YouTube

Got a YouTube account?

New: enable viewer-created translations and captions on your YouTube channel!

Vietnamese subtitles

← Thêm một lý do để ngon giấc về đêm

Bộ não sử dụng một phần tư năng lượng cơ thể, nhưng chỉ chiếm khoảng hai phần trăm của khối lượng cơ thể. Làm thế nào mà cơ quan độc nhất này nhận và, quan trọng hơn nữa, là thu nạp chất dinh dưỡng cần để duy trì hoạt động? Nghiên cứu mới chỉ ra rằng liên quan đến giấc ngủ.

Get Embed Code
42 Languages

Showing Revision 8 created 01/04/2015 by Nhu PHAM.

  1. Ngủ.

  2. Là thứ ta bỏ ra
    một phần ba cuộc đời để làm
  3. nhưng liệu ta có thực sự
    hiểu được ý nghĩ của nó?
  4. Hai ngàn năm trước, Galen

  5. một trong các nhà nghiên cứu
    y học hàng đầu
  6. của thế giới cổ đại,
  7. đã giả dụ rằng khi thức
  8. nguồn sức mạnh não, chất dịch của nó,
  9. sẽ chảy tới mọi cơ quan trong cơ thể,
  10. làm chúng hoạt động
    trong khi bộ não khô dần đi
  11. và ông ấy nghĩ rằng khi đi ngủ
  12. toàn bộ chất dịch này
    sẽ quay trở lại,
  13. làm đầy lại bộ não
  14. và làm mới lại suy nghĩ.
  15. Nghe có vẻ vô lý với chúng ta.
  16. Tuy vậy, Galen chỉ đang cố gắng giải thích
  17. điều gì đó về giấc ngủ
  18. thứ mà ta làm hàng ngày.
  19. Chúng ta biết
    từ kinh nghiệm của chính mình
  20. rằng khi đi ngủ, bạn thoải mái đầu óc
  21. và khi mất ngủ
  22. nó khiến đầu óc bạn mụ mẫm.
  23. Giờ thì, dù biết về giấc ngủ
    nhiều hơn thời của Galen,
  24. chúng ta vẫn chưa thực sự hiểu
    tại sao giấc ngủ
  25. lại có công dụng phục hồi thần kì
    cho trí não.
  26. Vậy nên, hôm nay tôi muốn chia sẻ
    về vài nghiên cứu gần đây

  27. mà có lẽ sẽ làm sáng tỏ câu hỏi này.
  28. Chúng ta biết rằng
    giấc ngủ có thể thực sự
  29. là một giải pháp lập trình tinh tế
  30. cho những nhu cầu cơ bản của não bộ,
  31. một cách đặc trưng để bộ não
  32. đáp ứng các đòi hỏi cao và khác biệt nhỏ
  33. khiến nó khác với
    tất cả mọi cơ quan còn lại.
  34. Vậy hầu như mọi hoạt động sinh lý ta có

  35. có thể coi như một loạt các vấn đề
  36. và các giải pháp tương ứng.
  37. Và vấn đề đầu tiên mọi cơ quan phải xử lý
  38. là sự cung cấp dưỡng chất liên tục
  39. để nuôi dưỡng các tế bào trong cơ thể.
  40. Trong não, đó là phần đặc biệt quan trọng;
  41. hoạt động xung điện mãnh liệt sử dụng
  42. tới một phần tư năng lượng toàn bộ cơ thể
  43. mặc dù bộ não chỉ chiếm
  44. khoảng hai phần trăm khối lượng cơ thể.
  45. Do vậy, hệ thống tuần hoàn đó
  46. giải quyết vấn đế đề phân phối dinh dưỡng
  47. bằng cách gửi
    các mạch máu cung cấp dinh dưỡng
  48. và oxy tới mọi xó xỉnh của cơ thể.
  49. Các bạn có thể thấy điều đó
    qua video sau.

