Return to Video

Zehrin gücü ve bir gün hayatınızı nasıl kurtarabileceği

  • 0:01 - 0:04
    Bir deniz salyangozu balığı nasıl yakalar?
  • 0:04 - 0:10
    Yani o yavaş bir salyangoz
    ve balık yavaş değil.
  • 0:10 - 0:12
    Ama evet, yakalıyor.
  • 0:13 - 0:15
    Kumun altında gömülü
    bir koni salyangozu saklı.
  • 0:15 - 0:18
    Bu gördüğünüz turuncu şey de dil gibi.
  • 0:18 - 0:20
    Ona hortum diyoruz.
  • 0:20 - 0:25
    Bu masum balığı takip etmek
    ve etkisiz hale getirmek için kullanıyor.
  • 0:26 - 0:28
    Bu av-avcı etkileşiminde
  • 0:28 - 0:31
    bunlar kesinlikle bahçenizdeki
    salyangoz türlerinden değil.
  • 0:31 - 0:34
    Onlar denizin suikastçileri.
  • 0:35 - 0:38
    Silah tercihleri ise zehirden yana.
  • 0:38 - 0:42
    Zehir, tıpkı zehirli yılanlarda
    ve akreplerde bulabileceğiniz zehir gibi,
  • 0:42 - 0:46
    bu deniz salyangozları balıkları, kurtları
    ve diğer salyangozları
  • 0:46 - 0:49
    etkisiz hale getirmek için
    zehrini kullanıyorlar.
  • 0:49 - 0:52
    Bu salyangozların zehri de
    yalnızca tek bir madde değil,
  • 0:52 - 0:55
    aslında dişli dil adlı sahte bir diş
    aracılığıyla birleştirilen
  • 0:55 - 0:59
    ve aktarılan bir
    zehirli moleküller kokteyli.
  • 0:59 - 1:02
    Dişli dilleri enjektör olarak
    düşünebilirsiniz.
  • 1:02 - 1:06
    Endişelenmeye gerek yok,
    bu salyangozların iyi iğne huyları var,
  • 1:06 - 1:08
    çünkü her diş dili
    yalnızca bir kez kullanılıyor.
  • 1:08 - 1:11
    Zehirli organizmalar
    hakkındaki kendi bilginiz
  • 1:11 - 1:15
    ve size gösterdiğim gece sizi
    uyutmayacak olan videodan dolayı
  • 1:15 - 1:19
    zehrin tehlikeli ve kötü bir şey
    olduğunu düşünebilirsiniz.
  • 1:19 - 1:21
    Bu hem doğru hem de yanlış.
  • 1:21 - 1:23
    Zehir hakkında düşünmenin
    daha doğru bir yolu
  • 1:23 - 1:27
    onu hem bir kötü adam hem de
    bir süper kahraman olarak düşünmek.
  • 1:27 - 1:31
    Laboratuvarımda bu
    deniz salyangozlarındaki
  • 1:31 - 1:34
    zehrin evrimi üzerinde
    iyi yollar bulmak için çalışıyoruz.
  • 1:34 - 1:37
    Kulağa bir abartı ya da belki de
    yalan haber gibi gelebilir
  • 1:37 - 1:40
    ama aslında eğer yılanlar konuya dahilse
    elde ettiğimiz ürün yasal.
  • 1:40 - 1:43
    Zehirli ürünün başarılı
    olmasının bir sebebi
  • 1:43 - 1:47
    fiziksel bir savaşı biyokimyasal
    bir savaşa çevirmesi.
  • 1:47 - 1:52
    Av-avcı etkileşiminin kaba
    kuvvetle olduğu bir yerde
  • 1:52 - 1:54
    zehir bunu moleküler bir ölçeğe çıkarıyor.
  • 1:54 - 1:56
    Önemli olan boyutu değil,
  • 1:56 - 1:58
    önemli olan zehir deponuzun karışımı.
