Return to Video

Yavaş okumak bana yazmak hakkında ne öğretti

  • 0:01 - 0:04
    Uzun zaman önce bir dev yaşardı,
  • 0:04 - 0:09
    bencil bir dev, büyüleyici bahçesi
    tüm ülkede en güzeliydi.
  • 0:10 - 0:12
    Bir akşam, bu dev eve geldi
  • 0:12 - 0:15
    ve tüm bu çocukları
    bahçesinde oynarken buldu,
  • 0:15 - 0:16
    çok kızmıştı.
  • 0:17 - 0:20
    "Benim bahçem, benim bahçemdir!"
  • 0:20 - 0:22
    dedi dev
  • 0:22 - 0:25
    ve etrafına bu yüksek duvarı inşa etti.
  • 0:26 - 0:31
    Yazar Oscar Wilde, "Bencil Dev"
    hikâyesini 1888'de yazdı.
  • 0:32 - 0:37
    Neredeyse 100 sene sonra, bu dev
    benim Brooklyn'deki çocukluğuma taşındı
  • 0:37 - 0:38
    ve asla terk etmedi.
  • 0:39 - 0:41
    Dindar bir ailede yetiştim
  • 0:41 - 0:44
    ve hem İncil'i hem de Kur'an'ı
    okuyarak büyüdüm.
  • 0:45 - 0:48
    Hem dinî hem de eğlence sebeplerle
    geçen saatlerce kitap okuma
  • 0:48 - 0:51
    saatlerce televizyon izlemekten
    çok daha üstün geliyordu.
  • 0:51 - 0:54
    Herhangi bir günde kardeşlerimi ve beni
  • 0:54 - 0:57
    dairemizin bir köşesinde okuyorken
    kıvrılmış olarak bulabilirdiniz,
  • 0:57 - 0:59
    bazense mutsuz bir şekilde
  • 0:59 - 1:03
    çünkü New York'un sıcak günlerinde
    yangın musluğu patlardı
  • 1:03 - 1:06
    ve çok büyük bir kıskançlıkla
    aşağıda, fışkıran suda oynayan
  • 1:06 - 1:08
    arkadaşlarımızı duyabiliyorduk,
  • 1:08 - 1:11
    saf neşeleri açık
    pencerelemizden içeri giriyordu.
  • 1:12 - 1:15
    Ancak kitaplarıma daha derinden
    bakmayı öğrendikçe,
  • 1:15 - 1:17
    her cümleye daha fazla zaman ayırdıkça
  • 1:17 - 1:20
    dış dünydaki sesleri daha az duydum.
  • 1:20 - 1:23
    Bu yüzden kitapları hızlıca
    okuyan kardeşlerimin aksine
  • 1:23 - 1:25
    ben yavaş bir şekilde okudum --
  • 1:25 - 1:27
    çok ama çok yavaş bir şekilde.
  • 1:28 - 1:31
    Kelimelerin altında parmağını
    gezdiren o çocuklardandım
  • 1:31 - 1:33
    ta ki bunu yapmamam söylenene kadar;
  • 1:33 - 1:36
    büyük çocukların parmaklarını
    kullanmadığı söylenmişti bana.
  • 1:36 - 1:40
    Üçüncü sınıfta ellerimiz sıranın üzerinde
    birleştirilmiş bir şekilde oturtuluyorduk,
  • 1:40 - 1:42
    ellerimizi sadece sayfaları
    çevirmek için bırakırdık,
  • 1:42 - 1:44
    sonrasında o pozisyona geri dönerdik.
  • 1:45 - 1:48
    Öğretmenimiz acımasız değildi.
  • 1:48 - 1:49
    1970'lerdeydik
  • 1:49 - 1:52
    ve amacı sadece sınıfımızın
    seviyesinde değil,
  • 1:52 - 1:54
    daha üstünde okumamızı sağlamaktı
  • 1:54 - 1:57
    ve her zaman daha hızlı
    okumamız için zorlanıyorduk.