  50. Đây, chúng ta xem các mạch máu
  51. trong não của một con chuột sống.
  52. Các mao mạch tạo nên
    một hệ thống phức tạp
  53. phủ toàn bộ diện tích não bộ.
  54. Chúng bắt đầu từ vỏ não,
    rồi tự đâm vào các nhóm tế bào,
  55. và khi tỏa ra, chúng cung cấp dinh dưỡng
  56. và oxy tới từng tế bào não.
  57. Khi mọi tế bào cần
    dinh dưỡng để hoạt động,

  58. chúng cũng tạo ra chất thải
    như sản phẩm phụ,
  59. và việc dọn dẹp chất thải đó
    là vấn đề cơ bản thứ hai
  60. mà mọi cơ quan phải xử lý.
  61. Giản đồ này thể hiện hệ mạch bạch huyết
  62. dần dần phát triển để đáp ứng nhu cầu.
  63. Đó là hệ thống mạch song song thứ hai
  64. phát triển khắp cơ thể.
  65. Nó mang protein và chất thải khác
  66. qua các khoảng trống giữa các tế bào,
  67. thu nhặt rồi bơm chúng vào máu
  68. để thải đi.
  69. Nhưng nếu xem thật kĩ giản đồ này,

  70. bạn sẽ thấy một vài điều không hợp lý.
  71. Nếu chúng ta phóng to đầu chàng trai,
  72. một trong những thứ, bạn sẽ thấy ở đó
  73. là chẳng có mạch bạch huyết nào ở não cả.
  74. Nhưng nó không có nghĩa gì nhiều,
    phải không?
  75. ý tôi là, não là một cơ quan
    hoạt động cô đặc
  76. tạo ra lượng lớn chất thải
    cần được làm sạch hiệu quả.
  77. Vì vậy, nó thiếu các mạch bạch huyết,
    nghĩa là
  78. phương pháp mà phần còn lại cơ thể
    sử dụng để làm sạch chất thải
  79. không áp dụng cho não bộ.
  80. Vậy não làm thế nào để giải quyết

  81. vấn đề làm sạch chất thải của mình?
  82. Ồ, đó có vẻ như một câu hỏi đơn giản
  83. khi mới tham gia vào câu chuyện
  84. cái mà ta tìm thấy
  85. cũng như cái mà ta để trong não,
  86. dưới tất cả các nơ ron và mao mạch,
  87. đó là cách giải quyết của bộ não,
  88. đối với vấn đề dọn sạch chất thải,

  89. thật không thể ngờ.
  90. thật khác lạ,
  91. nhưng cũng thật là đẹp.
  92. Tôi sẽ nói bạn biết
    phát hiện của chúng tôi.
  93. Vì bộ não có một cái bể lớn