  • 1:58 - 2:01
    Deponuzdaki toksinlerin kimyası
  • 2:01 - 2:04
    David'in Goliath'ı yenmesine
    olanak sağlayacak olan şey.
  • 2:04 - 2:07
    Bizim senaryomuzda David,
    açıkça yılan konumunda.
  • 2:07 - 2:11
    Zehri bu kadar başarılı yapan
    bir başka neden de
  • 2:11 - 2:15
    toksinlerin İsviçre çakısı
    hassaslığında çalışması.
  • 2:15 - 2:16
    Bu toksinler
  • 2:16 - 2:20
    bir organizmanın işlev görmesine
    yardım eden sığınak görevi görüyor.
  • 2:20 - 2:23
    Kanı, beyni ve zarları hedef alıyorlar.
  • 2:23 - 2:26
    Salyangoz zehri
    ya da yılan zehri fark etmeksizin
  • 2:26 - 2:29
    "hemotoksik" adını verdiğimiz,
    kanınızın pıhtılaşmasına
  • 2:29 - 2:32
    sebep olmak gibi şeyler yapabilen
    bileşenleri var.
  • 2:32 - 2:36
    Ya da beyninizdeki nöronların normal bir
    şekilde çalışmasını engelleyebilirler,
  • 2:36 - 2:38
    buna da "nörotoksik" diyoruz.
  • 2:38 - 2:42
    Hücrelerinizin zarlarında
    delik açabilen toksinlere sahipler
  • 2:42 - 2:46
    ve zarlarınızın parçalanmasına,
    aslında patlamasına yol açıyorlar,
  • 2:46 - 2:47
    buna da "sitotoksik" diyoruz.
  • 2:47 - 2:50
    Buna hücresel patlama adını veriyoruz.
  • 2:50 - 2:54
    Eğer bu güçlü ve bir armağan değilse
    o zaman hiçbir şey öyle değil.
  • 2:54 - 2:58
    Kendimden ve neden zehre
    bu kadar takıntılı olduğumdan bahsedeyim.
  • 2:59 - 3:03
    New York City'de Doğa Tarihi Müzesine
    zorunlu erişimle büyüdüm.
  • 3:03 - 3:05
    "Zorunlu erişim" diyorum
  • 3:05 - 3:07
    çünkü ben beş çocuktan birisiyim
  • 3:07 - 3:10
    ve ailem müzeleri bir tür
    çocuk bakımı yeri olarak görüyordu.
  • 3:10 - 3:11
    İki tane kural vardı:
  • 3:11 - 3:13
    Kimseyi kaybetme
  • 3:13 - 3:16
    ve anne ve babayla saat 5:30'da
    yani müzenin kapandığı saatte
  • 3:16 - 3:17
    Afrika fillerinin olduğu yerde buluş.
  • 3:18 - 3:23
    Müzenin koridorlarında koşuşturduğumuz
    kontrol edilemeyen o günler
  • 3:23 - 3:26
    macera ve keşifle doluydu.
  • 3:26 - 3:29
    Zehir üzerinde çalışırken de
    böyle hissediyorum,
  • 3:29 - 3:30
    bu bilimsel bir macera.
  • 3:30 - 3:36
    Doğayı ve insanlığı bağlayan
    bu varlığı cesurca keşfediyoruz.
  • 3:36 - 3:38
    Zehre takıntılı olmamın
    bir başka sebebi de
  • 3:38 - 3:40
    ikililiğe sahip olması.
  • 3:40 - 3:43
    Zehir deposunun bileşenlerini
    bir organizmaya enjekte ettiğinizde
  • 3:43 - 3:46
    öldürebilir ya da tedavi edebilir.
  • 3:46 - 3:48
    Moleküler bir düzeyde
    birçok şey gerçekleşebilir.
