Polish subtitles

← Rory Sutherland: Wszystko zależy od perspektywy

Życiowe okoliczności są ważniejsze niż nam się wydaje, mówi Rory Sutherland. Podczas TEDxAthens przekonuje, że perspektywa i umiejętność jej zmiany są kluczem do szczęścia.

Get Embed Code
36 Languages

Showing Revision 35 created 09/26/2012 by Magda Rittenhouse.

  1. To tutaj
  2. to elektroniczny papieros.
  3. Odkąd go wynaleziono, rok lub dwa lata temu,
  4. daje mi nieopisaną radość.
  5. (Śmiech)
  6. Po części pewnie przez nikotynę,
  7. ale też przez coś ważniejszego.
  8. Odkąd w UK zabroniono palenia w miejscach publicznych
  9. przestałem cieszyć się z zakrapianych imprez.
  10. (Śmiech)
  11. Głównie dlatego,
  12. że będąc na imprezie
  13. stoisz z kieliszkiem czerwonego wina
  14. i bez przerwy rozmawiasz z ludźmi,
  15. ale nie chcesz tego robić w nieskończoność.
  16. To naprawdę męczące.
  17. Czasem chcesz pobyć sam ze swoimi myślami,
  18. albo wolisz pogapić się przez okno.
  19. Sęk w tym, że gdy nie możesz zapalić
  20. stojąc tak samotnie i gapiąc się w okno,
  21. jesteś aspołecznym, samotnym idiotą.
  22. (Śmiech)
  23. Za to gdy stoisz tak z papierosem,
  24. jesteś pieprzonym filozofem.
  25. (Śmiech)
  26. (Oklaski)
  27. To jak coś postrzegamy

  28. ma kapitalne znaczenie.
  29. Mamy dokładnie tę samą rzecz, tę samą czynność,
  30. ale raz czujesz się świetnie,
  31. a za innym razem, po niewielkiej zmianie,
  32. okropnie.
  33. Jednym z problemów klasycznej ekonomii
  34. jest to, jak bardzo skupia się na rzeczywistości,
  35. która nie jest kluczem do ludzkiego szczęścia.
  36. Dlaczego, przykładowo,
  37. emeryci są szczęśliwsi
  38. od młodych bezrobotnych?
  39. Jedni i drudzy są przecież w tym samym położeniu.
  40. Mają za dużo czasu i niezbyt dużo pieniędzy.
  41. Jednak emeryci są ponoć bardzo szczęśliwi,
  42. a bezrobotni nieszczęśliwi i przygnębieni.
  43. Emeryci wierzą, że przeszli na emeryturę z własnej woli,
  44. a młodym bezrobotnym wydaje się,
  45. że zostali do tego zmuszeni.
  46. W Anglii wyższa klasa średnia rozwiązała ten problem:

  47. przemianowała bezrobocie.
  48. Jeśli jesteś osobą z wyższej klasy średniej w Anglii,
  49. nazywasz bezrobocie "rokiem przerwy".
  50. (Śmiech)
  51. Posiadanie bezrobotnego syna w Manchesterze
  52. jest dość wstydliwe,
  53. ale gdy masz bezrobotnego syna w Tajlandii,
  54. postrzega się to jako spore osiągnięcie.
  55. (Śmiech)
  56. Przemianowanie polega na zrozumieniu,
  57. że nasze doświadczenia, koszty, zdarzenia,
  58. zależą przede wszystkim od tego
  59. jak je postrzegamy.
  60. To szalenie ważna umiejętność.
  61. Jest taki eksperyment, do którego odnosił się Daniel Pink.

  62. Dwa psy umieszczono w pudełkach,
  63. w których podłoga była pod napięciem.
  64. Przepuszczano przez nią prąd elektryczny,
  65. który porażał psy.
  66. Jeden z psów miał dostęp do przycisku,
  67. który po naciśnięciu przerywał dopływ prądu.
  68. Drugi z psów nie miał przycisku.
  69. Był narażony na dokładnie ten sam poziom bólu,
  70. ale nie miał kontroli nad okolicznościami.
  71. Pierwszy pies był względnie zadowolony,
  72. drugi popadał w głęboką depresję.
  73. Nasze szczęście nie zależy od życiowych okoliczności

