ადრე გამაბრაზა. წავიდეს და თვითონ დაიჭიროს თავისი ანტილოპა."
  • 11:12 - 11:15
    ჯგუფის წევრებმა უნდა დაივიწყონ ამპარტავნება
  • 11:15 - 11:17
    და ერთმანეთს მხარში დაუდგნენ.
  • 11:17 - 11:20
    ანუ მივიღებთ ისეთ კულტურას
  • 11:20 - 11:22
    რომელიც ძალიან გავს
  • 11:22 - 11:24
    ტარაჰუმარას ტომს --
  • 11:24 - 11:26
    ტომს, რომელიც ფაქტიურად არ შეცვლილა
  • 11:26 - 11:28
    ქვის ხანის მერე.
  • 11:28 - 11:30
    საკმაოდ დამაჯერებლად ჟღერს
  • 11:30 - 11:32
    რომ ტარაჰუმარა აკეთებს იმას
  • 11:32 - 11:35
    რასაც ჩვენ ყველანი ვაკეთებდით ორი მილიონი წლის განმავლობაში.
  • 11:35 - 11:38
    და ჩვენ, თანამედროვე სამყარო, ავცდით გზას.
  • 11:38 - 11:41
    დღეს ჩვენ სირბილს ვუყურებთ როგორც რაღაც უცხო და უცნაურ საქმიანობას,
  • 11:41 - 11:44
    როგორც სასჯელს იმისთვის, რომ წინა დღეს პიცა მიირთვით.
  • 11:44 - 11:46
    მაგრამ იქნებ არ არის ასე?
  • 11:46 - 11:49
    იქნებ ჩვენ ავიღეთ ეს ჩვენი ბუნებრივი უპირატესობა
  • 11:49 - 11:51
    და გავაფუჭეთ.
  • 11:51 - 11:54
    როგორ გავაფუჭეთ? როგორ ვაფუჭებთ საერთოდ რამეს?
  • 11:54 - 11:56
    მოვინდომეთ ამაზე ფულის გაკეთება.
  • 11:56 - 11:58
    დავაპირეთ ამის დახარისხება, დაფასოება, გაუმჯობესება
  • 11:58 - 12:00
    და გაყიდვა.
  • 12:00 - 12:02
    და მოხდა ისე, რომ ჩვენ დავიწყეთ
  • 12:02 - 12:04
    ისეთი რთული და დარბილებული რაღაცეების გამოშვება
  • 12:04 - 12:07
    რომელიც სირბილში მოგვეხმარებოდა. დავარქვით მას სარბენი ფეხსაცმელი.
  • 12:07 - 12:10
    პირადად მე იმიტომ ვარ გაბრაზებული სარბენ ფეხსაცმელზე, რომ
  • 12:10 - 12:13
    მილიონნაირი მაქვს ნაყიდი და ყველა ფეხს მტკენდა.
  • 12:13 - 12:15
    და მე მგონი, თუკი აქ არიან მორბენლები --
  • 12:15 - 12:17
    წეღან ვესაუბრე კეროლს;
  • 12:17 - 12:20
    ორი წუთი ვსაუბრობდით კულისებს მიღმა და მელაპარაკებოდა ფეხის ტრავმაზე.
  • 12:20 - 12:23
    ნებისმიერ მორბენალს რომ დაელაპარაკო, გარანტიას გაძლევთ 30 წამის მერე
  • 12:23 - 12:25
    საუბარი გადავა ტრავმებზე.
  • 12:25 - 12:28
    თუკი ადამიანები განვითარდნენ როგორც მორბენლები, თუკი ესაა ჩვენი ბუნებრივი უპირატესობა,
  • 12:28 - 12:31
    მაშინ რატომ არ გამოგვდის? რატომ ვიღებთ ტრავმებს?
  • 12:31 - 12:33
    სირბილთან დაკავშირებით, და სირბილთან დაკავშირებულ ტრავმებთან დაკავშირებით საინტერესოა ის, რომ
  • 12:33 - 12:36
    ეს ტრავმები ახალია, ადრე მორბენლებს არ აწუხებდა ტრავმები.
  • 12:36 - 12:38
    თუ გადახედავთ ფოლკლორს ან მითოლოგიას,
  • 12:38 - 12:40
    ყველა მითსა და ლეგენდაში
  • 12:40 - 12:42
    სირბილი ასოცირდება
  • 12:42 - 12:45
    თავისუფლებასთან, სიციცხლესთან, ახალგაზრდობასთან და სიჯანსაღესთან.