  • 3:49 - 3:52
    Balığın felç olduğunu gördünüz,
  • 3:52 - 3:55
    bunun olmasının sebebi
    zehirdeki toksinlerin
  • 3:55 - 3:58
    balığın hücrelerinin birbirleriyle kurduğu
    iletişime saldırmış olmasıydı.
  • 3:58 - 4:00
    Balığın yüzerek kaçmasını engellemişti.
  • 4:00 - 4:03
    Zehrin saldırmasını istediğim
    başka şeyler var mı?
  • 4:04 - 4:05
    Elbette.
  • 4:05 - 4:07
    Bunlardan bir tanesi kanser.
  • 4:07 - 4:09
    Kanser tümörleri aynı zamanda hücreler.
  • 4:09 - 4:10
    Tıpkı diğer hücreler gibi
  • 4:10 - 4:13
    birbirleriyle ve çevreleriyle
    iletişim kurarlar.
  • 4:13 - 4:16
    Tümör hücrelerinin
    iletişim kurmasını engellemede
  • 4:16 - 4:19
    çok iyi iş çıkaracak olan
    zehir bileşenleri bulmak istiyoruz.
  • 4:19 - 4:24
    Tıpkı zehrin balığın hücrelerinin
    iletişim kurmasını engellemesi
  • 4:24 - 4:26
    ve balığın yüzerek kaçamaması gibi.
  • 4:26 - 4:30
    Laboratuvarımda kanser üzerinde
    kanalopati olarak çalışıyoruz.
  • 4:30 - 4:34
    Bu da temelde normal hücrelere
    karşı tümör hücrelerinde
  • 4:34 - 4:37
    çok okunan kanalları hedefleyen
  • 4:37 - 4:39
    zehir bileşenleri
    aradığımız anlamına geliyor.
  • 4:39 - 4:42
    Daha çok odaklandığımız
    kanser türü karaciğer kanseri.
  • 4:42 - 4:45
    Bunun sebebi de 1980'den
    beri karaciğer kanseri
  • 4:45 - 4:48
    ölüm oranının
    iki katına çıkmış olması
  • 4:48 - 4:50
    ve Amerika'da artan bir tehdit olması.
  • 4:50 - 4:52
    Boyun omuru, nöroblastom,
  • 4:52 - 4:55
    prostat ve karaciğer kanseri
    hücrelerinin olduğu bir ekranda
  • 4:56 - 4:58
    karaciğer kanseri hücrelerine saldıran
  • 4:58 - 5:02
    bir korkunç salyangozdan bileşen bulduk
    ve sadece kanser hücrelerine saldırıyordu,
  • 5:02 - 5:05
    test edilen diğer
    hücrelere saldırmıyordu.
  • 5:05 - 5:08
    Sonra bu bileşeni alıp
    karaciğer kanseri hücreleri üreten
  • 5:09 - 5:11
    bir fareye enjekte ettiğimizde
  • 5:11 - 5:14
    tümörlerin büyümesini
    önemli derecede engelledi.
  • 5:14 - 5:16
    Bunun nasıl çalıştığı
    hakkında pek emin değiliz,
  • 5:16 - 5:18
    hala mekanizmayı ve bu bileşeni
  • 5:18 - 5:21
    nasıl daha etkili
    yapabileceğimizi araştırıyoruz.
  • 5:21 - 5:23
    Yani eczaneye koşup
  • 5:23 - 5:27
    katil salyangoz karaciğer kanseri
    tedavisi sipariş edemezsiniz.
  • 5:27 - 5:28
    Henüz değil.
  • 5:28 - 5:30
    Esas olarak
  • 5:30 - 5:34
    bileşenin, tümörün yayılmasına
    ve kan pompalamasına olanak sağlayan
  • 5:34 - 5:37
    aşağı akış sinyaline öncülük eden
  • 5:37 - 5:39
    belirli bir kimyasalın iletimini önleyerek
  • 5:39 - 5:43
    belirli bir kanalı
    engellediğini düşünüyoruz.