  74. ale od poczucia kontroli nad nimi.
  75. To ciekawe zjawisko.
  76. Na Zachodzie toczy się w tej chwili debata
  77. dotycząca poziomu opodatkowania.
  78. Powinniśmy jednak debatować nad tym,
  79. jak dużą kontrolę mamy nad środkami z naszych podatków.
  80. Płacenie za coś 10£ może być przekleństwem,
  81. w innych warunkach z chęcią to zaakceptujemy.
  82. Płacisz 20 tys. funtów podatku na rzecz zdrowia
  83. i ledwo odczuwasz korzyści.
  84. Płacisz 20 tys. funtów na wyposażenie oddziału szpitalnego
  85. i jesteś filantropem.
  86. Jestem w złym kraju, mówiąc o chęci płacenia podatków.
  87. (Śmiech)
  88. Podrzucę coś jeszcze. To jak coś opisujemy, ma znaczenie.

  89. Mówimy o "ratowaniu Grecji",
  90. czy o "ratowaniu głupich banków,
    które udzielały Grecji pożyczek"?
  91. Ponieważ to te same podmioty.
  92. To jak je nazywamy, ma wpływ
  93. na to jak instynktownie i moralnie je postrzegamy.
  94. Wartość psychologiczna jest bardzo ważna.
  95. Jeden z moich dobrych przyjaciół, Nick Chater,
  96. profesor Nauk Decyzyjnych w Londynie,
  97. wierzy, że powinniśmy poświęcać mniej czasu
  98. na szukanie ludzkiej ukrytej głębi,
  99. a zacząć odkrywać ukryte mielizny.
  100. Myślę, że to ma sens.
  101. Myślę, że powierzchowność ma ogromny wpływ
  102. na to jak myślimy i co robimy.
  103. Ale brakuje nam dobrego modelu ludzkiej psychologii.
  104. Aż do teorii perspektywy Kahnemana
  105. nie mieliśmy porządnego modelu ludzkiej psychologii
  106. do stosowania wraz z modelami inżynierskimi
    czy neoklasyczną ekonomią.
  107. Ludzie chcący odwoływać się do psychologii,
    nie mieli dobrych modeli.

  108. Brak nam fundamentów.
  109. Współpracownik Warrena Buffeta, Charlie Munger,
    nazywa to
  110. "kratownicą na której wieszasz swoje pomysły".
  111. Inżynierowie i klasyczni ekonomiści
  112. mieli solidną kratownicę,
  113. na której każdy pomysł mógł zawisnąć.
  114. My mamy ledwie kolekcję indywidualnych spostrzeżeń
  115. bez ogólnego modelu.
  116. A przez to, poszukując rozwiązania
  117. nadaje się zbyt dużą rangę
  118. rozwiązaniom techniczno-inżynierskim, newtonowskim,
  119. za mało zaś psychologicznym.
  120. Dajmy na to Eurostar.

  121. 6 milionów funtów wydanych, by skrócić czas podróży
  122. z Paryża do Londynu o 40 minut.
  123. Za ułamek tej kwoty można by umieścić w pociągach WiFi.
  124. Nie skróciłoby to podrózy,
  125. ale można by ją spędzić przyjemniej i produktywniej.
  126. Za 10 procent tej kwoty
  127. można by zatrudnić supermodelki i modeli
  128. którzy częstowaliby pasażerów dobrym winem.
  129. Zostałoby nam 5 [milionów] reszty
  130. a ludzie prosiliby, żeby pociągi jeździły wolniej.
  131. (Śmiech)
  132. Dlaczego nikt nie próbował

  133. wykorzystać rozwiązań psychologicznych?
  134. Chyba dlatego, że zupełnie inaczej traktujemy
  135. rozwiązania psychologiczne, odwołujące się do emocji,
  136. niż pomysły racjonalne, bazujące na twardych faktach.
  137. Jeżeli jesteś osobą kreatywną
  138. szukasz aprobaty dla swoich pomysłów
  139. u osób bardziej racjonalnych.
  140. Przygotowujesz kosztorysy,
  141. przeróżne analizy i ekspertyzy.
  142. I pewnie ma to sens.
  143. Ale nie działa to w drugą stronę.
  144. Ludzie, którzy mają podstawę
  145. ekonomiczną czy też inżynierską
  146. uważają, że logika jest odpowiedzią sama w sobie.
  147. Nie mówią: "W sumie wszystko się zgadza,
  148. ale może najpierw pójdę do ludzi szalonych
  149. sprawdzić, czy nie mają jakichś lepszych pomysłów".
  150. Tak więc sztucznie przedkładamy
  151. idee mechaniczne nad psychologicznymi.
  152. Przykład świetnej psychologicznej idei:

