Return to Video

Câu chuyện về nhà khoa học dám thách thức cả ngành công nghiệp hóa chất - Mark Lytle

  • 0:07 - 0:10
    Năm 1958, Racher Carson
    nhận được một lá thư
  • 0:10 - 0:13
    kể về việc chim chóc
    đột nhiên rơi từ trên cây xuống.
  • 0:13 - 0:17
    Người viết thư cho rằng
    chúng chết do thuốc trừ sâu DDT
  • 0:17 - 0:20
    phun ở vùng đầm lầy gần đó.
  • 0:20 - 0:24
    Lá thư ấy
    đã thôi thúc Carson nghiên cứu DDT.
  • 0:24 - 0:27
    Bà từng nghe giới khoa học
    và những người yêu thiên nhiên
  • 0:27 - 0:32
    lo ngại việc phun thuốc trừ sâu bừa bãi
    đe đọa sự sống của chim, cá
  • 0:32 - 0:34
    và có thể là cả con người.
  • 0:34 - 0:37
    Bà bắt đầu tìm hiểu
    qua người quen trong chính quyền
  • 0:37 - 0:40
    khi làm việc ở Cục Thủy sản Hoa Kỳ.
  • 0:40 - 0:46
    Bà hỏi: "Điều gì đã khiến
    mùa xuân lặng im đến thế?"
  • 0:46 - 0:51
    Năm 1962, Carson cho ra đời
    quyển sách với tựa "Mùa xuân vắng lặng".
  • 0:51 - 0:54
    Cuốn sách viết về sự lạm dụng hóa chất
  • 0:54 - 0:56
    và tác hại của nó
    lên tự nhiên và con người.
  • 0:56 - 1:01
    "Mùa xuân vắng lặng" ngay lập tức
    nhận được cả sự ca ngợi lẫn chỉ trích.
  • 1:01 - 1:04
    Bên cạnh, còn có
    những lời công kích cá nhân độc địa.
  • 1:04 - 1:08
    Làm thế nào nhà văn
    và nhà sinh vật học hiền hòa này
  • 1:08 - 1:10
    lại gây nhiều tranh cãi đến vậy?
  • 1:10 - 1:14
    Bắt đầu sự nghiệp
    là một nghiên cứu sinh chăm chỉ,
  • 1:14 - 1:18
    cân bằng việc học Sinh học
    tại Đại học John Hopkins
  • 1:18 - 1:19
    với công việc bán thời gian.
  • 1:19 - 1:22
    Nhưng phải ngưng việc theo học tiến sĩ
  • 1:22 - 1:25
    để nuôi cha và chị gái bị bệnh.
  • 1:25 - 1:28
    Bà làm việc bán thời gian
    tại Cục Thủy sản
  • 1:28 - 1:32
    viết kịch bản radio
    cho mảng sinh học biển.
  • 1:32 - 1:36
    Tài viết lách của bà
    thu hút nhiều thính giả
  • 1:36 - 1:38
    khiến cấp trên rất ấn tượng.
  • 1:38 - 1:40
    Năm 1936, bà trở thành
  • 1:40 - 1:43
    người phụ nữ thứ hai
    được thuê làm việc toàn thời gian tại Cục.
  • 1:43 - 1:48
    Năm 1941, bà xuất bản
    bộ ba cuốn sách đầu tiên về đại dương,
  • 1:48 - 1:52
    dùng khoa học với giọng văn thơ mộng
    để miêu tả thế giới dưới đại dương.
  • 1:52 - 1:57
    Nhiều độc giả đắm chìm
    trong các cuộc khám phá của bà.
  • 1:57 - 1:59
    "Mùa xuân vắng lặng"
    viết chủ yếu về
  • 1:59 - 2:04
    các hành động của con người
    làm đe dọa cân bằng sinh thái.
  • 2:04 - 2:09
    DDT vốn được dùng trong Thế chiến II
    để diệt trừ sâu bọ phá hoại mùa màng,
  • 2:09 - 2:12
    bảo vệ binh lính
    khỏi các bệnh do côn trùng gây ra.
  • 2:12 - 2:17
    Sau thế chiến, DDT thường được phun
    trên diện rộng để diệt trừ sâu bọ,
  • 2:17 - 2:20
    để lại nhiều hệ quả khôn lường.
  • 2:20 - 2:23
    Từng được dùng để diệt kiến lửa
    ở miền Nam Hoa Kỳ,
  • 2:23 - 2:29
    DDT làm chết nhiều loài động vật hoang dã
    nhưng diệt được rất ít kiến lửa.
  • 2:29 - 2:33
    Bất chấp việc này và sự cố khác,
    Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ
  • 2:33 - 2:37
    và các công ty hóa chất
    vẫn tán dương lợi ích của DDT.
  • 2:37 - 2:39
    Có rất ít quy định
    trong việc sừ dụng DDT,
  • 2:39 - 2:41
    và cũng ít ai nhận thức được
    tác hại tiềm tàng của nó.
  • 2:41 - 2:44
    Nhưng Carson đã chỉ ra
    lạm dụng hóa chất
  • 2:44 - 2:47
    sẽ làm tăng khả năng
    chống chọi của sâu bệnh,