  • 12:45 - 12:47
    მხოლოდ ჩვენ დროში მოხდა, რომ
  • 12:47 - 12:49
    სირბილი ასოცირდება შიშთან და ტკივილთან.
  • 12:49 - 12:51
    ჯერონიმო ამბობდა
  • 12:51 - 12:54
    "მხოლოდ ჩემი ფეხები არიან ჩემი მეგობრები. მხოლოდ მათ ვენდობი."
  • 12:54 - 12:56
    ეს იმიტომ, რომ აპაჩების ტრიათლონი
  • 12:56 - 12:58
    იყო 50 მილი უდაბნოში,
  • 12:58 - 13:00
    ხელჩართული ბრძოლა, ცხენების გატაცება
  • 13:00 - 13:02
    და მერე სახლში ტყავის დამუშავება.
  • 13:02 - 13:04
    ჯერონიმოს არასდროს უთქვამს :"აუ იცით,
  • 13:04 - 13:07
    აქილევსის მყესი მაწუხებს, ცოტა უნდა შევამცირო დატვირთვა. ერთ კვირას გამოვტოვებ."
  • 13:07 - 13:09
    ანდა "ცოტა სხვა ვარჯიშებს შევურევ.
  • 13:09 - 13:12
    აი, იოგა არ გამიკეთებია. ჯერ მზად არ ვარ."
  • 13:12 - 13:14
    ადამიანები ყოველთვის დარბოდნენ.
  • 13:14 - 13:16
    დღეს კი აქ ვართ, გვაქვს ჩვენი ციფრული ტექნოლოგია.
  • 13:16 - 13:18
    და მთელი ჩვენი მეცნიერება იმის შედეგია, რომ
  • 13:18 - 13:20
    ჩვენს წინაპრებს შეეძლოთ
  • 13:20 - 13:22
    ყოველდღე რაღაც ექსტრაორდინალურის გაკეთება,
  • 13:22 - 13:24
    კერძოდ საკუთარი შიშველი ფეხების გამოყენება
  • 13:24 - 13:26
    გრძელი დისტანციების დასაფარად.
  • 13:26 - 13:28
    რა უნდა ვქნათ რომ ისევ მასეთ მდგომარეობაში დავბრუნდეთ?
  • 13:28 - 13:30
    ჩემი აზრით, პირველი რაც უნდა გავაკეთოთ არის
  • 13:30 - 13:33
    ის რომ უარი ვთქვათ დაფასოებაზე, გაყიდვებზე, მარკეტინგზე.
  • 13:33 - 13:35
    უარი ვთქვათ სუნიან ფეხსაცმელზე.
  • 13:35 - 13:37
    უარი ვთქვათ ქალაქის მარათონებზე,
  • 13:37 - 13:40
    სადაც თუ 4 საათი მოუნდი გარბენას, უვარგისი ხარ,
  • 13:40 - 13:42
    მაგრამ თუ 3.59.59 დაამთავრე, მაშინ ძალიან მაგარი ხარ
  • 13:42 - 13:44
    იმიტომ რომ ამ შედეგით შეგიძლია შემდეგ შეჯიბრებაში მიიღო მონაწილეობა.
  • 13:44 - 13:47
    კვლავ უნდა გადავაქციოთ სირბილი გართობად და მხიარულებად
  • 13:47 - 13:50
    და, მე ვიტყოდი, სიშიშვლედ
  • 13:50 - 13:52
    რამაც ტარაჰუმარა გახადა
  • 13:52 - 13:55
    ერთერთი ყველაზე უფრო ჯანმრთელ და უპრობლემო კულტურად ჩვენ დროში.
  • 13:55 - 13:57
    ანუ რას მივიღებთ ამით ჩვენ?
  • 13:57 - 14:00
    კარგი, ვთქვათ დაწვავ იმ ზედმეტ კალორიებს რომელიც წინა დღეს მიიღე.
  • 14:00 - 14:03
    მაგრამ იქნებ სხვა სარგებლის მომტანიც იყოს.
  • 14:03 - 14:06
    ძალიან ზედმეტებში გადასვლის გარეშე,
  • 14:06 - 14:08
    წარმოიდგინეთ სამყარო
  • 14:08 - 14:10
    სადაც ნებისმიერს შეეძლებოდა გარეთ გასვლა
  • 14:10 - 14:12
    და იმის გაკეთება
  • 14:12 - 14:15
    რაც მათ გახდიდა უფრო მშვიდ, უფრო უპრობლემო
  • 14:15 - 14:17
    უფრო ჯანსაღ ხალხად.