  153. największym udogodnieniem w londyńskim metrze
  154. nie były dodatkowe pociągi, ani zmiana częstotliwości jazdy,
  155. lecz ustawienie wyświetlacza czasu na każdym peronie.
  156. Uciążliwość oczekiwania
  157. nie zależy od jego długości,
  158. ale od niepewności jakiej wtedy doświadczamy.
  159. Czekanie 7 minut na pociąg i odliczanie czasu
  160. jest mniej frustrujące i irytujące
  161. niż 4 minuty bez zegara i obgryzanie paznokci
  162. gdy nerwowo czekamy, aż pociąg przyjedzie.
  163. Oto piękny przykład takiego rozwiązania w Korei.

  164. Czerwone światła na skrzyżowaniu mają zegar odliczający.
  165. Dowiedziono, że obniżyło to odsetek wypadków.
  166. Dlaczego? Ponieważ agresja na drodze, niepokój i irytacja
  167. znacząco maleją, kiedy widzisz czas oczekiwania.
  168. W Chinach, nie bardzo rozumiem dlaczego,
  169. wprowadzono to samo rozwiązanie dla świateł zielonych.
  170. (Śmiech)
  171. Co nie jest dobrym pomysłem.
  172. Masz 200 m do świateł i zostało ci 5 sekund,
    więc wciskasz gaz do dechy.
  173. (Śmiech)
  174. Koreańczycy bardzo pilnie sprawdzili oba rozwiązania.
  175. Odsetek wypadków malał, gdy stosowano je do czerwonych
  176. i wzrastał, gdy stosowano je do zielonych świateł.
  177. Wszystko czego oczekuję od ludzi przy dokonywaniu decyzji,

  178. to żeby wzięli pod uwagę te 3 kryteria.
  179. Nie faworyzuję żadnego rozwiązania.
  180. Zaznaczam tylko, że rozwiązując jakiś problem
  181. powinieneś rozpatrzyć wszystkie 3 aspekty
  182. i szukać tak głęboko jak się da,
  183. aby znaleźć najlepsze rozwiązanie.
  184. Jeśli spojrzymy na wielkie korporacje

  185. to widzimy, że każde z tych rozwiązań ma miejsce.
  186. Wyjątkowo udany biznes, Google,
  187. jest wielkim technologicznym sukcesem,
  188. ale jest także oparty na psychologicznym spojrzeniu:
  189. ludzie wierzą, że przedmiot o jednej funkcji
  190. jest lepszy od takiego, który robi wiele rzeczy na raz.
  191. Tak odruchowo postrzegamy mnogość funkcji,
  192. Ayelet Fishbach napisała pracę na ten temat.
  193. W czasach Google inne wyszukiwarki mniej lub bardziej

  194. starały się być portalem.
  195. Tak, miały funkcję wyszukiwania,
  196. ale także pogodę, sport, wiadomości.
  197. Google, skupiając się wyłącznie na wyszukiwaniu,
  198. wiedziało, że ludzie założą, że są w tym wyjątkowo dobrzy.
  199. Dobrze o tym wiecie,
  200. kiedy idziecie kupić telewizor.
  201. Na szarym końcu rzędu telewizorów plazmowych
  202. są te wzgardzone urządzenia zwane połączonym TV i DVD.
  203. Nie mamy żadnego pojęcia o jakości tych urządzeń,
  204. ale patrzymy na nie z dezaprobatą:
  205. "To pewnie badziewny telewizor i jeszcze gorszy odtwarzacz"
  206. i wychodzimy ze sklepu z każdym osobno.
  207. Google jest zarówno psychologicznym,
    jak i technologicznym sukcesem.
  208. Proponuję stosować psychologię
    do rozwiązywania problemów,

  209. o których nawet nie wiedzieliśmy, że są problemami.
  210. Moja sugestia w sprawie kończenia cyklu antybiotyków:
  211. zamiast 24 białych pigułek,
  212. dajcie 18 białych i 6 niebieskich
  213. i każcie najpierw brać białe, a potem niebieskie.
  214. Nazywamy to porcjonowaniem.
  215. Prawdopodobieństwo dotrwania do końca jest większe,
  216. gdy gdzieś pośrodku znajduje się punkt zwrotny.
  217. Jedną z wielkich pomyłek ekonomii

  218. jest jej brak zrozumienia, że coś istnieje,
  219. czy to emerytura, bezrobocie, koszty,
  220. nie tylko ze względu na ilość, ale także poprzez znaczenie.
  221. Oto punkt opłaty drogowej w Wielkiej Brytanii.