  • 1:58 - 2:01
    Ancak dairemizin sessizliğinde,
    öğretmenimin bakışlarının dışında
  • 2:01 - 2:04
    kelimelerin altında parmağımı gezdirirdim
  • 2:04 - 2:07
    ve bu bencil dev bana
    tekrardan hikâyesini anlatırdı;
  • 2:07 - 2:11
    bahçesine gizlice giren çocuklardan dolayı
    nasıl ihanete uğramış hissettiğini,
  • 2:11 - 2:13
    nasıl bu yüksek duvarı inşa ettiğini
  • 2:13 - 2:15
    ve bu duvarın nasıl çocukları
    dışarıda tuttuğunu
  • 2:15 - 2:18
    ancak gri bir kış, bahçesine düşmüş
  • 2:18 - 2:20
    ve sadece durmuş ve durmaya devam etmiş.
  • 2:21 - 2:23
    Her okuyuşumla birlikte
    yeni bir şey öğrendim,
  • 2:23 - 2:27
    bahçeden kovulduklarında çocukların
    üzerinde oynamak zorunda bırakıldıkları
  • 2:27 - 2:29
    yolun sert taşları hakkında,
  • 2:29 - 2:32
    bir gün ortaya çıkan
    küçük bir çocuğun kibarlığı hakkında
  • 2:33 - 2:35
    ve hatta devin kendisi hakkında bile.
  • 2:35 - 2:38
    Belki de kelimeleri her şeye
    rağmen öfke dolu değildi.
  • 2:38 - 2:42
    Belki de empati,
    anlayış için bir yalvarıştı.
  • 2:42 - 2:46
    "Benim bahçem, benim bahçemdir."
  • 2:48 - 2:50
    Yıllar sonra John Gardner
    adında bir yazarın
  • 2:50 - 2:53
    bunu "kurgusal rüya"
    veya "kurgunun rüyası" olarak
  • 2:53 - 2:54
    tanımladığını öğrendim
  • 2:54 - 2:58
    ve kitabın içinde tam da
    bu noktada olduğumu fark ettim,
  • 2:58 - 2:59
    karakterle birlikte zaman geçiriyordum
  • 2:59 - 3:03
    ve yazarın yarattığı dünya
    beni içine davet ediyordu.
  • 3:03 - 3:06
    Bir çocuk olarak bu hikâyelerin
    tadının çıkarılmasının gerektiğini,
  • 3:06 - 3:09
    hikâyelerin yavaş okunmasının gerektiğini
  • 3:09 - 3:14
    ve bazı yazarların onları yazarken aylar,
    belki de yıllar harcadığını biliyordum.
  • 3:14 - 3:15
    Bir okuyucu olarak görevim --
  • 3:15 - 3:18
    özellikle de bir gün yazar olmak
    isteyen bir okuyucu olarak --
  • 3:18 - 3:20
    hikâyeye saygı duymaktı.
  • 3:21 - 3:27
    Kablo, internet veya hatta
    telefon olmadan çok önce
  • 3:27 - 3:29
    hikâye aracılığıyla
  • 3:29 - 3:32
    düşüncelerini, bilgilerini ve anılarını
    paylaşan insanlar vardı.
  • 3:32 - 3:35
    Birleştirici teknolojinin
    en eski biçimlerinden biriydi.
  • 3:36 - 3:39
    Mısırlıları Nil Nehri boyunca
    ilerlemeleri için gönderen
  • 3:39 - 3:41
    daha iyi bir şeyin hikâyesiydi,
  • 3:41 - 3:44
    Tutankhamun'un kalıntılarını
    21. yüzyıla taşıyan
  • 3:44 - 3:46
    ölüyü muhafaza etmenin
    daha iyi bir yolunun hikâyesi.
  • 3:46 - 3:48
    İki milyonu aşkın yıl önce
  • 3:48 - 3:52
    ilk insanlar taştan aletler
    yapmaya başladıklarında
  • 3:52 - 3:54
    birisi "Ya olursa?" demiş
  • 3:54 - 3:57
    ve başka birisi de
    hikâyeyi hatırlamış olmalı.