  94. chứa đầy dịch sạch gọi là tủy não.
  95. Chúng tôi gọi chúng là CSF.
  96. CSF lấp đầy
    các khoảng trống xung quanh não
  97. và chất thải từ trong não
  98. theo các hướng ra, nhập vào CSF
  99. bị thải ra, cùng chất bẩn, vào máu.
  100. Nghe giống hệ bạch huyết,
    đúng không?
  101. Nhưng thú vị là chất dịch và chất thải
    từ trong não bộ,
  102. sẽ không thấm một cách tùy tiện
    tới bể CSF.
  103. Thay vào đó,
    sẽ có một hệ thống bơm
  104. chuyên tổ chức và hiện thực quá trình này.
  105. Các bạn có thể xem trong các video sau.
  106. Đây, chúng ta lại xem não
  107. của một con chuột sống
  108. Khung ảnh ở phía bên trái thể hiện
  109. điều đang diễn ra trong bề mặt vỏ não,
  110. và khung hình bên phái chỉ ra
  111. điều đang diễn ra dưới bề mặt vỏ não
  112. trong các mao mạch.
  113. Chúng tôi đánh dấu các mao mạch màu đỏ,
  114. và hệ thống CSF xung quanh não
    màu xanh.
  115. Nào, giờ cái khiến ta ngạc nhiên
  116. là chất dịch ở ngoài bộ não,
  117. không nằm hoài ở ngoài.
  118. Thay vào đó, CSF được bơm ngược vào trong
  119. qua bộ não
  120. đi liền bên ngoài các mao mạch ngoài,
  121. và chảy vào trong não bộ
  122. đi bên ngoài xung quanh các mạch,
  123. giúp làm sạch
  124. rửa sạch các chất thải
    từ khoảng trống giữa các tế bào não.
  125. Nếu bạn nghĩ về nó,
  126. sử dụng phía ngoài
    của các mao mạch như vậy
  127. thực sự là một cách giải quyết
    rất sáng tạo, thông minh
  128. bởi vì bộ não bị đóng chặt
  129. trong một hộp sọ rắn chắc
  130. và chứa đầy tế bào,
  131. vậy nên không có thêm
    nhiều khoảng trống
  132. cho một hệ thống mạch thứ hai
    như mạch bạch huyết.
  133. Mao mạch,
    chúng sẽ mở rộng từ bề mặt não
  134. cho tới mọi tế bào đơn nhất trong não
  135. điều đó có nghĩa là những chất dịch
  136. chuyển hóa ở phía ngoài các mạch
  137. có thể dễ dàng tiếp cận vùng não bộ,
  138. vậy nên, đó thực sự là một cách hay
  139. để tái sử dụng hệ mao mạch, mạch máu,
  140. chiếm lấy và thay thế chức năng
  141. ở hệ thống mạch thứ hai, hệ bạch huyết,
  142. giúp bạn không cần thêm nó nữa.
  143. Tuyệt vời là không một cơ quan nào khác
  144. có thể sử dụng cách đó
  145. để làm sạch chất thải từ giữa các tế bào.
  146. Đây là một cách giải quyết
    hoàn toàn dành riêng cho bộ não.
  147. Tuy nhiên, khám phá gây bất ngờ nhất

  148. trong tất cả những điều
    mà tôi vừa nói với các bạn,
  149. với tất cả các chất dịch
    chảy trong não bộ,
  150. điều đó chỉ xảy ra khi bộ não đang ngủ.
  151. Đây, video bên trái
  152. chỉ ra bao nhiêu CSF chuyển dịch
  153. qua não một con chuột sống khi nó thức.
  154. Gần như chẳng có gì.
  155. Cùng một loài vật đó,
  156. nếu đợi tới lúc nó ngủ,
  157. cái mà chúng ta thấy đó là CSF
  158. đang vội chảy qua vỏ não,
  159. cùng lúc đó, chúng tôi khám phá ra
  160. rằng khi bộ não đi ngủ,
  161. các tế bào não tự thu hẹp lại,
  162. mở thêm khoảng trống,
  163. cho phép chất dịch chảy qua
  164. và chất thải được làm sạch.
  165. Vậy có vẻ như Galen đã phần nào

  166. đúng khi viết về
  167. dòng dịch chảy mạnh trong não bộ
  168. khi ta đi ngủ.
  169. Nghiên cứu của chúng tôi, 2000 năm sau,
  170. gợi ý rằng
  171. khi bộ não thức
  172. và ở lúc bận rộn nhất,
  173. nó trì hoãn việc tẩy sạch chất thải
  174. từ khoảng giữa các tế bào,
  175. khi não đi ngủ
  176. và không phải bận rộn nữa,
  177. nó chuyển sang chế độ làm sạch
  178. để loại bỏ chất thải
    giữa các tế bào,
  179. được tích tụ trong suốt cả ngày.
  180. Nó thực sự giống như kiểu bạn hay tôi
  181. chất chồng cả đống việc nhà
    trong tuần làm việc
  182. khi ta không có thời gian để xử lý,
  183. rồi chờ đến ngày cuối tuần
    để dọn dẹp.
  184. Tôi vừa mới nói rất nhiều về
    việc làm sạch chất thải,