  222. Dość często zdarzają się na bramkach kolejki,
  223. czasem bardzo długie.
  224. Podobne rozwiązanie można by zastosować
  225. n.p. dla kolejek na lotniskach.
  226. A gdybyś mógł zapłacić więcej za przejechanie przez most,
  227. ale używając pasa ekspresowego?
  228. Nie jest to rzecz nierozsądna, ale ekonomicznie wydajna.
  229. Czas jest cenniejszy dla jednych niż dla drugich.
  230. Jeżeli czekasz próbując dostać się na rozmowę o pracę,
  231. zapłaciłbyś więcej, by skorzystać z pasa ekspresowego.
  232. Jeżeli jedziesz spotkać się z teściową
  233. pewnie wolałbyś pozostać na wolniejszym pasie.
  234. Jednak takie ekonomicznie wydajne rozwiązanie

  235. nie jest dobrze odbierane.
  236. Ludzie myślą, że specjalnie tworzy się opóźnienia
  237. w celu zwiększenia dochodów,
  238. a niby dlaczego mają ponosić koszty czyjejś niekompetencji?
  239. Z drugiej strony, zmieniając nieco oprawę,
  240. gdy wprowadzimy zarządzanie charytatywne,
  241. a pieniądze zamiast do kieszeni firmy idą na wyższe cele,
  242. mentalna chęć płacenia całkowicie się zmienia.
  243. Wydajne ekonomicznie rozwiązanie
  244. zyskuje publiczną akceptację,
  245. a także pewną nutkę czułości,
  246. zamiast bycia postrzeganym jako wyzysk.
  247. Zatem fundamentalnym błędem, jaki popełniają ekonomiści

  248. jest myślenie, że pieniądz to pieniądz.
  249. Niemiłe doświadczenie w płaceniu 5 funtów
  250. nie jest proporcjonalne do kwoty,
  251. ale do przeświadczenia dokąd te pieniądze idą.
  252. Zrozumienie tego może zrewolucjonizować
  253. politykę podatkową, służbę publiczną,
  254. jest w stanie wiele zmienić.
  255. Oto człowiek, od którego powinniście się uczyć.

  256. Jest ekonomistą szkoły austiackiej,
  257. który rozpoczął swą aktywność w I połowie XX w. w Wiedniu.
  258. Co ciekawe, austriacka szkoła
  259. wzrastała praktycznie u boku Freuda,
  260. była zatem zainteresowana głównie psychologią.
  261. Wierzyli, że ważniejsza od ekonomii
  262. jest dyscyplina zwana prakseologią,
  263. czyli nauka o podejmowaniu decyzji i działania.
  264. Myślę, że mają rację,
  265. że niebezpieczeństwem dzisiejszego świata
  266. są nauki ekonomiczne
  267. postawione nad psychologicznymi w hierarchii dyscyplin.
  268. Jak mawia Charlie Munger:
  269. "Jeśli ekonomia nie jest behawioralna, to nie wiem co jest".
  270. Von Mises uważa, że ekonomia jest podzbiorem psychologii.

  271. Traktuje ekonomię jako
  272. "naukę o ludzkiej prakseologi w przypadku niedoboru".
  273. Von Mises, między innymi,
  274. używa analogii, która najlepiej wyjaśnia
  275. wartość marketingu, wartość postrzeganej wartości
  276. i fakt, że należy traktować ją na równi
  277. z innymi rodzajami wartości.
  278. Zazwyczaj każdy z nas, nawet ci pracujący w marketingu,

  279. myśli o wartości dwojako:
  280. jest wartość rzeczywista,
  281. czyli rzecz wyprodukowana i poddana usłudze,
  282. jest też wartość wątpliwa,
  283. która powstaje w wyniku zmiany perspektywy.
  284. Von Mises całkowicie odrzucił te rozróżnienia
  285. i użył następującej analogii.
  286. Odniósł się do ekonomistów zwanych
    francuskimi fizjokratami,
  287. którzy wierzyli, że jedyną prawdziwą wartością jest to,
    co pochodzi z ziemi.
  288. Zatem jeśli jesteś pasterzem, górnikiem czy farmerem,
  289. to tworzysz prawdziwą wartość,
  290. ale jeśli kupujesz wełnę od pasterza
  291. i naliczasz prowizję za przetworzenie jej na kapelusz,
  292. to nie tworzysz wartości,
  293. tylko wykorzystujesz pasterza.
  294. Von Mises twierdzi, że współczesna ekonomia
    popełnia ten sam błąd