  • 3:57 - 4:01
    İster kelimelerle ister el kol hareketi
    veya çizimlerle söylesinler
  • 4:01 - 4:04
    nesilden nesile aktarıldı, hatırlandı:
  • 4:04 - 4:07
    Çekice vurun ve hikâyesini dinleyin.
  • 4:08 - 4:11
    Taşınabilir kasetçalardan
  • 4:12 - 4:16
    Walkman'e, taşınabilir CD çalara,
  • 4:16 - 4:18
    iPod'lara,
  • 4:18 - 4:21
    istediğimiz herhangi bir şarkıya
    ne zaman istersek ulaştık.
  • 4:21 - 4:24
    Çocukluğumdaki dört kanallı televizyondan
  • 4:24 - 4:27
    görünüşte sonsuz kablo
    ve veri akışına ulaştık.
  • 4:27 - 4:32
    Teknoloji zaman ve uzay boyunca
    daha hızlı ilerlememizi sağladıkça
  • 4:32 - 4:35
    hikâyeler yoldan
    çıkarılıyor gibi görünüyor.
  • 4:35 - 4:38
    Kelimenin tam anlamıyla
    anlatıdan çıkarılıyor demek istiyorum.
  • 4:39 - 4:42
    Ama hikâyelerle olan
    meşguliyetimiz değişse bile
  • 4:42 - 4:48
    ya da kitaptan sese,
    Instagram'dan Snapchat'e değişse bile
  • 4:48 - 4:50
    kelimelerin altındaki
    parmağımızı hatırlamalıyız.
  • 4:50 - 4:53
    Hikâyenin, formatı ne olursa olsun,
  • 4:53 - 4:56
    asla gidemeyeceğimizi düşündüğümüz
    yerlere bizi her zaman götürdüğünü,
  • 4:56 - 4:59
    asla tanışmayı beklemediğimiz
    insanlarla bizi tanıştırdığını
  • 4:59 - 5:02
    ve kaçırmış olabileceğimiz dünyaları
    bize gösterdiğini hatırlayın.
  • 5:03 - 5:07
    Bu yüzden teknoloji çok daha hızlı
    ilerlemeye devam etse de
  • 5:07 - 5:09
    ben daha yavaş bir şeyle iyiyim.
  • 5:10 - 5:11
    Kelimelerin altındaki parmağım
  • 5:11 - 5:16
    her yaştan insan için
    kitap yazdığım bir hayata götürdü,
  • 5:16 - 5:18
    kitaplar yavaş yavaş okunmak içindir,
  • 5:18 - 5:19
    tadını çıkarmak içindir.
  • 5:20 - 5:24
    Dünyaya derinden
    ve yakından bakma arzumun,
  • 5:24 - 5:26
    tüm benliğimi buna adamanın
  • 5:26 - 5:30
    ve böyle yaparak bir hikâyenin
    birçok olasılığını görmenin
  • 5:30 - 5:32
    aslında bir hediye olduğu ortaya çıktı
  • 5:32 - 5:34
    çünkü acele etmemek
  • 5:34 - 5:37
    bana yazmak hakkında bilmem
    gereken her şeyi öğretti
  • 5:37 - 5:41
    ve yazmak bana dünyalar yaratmak hakkında
    bilmem gereken her şeyi öğretti,
  • 5:41 - 5:44
    insanların görülebildiği
    ve duyulabildiği dünyalar,
  • 5:44 - 5:48
    deneyimlerinin onaylandığı dünyalar
  • 5:48 - 5:51
    ve hikâyemin başka biri tarafından
    okunduğu ve duyulduğu dünyalar,
  • 5:51 - 5:54
    aramızda bir bağ yaratan
    bir şeye ilham veren,
  • 5:54 - 5:56
    bir sohbete ilham veren dünyalar.
  • 5:56 - 5:59
    Tüm mesele de bu değil mi --
  • 5:59 - 6:04
    günün sonunda bu dünyada
    yalnız hissetmemenin bir yolunu bulmak
  • 6:04 - 6:08
    ve ayrılmadan önce dünyayı değiştirmiş
    gibi hissetmenin bir yolunu bulmak.