  • 5:43 - 5:46
    İnsan hastalıkları ve rahatsızlıkları
    için tedavi bulmak üzere
  • 5:46 - 5:49
    zehrin bileşenleri üzerinde
    yaptığımız çalışmalar
  • 5:49 - 5:50
    yeni gelişen bir şey değil,
  • 5:50 - 5:53
    buna doğal ürün ilaç keşfi adını veriyoruz
  • 5:53 - 5:57
    ve dünyanın her yerindeki
    kültürlerde yüzyıllardır gerçekleşiyor.
  • 5:57 - 5:59
    Zehirler bize sadece
    yeni bileşenler vermiyor,
  • 5:59 - 6:02
    aynı zamanda insan
    hastalıkları ve rahatsızlıklarını
  • 6:02 - 6:06
    nasıl tedavi ettiğimiz hakkında
    yeni düşünme yolları sağlıyor.
  • 6:06 - 6:07
    Size üç tane örnek vereceğim:
  • 6:07 - 6:10
    Birincisi, tabii ki de
    katil salyangozla ilgili.
  • 6:10 - 6:14
    Bu salyangozlardan elde edilen
    piyasadaki ilk ilacın adı
  • 6:14 - 6:17
    Zikonotid ya da Prialt.
  • 6:17 - 6:20
    Bu ilaç, HIV ya da kanser
    hastalarındaki kronik ağrıyı
  • 6:20 - 6:21
    tedavi etmek için kullanılıyordu.
  • 6:21 - 6:24
    Prialt, bağımlılık yapmayan
    bir ağrı tedavisi.
  • 6:24 - 6:27
    Bunlar şu anda acıyı tedavi etme
    yöntemimizi düşündüğümüzde
  • 6:27 - 6:29
    kullanılan 3 sihirli kelime.
  • 6:29 - 6:32
    Aşırı derecede bağımlılık
    yaratan şeyler kullanıyoruz.
  • 6:32 - 6:36
    Morfini ya da en sevdiğiniz
    herhangi bir opiodi düşünelim.
  • 6:36 - 6:38
    Salyangozlar bize bağımlılık yaratmadan
  • 6:38 - 6:41
    ağrıyı tedavi edebilme
    yolları gösterdi
  • 6:41 - 6:43
    ki bu büyük bir olay.
  • 6:43 - 6:46
    Diğer bir örnek
    Brezilya çıngıraklı yılanı.
  • 6:46 - 6:50
    Bu yılanlardan kaptopril adı
    verilen bir bileşen elde ettik.
  • 6:50 - 6:53
    Kaptopril, yüksek kan basıncını
    tedavi etmek için kullanılıyor
  • 6:53 - 6:55
    ve kaptopril çığır açan bir ilaç.
  • 6:55 - 6:58
    Sadece kendisi için değil
  • 6:58 - 7:01
    aynı zamanda yüksek tansiyonu
    ve kalp yetmezliğini
  • 7:01 - 7:03
    tedavi etmek için
    en çok verilen ilaç olan
  • 7:03 - 7:07
    ace inhibitörü olarak bildiğimiz
    bir grup ilacı geliştirdiği için.
  • 7:08 - 7:11
    Son örnek ise Gila canavarı.
  • 7:11 - 7:15
    Bu, organizmaların ekolojisini anlamak
  • 7:15 - 7:18
    ve etkili bir ilaç
    keşfiyle eşleştirmek için
  • 7:18 - 7:19
    heyecan verici bir örnek.
  • 7:19 - 7:21
    Gila canavarları aşırı yemek yer.
  • 7:21 - 7:24
    Yani büyük bir yemeği ısırdıklarında
  • 7:24 - 7:27
    zehirleriyle kan şekerini
    düşüren bileşenleri salarlar.
  • 7:27 - 7:31
    Gila canavarından
    elde ettiğimiz ilaç ne olabilir sizce?