  • 2:47 - 2:52
    khiến con người phải tạo ra
    những hóa chất độc hại hơn nữa.
  • 2:52 - 2:54
    Vì DDT không hòa tan trong nước
  • 2:54 - 2:59
    nên bà khẳng định
    nó sẽ tích tụ dần trong môi trường,
  • 2:59 - 3:03
    trong côn trùng,
    trong mô của các động vật ăn côn trùng,
  • 3:03 - 3:05
    và sau cuối là trong cơ thể con người.
  • 3:05 - 3:10
    Bà cho rằng
    DDT có thể làm thay đổi cấu trúc gen,
  • 3:10 - 3:14
    gây ra các hậu quả khó lường
    cho thế hệ tương lai.
  • 3:14 - 3:17
    "Mùa xuân vắng lặng"
    tạo ra những phản ứng mãnh liệt.
  • 3:17 - 3:23
    Nhiều người xem đây là lời kêu gọi
    dừng sử dụng các hóa chất hủy diệt.
  • 3:23 - 3:27
    Số khác lại cho rằng
    Carson đã bỏ qua vai trò của DDT
  • 3:27 - 3:30
    trong việc diệt trừ sâu bọ
    gây hại cho con người.
  • 3:30 - 3:35
    Erza Taft Benson,
    Cựu Bộ trưởng nông nghiệp thắc mắc
  • 3:35 - 3:40
    "Sao một phụ nữ độc thân,
    không con lại quan tâm đến gen?"
  • 3:40 - 3:45
    và sa thải Carson vì cho rằng
    "bà có thể là một người cộng sản."
  • 3:45 - 3:47
    Luật sư của một nhà máy
    sản xuất thuốc trừ sâu
  • 3:47 - 3:50
    nói bóng gió rằng
    Carson và những người ủng hộ bà
  • 3:50 - 3:56
    là những kẻ nham hiểm,
    muốn bôi nhọ danh dự các doanh nghiệp.
  • 3:56 - 3:59
    Trên thực tế, Carson quan tâm
    đến sự nguy hiểm của hóa chất
  • 3:59 - 4:04
    do công chúng không nhận thức được tác hại
    mà chỉ biết về lợi ích của chúng.
  • 4:04 - 4:06
    Bà bác bỏ quan niệm phổ biến rằng
  • 4:06 - 4:09
    con người có thể và nên tìm cách
    kiểm soát thiên nhiên.
  • 4:09 - 4:11
    Thay vào đó, bà mong
  • 4:11 - 4:17
    mọi người chuyên tâm
    tu dưỡng và làm chủ bản thân.
  • 4:17 - 4:20
    Carson qua đời
    vì ung thư vào năm 1964,
  • 4:20 - 4:24
    hai năm sau khi
    "Mùa xuân vắng lặng" được xuất bản.
  • 4:24 - 4:29
    Việc làm của bà khích lệ
    phong trào đấu tranh vì môi trường.
  • 4:29 - 4:32
    Năm 1969, trước áp lực
    của những nhà hoạt động vì môi trường,
  • 4:32 - 4:36
    Quốc hội thông qua
    Đạo luật Chính sách Môi trường Quốc gia,
  • 4:36 - 4:38
    yêu cầu các cơ quan liên bang
  • 4:38 - 4:42
    đánh giá các tác động của họ
    lên môi trường.
  • 4:42 - 4:43
    Để thực thi đạo luật,
  • 4:43 - 4:47
    Tổng thống Richard Nixon thành lập
    Cục Bảo vệ Môi sinh Hoa Kỳ (EPA).
  • 4:47 - 4:54
    Năm 1972, EPA cấm sử dụng DDT
    trong một số lĩnh vực.
  • 4:54 - 4:58
    Sau khi qua đời, Rachel Carson
    vẫn tiếp tục bảo vệ môi trường
  • 4:58 - 5:01
    qua những con chữ
    còn tác động mãi đến các thế hệ sau.
Title:
Câu chuyện về nhà khoa học dám thách thức cả ngành công nghiệp hóa chất - Mark Lytle
Speaker:
Mark Lytle
Description:

Xem trọn bài học tại: https://ed.ted.com/lessons/how-one-scientist-took-on-the-chemical-industry-mark-lytle

Vào năm 1958, sau khi nhận được lá thư kể về cái chết của chim chóc do thuốc trừ sâu DDT gây ra, Racher Carson bắt đầu nghiên cứu về việc lạm dụng hóa chất và tác hại của nó lên tự nhiên. Năm 1962, Carson cho ra đời quyển sách với tựa "Mùa xuân vắng lặng". Ngay lập tức, cuốn sách nhận được sự ca ngợi lẫn chỉ trích. Tại sao nhà văn và nhà sinh vật học này lại gây nhiều tranh cãi đến vậy? Mark Lytle sẽ phân tích điều này.

Bài học bởi Mark Lyussy, đạo diễn bởi Héloïse Dorsan Rachet.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TED-Ed
Duration:
05:03

Vietnamese subtitles

Revisions