  • 6:08 - 6:11
    Taştan çekice, insandan mumyaya,
  • 6:11 - 6:15
    fikirden hikâyeye --
    ve hepsinin hatırlanması.
  • 6:17 - 6:20
    Bazen geleceği anlamak için okuruz.
  • 6:20 - 6:23
    Bazense geçmişi anlamak için.
  • 6:23 - 6:27
    Kaybolmak, yaşadığımız
    zor zamanları unutmak
  • 6:27 - 6:32
    ve daha zor şeyleri görüp geçiren bizden
    önce gelenleri hatırlamak için okuruz.
  • 6:33 - 6:35
    Ben de aynı nedenlerden dolayı yazıyorum.
  • 6:36 - 6:40
    Brooklyn'e gelmeden önce ailem
    Nicholtown denen dışlanmış bir semtte
  • 6:40 - 6:43
    Greenville, Güney Carolina'da yaşardı.
  • 6:44 - 6:49
    Hepimiz okuma yazmayı öğrenmesine
    izin verilmemiş bir kişinin torunlarıydık.
  • 6:50 - 6:51
    Hayal edin:
  • 6:51 - 6:55
    Harflerin kelimeleri nasıl
    oluşturduğunu anlamanın tehlikesi,
  • 6:55 - 6:58
    kelimenin kendisinin tehlikesi,
  • 6:58 - 7:02
    ümmi insanların
    ve hikâyelerinin tehlikesi.
  • 7:04 - 7:09
    Ancak bir hikâyeye tutunduğumuzdan dolayı
    ölümle tehdit edilmenin bu temeline karşı
  • 7:09 - 7:11
    hikâyelerimiz ölmedi
  • 7:11 - 7:15
    çünkü onun altında
    başka bir hikâye daha var
  • 7:15 - 7:17
    ve bu, her zaman böyleydi.
  • 7:17 - 7:19
    İletişim kurduğumuz sürece
  • 7:19 - 7:21
    anlatılar arasında katmanlar var,
  • 7:21 - 7:25
    hikâyelerin altındaki hikâyeler
    ve onların altındakiler.
  • 7:25 - 7:29
    Bu şekilde hikâyeler hep hayatta kaldı
    ve hayatta kalmaya da devam edecek.
  • 7:29 - 7:35
    Yazmayı ve okumayı öğrenme şeklimle
    neredeyse susturulmuş insanlar arasında
  • 7:35 - 7:38
    bağlantı kurmaya başladıkça
  • 7:38 - 7:45
    hikâyemin benim olduğumdan daha büyük,
    yaşlı ve derin olduğun fark ettim.
  • 7:45 - 7:48
    Bu yüzden devam edecek.
  • 7:49 - 7:51
    Bu neredeyse susturulmuş insanlar arasında
  • 7:51 - 7:54
    hiç okumayı öğrenmemiş insanlar vardı.
  • 7:55 - 7:59
    Onların torunları, esaretin nesilleri
  • 7:59 - 8:01
    yeteri kadar varlıklı olsalardı
  • 8:01 - 8:04
    üniversiteye gidebilirler,
    lisansüstü eğitimi alabilirlerdi.
  • 8:05 - 8:08
    Büyükannem ve kardeşlerim gibi bazıları
    okumak için doğmuş gibi görünüyorlar,
  • 8:08 - 8:11
    sanki tarihleri yollarından çekilmiş gibi.
  • 8:12 - 8:15
    Annem gibi bazıları da
    Büyük Göç vagonuna bindi --
  • 8:15 - 8:18
    aslında bir vagon da değildi --
  • 8:18 - 8:20
    ve Güney'e veda etti.
  • 8:20 - 8:23
    İşte hikâyenin içinde hikâye:
  • 8:23 - 8:28
    Kalanlar ve gidenler bir hikâyenin
    tarihini yanlarında taşıdılar,
  • 8:28 - 8:33
    yazıya geçirmenin ona tutunmanın tek yolu
    olmadığını içten içe biliyorlardı,
  • 8:33 - 8:37
    uzun bir günün sonunda verandada oturup
  • 8:37 - 8:40
    çocuklarına bir hikâye
    anlatabileceklerini biliyorlardı.