  • 7:31 - 7:35
    Diyabet hastalarının kan şekerlerini
    düşürmeye yarayan bir bileşen.
  • 7:35 - 7:39
    Bunlar üç olağanüstü örnek
    ama sadece ilk adımı attık.
  • 7:39 - 7:42
    Üzerine çalışmamız gereken
    daha bir sürü zehir var.
  • 7:42 - 7:47
    Aslında gezegendeki hayvanların
    %15'inin zehirli olduğunu düşünüyoruz.
  • 7:47 - 7:49
    Bence gezegendeki bütün hayvanları
  • 7:49 - 7:52
    araştırmadığımız gerçeği düşünülürse
    bu sayı düşük bir tahmin.
  • 7:52 - 7:55
    Ama doğa sevdiği bir şeyi
    bulmuş gibi görünüyor
  • 7:55 - 8:00
    ve muazzam derecede hayvan çeşitliliğine
    ve hayat ağacına yönlendirerek
  • 8:00 - 8:03
    bunu sürekli olarak yeniden tekrar etti.
  • 8:03 - 8:06
    Favorim olan katil salyangozlardan,
  • 8:06 - 8:10
    denizanasından, kelebek
    ya da güve larvalarından,
  • 8:10 - 8:13
    ornitorenklerden ya da lemur ailesinden
    bahsetmemiz fark etmeksizin
  • 8:13 - 8:16
    denizde, karada ya da havada olsalar bile
  • 8:16 - 8:19
    zehirli bir yaratıkla
    kesinlikle karşılaşacaksınız.
  • 8:19 - 8:24
    Zehrin hem kötü adam hem de
    süper kahraman olduğunu söylediğimde
  • 8:24 - 8:26
    şüphe etmiştiniz hatırlıyor musunuz?
  • 8:27 - 8:30
    Gezegenimizdeki hayvanların
    çoğunu kaybetmeden önce
  • 8:30 - 8:33
    bütün bu zehrin iyiliğinden
    yararlanma yarışı içindeyiz.
  • 8:33 - 8:35
    Bu, bütüncül bir süreç.
  • 8:35 - 8:39
    Hayvanlar olmadan sağlığa
    şifa veren tedavilere sahip olamazsınız.
  • 8:39 - 8:43
    Ekosistemler olmadan da
    hayvanlar var olmaz.
  • 8:43 - 8:45
    Bu da benim için ve salyangozlar için
  • 8:45 - 8:47
    okyanusları korumamız
    gerektiği anlamına geliyor.
  • 8:47 - 8:50
    Zehirli hayvanlar
    her yerde bulunabildiği için
  • 8:50 - 8:52
    esas olarak gezegenimizi korumalıyız.
  • 8:52 - 8:55
    Kendiniz için yapmak istemiyorsanız
    zehirli hayvanlar için bunu yapın.
  • 8:56 - 9:00
    Kim bilir belki de bir gün salyangoz
    zehri hayatınızı kurtarabilir.
  • 9:01 - 9:02
    Teşekkür ederim.
Title:
Zehrin gücü ve bir gün hayatınızı nasıl kurtarabileceği
Speaker:
Mandë Holford
Description:

Zehir öldürebilir ya da tedavi edebilir. Bu büyüleyici konuşmada deniz kimyası biyoloğu Mandë Holford, katil deniz salyangozundan, ornitorenklere ve lemur ailesine kadar hayvan zehri üzerinde yaptığı çalışmayı paylaşıyor ve bir gün kanser gibi insan hastalıklarını tedavi etmedeki potansiyelini keşfediyor. Bu güçlü madde ardındaki yöntem hala gizemini koruyor. Ama Holford "Bir gün salyangoz zehri sizin hayatınızı kurtarabilir." diyor.

more » « less
Video Language:
English
Team:
TED
Project:
TEDTalks
Duration:
09:16

Turkish subtitles

Revisions