  185. nhưng vẫn chưa đi vào chi tiết
    các loại chất thải mà bộ não cần làm sạch
  186. khi ta ngủ
    để giữa gìn sức khỏe.
  187. Sản phầm thải mà các nghiên cứu
    gần đây quan tâm nhất là amyloid-beta
  188. một loại protein
    được não tiết ra liên tục.
  189. Não tôi đang tạo ra amyloid-beta
  190. và não của các bạn cũng vậy.
  191. Nhưng ở bệnh nhân Alzheimer,
  192. amyloid-beta tăng nhiều và tập trung
  193. ở các khoảng trống giữa các tế bào não,
  194. thay vì được làm sạch
    chúng bị giữa lại,
  195. và việc gia tăng amyloid-beta
  196. được xem như một bước quan trọng
  197. của sự phát triển
    một căn bệnh khủng khiếp.
  198. Chúng tôi tính tốc độ amyloid được dọn
  199. từ não khi nó còn thức
  200. so với khi đang ngủ,
  201. và nhận ra rằng,
  202. việc dọn sạch amyloid-beta
  203. nhanh hơn rất nhiểu khi não ngủ.
  204. Do đó ngủ,
    là một phần giải pháp của bộ não

  205. để giải quyết vấn đề chất thải,
  206. và điều này có thể làm thay đổi
    cách ta nghĩ
  207. về mối quan hệ giữa ngủ,
    amyloid-beta, và chứng Alzheimer.
  208. Một loạt các nghiên cứu lâm sàng gần đây
    chỉ ra rằng
  209. ở các bệnh nhân
    chưa phát triển Alzheimer,
  210. giấc ngủ kém chất và thời lượng
  211. có liên quan với lượng gia tăng
    Amyloid-beta ở não,
  212. và mặc dù
    nghiên cứu không chứng minh
  213. việc thiếu ngủ và ngủ kém lượng
  214. gây nên chứng Alzheimer,
  215. chúng lại đề cập đến sự thất bại của não
  216. trong việc dọn sạch nhà
  217. thông qua việc dọn sạch Amyloid-beta
  218. có thể góp phần làm cho
    Alzheimer phát triển.
  219. Nghiên cứu mới này nói với ta

  220. rằng thứ duy nhất mà các bạn
    đã biết về giấc ngủ,
  221. thậm chí, cả Galen cũng hiểu về giấc ngủ,
  222. liên quan tới việc làm tươi mới đầu óc.
  223. có thể là một phần lớn
    ý nghĩa của việc ngủ.
  224. Thấy đó, bạn và tôi, chúng ta
    đi ngủ hằng đêm
  225. nhưng bộ não chúng ta,
    thì không bao giờ nghỉ.
  226. Trong khi cơ thể và đầu óc
  227. còn đang đi dạo đâu đó
    trong giấc mơ,
  228. hệ vận động của não bộ
    vẫn đang thầm lặng
  229. làm sạch và duy trì
    một cỗ máy hết sức phức tạp.
  230. Giống như việc nhà,
    một công việc chẳng thú vị và thoải mái,
  231. nhưng lại hết sức quan trọng.
  232. Nếu bạn dừng dọn dẹp bếp núc
    trong một tháng,
  233. nhà bạn sẽ trở nên không thể ở được
    nhanh thôi.
  234. Nhưng ở trong não bộ, kết quả
    sau đó có thể tệ hại hơn
  235. là sự xấu hổ của tình trạng bẩn thỉu,
  236. bởi làm sạch bộ não
    là một chức năng tốt cho sức khỏe
  237. và nhiệm vụ của trí óc và cơ thể
    đang trong tình trạng xấu
  238. đó là lí do tại sao việc hiểu
  239. công việc dọn dẹp cơ bản
    của bộ não hôm nay
  240. có thể trở nên tối quan trọng
    trong việc ngăn ngừa và chữa trị
  241. những căn bệnh về trí óc ngày mai.
  242. Xin cám ơn.

  243. ( Vỗ tay)