  • 14:17 - 14:19
    მოაცილებდა სტრესს --
  • 14:19 - 14:21
    ისე, რომ ოფისში დაბრუნების შემდეგ ადამიანი არ ემგვანებოდა გადარეულ მანიაკს.
  • 14:21 - 14:23
    ამ დროს სახლში წახვიდოდი სტრესისგან თავისუფალი.
  • 14:23 - 14:26
    იქნებ არის ოქროს შუალედი იმას თუ რა ვართ დღეს და
  • 14:26 - 14:29
    იმას შორის თუ რა იყო ტარაჰუმარა მთელი ისტორიის მანძილზე.
  • 14:29 - 14:31
    მე არ ვამბობ რომ ყველანი სპილენძის კანიონში უნდა წავიდეთ
  • 14:31 - 14:34
    და სიმინდი ვჭამოთ, რაც ტარაჰუმარას მთავარი კერძია.
  • 14:34 - 14:36
    მაგრამ იქნებ რამე შუალედი გამოვნახოთ.
  • 14:36 - 14:38
    და თუკი ამას მოვახერხებთ,
  • 14:38 - 14:41
    იქნებ ერთი კარგი მსუქანი ნობელის პრემია იყოს ამისთვის.
  • 14:41 - 14:44
    იმიტომ, რომ თუკი ვინმე შეძლებდა
  • 14:44 - 14:46
    რომ აღგვედგინა ჩვენი ბუნებრივი შესაძლებლობები
  • 14:46 - 14:48
    რომელსაც ჩვენი არსებობის ძირითადი დროის მანძილზე ვიყენებდით
  • 14:48 - 14:50
    დაახლოებით 1970-იან წლებამდე,
  • 14:50 - 14:52
    ამისგან მოტანილი სარგებელი, როგორც სოციალური ისე ფიზიკური,
  • 14:52 - 14:55
    ასევე პოლიტიკური და მენტალური,
  • 14:55 - 14:57
    იქნებოდა უზარმაზარი.
  • 14:57 - 15:00
    მე რასაც ვუყურებ დღეს, არსებობს მზარდი სუბკულტურა
  • 15:00 - 15:03
    ფეხშიშველა მორბენლებისა, იმათი ვინც უარს ამბობს ფეხსაცმელზე.
  • 15:03 - 15:05
    და რაც მათ აღმოაჩინეს არის ის, რომ
  • 15:05 - 15:08
    ფეხსაცმელთან ერთად იშორებ სტრესს,
  • 15:08 - 15:10
    იშორებ ტრავმებს და ტკივილს.
  • 15:10 - 15:12
    და აღმოაჩენ იმას
  • 15:12 - 15:14
    რაც ტარაჰუმარამ უკვე დიდი ხანია იცის,
  • 15:14 - 15:16
    რომ ეს ძალიან სახალისოც შეიძლება იყოს.
  • 15:16 - 15:18
    მე თვითონაც გამოვცადე ეს.
  • 15:18 - 15:21
    მთელი ცხოვრება ტრავმები მაწუხებდა, სანამ 40-ოდე წლის ასაკში არ მოვიშორე ფეხსაცმელი
  • 15:21 - 15:23
    და ჩემი სირბილთან დაკავშირებული პრობლემებიც გაქრა.
  • 15:23 - 15:25
    ასე რომ შეიძლება ეს ყველასთვის სასარგებლო იყოს.
  • 15:25 - 15:28
    და მე ძალიან ვაფასებ რომ თქვენ ბოლომდე მოისმინეთ მთელი ეს ისტორია. დიდი მადლობა.
  • 15:28 - 15:30
    (აპლოდისმენტები)
Title:
კრისტოფერ მაკდუგალი: ვართ თუ არა სირბილისთვის გაჩენილი?
Speaker:
Christopher McDougall
Description:

კრისტოფერ მაკდუგალი იკვლევს ადამიანის სირბილისკენ ლტოლვის საიდუმლოს. როგორ გადაარჩინა სირბილმა პირველყოფილი ადამიანები -- და ჩვენი შორეული წინაპრების რა ინსტიქტები გვექაჩება დღესაც წინ? TEDxPennQuarter-ზე მაკდუგალი მოგვითხრობს ოქროს გულის მქონდე მარათონის მორბენალზე, ულტრა-მორბენალზე, რომელზეც ვერავინ იფიქრებდა რომ ის ულტრა მორბენალი იქნებოდა და მექსიკაში მცხოვრებ უცნობ ტომზე, რომლისთვისაც სირბილი სასიცოცხლოდ აუცილებელია.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
15:31
David Khatidze added a translation

Georgian subtitles

Revisions