  295. w odniesieniu do reklamy i marketingu.
  296. Jeśli prowadzisz restaurację,
  297. to nie istnieje zdrowy podział
  298. pomiędzy wartością, którą tworzysz gotując jedzenie
  299. a tą tworzoną przez zamiatanie podłogi.
  300. Jedna z nich może być produktem docelowym,
  301. tym, za który płacimy,
  302. druga tworzy kontekst,
  303. dzięki któremu możemy docenić nasz produkt.
  304. A pogląd, że jedna powinna mieć pierwszeństwo nad drugą
  305. jest całkowicie błędny.
  306. Szybki eksperyment:

  307. wyobraźcie sobie restaurację serwującą wyborne jedzenie,
  308. w której cuchnie ściekami,
  309. a na podłodze są ludzkie odchody.
  310. Najlepszym co można zrobić w celu stworzenia wartości
  311. nie jest ulepszenie potraw,
  312. tylko pozbycie się zapachu i posprzątanie podłogi.
  313. Kluczem jest abyśmy to pojęli.
  314. Jeśli wciąż wydaje się to dziwne i zawiłe:

  315. poczta w UK ma 98 procent skuteczności
  316. w dostarczaniu korespondencji priorytetowej na drugi dzień.
  317. Zdecydowali, że to za mało
  318. i zapragnęli osiągnąć 99 procent.
  319. Potrzebny do tego wysiłek prawie zrujnował firmę.
  320. Gdybyśmy w tym samym czasie zapytali ludzi:
  321. "Jaki procent korespondencji priorytetowej
    dociera na drugi dzień?"
  322. średnia odpowiedź brzmiałaby 50-60 procent.
  323. Jeśli postrzeganie jest znacznie gorsze niż rzeczywistość,
  324. po cholerę zmieniać rzeczywistość?
  325. To jak starać się ulepszyć potrawy w cuchnącej restauracji.
  326. To, co należy zrobić,
  327. to przede wszystkim powiedzieć ludziom,
  328. że 98 procent przesyłek priorytetowych
    dociera następnego dnia.
  329. To całkiem sporo.
  330. Dla Brytyjczyków jest jeszcze lepszy punkt odniesienia,
  331. trzeba im powiedzieć,
  332. że na drugi dzień dociera więcej listów
  333. niż w Niemczech.
  334. Ponieważ jeśli chcesz uszczęśliwić Brytyjczyka,
  335. wystarczy mu powiedzieć, że robi coś lepiej od Niemca.
  336. (Śmiech)
  337. (Oklaski)
  338. Wybierz swój punkt odniesienia i postrzeganą wartość,

  339. a wartość realna całkowicie się zmieni.
  340. Trzeba to przyznać Niemcom,
  341. że wraz z Francuzami wykonują świetną robotę
  342. w kreowaniu zjednoczonej Europy.
  343. Tylko nie zdają sobie sprawy, że jednoczą Europę
  344. poprzez niechęć do siebie.
  345. Ale jestem Brytyjczykiem i to mi pasuje.
  346. Co ważne, nasze postrzeganie jest wadliwe.

  347. Nie potrafimy oddzielić jakości potraw
  348. od jakości środowiska, w jakim je spożywamy.
  349. Wszyscy zetknęliście się z tym zjawiskiem
  350. po wizycie w myjni, czy czyszczeniu wnętrza auta.
  351. Kiedy odjeżdżacie, wydaje się, że auto prowadzi się lepiej.
  352. Przyczyną tego,
  353. o ile obsługa w tajemnicy nie wymieniła oleju,
  354. albo nie wykonała jakiejś dodatkowej usługi,
  355. jest fakt, że nasze postrzeganie bywa wadliwe.
  356. Reklamowane leki przeciwbólowe są skuteczniejsze

  357. od tych niereklamowanych.
  358. Chodzi nie tylko o odczucie zmniejszenia bólu,
  359. ale o odnotowaną jego redukcję.
  360. Tak więc percepcja jest wadliwa w każdym przypadku.
  361. Jeśli zaniedbacie coś pod jednym względem,
  362. może to negatywnie wpłynąć na inne odczucia.
  363. Dziękuję bardzo.
  364. (Oklaski)