  • 8:40 - 8:43
    Pamuk toplarken veya tütün biçerken
  • 8:43 - 8:46
    bunaltıcı bir sıcakta hikâyelerini
    anlatabileceklerini biliyorlardı,
  • 8:46 - 8:50
    hikâyelerinden öğüt verebileceklerini
    ve onları yorganlara işleyebileceklerini,
  • 8:50 - 8:54
    en acı dolu olanları komik bir şeye
    dönüştürebileceklerini
  • 8:54 - 8:55
    ve o kahkahalar ile
  • 8:55 - 9:00
    vücutlarını, ruhlarını ve hikâyelerini
  • 9:00 - 9:04
    tekrar tekrar çalmaya çalışan bir ülkenin
    tarihini aktarabileceklerini biliyorlardı.
  • 9:06 - 9:08
    Bu yüzden bir çocuk olarak
  • 9:08 - 9:13
    beni dünyadan dünyaya, cümleden cümleye,
  • 9:13 - 9:18
    cahillikten bilgiye taşıyan görünmez
    bir parmak hayal etmeyi öğrendim.
  • 9:19 - 9:22
    Bu yüzden teknoloji hızla
    ilerlemeye devam ederken
  • 9:22 - 9:24
    ben yavaş yavaş okumaya devam ettim,
  • 9:26 - 9:32
    yazarın eserine ve hikâyenin kalıcı gücüne
    saygı gösterdiğimi biliyordum.
  • 9:32 - 9:37
    Sesi bastırmak ve benden önce gelenleri,
  • 9:37 - 9:45
    ateşi kontrol etmeyi ve alevin, ışığın,
    ısının yeni gücünü elde etmeyi
  • 9:46 - 9:52
    en sonunda öğrenen ilk insanları
    hatırlamak için yavaşça okuyorum.
  • 9:54 - 9:58
    Bencil devi, duvarı nasıl
    en sonunda yıktığını
  • 9:58 - 10:01
    ve çocukların bahçesinde
    özgürce koşuşturmasına izin vermesini
  • 10:01 - 10:03
    hatırlamak için yavaşça okuyorum.
  • 10:03 - 10:10
    Okumasına hiç de izin verilmeyen atalarıma
    saygı göstermek için yavaşça okuyorum.
  • 10:10 - 10:13
    Onlar da ateşi kuşatmış,
  • 10:13 - 10:16
    hayallerinden,
    umutlarından, geleceklerinden
  • 10:16 - 10:19
    aheste aheste bahsetmiş olmalı.
  • 10:20 - 10:25
    Okuduğumuz, yazdığımız
    veya bir hikâye anlattığımız her seferinde
  • 10:25 - 10:27
    onların çemberinin içine giriyoruz,
  • 10:28 - 10:31
    çember bozulmamış kalıyor
  • 10:32 - 10:35
    ve hikâyenin gücü yaşamaya devam ediyor.
  • 10:36 - 10:37
    Teşekkür ederim.
  • 10:37 - 10:40
    (Alkış)
Title:
Yavaş okumak bana yazmak hakkında ne öğretti
Speaker:
Jacqueline Woodson
Description:

Yavaş yavaş okumak -- kelimelerin altında parmağını gezdirerek hatta öyle yapmaması öğretildiğinde bile -- Jacqueline Woodson'ı tadının çıkarılması gereken kitapları yazdığı bir hayata sürükledi. Bu şiirsel konuşmada, bizi yavaşlamamız için ve gitmeyi hiç beklemediğimiz yerlere götüren, tanışmayı hiç beklemediğimiz insanlarla bizi tanıştıran hikâyeleri takdir etmemiz için davet ediyor. "Tüm mesele de bu değil mi -- günün sonunda bu dünyada yalnız hissetmemenin ve ayrılmadan önce dünyayı değiştirmişiz gibi hissetmenin bir yolunu bulmak?" diyor.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
10:54

Turkish subtitles

Revisions